Adhikarana atha jvaranidAnaM nAma dvitIyo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਜ੍ਵਰਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो ज्वरनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਰੋਗਾਣਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਨਿਦਾਨਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜ੍ਵਰਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਚ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਨਿਦਾਨੇਨ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਦ੍ਵਯਪਦੇਸ਼ਃ|| ੧||
Adhikarana jvarasyAShTau kAraNAni (2) · Śloka 2
ਅਸ੍ਟਾਭਿਃ ਕਾਰਣੈਰ੍ਜ੍ਵਰਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ| ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਂ ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਃ ਸਂਸਸ੍ਟੈਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਿਤੈਰਾਗਨ੍ਤੁਨਾ ਚ||੨||
अष्टाभिः कारणैर्ज्वरः सञ्जायते| मनुष्याणां पृथग्दोषैः संसृष्टैः सन्निपातितैरागन्तुना च||२||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਂ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯਾਸ੍ਟੌ ਕਾਰਣਾਨਿ| ਆਗਨ੍ਤੁਕਾਰਣਸ੍ਯ ਯਦ੍ਯਪਿ ਬਹੁਵਿਧਤ੍ਵਂ ਤਥਾਪ੍ਯਾਨ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਸਙ੍ਖਯਾਬੁਰੋਧੇਨੋਕ੍ਤਮਵਿਸ਼ੇਸੇਣ| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਤਾਵਦ੍ਦੋਸਜਾ ਨਿਸ਼੍ਚੀਯਨ੍ਤੇ| ਪਸ਼੍ਚਾਦਾਗਨ੍ਤੁਕਾਰਣਮ੍|| ੨||
Adhikarana jvarasamprAptiH (3) · Śloka 3
ਤਤ੍ਰ ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਕੋਪਨਵਿਸ਼ੇਸੈਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਮਾਸ਼ਯਮੂਸ੍ਮਣਾ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਯਾ ਮਮਨੁਗਮ੍ਯ ਰਸਸ੍ਵੇਦਵਾਹੀਨਿ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਵਿਧਾਯ ਪਿਤ੍ਤਂ ਤੁ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ਤਪ੍ਤਮਿਵ ਜਲਮਨਲਮੁਪਹਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਚ ਦੋਸਾਃ ਪਕ੍ਤਾਰਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ ਬਹਿਰ੍ਨਿਰਸ੍ਯ ਸਹ ਤੇਨ ਸਕਲਮਪਿ ਸ਼ਰੀਰਮਭਿਸਰ੍ਪਨ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਲ੍ਲਬ੍ਧਬਲੇਨ ਸ੍ਵੇਨੋਸ੍ਮਣਾ ਨਿਤਰਾਂ ਦੇਹੋਸ੍ਮਾਣਮੇਧਯਨ੍ਤੋ ਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਤ੍ਰੋਤੋਮੁਖਪਿਧਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਮਾਦਧਾਨਾ ਬਹਿਰਪਿ ਸ੍ਵੇਦਮਪਹਰਨ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚੋਪਤਾਪਯਨ੍ਤੋ ਜ੍ਵਰਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ਤਿ||੩||
तत्र यथोक्तैः प्रकोपनविशेषैः प्रकुपिता दोषाः प्रविश्यामाशयमूष्मणा मिश्रीभूया ऽऽ ममनुगम्य रसस्वेदवाहीनि स्त्रोतांसि विधाय पित्तं तु द्रवत्वात्तप्तमिव जलमनलमुपहत्य सर्वेऽपि च दोषाः पक्तारं स्वस्थानाद् बहिर्निरस्य सह तेन सकलमपि शरीरमभिसर्पन्तस्तत्सम्पर्काल्लब्धबलेन स्वेनोष्मणा नितरां देहोष्माणमेधयन्तो ऽन्तस्स्त्रोतोमुखपिधानात् स्तम्भमादधाना बहिरपि स्वेदमपहरन्तः सर्वेन्द्रियाणि चोपतापयन्तो ज्वरमभिनिर्वर्त्तयन्ति||३||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਯਥੋਕ੍ਤੈਰਿਤ੍ਯਾਦੇਰ੍ਦੋਸਾ ਜ੍ਵਰਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਕੋਪਨਨਿਦਾਨੈਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕਟ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਊਸ੍ਮਾਣਾ ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇਨਾਗ੍ਨ੍ਯਭਿਧਾਨੇਨ| ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਯਦੁਸ੍ਣਮਪਿ ਦ੍ਰਵਤ੍ਚਾਦਨਲਸ੍ਯ ਜਾਠਰਸ੍ਯੋਪਹਨਨਂ ਜਲਮਿਵੋਸ੍ਣਮ੍| ਸ਼ੇਸਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਸਾਧਾਰਣਮ੍| ਦੋਸਾਣਾਂ ਸ ਊਸ੍ਮਾ ਯੇਨ ਪਚ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚ ਦੋਸਧਾਤੁਸੁ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾ ਅਨਲਭਾਗਾਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਮਧ੍ਯਾਯੇਸੁ ਯਤ੍ ਪਥਙ੍ਨਿਦਾਨਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਤਦ੍ਵਯਾਧੇਃ ਸ੍ਵਰੂਪਾਧਿਗਮਨਾਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕਾਲੇ ਹੇਤੁਵਿਪਰੀਤੋਉਸਧਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਚ| ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਰਪਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਵ੍ਯਾਧਿਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਯ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕਾਲੇਪਿ ਤਥਾ ਤਥਾਵਿਧਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਥਾਕਰਣੇਨ ਤਤ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਰੋਗਸ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ੋ ਭਵਤੀਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਨਾਯ ਚ| ਤਥਾ ਚ ਵਿਪੁਲਮਤਿਵੈਦ੍ਯੋਉਪਚਾਰਸ੍ਵਰੂਪਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਦੋਸਕਾਰ੍ਯ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਉ ਜ੍ਞਾਤਾਯਾਂ ਗੂਢਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯਾਪਿ ਵ੍ਯਾਧੇਃ ਸ੍ਵਰੂਪਮਧਿਗਚ੍ਛਤ੍ਯੇਵ| ਤਥਾ ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਯਾਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਃ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰੇਣਾਪਿ ਯਤੋ ਵਿਨਾਸ਼ਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਪਾਰ੍ਯ੍ਯਤੇ ਤਤੋਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਰੋਗੋਪਸ਼ਮਃ| ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਮਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਵਿਨਾਸ਼ਨਮੇਵ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍| ਤਥਾ ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਤੇ ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੋ ਹਤ੍ਵਗ੍ਨਿਂ ਸਾਮੋ ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਪਿਧਾਯ ਯਤ੍| ਵਿਦਧਾਤਿ ਜ੍ਵਰਂ ਦੋਸਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਲਙ੍ਘਨਮ੍| ਇਤਿ|| ੩||
Adhikarana jvarapUrvarUpANi (4) · Śloka 4
ਤਸ੍ਯੇਮਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਮੁਖਵੈਰਸ੍ਯਮਨ੍ਨਾਨਭਿਲਾਸੋ ਗੁਰੁ- ਗਾਤ੍ਰਤ੍ਵਮਾਲਸ੍ਯਮਲ੍ਪਪ੍ਰਾਣਤਾ ਗਤਿਸ੍ਖਲਨਂ ਨਿਦ੍ਰਾਧਿਕ੍ਯਮਰ- ਤਿਰਸੂਯਾ ਹਿਤੋਪਦੇਸ਼ੇਸੁ ਪ੍ਰਦ੍ਵੇਸੋ ਬਾਲੇਸੁ ਮਧੁਰੇਸੁ ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯੇ- ਸ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਕਟੁਕਾਭਿਨਨ੍ਦਨਮਵਿਪਾਕੋਙ੍ਗਮਰ੍ਦਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਸੋ- ਰਾਕੁਲਤ੍ਵਂ ਸਾਸ਼੍ਰੁਤਾ ਜਮ੍ਭਾ ਵਿਨਾਮਃ ਕ੍ਲਮੋ ਰੋਮਹਰ੍ਸਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾ- ਨਲਾਮ੍ਬੁਸ਼ੀਤਵਾਤਚ੍ਛਾਯਾਤਪੇਸ੍ਵਕਸ੍ਮਾਦਿਚ੍ਛਾਦ੍ਵੇਸੋਉ ਚ| ਤਦ- ਨਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਭਾਵੋ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯੇਤਿ||੪||
तस्येमानि पूर्वरूपाणि मुखवैरस्यमन्नानभिलाषो गुरु- गात्रत्वमालस्यमल्पप्राणता गतिस्खलनं निद्राधिक्यमर- तिरसूया हितोपदेशेषु प्रद्वेषो बालेषु मधुरेषु च भक्ष्ण्ये- ष्वम्ललवणकटुकाभिनन्दनमविपाकोऽङ्गमर्दश्चक्षुषो- राकुलत्वं साश्रुता जृम्भा विनामः क्लमो रोमहर्षः शब्दा- नलाम्बुशीतवातऴच्छायातपेष्वकस्मादिच्छाद्वेषोउ च| तद- नन्तरं व्यक्तिभावो ज्वरस्येति||४||
🔊 Audio coming soon
ਮੁਖਵੈਰਸ੍ਯਾਦੀਨਿ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਅਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਦੋਸੈਰ੍ਯਦ੍ਯਾਪਿ ਜ੍ਵਰਯਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਭਵਿਸ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਤੀਤਿਰ੍ਦੋਸਾਨੁਰੋਧੇਨੈਵਾਸ੍ਫ਼ੁਟਤ੍ਵਮਲ੍ਪਤ੍ਵਞ੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤਥਾਹਿ ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਭਵਿਸ੍ਯਤਿ ਕਫ਼ਜ੍ਵਰੇ| ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪ੍ਯਮ੍| ਏਤਾਨ੍ਯਪਿ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸ਼ੇਸਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਯੋਪਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯੈ ਚ| ਤਥਾ ਦ੍ਰੁਸ੍ਟਮਾਤ੍ਰ ਏਵ ਪੂਰ੍ਵਰੁਪੇ ਤੇਨ ਨਿਦਾਨਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚ ਰੋਗਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ| ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲ ਉਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਰੋਗਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਤਰਮੇਵ ਪ੍ਰਸ਼ਮਮਾਪਦ੍ਯਤੇ| ਕਦਾਚਿਦ੍ ਦਸ੍ਟੇ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਦੋਸਤਾ ਰੋਗਸ੍ਯਾਨਿਧਿਗਤਾ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਸਕਲਰੋਗਸਾਧਾਰਣਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਮਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯਣੇਨੈਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਕਿਂਸੁਖਾਯ ਨ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ? ਏਤਦੇਨ ਹਦਿ ਕਤ੍ਵਾ ਭਟ੍ਟਾਰਹਰਿਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਵਾ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਨੀਰ੍ਦਿਸ੍ਟਸ੍ਯਾਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਲਘ੍ਵਸ਼ਨਮਪਤਰ੍ਪਣਂ ਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਜ੍ਵਰਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇਕ੍ਸੁਲਘ੍ਵਸ਼ਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਲਙ੍ਘਨਸ੍ਯਾਪ੍ਰਧਾਨ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਭਿਸਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਨਿਸ੍ਣਾਤਾ ਨਾਙ੍ਗੀਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਯਤੋ ਨ ਪੂਰ੍ਵਪਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣੈਵ ਭਿਸਕ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਅਪਿਤੁ ਨਿਦਾਨਾਦਿ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ਜਾਨਾਤ੍ਯੇਵ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਯੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗੁਰ੍ਵਾਦਿਕਂ ਕਫ਼ਕਾਰਣਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯਾਪਤਰ੍ਪਣਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਲਘ੍ਵਸ਼ਨਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਨ ਭਵਤੀਤਿ| ਭਟ੍ਟਾਰਕੇਣ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇਸੁ ਸਕਲਦੋਸਸਾਧਾਰਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਲਘ੍ਵਸ਼ਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਲ੍ਪਪ੍ਰਾਣਤਾ ਚੇਸ੍ਟਾਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਤ੍ਵਮ੍| ਅਰਤਿਰ੍ਨ ਕ੍ਵਚਿਦਵਸ੍ਥਿਤਿ| ਅਸੂਯਾ ਪਰਸ੍ਯ ਦੋਸਾਵਿਸ੍ਕਰਣਮ੍| ਹਿਤੋਪਦੇਸਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਦ੍ਵੇਸਃ| ਅਨ੍ਨਾਦ੍ਯਨਭਿਨਨ੍ਦਮਵਿਪਾਕੋਨ੍ਨਾਦੀਨਾਮ੍| ਆਕੁਲਤ੍ਵਂ ਸਾਸ਼੍ਰੁਤਾ ਚ ਚਕ੍ਸੁਸੋਰੇਵ| ਜਮ੍ਭਾ ਸਨ੍ਮੁਖਵਿਕਾਸੋ ਗਾਤ੍ਰਵਿਨਾਮਃ| ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਸ੍ਵਕਾਰਣੇਨੈਵੇਚ੍ਛਾਤਥੈਵ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵੇਸਃ| ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਾਣਾਮਨਨ੍ਤਰਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਵ੍ਯਕ੍ਤੀਭਾਵੋ ਭਵਤਿ|| ੪||
Adhikarana vAtajvaralakShaNAni (5) · Śloka 5
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਆਗਮਾਪਗਮਕ੍ਸੋਭਮਦੁਤਾ ਵੇਦਨੋਸ੍ਮਣਾਮ੍| ਵੈਸਮ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਗਾਤ੍ਰਾਙ੍ਗੇ ਤਾਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦੇਦਨਾਸ਼੍ਚਲਾਃ| ਪਾਦਯੋਃ ਸੁਪ੍ਤਤਾ ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਪਿਣ੍ਡਿਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟੇਨਂ ਕ੍ਲਮਃ| ਵਿਸ਼੍ਲੇਸ ਇਵ ਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਸਾਦ ਊਰ੍ਵੋਃ ਕਟੀਗ੍ਰਹਃ| ਪਸ੍ਠਂ ਕ੍ਸੋਦਮਿਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯਤ ਇਵੋਦਰਮ੍| ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤ ਇਵ ਚਾਸ੍ਥੀਨਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਾਨਿ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਹਦਯਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਸ੍ਤੋਦਃ ਪ੍ਰਾਜਨੇਨੇਵ ਵਕ੍ਸਸਃ| ਸ੍ਕਨ੍ਧਯੋਰ੍ਮਥਨਂ ਬਾਹ੍ਵੋਰ੍ਭੇਦਃ ਪੀਡਨਮਂਸਯੋਃ| ਅਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਭਕ੍ਸਣੇ ਹਨ੍ਵੋਰ੍ਜਮ੍ਭਣਂ ਕਰ੍ਣਯੋਃ ਸ੍ਵਨਃ| ਨਿਸ੍ਤੋਦਃ ਸ਼ਙ੍ਖਯੋਰ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵੇਦਨਾ ਵਿਰਸਾਸ੍ਯਤਾ| ਕਸਾਯਾਸ੍ਯਤ੍ਵਮਥਵਾ ਮਲਾਨਾਮਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍| ਰੂਕ੍ਸਾਰੁਣਤ੍ਵਗਾਸ੍ਯਾਕ੍ਸਿਨਖਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਤਾ| ਪ੍ਰਸੇਕਾਰੋਚਕਾਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਿਪਿਕਾਸ੍ਵੇਦਜਾਗਰਾਃ| ਕਣ੍ਠੌਸ੍ਠਸ਼ੋਸਸ੍ਤਟ੍ਸ਼ੁਸ੍ਕੋਉ ਛਰ੍ਦਿਕਾਸੌ ਵਿਸਾਦਿਤਾ| ਹਰ੍ਸੋ ਰੋਮਾਙ੍ਗਦਨ੍ਤੇਸੁ ਵੇਪਥੁਃ ਕ੍ਸਵਥੋਰ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਭ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਘਰ੍ਮੇਕ੍ਸਾ ਵਿਨਾਮਸ਼੍ਚਾਨਿਲਜ੍ਵਰੇ||੫||
भवति चात्र आगमापगमक्षोभमृदुता वेदनोष्मणाम्| वैषम्यं तत्र गात्राङ्गे तास्ताः स्युर्देदनाश्चलाः| पादयोः सुप्तता स्तम्भः पिण्डिकोद्वेष्टेनं क्लमः| विश्लेष इव सन्धीनां साद ऊर्वोः कटीग्रहः| पृष्ठं क्षोदमिवाप्नोति निष्पीड्यत इवोदरम्| भिद्यन्त इव चास्थीनि पार्श्वगानि विशेषतः| हृदयस्य ग्रहस्तोदः प्राजनेनेव वक्षसः| स्कन्धयोर्मथनं बाह्वोर्भेदः पीडनमंसयोः| अशक्तिर्भक्षणे हन्वोर्जृम्भणं कर्णयोः स्वनः| निस्तोदः शङ्खयोर्मूर्ध्नि वेदना विरसास्यता| कषायास्यत्वमथवा मलानामप्रवर्त्तनम्| रूक्षारुणत्वगास्याक्षिनखमूत्रपुरीषता| प्रसेकारोचकाश्रद्धाऽविपिकास्वेदजागराः| कण्ठौष्ठशोषस्तृट्शुष्कोउ छर्दिकासौ विषादिता| हर्षो रोमाङ्गदन्तेषु वेपथुः क्षवथोर्ग्रहः| भ्रमः प्रलापो घर्मेक्षा विनामश्चानिलज्वरे||५||
🔊 Audio coming soon
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਰੀਤਿਃ| ਆਗਮਾਪਗਮੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨਿਲਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਭਵਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਵੇਦਨਾਨਾਮੂਸ੍ਮਣਾਂ ਚ ਵਾਤਵਸ਼ਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਦਾਗਮੋ ਭਵਤਿ ਕਦਾਚਿਦਪਗਮਃ| ਅਨਿਤ੍ਯਸਦ੍ਭਾਵੋ ਵਾ| ਕਦਾਚਿਤ੍ਕ੍ਸੋਭੋਭਵਤਿ| ਕਦਾਚਿਨ੍ਮ੍ਰੁਦੁਤ੍ਵਮ੍| ਅਥਵਾ ਵੇਦਨਾਦੀਨਾਂ ਦੇਹਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਕਾਲਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ ਵੈਸਮ੍ਯਮਨੇਕਰੂਪਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰ-ਤਤ੍ਰ ਚ ਵਾਯ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੇਙ੍ਗੇ ਤਾਸ੍ਤਾ ਵਾਯੁਕਾਰਣਾ ਵੇਦਨਾਸ਼੍ਚਲਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪ੍ਰਾਜਨਂ ਪ੍ਰਤੋਦਃ ਸ਼ਿਰਸਿ ਅਧਿਕਂ ਵੇਦਨਾ| ਆਸ੍ਯ ਵਿਰਸਤ੍ਵਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨਾਖ੍ਯੇਯਦੁਸ੍ਟਰਸਤ੍ਵਮ੍| ਮਲਾਃ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਤ੍ਸ੍ਵੇਦਾਦਯਃ| ਤ੍ਵਗਾਦੀਨਾਂ ਰੂਕ੍ਸਾਰੁਣਤਾ| ਕਾਸਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸੋਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਤ੍ਵਂ ਕਫਾਦੀਨਾਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਵਾਤਜ੍ਵਰੇਵਸ਼੍ਯਂ ਕ੍ਸਵਥੋਰ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਰੂਪਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ਵਰੂਪਵਿਸ਼ੇਸ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਯ ਪਥਕ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਪ੍ਰਤਿਵਿਧਾਨਾਯ ਚ|| ੫||
Adhikarana pittajvaralakShaNAni (6) · Śloka 6
ਯੁਗਪਦ੍ਵਯਾਪ੍ਤਿਰਙ੍ਗਾਨਾਮ੍ਪ੍ਰਲਾਪਃ ਕਟੁਵਕ੍ਤ੍ਰਤਾ| ਨਾਸਾਸ੍ਯਪਾਕਃ ਸ਼ੀਤੇਚ੍ਛਾ ਭ੍ਰਮੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਮਦੋਰਤਿਃ| ਵਿਟ੍ਸ੍ਤ੍ਰਸਂ ਪਿਤ੍ਤਵਮਨਂ ਰਕ੍ਤਸ੍ਠੀਵਨਮਮ੍ਲਕਃ| ਰਕ੍ਤਕੋਠੋਦ੍ਗਮਃ ਪੀਤਹਰਿਤਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਗਾਦਿਸੁ| ਸ੍ਵੇਦੋ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਵੈਗਨ੍ਧ੍ਯਮਤਿਤਸ੍ਣਾ ਚ ਪਿਤ੍ਤਜੇ||੬||
युगपद्वयाप्तिरङ्गानाम्प्रलापः कटुवक्त्रता| नासास्यपाकः शीतेच्छा भ्रमो मूर्च्छा मदोऽरतिः| विट्स्त्रसं पित्तवमनं रक्तष्ठीवनमम्लकः| रक्तकोठोद्गमः पीतहरितत्वं त्वगादिषु| स्वेदो निःश्वासवैगन्ध्यमतितृष्णा च पित्तजे||६||
🔊 Audio coming soon
ਯੁਗਪਜ੍ਜ੍ਵਰਵ੍ਯਾਪ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਪਿਤ੍ਤਜਂ ਭਵਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਰਕ੍ਤਾਨਾਂ ਕੋਠੋਨਾਂ ਸੋਤ੍ਸੇਧਾਨਾਂ ਮਣ੍ਡਲਾਨਾਮੁਦ੍ਗਮਃ|| ੬||
Adhikarana kaphajvaralakShaNAni (7) · Śloka 7
ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਰੁਚਿਰ੍ਜਾਡ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤੋਰੋਧੋਲ੍ਪਵੇਗਤਾ| ਪ੍ਰਸੇਕੋ ਮੁਖਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਹਲ੍ਲੇਪਸ਼੍ਵਾਸਪੀਨਸਾਃ| ਹਲ੍ਲਾਸਸ਼੍ਛਦਨਂ ਕਾਸਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸ਼੍ਵੈਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਗਾਦਿਸੁ| ਅਙ੍ਗੇਸੁ ਸ਼ੀਤਪਿਟਕਾਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰੋਦਰ੍ਦਃ ਕਫ਼ੋਦ੍ਭਵੇ||੭||
विशेषादरुचिर्जाड्यं स्त्रोतोरोधोऽल्पवेगता| प्रसेको मुखमाधुर्यं हृल्लेपश्वासपीनसाः| हृल्लासश्छदनं कासः स्तम्भः श्वैत्यं त्वगादिषु| अङ्गेषु शीतपिटकास्तन्द्रोदर्दः कफ़ोद्भवे||७||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਤਿਸ਼ਯਾ ਅਰੁਚਿਰ੍ਜਾਡ੍ਯਾਦਯੋ ਰੋਗਾਃ ਕਫਜ੍ਵਰੇ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ| ਅਲ੍ਪਵੇਗਤਾ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ| ਹਦਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਸੇਕਃ| ਛਰ੍ਦਨਂ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਕਫਾਦੀਨਾਮ੍|| ੭||
Adhikarana sva-svakAle pravRutyAdi ca vAtAdijvarANAM li~ggam (8) · Śloka 8
ਕਾਲੇ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਦ੍ਧਿਰੇਵ ਵਾ| ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਾਨੁਪਸ਼ਯੋ ਵਿਪਰੀਤੋਪਸ਼ਾਯਿਤਾ||੮||
काले यथास्वं सर्वेषां प्रवृत्तिर्वृद्धिरेव वा| निदानोक्तानुपशयो विपरीतोपशायिता||८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਵਾਤਾਪਿਤ੍ਤਕਫਜ੍ਵਰਾਣਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਕਾਲੇ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਪਰਾਹ੍ਨਵਰ੍ਸਾਸ਼ਰਨ੍ਮਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਸਨ੍ਤਾਦਿਕੇ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰਥਵਾ ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤਿ| ਇਦਮਪਿ ਰੂਪਂ ਯਥਾ ਨਿਦਾਨਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵਾਤਜ੍ਵਰੇ ਤਿਕ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਕਟ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਕਫਜ੍ਵਰੇ ਮਧੁਰਾਦੀਨਾਂ ਚਾਨੁਪਸ਼ਯੋਸੁਖਾਵਹਤ੍ਵਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਿਪਰੀਤਾਨਾਂ ਚੋਪਸ਼ਯਤ੍ਵਂ ਸੁਖਾਨੁਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਮਿਤਿ|| ੮||
Adhikarana saMsargajvarasAmAnyalakShaNam (9) · Śloka 9
ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਲਿਙ੍ਗਸਂਸਰ੍ਗੇ ਜ੍ਵਰਃ ਸਂਸਰ੍ਗਜੋਪਿ ਚ||੯||
यथास्वं लिङ्गसंसर्गे ज्वरः संसर्गजोऽपि च||९||
🔊 Audio coming soon
ਪਥਗ੍ਦੋਸਾਣਾਂ ਜ੍ਵਰਣਾਂ ਲਿਙ੍ਗਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਿਸ਼੍ਰਦੋਸਜਾਨਾਮੁਚ੍ਯਤੇਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਲਿਙ੍ਗਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਤਿ ਤਾਵਤ੍ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਤ੍ਸਂਸਰ੍ਗਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤੇਨ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਲਿਙ੍ਗਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ| ਵਾਤਕਫਜ੍ਵਰਲਿਙ੍ਗਸਂਸਰ੍ਗੇ ਵਾਤਕਫਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚ| ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫੇਪੀਤਿ ਯਥਾਸ੍ਵਂਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ| ਅਪਿ ਚੇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ|| ੯||
Adhikarana vAtapittajvaralakShaNAni (10) · Śloka 10
ਸ਼ਿਰੋਰ੍ਤਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭਿਦਦਾਹਮੇਹਾ- ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਾਰਤਿਪਰ੍ਵਭੇਦਾਃ| ਉਨ੍ਨਿਦ੍ਰਤਾ ਤਡ੍ਭ੍ਰਮਰੋਮਹਰ੍ਸਾਃ ਜਮ੍ਭਾਤਿਵਾਕ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਚਲਾਤ੍ਸਪਿਤ੍ਤਾਤ੍||੧੦||
शिरोऽर्तिमूर्च्छाभिददाहमेहा- कण्ठास्यशोषाऽरतिपर्वभेदाः| उन्निद्रता तृड्भ्रमरोमहर्षाः जृम्भाऽतिवाक्त्वं च चलात्सपित्तात्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਿਰੋਰ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਿ ਵਾਤਪਿਤਜ੍ਵਰਲਕ੍ਸਣਾਨਿ|| ੧੦||
Adhikarana vAtashleShmajvaralakShaNAni (11) · Śloka 11
ਤਾਪਹਾਨ੍ਯਰੁਚਿਪਰ੍ਵਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ ਪੀਨਸਸ਼੍ਵਸਨਸਕਾਸਵਿਬਨ੍ਧਾਃ| ਸ਼ੀਤਜਾਡ੍ਯਾਤਿਮਿਰਭ੍ਰਮਤਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਤਜਨਿਤਂ ਜ੍ਵਰਲਿਙ੍ਗਮ੍||੧੧||
तापहान्यरुचिपर्वशिरोरुक् पीनसश्वसनसकासविबन्धाः| शीतजाड्यातिमिरभ्रमतन्द्राः श्लेष्मवातजनितं ज्वरलिङ्गम्||११||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਪਹਾਨ੍ਯਾਦੀਨਿ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਲਕ੍ਸਣਾਨਿ|| ੧੧||
Adhikarana pittashleShmajvaralakShaNAni (12) · Śloka 12
ਸ਼ੀਤਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਵੇਦਦਾਹਾਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਤਸ੍ਣਾ ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਮੋਹਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਲਿਪ੍ਤਾਤਿਕ੍ਤਾਸ੍ਯਤਾ ਚ ਜ੍ਞੇਯਂ ਰੂਪਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯ||੧੨||
शीतस्तम्भस्वेददाहाव्यवस्था तृष्णा कासः श्लेष्मपित्तप्रवृत्तिः| मोहस्तन्द्रा लिप्तातिक्तास्यता च ज्ञेयं रूपं श्लेष्मपित्तज्वरस्य||१२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੀਤਾਦ੍ਯਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਦੀਨਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਃ|| ੧੨||
Adhikarana sannipAtajvaralakShaNAnyasAdhyatvAdi ca (13) · Śloka 13
ਸਰ੍ਵਜੋ ਲਕ੍ਸਣੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦਾਹੋਤ੍ਰ ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹਃ| ਤਦ੍ਵਚ੍ਛੀਤਂ ਮਹਾਨਿਦ੍ਰਾ ਦਿਵਾਜਾਗਰਣਂ ਨਿਸ਼ਿ| ਸਦਾ ਵਾ ਨੈਵ ਵਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਮੁਹੁਃ ਸ੍ਵੇਦੋਤਿ ਨੈਵ ਵਾ| ਗੀਤਨਰ੍ਤ੍ਤਨਹਾਸ੍ਯਾਦਿਵਿਕਤੇਹਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍| ਸਸ੍ਤ੍ਰੁਤੀ ਕਲੁਸੇ ਰਕ੍ਤੇ ਭੁਗ੍ਨੇ ਲੁਲਿਤਪਕ੍ਸ੍ਮਣੀ| ਅਕ੍ਸ੍ਣੀ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਧਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਰੁਗ੍ਭ੍ਰਮਃ| ਸਸ੍ਵਨੋਉ ਸਰੁਜੋਉ ਕਰ੍ਣੋਉ ਕਣ੍ਠਃ ਸ਼ੂਕੈਰਿਵਾਵਤਃ| ਪਰਿਦਗ੍ਧਾਖਰਾਜਿਹ੍ਵਾਗੁਰੁਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਸਨ੍ਧਿਤਾ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫ਼ਸ੍ਠੀਵੋ ਲੋਡਨਂ ਸ਼ਿਰਸੋਤਿਤਟ੍| ਕੋਠਾਨਾਂ ਸ਼੍ਯਾਵਰਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮਣ੍ਡਲਾਨਾਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਹਦ੍ਵਚ੍ਯਥਾ ਮਲਸਂਸਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਾਲ੍ਪਸ਼ੋਤਿ ਵਾ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ੍ਯਤਾ ਬਲਭ੍ਰਂਸ਼ਃ ਸ੍ਵਰਸਾਦਃ ਪ੍ਰਲਾਪਿਤਾ| ਦੋਸਾਪਾਕਸ਼੍ਚਿਰਾਤ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਪ੍ਰਤਤਂ ਕਣ੍ਠਕੂਜਨਮ੍| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਮਭਿਨ੍ਯਾਸਂ ਤਂ ਬ੍ਰੂਯਾਚ੍ਚ ਹਤੋਉਜਸਮ੍| ਵਾਯੁਨਾ ਕਫ਼ਰੁਦ੍ਧੇਨ ਪਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਮ੍| ਵ੍ਯਵਾਯਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸੋਉਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਚ੍ਚ ਬਹਿਰ੍ਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਤੇਨ ਹਾਰਿਦ੍ਰਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਦ੍ਭਵੇ ਜ੍ਵਰੇ| ਦੋਸੇ ਵਿਬਦ੍ਧੇ ਨਸ੍ਟੇਗ੍ਨੋਉ ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਃ| ਅਸਾਧ੍ਯਃ ਸੋਨ੍ਯਥਾਕਚ੍ਛ੍ਰੋ ਭਵੇਦ੍ਵੈਕਲ੍ਯਦੋਪਿ ਵਾ||੧੩||
सर्वजो लक्षणैः सर्वैर्दाहोऽत्र च मुहुर्मुहः| तद्वच्छीतं महानिद्रा दिवाजागरणं निशि| सदा वा नैव वा निद्रा मुहुः स्वेदोऽति नैव वा| गीतनर्त्तनहास्यादिविकृतेहा प्रवर्त्तनम्| सस्त्रुती कलुषे रक्ते भुग्ने लुलितपक्ष्मणी| अक्ष्णी पिण्डिका पार्श्वमूर्धपर्वास्थिरुग्भ्रमः| सस्वनोउ सरुजोउ कर्णोउ कण्ठः शूकैरिवावृतः| परिदग्धाखराजिह्वागुरुस्त्रस्ताङ्गसन्धिता| रक्तपित्तकफ़ष्ठीवो लोडनं शिरसोऽतितृट्| कोठानां श्यावरक्तानां मण्डलानां च दर्शनम्| हृद्वच्यथा मलसंसर्गः प्रवृत्तिर्वाऽल्पशोऽति वा| स्निग्धास्यता बलभ्रंशः स्वरसादः प्रलापिता| दोषापाकश्चिरात्तन्द्रा प्रततं कण्ठकूजनम्| सन्निपातमभिन्यासं तं ब्रूयाच्च हृतोउजसम्| वायुना कफ़रुद्धेन पित्तमन्तः प्रपीडितम्| व्यवायित्वाच्च सोउक्ष्म्याच्च बहिर्मार्गं प्रवर्त्तते| तेन हारिद्रनेत्रत्वं सन्निपातोद्भवे ज्वरे| दोषे विबद्धे नष्टेऽग्नोउ सर्वसम्पूर्णलक्षणः| असाध्यः सोऽन्यथाकृच्छ्रो भवेद्वैकल्यदोऽपि वा||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਜ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰੋ ਨਿਰ੍ਣੀਯਤੇ-ਸਰ੍ਵਜ ਇਤਿ| ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਲਕ੍ਸਣੈਃ ਪਥਕ੍ਸਂਸਰ੍ਗੋਕ੍ਤੈਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਃਮੁਹੁਰ੍ਦਾਹੋ ਮੁਹੁਃ ਸ਼ੀਤਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਵਿਕਤਗੀਤਾਦੀਹਾਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਅਕ੍ਸੀਣਿ ਸਸ੍ਤ੍ਰੁਤੀਤ੍ਯਾਦਿ ਲਕ੍ਸਣੇ| ਭੁਗ੍ਨੇ ਕਨੀਨਿਕਾਪਾਙ੍ਗਯੋਰਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇ| ਪਿਣ੍ਡੀਕਾਦੀਨਾਂ ਰੁਕ੍| ਪਰਿਦਗ੍ਧੇਵ ਪਰਿਦਗ੍ਧਾਜਿਹ੍ਵਾਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਚ| ਗੁਰ੍ਵਙ੍ਗਤਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਧਿਤਾ ਚ ਭਵਤਿ| ਸ਼ਿਰਸੋ ਲੋਡਨਂ ਚਲਨਮ੍| ਕੋਠਾ ਨਿਰ੍ਮੁਖਾਃ ਪਿਟਕਾਪ੍ਰਾਯਾਃ| ਮਾਲਾਨਾਂ ਸਙ੍ਗੋਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਅਥਵਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਵਸ਼ੇਨ ਸ੍ਤੋਕਸ੍ਤੋਕਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਅਥਵਾਪਿ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ੍ਯਾਭਿਨ੍ਯਾਸਹਤੋਉਜਸੋਉ ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਯੋਉ| ਸ ਚ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰੋ ਦੋਸੇ ਵਿਬਦ੍ਧੇਸ੍ਥਿਰੇਗ੍ਨੋਉ ਚ ਨਸ੍ਟੇ ਸਤਿ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਲਕ੍ਸਣੈਃ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾਸਾਧ੍ਯਃ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਦੋਸੇ ਚਲੇ ਬਲਵਤਿ ਚਾਗ੍ਨਾਵਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣ ਲਕ੍ਸਣਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਃ| ਵੈਕਲ੍ਯਦੋ ਵਾ ਭਵਤਿ|| ੧੩||
Adhikarana dAhapUrvashItapUrvasannipAtajvaro, dAhapUrvasya dustaratvaM ca (14) · Śloka 14
ਅਨ੍ਯਚ੍ਚ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਤ੍ਥੋ ਯਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਥਕ੍ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਤ੍ਵਚਿ ਕੋਸ੍ਠੇਥਵਾ ਦਾਹਂ ਵਿਦਧਾਤਿ ਪੁਰੋਨੁ ਵਾ| ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਾਤਕਫ਼ੌ ਸ਼ੀਤਂ ਦਾਹਾਦਿਰ੍ਦੁਸ੍ਤਰਸ੍ਤਯੋਃ||੧੪||
अन्यच्च सन्निपातोत्थो यत्र पित्तं पृथक्स्थितम्| त्वचि कोष्ठेऽथवा दाहं विदधाति पुरोऽनु वा| तद्वद्वातकफ़ौ शीतं दाहादिर्दुस्तरस्तयोः||१४||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯਚ੍ਚ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਵਿਸ਼ੇਸੋਤ੍ਥੋ ਜ੍ਵਰੋ ਯਦਾ ਦੋਸੈਰੇਵਂ ਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟੈਰ੍ਭਵਤੀਤਿ| ਤਦੈਵਂਸ੍ਵਰੂਪੋ ਭਵਤਿ| ਕੀਦਗਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ-ਅਨ੍ਯਚ੍ਚੇਤਿ| ਦੋਸਤ੍ਰਯੇਪਿ ਕੁਪਿਤੇ ਯਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਥਗ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਪਥਗ੍ਵਾਤਕਫੌ ਤਦਾ ਜ੍ਵਰਵੇਗਕਾਲੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਾਹਂ ਵਿਦਧਾਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਛੀਤਮ੍| ਤਦਾ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਚਿ ਵਾਤਕਫ਼ੋਉ ਵਰ੍ਤ੍ਤੇਤੇ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਤਦਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਿਧਤ੍ਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦਾਹਮ੍| ਤਯੋਃ ਸ਼ੀਤਪੂਰ੍ਵਦਾਹਪੂਰ੍ਵਂਯੋਰ੍ਦਾਹਾਦਿਰ੍ਦੁਸ੍ਤਰਃ|| ੧੪||
Adhikarana shItapUrvajvare shIte shAnte upadravAH (15) · Śloka 15
ਸ਼ੀਤਾਦੌ ਤਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕਫ਼ੇ ਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤਸ਼ੋਸਿਤੇ| ਸ਼ੀਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਮ੍ਲਕੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਮਦਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਜਾਯਤੇ||੧੫||
शीतादौ तत्र पित्तेन कफ़े स्यन्दितशोषिते| शीते शान्तेऽम्लको मूर्च्छा मदस्तृष्णा च जायते||१५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੀਤਾਦੌ ਪੁਨਃ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥੇਨੋਦੀਰ੍ਣੇਨ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕਫ਼ੇ ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਿਤੇ ਸ਼ੋਸਿਤੇ ਚ ਸਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕ੍ਯਾਦਮ੍ਲਕਾਦਿਕਂ ਜਾਯਤੇ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਮੋਹਃ|| ੧੫||
Adhikarana dAhapUrvajvare dAhe shAnte upadravAH (16) · Śloka 16
ਦਾਹਦੌ ਪੁਨਰਨ੍ਤੇ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਠੀਵਵਮਿਕ੍ਲਮਾਃ||੧੬||
दाहदौ पुनरन्ते स्युस्तन्द्राष्ठीववमिक्लमाः||१६||
🔊 Audio coming soon
ਦਾਹਾਦੌ ਪੁਨਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਵਾਤਕਫੋਦੀਰ੍ਣਤਯਾ ਵੇਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦਾਹੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਕਫਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾਣਿ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਦੀਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਇਤਿ ਦੋਸੈਃ ਸਪ੍ਤਵਿਧੋ ਜ੍ਵਰ ਉਕ੍ਤਃ|| ੧੬||
Adhikarana AgantujvarAH (17) · Śloka 17
ਆਗਨ੍ਤੁਰਭਿਘਾਤਾਭਿਸਙ੍ਗਸ਼ਾਪਾਭਿਚਾਰਤਃ| ਚਤੁਰ੍ਧਾ............................||੧੭||
आगन्तुरभिघाताभिषङ्गशापाभिचारतः| चतुर्धा............................||१७||
🔊 Audio coming soon
ਆਗਨ੍ਤੁਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਟਮਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਅਭਿਘਾਤਾਦਿਤਃ|| ੧੭||
Adhikarana abhighAtajajvaranidAnaM samprAptishca (1) · Śloka 1
........ ਤ੍ਰ ਕ੍ਸਤਚ੍ਛੇਦਦਾਹਾਦ੍ਯੈਰਭਿਘਾਤਜਃ||੧||
........ ऽत्र क्षतच्छेददाहाद्यैरभिघातजः||१||
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana tasya samprAptiH (18) · Śloka 18
ਸ਼੍ਰਮਾਚ੍ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਵਨਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦੂਸਯਨ੍| ਸਵ੍ਯਥਾਸ਼ੋਫਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਸਰੁਜਂ ਕੁਰੁਤੇ ਜ੍ਵਰਮ੍||੧੮||
श्रमाच्च तस्मिन् पवनः प्रायो रक्तं प्रदूषयन्| सव्यथाशोफवैवर्ण्यं सरुजं कुरुते ज्वरम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਤਾਦਿਭਿਰ੍ਯਃ ਸੋਭਿਘਾਤਜਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਿ ਕ੍ਸਾਨ੍ਤੇ ਪਵਨਃ ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਯੋ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦੂਸਯਨ੍ ਸਵ੍ਯਥਾਦਿਕਂ ਜ੍ਵਰਂ ਕੁਰੁਤੇ| ਪ੍ਰਾਯੋ ਗ੍ਰਹਣਂ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍|| ੧੮||
Adhikarana abhiSha~ggajAH jvarAH (19) · Śloka 19
ਗ੍ਰਹਾਵੇਸ਼ੋਉਸਧਵਿਸਕ੍ਰੋਧਭੀਸ਼ੋਕਕਾਮਜਃ| ਅਭਿਸਙ੍ਗਾਦ੍ ................................||੧੯||
ग्रहावेशोउषधविषक्रोधभीशोककामजः| अभिषङ्गाद् ................................||१९||
🔊 Audio coming soon
ਯੋ ਹਿ ਗ੍ਰਹਾਵੇਸ਼ਾਦਿਜੋ ਜ੍ਵਰਃ ਸੋਭਿਸਙ੍ਗਾਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ| ਗ੍ਰਹਾ ਦੇਵਾਦਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਃ|| ੧੯||
Adhikarana grahajajvaralakShaNam (20) · Śloka 20
..............ਗ੍ਰਹੇਣਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨਕਸ੍ਮਾਦ੍ਧਾਸਰੋਦਨੇ|੨੦|
..............ग्रहेणास्मिन्नकस्माद्धासरोदने|२०|
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana oShadhigandhApariNAmaH (20) · Śloka 20
ਓਸਧੀਗਨ੍ਧਜੇ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ਸ਼੍ਵਯਥੁ ਕ੍ਸਵਃ|੨੦|
ओषधीगन्धजे मूर्च्छा शिरोरुक्श्वयथु क्षवः|२०|
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana viShapariNAmaH (20) · Śloka 20
ਵਿਸਾਨ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਿਸਾਰਾਸ੍ਯਸ਼੍ਯਾਵਤਾਦਾਹਹਦ੍ਗਦਾਃ|੨੦|
विषान्मूर्च्छाऽतिसारास्यश्यावतादाहहृद्गदाः|२०|
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana krodhapariNAmaH (20) · Śloka 20
ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ ਕਮ੍ਪਃ ਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ ਚ|੨੦|
क्रोधात् कम्पः शिरोरुक् च|२०|
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana bhayashokAbhyAM pralApaH (20) · Śloka 20
ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਭਯਸ਼ੋਕਜੇ|੨੦|
प्रलापो भयशोकजे|२०|
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana kAmaje vipattiH (20) · Śloka 20
ਕਾਮਾਨ੍ਮੋਹੋਰੁਚਿਰ੍ਦਾਹੋ ਹ੍ਨੀਨਿਦ੍ਰਾਧੀਧਤਿਕ੍ਸਯਃ|੨੦|
कामान्मोहोऽरुचिर्दाहो ह्नीनिद्राधीधृतिक्षयः|२०|
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana grahAdijajvareShu doShasa~ggatiH (20) · Śloka 20
ਗ੍ਰਹਾਦੋਉ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ੍ਯ ਭਯਾਦੋਉ ਮਰੁਤਸ੍ਤ੍ਰਯੇ| ਕੋਪਃ ਕ੍ਰੋਧੇ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਉ ਤੁ ਸ਼ਾਪਾਭਿਚਾਰਜੋਉ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰੋਉ ਘੋਰੋਉ ਤਾਵਹ੍ਯਤਮੋਉ ਮਤੋਉ||੨੦||
ग्रहादोउ सन्निपातस्य भयादोउ मरुतस्त्रये| कोपः क्रोधे तु पित्तस्य योउ तु शापाभिचारजोउ| सन्निपातज्वरोउ घोरोउ तावह्यतमोउ मतोउ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮ੍ ਗ੍ਰਹਾਦੌ ਤ੍ਰਯੇ ਗ੍ਰਹੌਸਧਿਵਿਸਲਕ੍ਸਣੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ੍ਯ ਕੋਪੋ ਭਵਤਿ| ਭਯਾਦੌ ਤ੍ਰਯੇ ਭੀਸ਼ੋਕਕਾਮਾਖ੍ਯੇ ਮਰੁਤੋ ਵਾਯੋਃ ਕੋਪੋ ਭਵਤਿ| ਕ੍ਰੋਧੇ ਕੋਪੇ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕੋਪਃ| ਸ਼ਾਪੇਨਾਭਿਚਾਰੇਣ ਚ ਯੌ ਜ੍ਵਰੌ ਤੌ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਘੋਰੌ ਭਵਤਃ| ਤੌ ਚਾਤਿਸ਼ਯੇਨਾਸਾਹ੍ਯੌ ਮਤਾਵਾਗਕਰ੍ਤ੍ਤਣਾਮ੍| ਸ਼ਾਪਮਪਰਾਧਾਦ੍ਗੁਰ੍ਵਾਦਯੋ ਵਿਦਧਤਿ|| ੨੦||
Adhikarana abhicArajajvaralakShaNam (21) · Śloka 21
ਤਤ੍ਰਾਭਿਚਾਰਿਕੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਹੂਯਮਾਨਸ੍ਯ ਤਪ੍ਯਤੇ| ਪਰ੍ਵਂ ਚੇਤਸ੍ਤਤੋ ਦੇਹਸ੍ਤਤੋ ਵਿਸ੍ਫ਼ੋਟਤਡ੍ਭ੍ਰਮੈਃ| ਸਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛੈਰ੍ਗ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਵਰ੍ਧਤੇ ਜ੍ਵਰਃ| ਇਤਿ ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਟਧਾ ਦਸ੍ਟਃ..............||੨੧||
तत्राभिचारिकैर्मन्त्रैर्हूयमानस्य तप्यते| पर्वं चेतस्ततो देहस्ततो विस्फ़ोटतृड्भ्रमैः| सदाहमूर्च्छैर्ग्रस्तस्य प्रत्यहं वर्धते ज्वरः| इति ज्वरोऽष्टधा दृष्टः..............||२१||
🔊 Audio coming soon
ਅਭਿਚਾਰੇ ਤ੍ਵਾਭਿਚਾਰਿਕੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰਮੁਂ ਦਹੇਤਿ ਹੂਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਚੇਤਸ੍ਤਪ੍ਯਤੇ| ਤਤੋ ਦੇਹਃ| ਤਤੋ ਵਿਸ੍ਫ਼ੋਟਾਦਿਗ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਜ੍ਵਰੋ ਵਰ੍ਧਤੇ| ਇਤਿ ਦੋਸਾਗਨ੍ਤੁਭੇਦਾਦਸ੍ਟਧਾ ਜ੍ਵਰੋ ਦਸ੍ਟ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦ੍ਭਿਃ|
Adhikarana jvarasya dvaividhyam (22) · Śloka 22
.............ਸਮਾਸਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਵਿਧਸ੍ਤੁ ਸਃ| ਸ਼ਾਰੀਰੋ ਮਾਨਸਃ ਸੌਮ੍ਯਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਰਾਸ਼੍ਰਯਃ| ਪ੍ਰਾਕਤੋ ਵੈਕਤਃ ਸਾਧ੍ਯੋਸਾਧ੍ਯਃ ਸਾਮੋ ਨਿਰਾਮਕਃ||੨੨||
.............समासाद् द्विविधस्तु सः| शारीरो मानसः सौम्यस्तीक्ष्णोऽन्तर्बहिराश्रयः| प्राकृतो वैकृतः साध्योऽसाध्यः सामो निरामकः||२२||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਮਪਿ ਭਵਨ੍ ਸਂਕ੍ਸੇਪੇ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ| ਸ਼ਾਰੀਰਿ ਮਾਨਸ ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ| ਸੌਮ੍ਯਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣ ਇਤ੍ਯੇਵਮਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ| ਅਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯੋ ਬਹਿਰਾਸ਼੍ਰਯ ਇਤ੍ਯੇਵਮਪਿ| ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਕਤੋ ਵੈਕਤਃ ਸਾਧ੍ਯੋਸਾਧ੍ਯਃ ਸਾਮੋ ਨਿਰਾਮਕ ਇਤਿ|
Adhikarana shArIramAnasayossaumyatIkShNayeshca lakShaNam (23) · Śloka 23
ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸ਼ਾਰੀਰੇ ਤਾਪੋ ਮਨਸਿ ਮਾਨਸੇ| ਪਵਨੇ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਾਚ੍ਛੀਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਯੁਤੇ ਭਵੇਤ੍| ਦਾਹਃ ਪਿਤ੍ਤਯੁਤੇ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਮਿਸ਼੍ਰੇ...............||੨੩||
पूर्वं शरीरे शारीरे तापो मनसि मानसे| पवने योगवाहित्वाच्छीतं श्लेष्मयुते भवेत्| दाहः पित्तयुते मिश्रं मिश्रे...............||२३||
🔊 Audio coming soon
ਏਸਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਾਦੀਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪੁਰ੍ਵਮਿਤਿ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਂਯੁਕ੍ਤੇ ਪਵਨੇ ਪਵਨਸ੍ਯ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਜ੍ਵਰੇ ਸ਼ੀਤਂ ਭਵਤ੍ਯਰ੍ਥਾਤ੍ ਸ ਏਵਃ ਸੌਮ੍ਯਃ| ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤਯੁਯੇ ਪਵਨੇ ਦਾਹਃ| ਸ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ| ਮਿਸ਼੍ਰੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਂਯੁਤੇ ਪਿਤ੍ਤਸਂਯੁਤੇ ਚ ਪਵਨੇ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਦਾਹਂ ਚ| ਮਿਸ਼੍ਰੇ ਤੂਤ੍ਕਰ੍ਸੇਣ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਸੌਮ੍ਯਤੀਕ੍ਸ੍ਣਦ੍ਵਯਾਦ੍ਵਯਤਿਰੇਕਃ|| ੨੩||
Adhikarana antarAshrayabahirAshrayayorlakShaNam (24) · Śloka 24
..............ਅਨ੍ਤਃ ਸਂਸ਼੍ਰਯੇ ਪੁਨਃ| ਜ੍ਵਰੇਧਿਕਂ ਵਿਕਾਰਾਃ ਸ੍ਯੁਰਨ੍ਤਃ ਕ੍ਸੋਭੋ ਮਲਗ੍ਰਹਃ| ਬਹਿਰੇਵ ਬਹਿਰ੍ਵੇਗੇ ਤਾਪੋਪਿ ਚ ਸੁਸਾਧਤਾ||੨੪||
..............अन्तः संश्रये पुनः| ज्वरेऽधिकं विकाराः स्युरन्तः क्षोभो मलग्रहः| बहिरेव बहिर्वेगे तापोऽपि च सुसाधता||२४||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸਂਸ਼੍ਰਯੇ ਜ੍ਵਰੇ ਅਨ੍ਤਃ ਕੋਸ੍ਠੇਧਿਕਂ ਵਿਕਾਰਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਸਤ੍ਯਾਪਿ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੋਪਤਾਪੇ| ਬਰ੍ਹਿਰ੍ਵੇਗੇ ਤੁ ਬਹਿਰੇਵ ਤਾਪੋ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ਵਿਕਰਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਸੁਸਾਧਤਾ ਅਰ੍ਥਾਲ੍ਲਭ੍ਯਤੇਨ੍ਤਰ੍ਵੇਗੇ ਦੁਸ੍ਸਾਧਤੇਤਿ|| ੨੪||
Adhikarana prAkRutavaikRutajvarau sAdhyAsAdhyatva~jca (25) · Śloka 25
ਅਪਿ ਚ-- ਵਰ੍ਸਾਸ਼ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤੇਸੁ ਵਾਤਾਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਾਕਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਵੈਕਤੋਨ੍ਯਃ ਸਦੁਸ੍ਸਾਧ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਕਤੋਨਿਲਾਤ੍||੨੫||
अपि च-- वर्षाशरद्वसन्तेषु वाताद्यैः प्राकृतः क्रमात्| वैकृतोऽन्यः सदुस्साध्यः प्रायश्च प्राकृतोऽनिलात्||२५||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਿ ਚੇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਤੇ| ਯਥਾਕ੍ਰਮੇਣ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਯੋ ਵਾਤਜੋ ਜ੍ਵਰਃ ਸ ਪ੍ਰਾਕਤ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਸ਼ਰਦਿ ਪਿਤ੍ਤਜੋ ਜ੍ਵਰਃ| ਵਸਨ੍ਤੇ ਕਫ਼ਜਸ਼੍ਚ| ਅਤਃ ਉਕ੍ਤਾਦਨ੍ਯੋ ਵੈਕਤਃ|| ੨੫||
Adhikarana vAtajvarasya duHsAdhatA (26) · Śloka 26
ਸਃ ਦੁਃਸਾਧੋ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕਤੋਨਿਲਾਤ੍| ਏਕਮਾਰ੍ਗਕ੍ਰਿਯਾਰਮ੍ਭਵ੍ਯਤਿਵਤ੍ਤੇਰ੍ਮਹਾਤ੍ਯਯਾਤ੍||੨੬||
सः दुःसाधो भवति प्रायश्च प्रकृतोऽनिलात्| एकमार्गक्रियारम्भव्यतिवृत्तेर्महात्ययात्||२६||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਯੋਗ੍ਰਹਣਮਸਾਕਲ੍ਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਕਥਂ ਵਾਯੁਨਾ ਯਃ ਪ੍ਰਾਕਤਃ ਸ ਏਵ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਃ ਇਤ੍ਯਾਹਏਕਮਾਰ੍ਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕਮਾਰ੍ਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕਮਾਰ੍ਗੋ| ਏਕਮਾਰ੍ਗੋ ਯਃ ਕ੍ਰਿਯਾਯਾ ਆਰਮ੍ਭਃ| ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਤਿਵਤ੍ਤੇਰ੍ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਾਸਾਤ੍ਤਥਾ ਮਹਾਤ੍ਯਯਾਦਪਿ| ਵੈਕਤਾਨਾਂ ਯਦੇਵ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਤਦੇਵਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਤਃ| ਜ੍ਵਰੇ ਤਾਵਤ੍ ਪੁਰ੍ਵਲਙ੍ਘਨਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਨ੍ਨੈਕਵਿਧਮ੍| ਤਦ੍ਵਾਯਾਵਪਥ੍ਯਮਤ ਏਵ ਰੋਗਸ੍ਯਾਨ੍ਯਃ ਕ੍ਰਿਯਾਮਾਰ੍ਗੋਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦੋਸਸ੍ਯ| ਤਥਾ ਵਾਯੁਨਾ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੇਨ ਯਦਾ ਨਿਸ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਤੋ ਮਹਾਤ੍ਯਯਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਵਾਯੁਨਾ ਪ੍ਰਾਕਤੋਪਿ ਜ੍ਵਰਃ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਃ|| ੨੬||
Adhikarana varShAsu duShTamarutajvarotpattiH (27) · Śloka 27
ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਮਾਰੁਤੋ ਦੁਸ੍ਟਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨ੍ਵਿਤੋ ਜ੍ਵਰਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍...........................................||੨੭||
वर्षासु मारुतो दुष्टः पित्तश्लेष्मान्वितो ज्वरम्| कुर्यात्...........................................||२७||
🔊 Audio coming soon
ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਕਤੋ ਵਾਤਾਦਿਭਿਰੁਕ੍ਤਃ ਸਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੋਸਾਨ੍ਤਰਮਪਿ ਤਤ੍ਰਾਨੁਬਲਂ ਭਵਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ | ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਯਦਾ ਮਾਰੁਤਿ ਦੁਸ੍ਟੋ ਜ੍ਵਰਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍| ਤਦਾ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਭ੍ਯਾਮਨ੍ਵਿਤੋ ਜ੍ਵਰਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍| ਨਾਨਨ੍ਵਿਤਃ ਤਦਾ ਜ੍ਵਰੋ ਵਾਤਿਕੋਪ੍ਯਵਸ਼੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਭਿਮੁਖੌ ਭਵਤਃ| ਸਹਾਯਬਲਲਾਭਾਤ੍ਤੁ ਜ੍ਵਰਮਨੁਬਧ੍ਨਤਃ|| ੨੭||
Adhikarana sharadi duShTapittajvarotpattiH (28) · Śloka 28
ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਸ਼ਰਦਿ ਤਸ੍ਯ ਚਾਨੁਬਲਃ ਕਫਃ| ਤਤ੍ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਵਿਸਰ੍ਗਾਚ੍ਚ ਤਤ੍ਰ ਨਾਨਸ਼ਨਾਦ੍ਧਯਮ੍||੨੮||
पित्तं च शरदि तस्य चाऽनुबलः कफः| तत्प्रकृत्या विसर्गाच्च तत्र नाऽनशनाद्धयम्||२८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਰਦਿ ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਜ੍ਵਰਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਯ ਚ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਮਭ੍ਯੁਦ੍ਯਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰਦ੍ਯਨੁਬਲਃ ਕਫੋ ਭਵਤਿ| ਅਸ੍ਯ ਚੋਭਯਸ੍ਯ ਹੇਤੁਦ੍ਵਯਮ੍| ਤਤ੍ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਵਿਸਰ੍ਗਾਚ੍ਚ| ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਮਾਰੁਤੋ ਦੁਸ੍ਟਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨ੍ਵਿਤੋ ਜ੍ਵਰਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਹੇਤੁਃ ਕਾਲਸ੍ਯ ਤਥਾਵਿਧਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਮ੍| ਪਿਤਞ੍ਚ ਸ਼ਰਾਦਿ ਤਸ੍ਯ ਚਾਨੁਬਲਃ ਕਫ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਹੇਤੁਰ੍ਵਿਸਰ੍ਗਾਦਿਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਿਕੇ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨੁਗਤਤ੍ਵਾਦਨਸ਼ਨਾਤ੍ ਭਯਂ ਨਾਸ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨੁਬਨ੍ਧਾਤ੍ਵਾਦਨਸ਼ਨਾਦ੍ਭਯਂ ਨਾਸਿਤ| ਤਤ੍ਰ ਲਙ੍ਘਨਂ ਵਿਧੇਯਮੇਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੨੮||
Adhikarana vasante duShTakaphajvarotpattiH (29) · Śloka 29
ਕਫੋ ਵਸਨ੍ਤੇ ਤਮਪਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਂ ਭਵਦਨੁ||੨੯||
कफो वसन्ते तमपि वातपित्तं भवदनु||२९||
🔊 Audio coming soon
ਵਸਨ੍ਤੇ ਕਫੋ ਦੁਸ੍ਟੋ ਜ੍ਵਰਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍| ਤਮਪਿ ਕਫਮਨੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਂ ਭਵੇਤ੍| ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਆਦਾਨਾਚ੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਲ੍ਲਭ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਕਫਜੇਪ੍ਯਤਿਲਙ੍ਘਨਾਦ੍ਯਤ੍ਨਤੋ ਰਕ੍ਸੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਾਲ੍ਲਭ੍ਯਤੇ|| ੨੯||
Adhikarana sAdhyAsAdhyajvaralakShaNam (30) · Śloka 30
ਬਲਵਤ੍ਸ੍ਵਲ੍ਪਦੋਸੇਸੁ ਜ੍ਵਰਃ ਸਾਧ੍ਯੋਨੁਪਦ੍ਰਵਃ| ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਿਕਤਿਜ੍ਞਾਨੇ ਪ੍ਰਾਗਸਾਧ੍ਯ ਉਦਾਹਤਃ||੩੦||
बलवत्स्वल्पदोषेषु ज्वरः साध्योऽनुपद्रवः| सर्वथा विकृतिज्ञाने प्रागसाध्य उदाहृतः||३०||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਧ੍ਯੋਸਾਧ੍ਯ ਇਤਿ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਬਲਵਤ੍ਸ੍ਵਲ੍ਪਦੇਸੇਸੁ ਯੋ ਜ੍ਵਰੋਨੁਪਦ੍ਰਵਸ਼੍ਚ ਸ ਸਾਧ੍ਯਃ| ਉਪਦ੍ਰਵਾਃ ਪ੍ਰਲਾਪਭ੍ਰਮਾਦਯਃ| ਯਸ੍ਤ੍ਵਸਾਧ੍ਯਃ ਸ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਰੀਰੇ ਵਿਕਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੇ ਸਰ੍ਵੇਣ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣੋਦਾਹਤਿ 'ਜ੍ਵਰੋ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਬਲਵਾਨ੍' ( ਸ਼ਾ੦-੬.੯੬ ) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ|
Adhikarana sAmapacyamAnanirAmajvaralakShaNAni (31) · Śloka 31
ਜ੍ਵਰੋਪਦ੍ਰਵਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਮਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਬਹੁਮੂਤ੍ਰਤਾ| ਨ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਨ ਵਿਡ੍ਜੀਰ੍ਣਾ ਨ ਕ੍ਸੁਤ੍ਸਾਮਜ੍ਵਰਾਕਤਿਃ| ਜ੍ਵਰਵੇਗੋਧਿਕਂ ਤਸ੍ਣਾ ਪ੍ਰਲਾਪਃ ਸ਼੍ਵਸਨਂ ਭ੍ਰਮਃ| ਮਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਃ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਜੀਰ੍ਣਤਾਮਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਾਸਾਤ੍ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਚ ਲਙ੍ਘਨਾਤ੍||੩੧||
ज्वरोपद्रवतीक्ष्णत्वमग्लानिर्बहुमूत्रता| न प्रवृत्तिर्न विड्जीर्णा न क्षुत्सामज्वराकृतिः| ज्वरवेगोऽधिकं तृष्णा प्रलापः श्वसनं भ्रमः| मलप्रवृत्तिरुत्क्लेशः पच्यमानस्य लक्षणम्| जीर्णताऽमविपर्य्यासात्सप्तरात्रं च लङ्घनात्||३१||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮੋ ਨਿਰਾਮਕ ਇਤਿ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਮੁਯਤੇ-ਜ੍ਵਰੋਪਦ੍ਰਵਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪਚ੍ਯਮਾਨਤਾ ਸਾਮਤ੍ਵਾਦਨ੍ਯਾ| ਜੀਰ੍ਣਤਾ ਨਿਰਾਮਤ੍ਵਮ੍| ਸਾ ਚ ਜੀਰ੍ਣਤਾ ਆਮਲਕ੍ਸਣਾਜ੍ਜ੍ਵਰੋਪਦਰ੍ਵਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦੇਰ੍ਵਿਪਰੀਤਾਦ੍ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ| ਨ ਕੇਵਲਮਤ ਏਵ ਜੀਰ੍ਣਤਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ| ਯਾਵਤ੍ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਲਙ੍ਘਨਾਚ੍ਚ ਜੀਰ੍ਣਤਾ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਸਪ੍ਤਮਾਪਦਹ੍ਨਃ ਪੂਰ੍ਵਮਾਮਲਿਙ੍ਗਾਭਾਵੇਪਿ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵੇਨ ਲਙ੍ਘਨੇਨ ਲਙ੍ਘਿਤਸ੍ਯ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰੋਕ੍ਤਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਧੇਯਮ੍ | ਤਥਾ ਸਪ੍ਤਾਹਾ ਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਪ੍ਯਾਮਲਕ੍ਸਣਸਦ੍ਭਾਵੇ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਸਿਧ੍ਯਤੇ| ਇਤ੍ਯੁਭਯਮਪ੍ਯਾਮਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਾਸਃ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਲਙ੍ਘਨਂ ਚ ਜੀਰ੍ਣਤਾਲਕ੍ਸਣਮਿਤਿ|
Adhikarana jvarasya prakArAntareNa pa~jcavidhatvam (32) · Śloka 32
ਜ੍ਵਰਃ ਪਞ੍ਚਵਿਧਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਲਕਾਲਬਲਾਬਲਾਤ੍| ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਭੂਯਸਾ ਤ੍ਵਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ| ਸਨ੍ਤਤਃ ਸਤਤੋਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਸ੍ਤਤੀਯਕਚਰ੍ਥਕੋਉ||੩੨||
ज्वरः पञ्चविधः प्रोक्तो मलकालबलाबलात्| प्रायः स सन्निपातेन भूयसा त्वपदिश्यते| सन्ततः सततोऽन्येद्युस्तृतीयकचर्थकोउ||३२||
🔊 Audio coming soon
ਬਹੁਭਿਰ੍ਭੇਦੈਰ੍ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰੇਣ ਪਞ੍ਚਵਿਧਤ੍ਵਮੁਚ੍ਯਤੇ-ਜ੍ਵਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕੋਪਿ ਜ੍ਵਰੋ ਮਲਾਨਾਂ ਦੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਬਲਵਤ੍ਵਾਦਬਓਅਵਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਪਞ੍ਚਧਾ ਭਵਤਿ| ਮਲਸ਼ਬ੍ਦੋ ਦੋਸਵਾਚੀ| ਤਥਾ ਜ੍ਵਰਕਾਰਣਦੋਸਕੋਪੇਯਃ ਕਾਲੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤਾਂ ਯਾਤਿ ਤਸ੍ਯ ਬਲਵਤ੍ਵਾਦਬਲਵਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਪਞ੍ਚਧਾ ਭਵਤੀਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਸ੍ਯਤੇ ਮਲਾਨਾਂ ਬਲਾਬਲਮ੍| ਤੁਲ੍ਯਦੁਸ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਧਿਤਾਃ ਸਨ੍ਤਤਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾ ਸ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕੋ ਵਿਸਮਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਾਨ੍ਵਿਤ ਇਤਿ| ਕਾਲੋਪਿ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਸ ਪਞ੍ਚਵਿਧਃ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਭਵਤਿ| ਅਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ਤੁ ਭੂਯਸਾ ਦੋਸੇਣ| ਵਾਤਿਕਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਯੋਯਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਃ ਸਨ੍ਤਤਾਦਿਃ ਸਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕੋ ਭਵਤੀਤਿ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਸੂਚਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਯਥੋਕ੍ਤਰੂਪੇਭ੍ਯਃ ਸਨ੍ਤਤਾਦਿਭ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਿਦਸ਼੍ਯਮਾਨਾਦਵ੍ਯਤਿਰੇਕਃ| ਸਨ੍ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਨਾਮਾਨ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ|| ੩੨||
Adhikarana teShAM sAmAnyA samprAptiH (33) · Śloka 33
ਧਾਤੁਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਵਾਹਿਸ੍ਤ੍ਰੋਤਸਾਂ ਵ੍ਯਾਪਿਨੋ ਮਲਾਃ| ਤਾਪਯਨ੍ਤੁਸ੍ਤਨੁਂ ਸਰ੍ਵਾਃ ਤੁਲ੍ਯਦੁਸ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਧਿਤਾਃ| ਬਲਿਨੋ ਗੁਰਵਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਰਸਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਸਨ੍ਤਤਂ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਃ ਜ੍ਵਰਕੁਰ੍ਯ੍ਯੁਃ ਸੁਦੁਃ ਸਹਮ੍||੩੩||
धातुमूत्रशकृद्वाहिस्त्रोतसां व्यापिनो मलाः| तापयन्तुस्तनुं सर्वाः तुल्यदुष्यादिवर्धिताः| बलिनो गुरवः स्तब्धा विशेषेण रसाश्रिताः| सन्ततं निष्प्रतिद्वन्द्वाः ज्वरकुर्य्युः सुदुः सहम्||३३||
🔊 Audio coming soon
ਧਾਤੁਮੂਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਨ੍ਤਤਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਏਵਮ੍ਭੂਤਾ ਮਲਾ ਦੁਸ੍ਟਾਵਾਤਾਦਯਃ ਸਨ੍ਤਤਂ ਜ੍ਵਰਂ ਦੁਸਃਹਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯੁਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਧਾਤ੍ਵਾ ਦਿਵਾਹਿਸ੍ਤ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਵ੍ਯਾਪਿਨਸ੍ਤਥਾ ਤੁਲ੍ਯੈਰ੍ਦੁਸ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਵਰ੍ਧਿਤਾਃ| ਅਤਏਵ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਃ| ਯਥਾ ਵਾਤਧਿਕਾ ਦੋਸਾਃ ਦੁਸ੍ਯੇਸ੍ਥਿਨ| ਦੇਸ਼ੇ ਜਾਙ੍ਗਲੇਬਲਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ| ਕਾਲੇ ਵਰ੍ਸਾਸੁ| ਅਗ੍ਨਵਿਸਮੇ| ਵਾਤਪ੍ਰਕਤੇਰ੍ਵਦ੍ਧਸ੍ਯ ਹੀਨਸਤ੍ਵਸ੍ਯ ਰੁਕ੍ਸਾਦਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸ੍ਯ| ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿ| ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸੈਰਖਣ੍ਡਿਤਸ਼ਕ੍ਤਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਲਿਨਃ| ਸਾਮਤ੍ਵਾਦਗੁਰਵਃ| ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚਾਨਿਃ ਸਰਣਾਤ੍| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਰਸਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਅਤਿਸ਼ਯਨੇ ਰਸਾਖ੍ਯਂ ਧਾਤੁਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਰਸਵਦ੍ਰਕ੍ਤਾਦੀਨ੍ ਦੂਸਯਨ੍ਤੀਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਗ੍ਰਹਣਾਮ੍ ਸੁਦੁਃ ਸਹਂ ਸੁਤਰਾਮ ਸਹ੍ਯਮਿਤਿ|| ੩੩||
Adhikarana tatrAgniveshamatam (34) · Śloka 34
ਮਲਾਞ੍ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਮਾਧਾਤੂਨ੍ ਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕ੍ਸਪਯਂਸ੍ਤਤਃ| ਸਰ੍ਵਾਕਾਰਂ ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾਪਿ ਵਾਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫ਼ੈਃ ਸਪ੍ਤ ਦਸ਼ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਾਸਰਾਨ੍| ਪ੍ਰਾਯੋਨੁਯਾਤਿ ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਂ ਮੋਕ੍ਸਾਯ ਚ ਵਧਾਯ ਚ| ਇਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ਯ ਮਤਂ........................||੩੪||
मलाञ्ज्वरोष्माधातून् वा शीघ्रं क्षपयंस्ततः| सर्वाकारं रसादीनां शुद्ध्याऽशुद्ध्याऽपि वाक्रमात्| वातपित्तकफ़ैः सप्त दश द्वादशवासरान्| प्रायोऽनुयाति मर्य्यादां मोक्षाय च वधाय च| इत्याग्निवेशस्य मतं........................||३४||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਮਿਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਤਤੇ ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਮਾ ਦਸ੍ਟਾਦਸ੍ਟਕਾਰਣਵਿਸ਼ੇਸਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਰਸਾਦੀਨਿਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਯਾ ਕਦਾਚਿਨ੍ਮਲਂ ਕ੍ਸਪਯੇਤ੍| ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਯਾ ਵਾ ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ਧਾਤੂਨ੍ ਕ੍ਸਯਪੇਤ੍| ਊਸ੍ਮਣਃ ਕ੍ਸਪਣਧਰ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਤੋ ਹੇਤੋਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਯਾਮਲਾਨ੍ ਕ੍ਸਪਯਨ੍ ਸਪ੍ਤਾਦਿਵਾਸਰਾਨ੍ ਮੋਕ੍ਸਾਯ ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਮਨੁਯਾਤਿ| ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾ ਕਾਰਾਸ਼ੁਦ੍ਧਾਯਾ ਧਾਤੂਨ੍ ਕ੍ਸਪਯਨ੍ ਵਧਾਯ ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਮਨੁਯਾਤਿ| ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਮਾ ਵਾਤਾਧਿਕਃ ਸਪ੍ਤਵਾਸਰਾਨ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੋ ਦਸ਼| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਧਿਕੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼| ਇਤਿ ਕ੍ਰਮਾਰ੍ਥਃ| ਇਤ੍ਯਿਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ਯ ਮਤਮ੍|| ੩੪||
Adhikarana hArItamatam (35) · Śloka 35
.....................ਆਰੀਤਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਸ੍ਮਤਿਃ| ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਸਪ੍ਤਮੀ ਯਾਵਨ੍ਨਵਮ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੀ ਤਥਾ| ਏਸਾਤ੍ਰਿਦੋਸਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾ ਮੋਕ੍ਸਾਯ ਚ ਵਧਾਯ ਚ| ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧੋਉ ਜ੍ਵਰਃ ਕਾਲਂ ਦੀਰ੍ਘਮਪ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ||੩੫||
.....................्आरीतस्य पुनः स्मृतिः| द्विगुणा सप्तमी यावन्नवम्येकादशी तथा| एषात्रिदोषमर्य्यादा मोक्षाय च वधाय च| शुद्ध्यशुद्धोउ ज्वरः कालं दीर्घमप्यनुवर्त्तते||३५||
🔊 Audio coming soon
ਹਾਰੀਤਃ ਪੁਨਰੇਵਮਨੁਜਾਨਾਤਿ| ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਵਾਸਰਾਨ੍ ਵਾਤਾਧਿਕੋ ਮੋਕ੍ਸਾਯ ਵਧਾਯ ਵਾ ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਮਨੁਯਾਤਿ ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਮਾ| ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕਝ੍| ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕ ਇਤਿ| ਯਦਾ ਤੁ ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਚ੍ਛੁਦ੍ਧਿਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਤ੍ਤਦਾ ਸਨ੍ਤਤੋ ਜ੍ਵਰੋ ਨ ਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਨਾਪਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਸੂਤ੍ਰੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ( ਅ੦ ਸਂ੦-੨੬ ) ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾ| ਇਤਿ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਇਤਿ ਸਨ੍ਤਤ ਉਕ੍ਤਃ|| ੩੫||
Adhikarana viShamajvarotpattiH (36) · Śloka 36
ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਾਦਿਸੇਵਿਨਾਮ੍| ਅਲ੍ਪੋਪਿ ਦੋਸੋ ਦੂਸ੍ਯਾਦੇਰ੍ਲਬ੍ਧ੍ਵਾਨ੍ਯਰਮਤੋ ਬਲਮ੍| ਸਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕੋ ਵਿਸਮਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਾਨ੍ਵਿਤਃ||੩੬||
कृशानां व्याधिमुक्तानां मिथ्याहारादिसेविनाम्| अल्पोऽपि दोषो दूष्यादेर्लब्ध्वाऽन्यरमतो बलम्| सप्रत्यनीको विषमं कुर्य्याद्वृद्धिक्षयान्वितः||३६||
🔊 Audio coming soon
ਕਸ਼ਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਨ੍ਤਤਾਦਿਰ੍ਵਿਸਮਜ੍ਵਰ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਯੇ ਕਸ਼ਾ ਵ੍ਯਾਧਿਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਵਿਹਾਰਸੇਵਿਨਸ਼੍ਚਿ ਤੇਸਾਮਲ੍ਪੋਪਿ ਦੋਸੋ ਦੂਸ੍ਯਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਤੋ ਬਲਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਸਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਃ ਸਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਃ ਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਭਾਕ੍ ਵਿਸਮਂ ਸਨ੍ਤਤਾਦਿਚਤੁਸ੍ਟਯੁਰੂਯਂ ਜ੍ਵਰਂ ਕੁਰੁਤੇ| ਅਥਵਾ ਕਸ਼ਾਨਾ ਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ 'ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਹ੍ਨਿ ਨ ਪਞ੍ਚਮੇ' ਇਤ੍ਯੇਵਮਨ੍ਤੇਨ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਸਨ੍ਤਤਾਦੀਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਜ੍ਵਰਾਣਾਂ ਸਾਧਾਰਣਾਂ ਰੂਪਂ ਸਨ੍ਤਤਾਚ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਤਾ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਤੇ| ਕਸ਼ਾਨਾਮਿਤਿ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਦੋਉਰ੍ਬਲ੍ਯਮ੍| ਵ੍ਯਾਧਿਮੁਕ੍ਤਾਨਾਮਿਤ੍ਯਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸਕਤਮ੍| ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਾਦਿਸੇਵਿਨਾਮਿਤ੍ਯਾਹਾਰਕਤਂ ਗਹੀਤਮ੍| ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਾਨ੍ਵਿਤਤ੍ਵੇ ਸਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਤ੍ਵਂ ਹੇਤੁਃ| ਸਦਸ਼ਦੂਸ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਸਾਦਾਤ ਕਦਾਚਿਦ੍ਗਦ੍ਧਾਯਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਚ ਕਦਾਚਿਤ੍| ਕ੍ਸਯਾਨ੍ਵਿਤ ਇਤਿ| ਅਨੇਨੇ ਚੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ--ਬਲਵਾਨ੍ ਦੋਸੋ ਦੂਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸ ਸਦਸ਼ਾਨਾਂ ਬਲਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਃ ਸਨ੍ਨਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋਸ੍ਮਾਣਂ ਸਨ੍ਤਤਾਖ ਜ੍ਵਰਮੇਕਰੂਪਂ ਕੁਰੁਤੇ| ਤਦ੍ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇ ਵਿਸਮਂ ਜ੍ਵਰਂ ਸਨ੍ਤਤਾਦਿਕਮ੍ ਤਤ੍ਰ ਯਦਾ ਦੂਸ੍ਯਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਭੂਤਾਨਿ ਸਦਸ਼ਾਨਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਦ ਸਨ੍ਤਤਜ੍ਵਰਂ ਕਰੋਤਿ| ਯਾਨਿ ਤ੍ਵਸਦਸ਼ਾਨਿ ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਾਣਿ| ਯਦਾ ਤੁ ਤਤ ਊਨਾਨਿ ਸਦਸ਼ਾਨਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦਾ ਕ੍ਰਮੇਣਾਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਸ੍ਕਾਦੀਨ੍|| ੩੬||
Adhikarana viShamajvarANAM vicchinnasantApatve kAraNam (37) · Śloka 37
ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਰਾਸ੍ਯੇਸੁ ਦੂਰਦੂਰਤਰੇਸੁ ਚ| ਦੋਸੋ ਰਕ੍ਤਾਦਿਮਾਰ੍ਗੇਸੁ ਸ਼ਨੈਰਲ੍ਪਸ਼੍ਚਿਰੇਣ ਯਤ੍| ਯਾਤਿ ਦੇਹਂ ਚ ਨਾਸ਼ੇਸਂ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਭੇਸਜੇਪਿ ਚ| ਕ੍ਰਮੋਯਂ ਤੇਨ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਃ ਸਨ੍ਤਾਪੇ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਜ੍ਵਰਃ| ਵਿਸਮੋ ਵਿਸਮਾਰਮ੍ਭਃ ਕ੍ਰਿਯਾਕਾਲੋਨੁਸਙ੍ਗਵਾਨ੍||੩੭||
सूक्ष्मसूक्ष्मतरास्येषु दूरदूरतरेषु च| दोषो रक्तादिमार्गेषु शनैरल्पश्चिरेण यत्| याति देहं च नाशेषं भूयिष्ठं भेषजेऽपि च| क्रमोऽयं तेन विच्छिन्नः सन्तापे लक्ष्यते ज्वरः| विषमो विषमारम्भः क्रियाकालोऽनुषङ्गवान्||३७||
🔊 Audio coming soon
ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਰਾਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਨ੍ਤਤਾਦੀਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਣਾਂ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਨ੍ਤਾਪਤ੍ਵੇ ਕਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਇਹ ਹਿ ਧਾਤੁਵਾਹੀਨਿ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਤਾਨਿ ਚ ਪ੍ਰਤਾਨਸਦਸ਼ਾਨਿ| ਕ੍ਰਮੇਸ਼ ਮੂਲੇ-ਮੂਲੇ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਯਗ੍ਰੇ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ| ਤਤ੍ਰ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ੍ਯੇਸੁ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਰਾਸ੍ਯੇਸੁ ਚ ਤਥਾ ਦੂਰੇਸੁ ਦੂਰਤਰੇਸੁ ਚ ਰਕ੍ਤਾਦਿਸ੍ਤ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਯਦ੍ਯਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪੋ ਦੋਸਃ ਸ਼ਨੈਰ੍ਯਾਤਿ ਚਿਰੇਣ ਸ੍ਥਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਨਿਃਸ਼ੇਸਞ੍ਚ ਦੇਹਂ ਨ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਕਾਯਵਿਸਮੋ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਨ੍ਤਾਪੋ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਅਨੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰਭੂਤੋ ਦੋਸੋਤਿਸ੍ਥੂਲਮੁਖੇਸੁ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਃ ਸੁ ਯਦ੍ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਮਹਾਨਿਮ੍ਨਨਿਕਟਦੇਸ਼ੇਸੁ ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਸਨ੍ਤਜ੍ਵਰਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਤਿ| ਅਲ੍ਪਸ੍ਤੁ ਦੋਸਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਖੇਸੁ ਮਹਾਨਿਮ੍ਨਾਦ੍ਦੂਰੇਸੁ ਚ ਰਕ੍ਤਾਦਿਮਾਰ੍ਗੇਸੁ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਸਨ੍ਤਤਂ ਕੁਰੁਤੇ| ਤਤੋਪ੍ਯਲ੍ਪਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਰਾਸ੍ਯੇਸੁ ਦੂਰਤਰੇਸੁ ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਅਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਤਿ| ਤਤੋਪ੍ਯਲ੍ਪਸ੍ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਮਾਸ੍ਯੇਸੁ ਦੂਰਤਮੇਸੁ ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਅਤਿਮਨ੍ਦਗਤਿਰਤਿਚਿਰੇਣ ਗਚ੍ਛਂਸ੍ਤਤੀਯਕਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਤਿ| ਤਤੋਪ੍ਯਤਿਸ਼ਯੇਨ ਚਤੁਰ੍ਥਕੋ ਵਾਚ੍ਯਃ| ਅਤ ਏਵ ਚ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇਸ਼੍ਚਿਰੇਣ ਦੋਸਸ੍ਯ ਵੇਗਾਤ੍ ਸਨ੍ਤਾਪਸ੍ਯ ਵਿਚ੍ਛੇਦਃ| ਸਨ੍ਤਤਾਦੋਉ ਚ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਮਾਨੇ ਭੇਸਜੇ ਭੂਯਿਸ੍ਠਮਯਮੇਵ ਕ੍ਰਮਃ| ਤੇਨ ਸਨ੍ਤਤੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਭੇਸਜੇਨ ਦੋਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਜ੍ਵਰ ਉਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਸਨ੍ਤਾਤਾਦੋਉ ਤੁ ਕ੍ਰਮੇਣ ਦੋਸਸ੍ਯ ਦੂਰਦੂਰਤਰਸ੍ਤ੍ਰੋਤੋਨੁਗਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥੈਵ ਭੇਸਜੇਨ ਚਿਰੇਣ ਚਿਰਤਰੇਣ ਚੋਪਸ਼ਮਃ| ਭੂਯਿਸ੍ਠਗ੍ਰਹਣਂ ਬਾਹੁਲ੍ਯੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਤੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭੇਸਜਂ ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਰਸਸ੍ਤ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਕਲਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੇਤਿ| ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭੇਸਜਂ ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਰਸਸ੍ਤ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਃ ਸਕਲਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਕਿਞ੍ਚਿਤੁ ਧਾਤੁਕ੍ਰਮੇਣ ਦੂਰਤਰਾਣਿ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਗਤ੍ਵੇਤਿ| ਤੇਨ ਯਤੋ ਹੇਤੋਰ੍ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਨ੍ਤਾਪਸ੍ਤਤ ਏਵ ਵਿਸਮੋ ਨੈਕਰੂਪਃ| ਅਤਸ਼੍ਚ ਵਿਸਮੋ ਯਤੋ ਵਿਸਮਾਰਮ੍ਭਕ੍ਰਿਯਾ ਕਾਲੋਨੁਸਙ੍ਗਵਾਨ੍| ਅਨੇਨੈਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ-ਯਥਾ ਸਨ੍ਤਤਃ ਸ੍ਵੇਨ ਰੂਪੇਣ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਃ ਤਥਾ ਸਨ੍ਤਤਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤਰੂਪੋਪਿ ਵਿਸਮੋਨੇਨ ਰੂਪੇਣ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯ ਤਥਾ ਸਨ੍ਤਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਰੁਪੋਪਿ ਵਿਸਮੋਨੇਨ ਰੁਪੇਣ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯ ਏਵ| ਤੇਨ ਵਿਸਮ ਇਤ੍ਯਾਸ੍ਯਾਃ ਸਂਜ੍ਞਾਯਾਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨੇਕਰੁਪਤਾ ਕਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤਾ ਚ| ਵਿਸਮਃ ਅਸਮਃ ਆਰਮ੍ਭਃ ਪ੍ਰਥਮਾ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਵਿਸਮਾਰਮ੍ਭਃ| ਯਥਾ ਚਤੁਰ੍ਥਕੇ| ਕਫੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਜਙ੍ਘਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍| ਸ਼ਿਰਸਸ਼੍ਚਾਨਿਲਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍| ਇਤਿ ਵਿਸਮਾਰਮ੍ਭਃ| ਵਿਸਮਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਯਤ੍ਰ ਦੋਸਸ੍ਯ|ਔਸਧਸ੍ਯ ਵਾ| ਦੋਸਸ੍ਯ ਯਥਾ ਗ੍ਰਾਹੀ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਨ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਔਸਧਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍| ਇਤਿ ਇਤ੍ਯਾਦੋਔਸਧਸ੍ਯ ਯਥਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤ ( ਅ ਸਂ ਚਿ- ੨ )| ਮਾਸਂ ਮੇਧ੍ਯਮਮਨ੍ਨੇਨ ਸਹ ਸੇਵਿਤ੍ਵੋਲ੍ਲਿਦ੍ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਸਮਤ੍ਵਂ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਮਪਤਰ੍ਪਣਞ੍ਚ| ਵਿZਸਮਕਾਲੋਨਿਯਤਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣਾਦ੍ਯਾਗਮਕਾਲਃ| ਤਥਾ ਵ ਯਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਞ੍ਚ| ਵਿਸਮਕਾਲੋਨਿਯਤਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣਾਦ੍ਯਾਗਮਕਾਲਃ| ਤਥਾ ਚ ਯਃ ਸਨ੍ਤਤਾਦਿਰੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਹਨਿ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਮਤਃ ਸੋਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਰਾਹ੍ਣੇਪਿ ਭਵਨ੍ ਦਸ੍ਟ ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ ਤ੍ਰਯਂ ਵਿਸਮਸਂਜ੍ਞਾਯਾ ਹੇਤੁਃ| ਅਨੁਸਙ੍ਗਾਵਾਨ੍ ਯਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਨੈਵ ਹੇਤੁਨਾ ਨਿਵਤ੍ਤਃ ਪੁਨਰਨੁਸਜ੍ਯਤੇ| ਏਤਦਪਿ ਸਂਜ੍ਞਾਹੇਤੁਃ|| ੩੭||
Adhikarana doSheNa cirAjjvarotpAdane hetuH (38) · Śloka 38
ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਮਨ੍ਦਗਤਿਰ੍ਮਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਤਰ੍ਯਥਾ ਯਥਾ| ਕਾਲੇਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਦਸ਼ਾਨ੍ ਸ ਰਸਾਦੀਂਸ੍ਤਥਾ ਤਥਾ| ਦੋਸੋ ਜ੍ਵਰਯਤਿ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚਿਰਾਚ੍ਚਿਰਤਰੇਣ ਚ||੩੮||
यथोत्तरं मन्दगतिर्मन्दशक्तितर्यथा यथा| कालेनाप्नोति सदृशान् स रसादींस्तथा तथा| दोषो ज्वरयति क्रुद्धश्चिराच्चिरतरेण च||३८||
🔊 Audio coming soon
ਦੋਸਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਗਤਿਤ੍ਵੇ ਚ ਮਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਤਾਯਾਂ ਚ ਕਾਰਣਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਰੂਪੇਣੋਚ੍ਯਤੇ-ਯਥੋਤ੍ਤਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਧਾਤੁਃ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਮਨ੍ਦਗਤਿਃ ਸਨ੍ ਦੋਸੋ ਮਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਯਥਾ-ਯਥਾ ਚਿਰਤਰਾਦਿਕੇਨ ਕਾਲੇਨ ਸਦਸ਼ਾਨ੍ ਰਸਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਥਾ-ਤਥਾ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸਨ੍ ਚਿਰਾਚ੍ਚਿਰਤਰਾਚ੍ਚ ਜ੍ਵਰਯਤਿ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਰਸਵਾਹੀਨਿ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸ੍ਥੂਲਮੁਖਾਨਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਪੁਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ ਸਕਲਦੂਸ੍ਯਾਦਿਸਾਦਸ਼੍ਯਾਤ੍ ਸਨ੍ਤਤਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਤਿ| ਯਦਾ ਤੁ ਦੂਰਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਤ੍ਰੋਤੋ ਗਮਨਾਪੇਕ੍ਸਾ ਦੋਸਸ੍ਯਾਸਦਸ਼ਦੂਸ੍ਯਲਬ੍ਧਿਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਤਦਾਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਨ੍ਤਾਪਂ ਸਨ੍ਤਤਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਵਾਤਾਸ਼੍ਰਯੋ ਦੋਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|| ੩੮||
Adhikarana doShabIjaprasare dRuShTAntaH (39) · Śloka 39
ਭੂਮੋਉ ਸ੍ਥਿਤਂ ਜਲੈਃ ਸਿਕ੍ਤਂ ਕਾਲਮੇਵ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸਤੇ| ਅਙ੍ਕੁਰਾਯ ਯਥਾ ਬੀਜਂ ਦੋਸਬੀਜਂ ਰੁਜੇ ਤਥਾ||੩੯||
भूमोउ स्थितं जलैः सिक्तं कालमेव प्रतीक्षते| अङ्कुराय यथा बीजं दोषबीजं रुजे तथा||३९||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਯੈਵਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਫੁਟੀਕਰਣਾਯ ਭੂਮੋਉ ਸ੍ਥਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਵਕਾਰਣਸਾਮਗ੍ਰੀਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸ਼ਾਲਿਬੀਜਾਙ੍ਕੁਰਾਯ ਯਥਾਵਸ਼੍ਯਂ ਕਾਲਮਪੇਕ੍ਸਤੇ| ਤੇਨ ਤਥੈਵ ਦੋਸਬੀਜਂ ਰੁਜੇ ਕਾਲਮਪੇਕ੍ਸਤੇ| ਭੂਮ੍ਯਾ ਦੋਸਾਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯ ਸਾਦਸ਼੍ਯਮ੍| ਜਲਸੇਕੇਨ ਸਾਦਸ਼੍ਯਂ ਦੂਸ੍ਯਸ੍ਯ ਤੇਨੈਤਦਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਯਾਵਦ੍ਯਾਵਤਾ ਕਾਲੇਨ ਸਦਸ਼ਦੂਸ੍ਯਾਦਿਕਂ ਦੋਸੋ ਲਭਤੇ ਤਾਵਤ੍ਤਾਵਤਾ ਜ੍ਵਰਾਖ੍ਯਾਂ ਰੁਜਾਂ ਜਨਯਤੀਤਿ|| ੩੯||
Adhikarana viShamajvarANAM pravarttanapraNAlIH (40) · Śloka 40
ਵੇਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਸਂ ਯਦ੍ਵਦ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਲੀਯਤੇਬਲਮ੍| ਕੁਪ੍ਯਤ੍ਵਾਪ੍ਤਬਲਂ ਭੂਯਃ ਕਾਲੇ ਦੋਸਵਿਸਂ ਤਥਾ||੪੦||
वेगं कृत्वा विषं यद्वद्वाऽऽशये लीयतेऽबलम्| कुप्यत्वाप्तबलं भूयः काले दोषविषं तथा||४०||
🔊 Audio coming soon
ਵੇਗਂ ਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਰੁਕ੍ਪ੍ਰਸ਼ਮੇ ਪੁਨਰ੍ਭਾਵੇ ਚ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਯਥਾ ਵਿਸਂ ਵੇਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਬਲਂ ਸਦ੍ ਆਸ਼ਯੇ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਲੀਯਤੇ| ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਸਦਸ਼ਕਾਰਣਵਸ਼ਾਦਾਪ੍ਤਬਲਂ ਸਦ੍ਵੇਗਾਯ ਸ੍ਵੇ ਕਾਲੇ ਕੁਪ੍ਯਤਿ, ਤਦ੍ਵਦ੍ਦੋਸਵਿਸਮਪਿ|| ੪੦||
Adhikarana viShamajvarasamprAptiH (41) · Śloka 41
ਏਵਂ ਜ੍ਵਰਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਿਸਮਾਃ ਸਨ੍ਤਤਾਦਯਃ| ਦੋਸਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਤੇਸਾਂ ਸ੍ਵੇ ਕਾਲੇ ਜ੍ਵਰਯਨ੍ ਬਲੀ| ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਸ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਬਲਾਬਲਃ||੪੧||
एवं ज्वराः प्रवर्तन्ते विषमाः सन्ततादयः| दोषः प्रवर्त्तते तेषां स्वे काले ज्वरयन् बली| निवर्त्तते पुनश्चैष प्रत्यनीकबलाबलः||४१||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਸ੍ਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਨਿਗਮਯਤਿ|
Adhikarana lInadoShajvarasya kArshyAdikRutatvam (42) · Śloka 42
ਕ੍ਸੀਣੇ ਦੋਸੇ ਜ੍ਵਰਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੋ ਰਸਾਦਿਸ੍ਵੇਵ ਲੀਯਤੇ| ਲੀਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਜਾਡ੍ਯਾਦੀਨਾਧਾਤਿ ਸਃ||੪੨||
क्षीणे दोषे ज्वरः सूक्ष्मो रसादिष्वेव लीयते| लीनत्वात् कार्श्यवैवर्ण्यजाड्यादीनाधाति सः||४२||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੀਣੋਦੋਸੋਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਉਕ੍ਤਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਮਨ੍ਤਰਾਨਿਵਤ੍ਤਿਂ ਨਿਗਮਯਤਿ| ਵੇਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦੋਸੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਜ੍ਵਰਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਃ ਸਨ੍ ਰਸਾਦਿਣੁਲੀਯਤੇ| ਲੀਨਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਦੀਨਾਦਧਾਤਿ| ਨੈਵ ਸ੍ਥਾਸ੍ਥ੍ਯਮ੍|| ੪੨||
Adhikarana pa~jcamadine jvarAsambhave hetuH (43) · Śloka 43
ਅਤਿਲੀਨੋਤਿਮਨ੍ਦਤ੍ਵਾਦ੍ਭਵਤ੍ਯਾਹ੍ਨਿ ਨ ਪਞ੍ਚਮੇ||੪੩||
अतिलीनोऽतिमन्दत्वाद्भवत्याह्नि न पञ्चमे||४३||
🔊 Audio coming soon
ਲੀਨ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨਾਗਤਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯੋਚ੍ਯਤੇ-ਅਤਿਲੀਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਂ ਕਸ੍ਯਚਿਦਾਸ਼ਙ੍ਕਾ ਭਵਤਿ| ਯਥਾ ਮਜ੍ਜਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਦੋਸੇ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਦਿਵਸੇ ਜ੍ਵਰੋ ਭਵਤਿ| ਏਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥਿਤੇ ਦੋਸੇ ਪਞ੍ਚਮੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪਞ੍ਚਮੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪਞ੍ਚਮੇ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੋ ਦਸ੍ਟ ਇਤਿ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਤਿਲੀਨਃ ਸਨ੍ਨਤਿਮਨ੍ਦਗਤਿਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਕਾਰਭ੍ਰਂਸ਼ਾਦਪਚਯਾਚ੍ਚ ਦੋਸੋ ਜ੍ਵਰਂ ਨਾਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਯਤਿ| ਅਨੇਨੈਵ ਸਸ੍ਠਾਦਿਸੁ ਸ਼ਙ੍ਕਾ ਨਿਰਸ੍ਤਾ| ਮਜ੍ਜਾਨਂ ਯਾਵਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਯਾਵਦ੍ਦੋਸਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਰ੍ਭਵਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਹੇਤੁਃ| ਯਤ੍ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥੇ ਜ੍ਵਰੇ ਤਮਸੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਂ ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਰਮੇਵਾਧਿਸ੍ਠਾਯ ਦੋਸਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਕਾਰਣਤ੍ਵਮ੍| ਨ ਤੁ ਧਾਤੁਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਕ੍ਰਮੇਣੇਤਿ|| ੪੩||
Adhikarana santatajvaraH (44) · Śloka 44
ਦੋਸੋ ਰਕ੍ਤਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ਪ੍ਰਾਯਃ ਕਰੋਤਿ ਸਨ੍ਤਤਂ ਜ੍ਵਰਮ੍| ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ ਦ੍ਵਿ ਸ੍ਯਾਤ੍........................||੪੪||
दोषो रक्ताश्रयाः प्रायः करोति सन्ततं ज्वरम्| अहोरात्रस्य स द्वि स्यात्........................||४४||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਨ੍ਨ੍ਤਤਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਾਯੋ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ| ਰਕ੍ਤਾਸ਼੍ਰਯੋ ਦੋਸਃ ਸਨ੍ਤਤਜ੍ਵਰਂ ਕਰੋਤਿ| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਰਸਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵਪ੍ਰਤਿਸੇਧਨਿਵਾਰਣਾਯ| ਰਸਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਕਲਜ੍ਵਰਸਾਧਾਰਣਤ੍ਵਾਤ੍| ਏਵਂ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਜ੍ਵਰੇਸੁ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਸਃ ਚ ਸਨ੍ਤਤਃ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਵੌ ਵਾਰੌ ਸ੍ਯਾਤ੍|| ੪੪||
Adhikarana anyedyuShkajvaraH (45) · Śloka 45
............................ਸਕਦਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਰਾਸ਼੍ਰਿਤਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਾਂਸਵਹਾ ਨਾਡੀ.............................||੪੫||
............................सकृदन्येद्युराश्रितः| तस्मिन् मांसवहा नाडी.............................||४५||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਃ ਪੁਨਰਹੋਰਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਕਦੇਕਵਾਰਂ ਵੇਗਂ ਕਰੋਤਿ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੋਸਾ ਮਾਂਸਵਹਾ ਨਾਡੀਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ|| ੪੫||
Adhikarana tRutIyakajvaraH (46) · Śloka 46
............................ ਮੇਦੋਨਾਡੀਸ੍ਤਤੀਯਕੇ| ਗ੍ਰਾਹੀ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਨ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰਿਕਸ੍ਯ ਕਫ਼ਪਿਤ੍ਤਤਃ| ਸ ਪਸ੍ਠਸ੍ਯਾਨਿਲਕਫ਼ਾਤ੍ਸ ਚੈਕਾਹਾਨ੍ਤਰਃ ਸ੍ਮਤਃ||੪੬||
............................ मेदोनाडीस्तृतीयके| ग्राही पित्तानिलान्मूर्ध्नस्त्रिकस्य कफ़पित्ततः| स पृष्ठस्यानिलकफ़ात्स चैकाहान्तरः स्मृतः||४६||
🔊 Audio coming soon
ਤਤੀਯਕੇ ਮੇਦੋਵਹਾ ਨਾਡੀਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾ| ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਦਧਿਕਾਨ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਃ ਗ੍ਰਾਹੀ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਚਾਗਨ੍ਤੁਤ੍ਵਾਤੁ ਦੋਸਸ੍ਯ ਵੈਸਮ੍ਯਮ੍| ਕਫ਼ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਤ੍ਵਧਿਕਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਕਸ੍ਯ ਗ੍ਰੀਵਾਸਨ੍ਧੇਰ੍ਗ੍ਰਾਹੀ ਭਵਤਿ| ਅਨਿਲਾਕਫ਼ਾਤੁ ਸ ਜ੍ਵਰਃ ਪਸ੍ਠਸ੍ਯ ਗ੍ਰਾਹੀ| ਸ ਚ ਤਤੀਯਕ ਏਕਾਹਾਨ੍ਤਰਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯਾਗਨ੍ਤੁਤ੍ਵਾਦਲ੍ਪਬਲਤ੍ਵਮ੍|| ੪੬||
Adhikarana caturthakajvaraH (47) · Śloka 47
ਚਤੁਰ੍ਥਕੋ ਮਲੇ ਮੇਦੋ ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥ੍ਯਨ੍ਯਤਮਸ੍ਥਿਤੇ| ਮਜ੍ਜਸ੍ਥ ਏਵੇਤ੍ਯਪਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਸ ਤੁ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍| ਦ੍ਵਿਧਾ ਕਫ਼ੇਨ ਜਙ੍ਘਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ਼ਿਰਸੋਨਿਲਾਤ੍| ਗਮ੍ਭੀਰਧਾਤੁਚਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਸਮ੍ਭਵਾਤ੍| ਤੁਲ੍ਯੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਾਚ੍ਚ ਦੋਸਾਣਾਂ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਕਃ||੪੭||
चतुर्थको मले मेदो मज्जास्थ्यन्यतमस्थिते| मज्जस्थ एवेत्यपरे प्रभावं स तु दर्शयेत्| द्विधा कफ़ेन जङ्घाभ्यां प्रथमं शिरसोऽनिलात्| गम्भीरधातुचारित्वात् सन्निपातेन सम्भवात्| तुल्योच्छ्रायाच्च दोषाणां दुश्चिकित्स्यश्चतुर्थकः||४७||
🔊 Audio coming soon
ਚਤੁਰ੍ਥਕੋ ਜ੍ਵਰੋ ਦੋਸਮੇਦ ਆਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਸ੍ਥੇ ਭਵਤਿ| ਕਦਾਚਿਨ੍ਮੇਦਸ੍ਥੇ ਅਥਵਾ ਮਜ੍ਜਸ੍ਥੇ ਅਥਵਾ ਅਸ੍ਥਿਸ੍ਥ ਇਤਿ| ਅਪਰੇ ਪੁਨਰਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਮਜ੍ਜਸ੍ਥ ਏਵ ਦੋਸੇ| ਚਤੁਰ੍ਥਕੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍| ਕਫੇਨਾਧਿਕੇਨ ਪੂਰ੍ਵਂ ਜਙ੍ਘਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍| ਅਨਿਲਾਤ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰਸਃ| ਰੋਗਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਨੁਦ੍ਰੇਕਃ| ਗਮ੍ਭੀਰਧਾਤੁਚਾਰਿਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੪੭||
Adhikarana caturthakaviparyayajvaraH (48) · Śloka 48
ਅਸ੍ਥਿਨਜ੍ਜੋਭਯਗਤੇ ਚੌਰ੍ਥਕਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯਃ| ਤ੍ਰਿਧਾ ਦ੍ਵਯਹਂ ਜ੍ਵਰਯਤਿ ਦਿਨਮੇਕਂ ਤੁ ਮੁਞ੍ਚਤਿ||੪੮||
अस्थिनज्जोभयगते चौर्थकविपर्य्ययः| त्रिधा द्वयहं ज्वरयति दिनमेकं तु मुञ्चति||४८||
🔊 Audio coming soon
ਚਰ੍ਥੁਕਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਾਖ੍ਯੋਭਯਗਦੋਸੇ ਭਵਤਿ| ਅਸ੍ਯ ਚ ਦੋਸਾਸ਼੍ਰਯਾਨਤਿਵਤ੍ਤੇਰ੍ਦਿਨਸਙ੍ਖਯਾਨਤਿਕ੍ਰਮਾਚ੍ਚੋਹੇਸ਼ਚਤੁਰ੍ਥਕਾਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਃ| ਕੇਵਲਮੁਭਯਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਯਹਂ ਜ੍ਵਰਣਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸ ਚਤੁਰ੍ਥਕਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਭਵਤਿ| ਵੋਤਾਧਿਕੇਨ ਪਿਤ੍ਤੇਨਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਵਾ| ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਥਕਵਤ੍ ਦ੍ਵਿਧਾ| ਤਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਪ੍ਰਾਥਮ੍ਯਵੈਸਮ੍ਯਾਭਾਵਤਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਪ੍ਰਭਾਵਮੁਖੇਨ ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਕੇਵਲਂ ਦੋਸਲਕ੍ਸਣਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਨ੍ਤਤਾਦਯੋ ਜ੍ਵਰਾਃ|| ੪੮||
Adhikarana doShAdibalAbalavatvena jvarasambhavaH (49) · Śloka 49
ਬਲਾਬਲੇਨ ਦੋਸਾਣਾਮਨ੍ਨਚੇਸ੍ਟਾਦਿਜਨ੍ਮਨਾ| ਜ੍ਵਰਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਨਸਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਕਰ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਤਦਾ||੪੯||
बलाबलेन दोषाणामन्नचेष्टादिजन्मना| ज्वरः स्यान्मनसस्तद्वत्कर्मणश्च तदा तदा||४९||
🔊 Audio coming soon
ਏਸਾਞ੍ਚ ਸਨ੍ਤਤਾਦੀਨਾਮੇਵਂਰੂਪਤਾ ਦਸ੍ਟਾ ਯਤ੍ਸਨ੍ਤਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਰੂਪੋ ਭੂਤ੍ਵਾਨ੍ਯਤਮਰੂਪੋ ਭਵਤੀਤਿ ਪਸ੍ਟ ਇਦਮਾਹ-ਬਲਾਬਲੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ ਦੋਸਾਣਾਮਨ੍ਨਚੇਸ੍ਟਾਦਿਜਨ੍ਮਨਾ ਬਲਾਬਲੇਨ ਮਨਸਸ਼੍ਚ ਬਲਾਬਲੇਨ ਪੂਰ੍ਵ ਜਨ੍ਮਕਤਸ੍ਯ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਬਲਾਬਲੇਨ ਤਦਾ ਤਦਾ ਜ੍ਵਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਏਵ ਮੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ=ਦੋਸੋਬਲਃ ਸਨ੍ਤਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਭੂਮਿਕਾਸ੍ਥੋਨ੍ਨਾਦ੍ਯ ਨ੍ਯਤਮਸ੍ਮਾਤ੍ ਬਲਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਾਂ ਪੂਰ੍ਵਾਤਰਾਂ ਵਾ ਭੂਮਿਕਾਮਾਸਾਦਯਤਿ| ਤਥਾ ਬਲਵਾਨ੍ ਦੋਸੋਨ੍ਨ੍ਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਜਨ੍ਮਨਾ ਅਬਲਵਤ੍ਵੇਨ ਪੂਰ੍ਵਾਂ ਪੂਰ੍ਵਤਰਾਂ ਵਾ ਭੂਮਿਕਾਮਪਹਾਯੋਤ੍ਤਰਾਮੁਤ੍ਤਰਾਂ ਵਾ ਗਹ੍ਣਤਿ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਦੇਸ਼ ਕਾਲਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਮਨਸ਼੍ਚ ਬਲਵਦ੍ਦੋਸਜ੍ਵਰਹਾਨਿਕਦਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|| ੪੯||
Adhikarana rasadhAtugatajvaralakShaNam (50) · Śloka 50
ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਗੋਉਰਵਂ ਦੈਨ੍ਯਂ ਭਙ੍ਗੋਙ੍ਗਾਨਾਂ ਵਿਜਮ੍ਭਣਮ੍| ਅਰੋਚਕੋ ਵਮਿਃ ਸਾਦਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਸਗੇ ਜ੍ਵਰੇ||੫੦||
उत्क्लेशो गोउरवं दैन्यं भङ्गोऽङ्गानां विजृम्भणम्| अरोचको वमिः सादः सर्वस्मिन् रसगे ज्वरे||५०||
🔊 Audio coming soon
ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਰਸਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਵਿਸ਼ੇਸੇ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ ਰਸਗੇ ਜ੍ਵਰੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਾਤਾਦਿਸਮ੍ਭਵੇ ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਦੀਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||
Adhikarana raktagatajvaralakShaNam (51) · Śloka 51
ਰਕ੍ਤਨਿਸ੍ਠੀਵਨਮ੍ ਤਸ੍ਣਾ ਰਕ੍ਤੋਸ੍ਣਪਿਟਕੋਦ੍ਗਮਃ| ਦਾਹਾਰਾਗਭ੍ਰਮਮਦਪ੍ਰਲਾਪਾ ਰਕ੍ਤਸਂਸ਼੍ਰਿਤੇ||੫੧||
रक्तनिष्ठीवनम् तृष्णा रक्तोष्णपिटकोद्गमः| दाहारागभ्रममदप्रलापा रक्तसंश्रिते||५१||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਨਿਸ੍ਠੀਵਨਾਦੀਨਿ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯੇ ਮਦੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਃ ( ਅ. ਸਂ. ਨਿ - ੬ )|
Adhikarana mAMsagatajvaralakShaNam (52) · Śloka 52
ਤਡ੍ਗ੍ਲਾਨਿਃ ਸਸ੍ਟਵਰ੍ਚਸ੍ਤ੍ਵਗਰ੍ਨ੍ਦਾਹੋ ਭ੍ਰਮਸ੍ਤਮਃ| ਦੋਉਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਗਾਤ੍ਰਵਿਕ੍ਸੇਪੋ ਮਾਂਸਸ੍ਥੇ...........||੫੨||
तृड्ग्लानिः सृष्टवर्चस्त्वगर्न्दाहो भ्रमस्तमः| दोउर्गन्ध्यं गात्रविक्षेपो मांसस्थे...........||५२||
🔊 Audio coming soon
ਮਾਂਸਸ੍ਥੇ ਤਡਾਦੀਨਿ|| ੫੨||
Adhikarana medogatajvaralakShaNam (53) · Śloka 53
.............................. ਮੇਦਸਿ ਸ੍ਥਿਤੇ| ਸ੍ਵੇਦੋਤਿਤਸ੍ਣਾ ਵਮਨਂ ਸ੍ਵਗਨ੍ਧਸ੍ਯਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ| ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਗ੍ਲਾਨਿਰੁਚਿਃ..........................||੫੩||
.............................. मेदसि स्थिते| स्वेदोऽतितृष्णा वमनं स्वगन्धस्याऽसहिष्णुता| प्रलापो ग्लानिरुचिः..........................||५३||
🔊 Audio coming soon
ਮੇਦਸ੍ਥੇ ਸ੍ਵੇਦਾਦੀਨਿ| ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ਼ਰੀਰੋਦ੍ਭਵਃ|| ੫੩||
Adhikarana asthigatajvaralakShaNam (54) · Śloka 54
.............. ਅਸ੍ਥਿਸ੍ਥੇ ਤ੍ਵਸ੍ਥਿਭੇਦਬਨਮ੍| ਦੋਸਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃ ਸ਼੍ਵਾਸਾਙ੍ਗਕ੍ਸੇਪਕੂਜਨਮ੍||੫੪||
.............. अस्थिस्थे त्वस्थिभेदबनम्| दोषप्रवृत्तिरूर्ध्वाधः श्वासाङ्गक्षेपकूजनम्||५४||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਥਿਸ੍ਥੇ ਅਸ੍ਥਿਭੇਦਾਦੀਨਿ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਦੋਉਸਸ੍ਯ ਕਫਾਦੇਃ|
Adhikarana majjagatajvaralakShaNam (55) · Śloka 55
ਅਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹੋ ਬਹਿਸ਼੍ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਹਿਧ੍ਮਾ ਚ ਮਜ੍ਜਨੇ||੫੫||
अन्तर्दाहो बहिश्शैत्यं श्वासो हिध्मा च मज्जने||५५||
🔊 Audio coming soon
ਮਜ੍ਜਗਤੇਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹਾਦੀਨਿ|| ੫੫||
Adhikarana shukragatajvaralakShaNam (56) · Śloka 56
ਤਮਸੋਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਮਰ੍ਮਚ੍ਛੇਦਨਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਮੇਢ੍ਰਤਾ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਮਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਂਸ਼੍ਰਯੇ||੫੬||
तमसोदर्शनं मर्मच्छेदनं स्तब्धमेढ्रता| शुक्रप्रवृत्तिर्मृत्युश्च जायते शुक्रसंश्रये||५६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਂਸ਼੍ਰਯੇ ਜ੍ਵਰੇ ਤਮਸੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੀਨਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ|| ੫੬||
Adhikarana dhAtugatajvarANAM duHsAdhyatvam (57) · Śloka 57
ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਦੁਃਸਾਧ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯੋਉ ਤੁ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੫੭||
उत्तरोत्तरदुःसाध्याः पञ्चात्राऽन्त्योउ तु वर्जयेत्||५७||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਰ ਧਾਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੇਸੁ ਪੂਰ੍ਵਾਦੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਃ| ਰਸਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਃ| ਤਤੋਪਿ ਰਕ੍ਤਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ| ਤਤੋ ਮੇਦਃ ਸਂਸ਼੍ਰਯਃ| ਤਤੋਸ੍ਥਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਤ੍ਯੌ ਮਜ੍ਜਸ਼ੁਕ੍ਰਸਂਸ਼੍ਰਯੌ ਵਰ੍ਜਯਤ੍| ਚਰਕਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਜ੍ਜ੍ਜਗਤਸ੍ਯ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮਚ੍ਛਤੀ ( ਚ ਚਿ - ੩.੮੩ )|
Adhikarana pralepakajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ਪ੍ਰਲਿਮ੍ਪਨ੍ਨਿਵ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਗੌਰਵੇਣ ਚ| ਮਨ੍ਦਜ੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਲੇਪਸ੍ਤੁ ਸਸ਼ੀਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਲੇਪਕਃ|੫੮|
प्रलिम्पन्निव गात्राणि श्लेष्मणा गौरवेण च| मन्दज्वरः प्रलेपस्तु सशीतः स्यात्प्रलेपकः|५८|
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana vAtabalAsakajvara lakShaNam (58) · Śloka 58
ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਨ੍ਦਜ੍ਵਰੋ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ਼ੀਤਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸਿਧ੍ਯਤਿ| ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਙ੍ਗਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਭੂਯਿਸ੍ਠੋ ਭਵੇਦ੍ਵਾਤਵਲਾਸਕਃ|੫੮|
नित्यं मन्दज्वरो रूक्षः शीतः कृच्छ्रेण सिध्यति| स्तब्धाङ्गः श्लेष्मभूयिष्ठो भवेद्वातवलासकः|५८|
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana hAridrakajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ਹਰਿਦ੍ਰਾਭੇਕਵਰ੍ਣਾਭਸ੍ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਃ ਯਃ ਪ੍ਰਮੇਹਤਿ| ਸ ਵੈ ਹਾਰਿਦ੍ਰਕੋ ਨਾਮ ਜ੍ਵਰਭੇਦੋਨ੍ਤਕਃ ਸ੍ਮਤਃ|੫੮|
हरिद्राभेकवर्णाभस्तद्वर्णः यः प्रमेहति| स वै हारिद्रको नाम ज्वरभेदोऽन्तकः स्मृतः|५८|
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana rAtrikajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ਕਫ਼ਵਾਤੋਉ ਸਮੋਉ ਯਸ੍ਯ ਹੀਨਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਿਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਵਾ ਯਦਿ ਮਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤੇ ਰਾਤ੍ਰਿਕੋ ਜ੍ਵਰਃ|੫੮|
कफ़वातोउ समोउ यस्य हीनपित्तस्य देहिनिः| तीक्ष्णो वा यदि मन्दो जायते रात्रिको ज्वरः|५८|
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana pUrvarAtrikajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ਦਿਵਾਕਰਾ ਪੀਤਬਲੇ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਚ੍ਚ ਵਿਸ਼ੋਸਿਤੇ| ਸ਼ਰੀਰੇ ਨਿਯਤਂ ਵਾਤਾਜ੍ਜ੍ਵਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਰਾਤ੍ਰਿਕਃ|੫੮|
दिवाकरा पीतबले व्यायामाच्च विशोषिते| शरीरे नियतं वाताज्ज्वरः स्यात् पूर्वरात्रिकः|५८|
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana shItajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ਆਮਾਸ਼ਯੇ ਯਦਾ ਦੁਸ੍ਟੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ| ਤਦਾਰ੍ਧਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਦੇਹੇ ਤ੍ਵਰ੍ਧਞ੍ਚੋਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ|੫੮|
आमाशये यदा दुष्टे श्लेष्मपित्ते व्यवस्थिते| तदार्धं शीतलं देहे त्वर्धञ्चोष्णं प्रजायते|५८|
🔊 Audio coming soon
੦੦
Adhikarana dAhajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ਕਾਯੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਯਦਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਚਾਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ| ਊਸ੍ਣਤ੍ਵਂ ਤੇਨ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਤ੍ਵਂ ਕਰਪਾਦਯੋਃ||੫੮||
काये पित्तं यदा श्लेष्मा चान्ते व्यवस्थितः| ऊष्णत्वं तेन देहस्य शीतत्वं करपादयोः||५८||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਲਿਮ੍ਪਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੫੮||
Adhikarana jvaramokShakAlIna lakShaNAni (59) · Śloka 59
ਧਾਤੂਨ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸੋਭਯਨ੍ ਦੋਸੋ ਮੋਕ੍ਸਕਾਲੇ ਵਿਲੀਯਤੇ| ਤਤੋ ਨਰਃ ਸ਼੍ਵਸਨ੍ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਨ੍ ਕੂਜਨ੍ ਵਮਤਿ ਚੇਸ੍ਟਤੇ| ਵੇਪਤੇ ਪ੍ਰਲਪਤ੍ਯੁਸ੍ਣੈਸ਼੍ਸ਼ੀਤੈਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗੈਰ੍ਹਤਪ੍ਰਭਃ| ਵਿਸਂਜ੍ਞੋ ਜ੍ਵਰਵੇਗਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਸਕ੍ਰੋਧ ਇਵ ਵੀਕ੍ਸਤੇ| ਸਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦਂ ਚ ਸ਼ਕਦ੍ਦ੍ਰਵਂ ਸਜਤਿ ਵੇਗਵਤ੍||੫੯||
धातून् प्रक्षोभयन् दोषो मोक्षकाले विलीयते| ततो नरः श्वसन् स्विद्यन् कूजन् वमति चेष्टते| वेपते प्रलपत्युष्णैश्शीतैश्चाऽङ्गैर्हतप्रभः| विसंज्ञो ज्वरवेगार्त्तः सक्रोध इव वीक्षते| सदोषशब्दं च शकृद्द्रवं सृजति वेगवत्||५९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰੇ ਜ੍ਵਰਕਾਰਣੋ ਦੋਸਃ ਜ੍ਵਰਮੋਕ੍ਸਕਾਲੇ ਧਾਤੂਨ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸੋਭਯਨ੍ ਵਿਲੀਯਤੇ| ਤਤੋ ਧਾਤੁਪ੍ਰਕ੍ਸੋਭਾਦਨਨ੍ਤਰਮਿਦਂ ਕੁਰੁਤੇ| ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੫੯||
Adhikarana vigatajvaralakShaNAni (60-61) · Śloka 61
ਦੇਹੋ ਲਘੁਵ੍ਯਪਗਤਕ੍ਲਮਮੋਹਤਾਪਃ ਪਾਕੋ ਮੁਖੇ ਕਰਣਸੋਉਸ੍ਠਵਮਵ੍ਯਥਤ੍ਵਮ੍| ਸ੍ਵੇਦਃ ਕ੍ਸਵਃ ਪ੍ਰਕਤਿਯੋਗਿਮਨੋਨ੍ਨਲਿਪ੍ਸਾ ਕਣ੍ਡੂਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਲਕ੍ਸਣਾਨਿ||੬੦|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੋਉ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸ੍ਯ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੋ ਜ੍ਵਰਨਿਦਾਨਂਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬੧||
देहो लघुव्यपगतक्लममोहतापः पाको मुखे करणसोउष्ठवमव्यथत्वम्| स्वेदः क्षवः प्रकृतियोगिमनोऽन्नलिप्सा कण्डूश्च मूर्ध्नि विगतज्वरलक्षणानि||६०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतोउ अष्टाङ्गसंग्रहस्य निदानस्थानो ज्वरनिदानंनाम द्वितीयोऽध्यायः||६१||
🔊 Audio coming soon
ਦੇਹਲਘੁਤ੍ਵਾਦੀਨਿ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ| ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ਼ਰੀਰਜਃ|| ੬੦|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ