Adhikarana atha jvaranidAnaM nAma dvitIyo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਜ੍ਵਰਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो ज्वरनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasyAShTau kAraNAni (2) · Śloka 2
ਅਸ੍ਟਾਭਿਃ ਕਾਰਣੈਰ੍ਜ੍ਵਰਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ| ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਂ ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਃ ਸਂਸਸ੍ਟੈਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਿਤੈਰਾਗਨ੍ਤੁਨਾ ਚ||੨||
अष्टाभिः कारणैर्ज्वरः सञ्जायते| मनुष्याणां पृथग्दोषैः संसृष्टैः सन्निपातितैरागन्तुना च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasamprAptiH (3) · Śloka 3
ਤਤ੍ਰ ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਕੋਪਨਵਿਸ਼ੇਸੈਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਮਾਸ਼ਯਮੂਸ੍ਮਣਾ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਯਾ ਮਮਨੁਗਮ੍ਯ ਰਸਸ੍ਵੇਦਵਾਹੀਨਿ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਵਿਧਾਯ ਪਿਤ੍ਤਂ ਤੁ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ਤਪ੍ਤਮਿਵ ਜਲਮਨਲਮੁਪਹਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਚ ਦੋਸਾਃ ਪਕ੍ਤਾਰਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ ਬਹਿਰ੍ਨਿਰਸ੍ਯ ਸਹ ਤੇਨ ਸਕਲਮਪਿ ਸ਼ਰੀਰਮਭਿਸਰ੍ਪਨ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਲ੍ਲਬ੍ਧਬਲੇਨ ਸ੍ਵੇਨੋਸ੍ਮਣਾ ਨਿਤਰਾਂ ਦੇਹੋਸ੍ਮਾਣਮੇਧਯਨ੍ਤੋ ਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਤ੍ਰੋਤੋਮੁਖਪਿਧਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਮਾਦਧਾਨਾ ਬਹਿਰਪਿ ਸ੍ਵੇਦਮਪਹਰਨ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚੋਪਤਾਪਯਨ੍ਤੋ ਜ੍ਵਰਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ਤਿ||੩||
तत्र यथोक्तैः प्रकोपनविशेषैः प्रकुपिता दोषाः प्रविश्यामाशयमूष्मणा मिश्रीभूया ऽऽ ममनुगम्य रसस्वेदवाहीनि स्त्रोतांसि विधाय पित्तं तु द्रवत्वात्तप्तमिव जलमनलमुपहत्य सर्वेऽपि च दोषाः पक्तारं स्वस्थानाद् बहिर्निरस्य सह तेन सकलमपि शरीरमभिसर्पन्तस्तत्सम्पर्काल्लब्धबलेन स्वेनोष्मणा नितरां देहोष्माणमेधयन्तो ऽन्तस्स्त्रोतोमुखपिधानात् स्तम्भमादधाना बहिरपि स्वेदमपहरन्तः सर्वेन्द्रियाणि चोपतापयन्तो ज्वरमभिनिर्वर्त्तयन्ति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarapUrvarUpANi (4) · Śloka 4
ਤਸ੍ਯੇਮਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਮੁਖਵੈਰਸ੍ਯਮਨ੍ਨਾਨਭਿਲਾਸੋ ਗੁਰੁ- ਗਾਤ੍ਰਤ੍ਵਮਾਲਸ੍ਯਮਲ੍ਪਪ੍ਰਾਣਤਾ ਗਤਿਸ੍ਖਲਨਂ ਨਿਦ੍ਰਾਧਿਕ੍ਯਮਰ- ਤਿਰਸੂਯਾ ਹਿਤੋਪਦੇਸ਼ੇਸੁ ਪ੍ਰਦ੍ਵੇਸੋ ਬਾਲੇਸੁ ਮਧੁਰੇਸੁ ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯੇ- ਸ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਕਟੁਕਾਭਿਨਨ੍ਦਨਮਵਿਪਾਕੋਙ੍ਗਮਰ੍ਦਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਸੋ- ਰਾਕੁਲਤ੍ਵਂ ਸਾਸ਼੍ਰੁਤਾ ਜਮ੍ਭਾ ਵਿਨਾਮਃ ਕ੍ਲਮੋ ਰੋਮਹਰ੍ਸਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾ- ਨਲਾਮ੍ਬੁਸ਼ੀਤਵਾਤਚ੍ਛਾਯਾਤਪੇਸ੍ਵਕਸ੍ਮਾਦਿਚ੍ਛਾਦ੍ਵੇਸੋਉ ਚ| ਤਦ- ਨਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਭਾਵੋ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯੇਤਿ||੪||
तस्येमानि पूर्वरूपाणि मुखवैरस्यमन्नानभिलाषो गुरु- गात्रत्वमालस्यमल्पप्राणता गतिस्खलनं निद्राधिक्यमर- तिरसूया हितोपदेशेषु प्रद्वेषो बालेषु मधुरेषु च भक्ष्ण्ये- ष्वम्ललवणकटुकाभिनन्दनमविपाकोऽङ्गमर्दश्चक्षुषो- राकुलत्वं साश्रुता जृम्भा विनामः क्लमो रोमहर्षः शब्दा- नलाम्बुशीतवातऴच्छायातपेष्वकस्मादिच्छाद्वेषोउ च| तद- नन्तरं व्यक्तिभावो ज्वरस्येति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvaralakShaNAni (5) · Śloka 5
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਆਗਮਾਪਗਮਕ੍ਸੋਭਮਦੁਤਾ ਵੇਦਨੋਸ੍ਮਣਾਮ੍| ਵੈਸਮ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਗਾਤ੍ਰਾਙ੍ਗੇ ਤਾਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦੇਦਨਾਸ਼੍ਚਲਾਃ| ਪਾਦਯੋਃ ਸੁਪ੍ਤਤਾ ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਪਿਣ੍ਡਿਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟੇਨਂ ਕ੍ਲਮਃ| ਵਿਸ਼੍ਲੇਸ ਇਵ ਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਸਾਦ ਊਰ੍ਵੋਃ ਕਟੀਗ੍ਰਹਃ| ਪਸ੍ਠਂ ਕ੍ਸੋਦਮਿਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯਤ ਇਵੋਦਰਮ੍| ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤ ਇਵ ਚਾਸ੍ਥੀਨਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਾਨਿ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਹਦਯਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਸ੍ਤੋਦਃ ਪ੍ਰਾਜਨੇਨੇਵ ਵਕ੍ਸਸਃ| ਸ੍ਕਨ੍ਧਯੋਰ੍ਮਥਨਂ ਬਾਹ੍ਵੋਰ੍ਭੇਦਃ ਪੀਡਨਮਂਸਯੋਃ| ਅਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਭਕ੍ਸਣੇ ਹਨ੍ਵੋਰ੍ਜਮ੍ਭਣਂ ਕਰ੍ਣਯੋਃ ਸ੍ਵਨਃ| ਨਿਸ੍ਤੋਦਃ ਸ਼ਙ੍ਖਯੋਰ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵੇਦਨਾ ਵਿਰਸਾਸ੍ਯਤਾ| ਕਸਾਯਾਸ੍ਯਤ੍ਵਮਥਵਾ ਮਲਾਨਾਮਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍| ਰੂਕ੍ਸਾਰੁਣਤ੍ਵਗਾਸ੍ਯਾਕ੍ਸਿਨਖਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਤਾ| ਪ੍ਰਸੇਕਾਰੋਚਕਾਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਿਪਿਕਾਸ੍ਵੇਦਜਾਗਰਾਃ| ਕਣ੍ਠੌਸ੍ਠਸ਼ੋਸਸ੍ਤਟ੍ਸ਼ੁਸ੍ਕੋਉ ਛਰ੍ਦਿਕਾਸੌ ਵਿਸਾਦਿਤਾ| ਹਰ੍ਸੋ ਰੋਮਾਙ੍ਗਦਨ੍ਤੇਸੁ ਵੇਪਥੁਃ ਕ੍ਸਵਥੋਰ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਭ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਘਰ੍ਮੇਕ੍ਸਾ ਵਿਨਾਮਸ਼੍ਚਾਨਿਲਜ੍ਵਰੇ||੫||
भवति चात्र आगमापगमक्षोभमृदुता वेदनोष्मणाम्| वैषम्यं तत्र गात्राङ्गे तास्ताः स्युर्देदनाश्चलाः| पादयोः सुप्तता स्तम्भः पिण्डिकोद्वेष्टेनं क्लमः| विश्लेष इव सन्धीनां साद ऊर्वोः कटीग्रहः| पृष्ठं क्षोदमिवाप्नोति निष्पीड्यत इवोदरम्| भिद्यन्त इव चास्थीनि पार्श्वगानि विशेषतः| हृदयस्य ग्रहस्तोदः प्राजनेनेव वक्षसः| स्कन्धयोर्मथनं बाह्वोर्भेदः पीडनमंसयोः| अशक्तिर्भक्षणे हन्वोर्जृम्भणं कर्णयोः स्वनः| निस्तोदः शङ्खयोर्मूर्ध्नि वेदना विरसास्यता| कषायास्यत्वमथवा मलानामप्रवर्त्तनम्| रूक्षारुणत्वगास्याक्षिनखमूत्रपुरीषता| प्रसेकारोचकाश्रद्धाऽविपिकास्वेदजागराः| कण्ठौष्ठशोषस्तृट्शुष्कोउ छर्दिकासौ विषादिता| हर्षो रोमाङ्गदन्तेषु वेपथुः क्षवथोर्ग्रहः| भ्रमः प्रलापो घर्मेक्षा विनामश्चानिलज्वरे||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajvaralakShaNAni (6) · Śloka 6
ਯੁਗਪਦ੍ਵਯਾਪ੍ਤਿਰਙ੍ਗਾਨਾਮ੍ਪ੍ਰਲਾਪਃ ਕਟੁਵਕ੍ਤ੍ਰਤਾ| ਨਾਸਾਸ੍ਯਪਾਕਃ ਸ਼ੀਤੇਚ੍ਛਾ ਭ੍ਰਮੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਮਦੋਰਤਿਃ| ਵਿਟ੍ਸ੍ਤ੍ਰਸਂ ਪਿਤ੍ਤਵਮਨਂ ਰਕ੍ਤਸ੍ਠੀਵਨਮਮ੍ਲਕਃ| ਰਕ੍ਤਕੋਠੋਦ੍ਗਮਃ ਪੀਤਹਰਿਤਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਗਾਦਿਸੁ| ਸ੍ਵੇਦੋ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਵੈਗਨ੍ਧ੍ਯਮਤਿਤਸ੍ਣਾ ਚ ਪਿਤ੍ਤਜੇ||੬||
युगपद्वयाप्तिरङ्गानाम्प्रलापः कटुवक्त्रता| नासास्यपाकः शीतेच्छा भ्रमो मूर्च्छा मदोऽरतिः| विट्स्त्रसं पित्तवमनं रक्तष्ठीवनमम्लकः| रक्तकोठोद्गमः पीतहरितत्वं त्वगादिषु| स्वेदो निःश्वासवैगन्ध्यमतितृष्णा च पित्तजे||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajvaralakShaNAni (7) · Śloka 7
ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਰੁਚਿਰ੍ਜਾਡ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤੋਰੋਧੋਲ੍ਪਵੇਗਤਾ| ਪ੍ਰਸੇਕੋ ਮੁਖਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਹਲ੍ਲੇਪਸ਼੍ਵਾਸਪੀਨਸਾਃ| ਹਲ੍ਲਾਸਸ਼੍ਛਦਨਂ ਕਾਸਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸ਼੍ਵੈਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਗਾਦਿਸੁ| ਅਙ੍ਗੇਸੁ ਸ਼ੀਤਪਿਟਕਾਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰੋਦਰ੍ਦਃ ਕਫ਼ੋਦ੍ਭਵੇ||੭||
विशेषादरुचिर्जाड्यं स्त्रोतोरोधोऽल्पवेगता| प्रसेको मुखमाधुर्यं हृल्लेपश्वासपीनसाः| हृल्लासश्छदनं कासः स्तम्भः श्वैत्यं त्वगादिषु| अङ्गेषु शीतपिटकास्तन्द्रोदर्दः कफ़ोद्भवे||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sva-svakAle pravRutyAdi ca vAtAdijvarANAM li~ggam (8) · Śloka 8
ਕਾਲੇ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਦ੍ਧਿਰੇਵ ਵਾ| ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਾਨੁਪਸ਼ਯੋ ਵਿਪਰੀਤੋਪਸ਼ਾਯਿਤਾ||੮||
काले यथास्वं सर्वेषां प्रवृत्तिर्वृद्धिरेव वा| निदानोक्तानुपशयो विपरीतोपशायिता||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargajvarasAmAnyalakShaNam (9) · Śloka 9
ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਲਿਙ੍ਗਸਂਸਰ੍ਗੇ ਜ੍ਵਰਃ ਸਂਸਰ੍ਗਜੋਪਿ ਚ||੯||
यथास्वं लिङ्गसंसर्गे ज्वरः संसर्गजोऽपि च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittajvaralakShaNAni (10) · Śloka 10
ਸ਼ਿਰੋਰ੍ਤਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭਿਦਦਾਹਮੇਹਾ- ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਾਰਤਿਪਰ੍ਵਭੇਦਾਃ| ਉਨ੍ਨਿਦ੍ਰਤਾ ਤਡ੍ਭ੍ਰਮਰੋਮਹਰ੍ਸਾਃ ਜਮ੍ਭਾਤਿਵਾਕ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਚਲਾਤ੍ਸਪਿਤ੍ਤਾਤ੍||੧੦||
शिरोऽर्तिमूर्च्छाभिददाहमेहा- कण्ठास्यशोषाऽरतिपर्वभेदाः| उन्निद्रता तृड्भ्रमरोमहर्षाः जृम्भाऽतिवाक्त्वं च चलात्सपित्तात्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtashleShmajvaralakShaNAni (11) · Śloka 11
ਤਾਪਹਾਨ੍ਯਰੁਚਿਪਰ੍ਵਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ ਪੀਨਸਸ਼੍ਵਸਨਸਕਾਸਵਿਬਨ੍ਧਾਃ| ਸ਼ੀਤਜਾਡ੍ਯਾਤਿਮਿਰਭ੍ਰਮਤਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਤਜਨਿਤਂ ਜ੍ਵਰਲਿਙ੍ਗਮ੍||੧੧||
तापहान्यरुचिपर्वशिरोरुक् पीनसश्वसनसकासविबन्धाः| शीतजाड्यातिमिरभ्रमतन्द्राः श्लेष्मवातजनितं ज्वरलिङ्गम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittashleShmajvaralakShaNAni (12) · Śloka 12
ਸ਼ੀਤਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਵੇਦਦਾਹਾਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਤਸ੍ਣਾ ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਮੋਹਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਲਿਪ੍ਤਾਤਿਕ੍ਤਾਸ੍ਯਤਾ ਚ ਜ੍ਞੇਯਂ ਰੂਪਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯ||੧੨||
शीतस्तम्भस्वेददाहाव्यवस्था तृष्णा कासः श्लेष्मपित्तप्रवृत्तिः| मोहस्तन्द्रा लिप्तातिक्तास्यता च ज्ञेयं रूपं श्लेष्मपित्तज्वरस्य||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvaralakShaNAnyasAdhyatvAdi ca (13) · Śloka 13
ਸਰ੍ਵਜੋ ਲਕ੍ਸਣੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦਾਹੋਤ੍ਰ ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹਃ| ਤਦ੍ਵਚ੍ਛੀਤਂ ਮਹਾਨਿਦ੍ਰਾ ਦਿਵਾਜਾਗਰਣਂ ਨਿਸ਼ਿ| ਸਦਾ ਵਾ ਨੈਵ ਵਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਮੁਹੁਃ ਸ੍ਵੇਦੋਤਿ ਨੈਵ ਵਾ| ਗੀਤਨਰ੍ਤ੍ਤਨਹਾਸ੍ਯਾਦਿਵਿਕਤੇਹਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍| ਸਸ੍ਤ੍ਰੁਤੀ ਕਲੁਸੇ ਰਕ੍ਤੇ ਭੁਗ੍ਨੇ ਲੁਲਿਤਪਕ੍ਸ੍ਮਣੀ| ਅਕ੍ਸ੍ਣੀ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਧਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਰੁਗ੍ਭ੍ਰਮਃ| ਸਸ੍ਵਨੋਉ ਸਰੁਜੋਉ ਕਰ੍ਣੋਉ ਕਣ੍ਠਃ ਸ਼ੂਕੈਰਿਵਾਵਤਃ| ਪਰਿਦਗ੍ਧਾਖਰਾਜਿਹ੍ਵਾਗੁਰੁਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਸਨ੍ਧਿਤਾ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫ਼ਸ੍ਠੀਵੋ ਲੋਡਨਂ ਸ਼ਿਰਸੋਤਿਤਟ੍| ਕੋਠਾਨਾਂ ਸ਼੍ਯਾਵਰਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮਣ੍ਡਲਾਨਾਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਹਦ੍ਵਚ੍ਯਥਾ ਮਲਸਂਸਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਾਲ੍ਪਸ਼ੋਤਿ ਵਾ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ੍ਯਤਾ ਬਲਭ੍ਰਂਸ਼ਃ ਸ੍ਵਰਸਾਦਃ ਪ੍ਰਲਾਪਿਤਾ| ਦੋਸਾਪਾਕਸ਼੍ਚਿਰਾਤ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਪ੍ਰਤਤਂ ਕਣ੍ਠਕੂਜਨਮ੍| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਮਭਿਨ੍ਯਾਸਂ ਤਂ ਬ੍ਰੂਯਾਚ੍ਚ ਹਤੋਉਜਸਮ੍| ਵਾਯੁਨਾ ਕਫ਼ਰੁਦ੍ਧੇਨ ਪਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਮ੍| ਵ੍ਯਵਾਯਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸੋਉਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਚ੍ਚ ਬਹਿਰ੍ਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਤੇਨ ਹਾਰਿਦ੍ਰਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਦ੍ਭਵੇ ਜ੍ਵਰੇ| ਦੋਸੇ ਵਿਬਦ੍ਧੇ ਨਸ੍ਟੇਗ੍ਨੋਉ ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਃ| ਅਸਾਧ੍ਯਃ ਸੋਨ੍ਯਥਾਕਚ੍ਛ੍ਰੋ ਭਵੇਦ੍ਵੈਕਲ੍ਯਦੋਪਿ ਵਾ||੧੩||
सर्वजो लक्षणैः सर्वैर्दाहोऽत्र च मुहुर्मुहः| तद्वच्छीतं महानिद्रा दिवाजागरणं निशि| सदा वा नैव वा निद्रा मुहुः स्वेदोऽति नैव वा| गीतनर्त्तनहास्यादिविकृतेहा प्रवर्त्तनम्| सस्त्रुती कलुषे रक्ते भुग्ने लुलितपक्ष्मणी| अक्ष्णी पिण्डिका पार्श्वमूर्धपर्वास्थिरुग्भ्रमः| सस्वनोउ सरुजोउ कर्णोउ कण्ठः शूकैरिवावृतः| परिदग्धाखराजिह्वागुरुस्त्रस्ताङ्गसन्धिता| रक्तपित्तकफ़ष्ठीवो लोडनं शिरसोऽतितृट्| कोठानां श्यावरक्तानां मण्डलानां च दर्शनम्| हृद्वच्यथा मलसंसर्गः प्रवृत्तिर्वाऽल्पशोऽति वा| स्निग्धास्यता बलभ्रंशः स्वरसादः प्रलापिता| दोषापाकश्चिरात्तन्द्रा प्रततं कण्ठकूजनम्| सन्निपातमभिन्यासं तं ब्रूयाच्च हृतोउजसम्| वायुना कफ़रुद्धेन पित्तमन्तः प्रपीडितम्| व्यवायित्वाच्च सोउक्ष्म्याच्च बहिर्मार्गं प्रवर्त्तते| तेन हारिद्रनेत्रत्वं सन्निपातोद्भवे ज्वरे| दोषे विबद्धे नष्टेऽग्नोउ सर्वसम्पूर्णलक्षणः| असाध्यः सोऽन्यथाकृच्छ्रो भवेद्वैकल्यदोऽपि वा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhapUrvashItapUrvasannipAtajvaro, dAhapUrvasya dustaratvaM ca (14) · Śloka 14
ਅਨ੍ਯਚ੍ਚ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਤ੍ਥੋ ਯਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਥਕ੍ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਤ੍ਵਚਿ ਕੋਸ੍ਠੇਥਵਾ ਦਾਹਂ ਵਿਦਧਾਤਿ ਪੁਰੋਨੁ ਵਾ| ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਾਤਕਫ਼ੌ ਸ਼ੀਤਂ ਦਾਹਾਦਿਰ੍ਦੁਸ੍ਤਰਸ੍ਤਯੋਃ||੧੪||
अन्यच्च सन्निपातोत्थो यत्र पित्तं पृथक्स्थितम्| त्वचि कोष्ठेऽथवा दाहं विदधाति पुरोऽनु वा| तद्वद्वातकफ़ौ शीतं दाहादिर्दुस्तरस्तयोः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItapUrvajvare shIte shAnte upadravAH (15) · Śloka 15
ਸ਼ੀਤਾਦੌ ਤਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕਫ਼ੇ ਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤਸ਼ੋਸਿਤੇ| ਸ਼ੀਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਮ੍ਲਕੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਮਦਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਜਾਯਤੇ||੧੫||
शीतादौ तत्र पित्तेन कफ़े स्यन्दितशोषिते| शीते शान्तेऽम्लको मूर्च्छा मदस्तृष्णा च जायते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhapUrvajvare dAhe shAnte upadravAH (16) · Śloka 16
ਦਾਹਦੌ ਪੁਨਰਨ੍ਤੇ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਠੀਵਵਮਿਕ੍ਲਮਾਃ||੧੬||
दाहदौ पुनरन्ते स्युस्तन्द्राष्ठीववमिक्लमाः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantujvarAH (17) · Śloka 17
ਆਗਨ੍ਤੁਰਭਿਘਾਤਾਭਿਸਙ੍ਗਸ਼ਾਪਾਭਿਚਾਰਤਃ| ਚਤੁਰ੍ਧਾ............................||੧੭||
आगन्तुरभिघाताभिषङ्गशापाभिचारतः| चतुर्धा............................||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhighAtajajvaranidAnaM samprAptishca (1) · Śloka 1
........ ਤ੍ਰ ਕ੍ਸਤਚ੍ਛੇਦਦਾਹਾਦ੍ਯੈਰਭਿਘਾਤਜਃ||੧||
........ ऽत्र क्षतच्छेददाहाद्यैरभिघातजः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya samprAptiH (18) · Śloka 18
ਸ਼੍ਰਮਾਚ੍ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਵਨਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦੂਸਯਨ੍| ਸਵ੍ਯਥਾਸ਼ੋਫਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਸਰੁਜਂ ਕੁਰੁਤੇ ਜ੍ਵਰਮ੍||੧੮||
श्रमाच्च तस्मिन् पवनः प्रायो रक्तं प्रदूषयन्| सव्यथाशोफवैवर्ण्यं सरुजं कुरुते ज्वरम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhiSha~ggajAH jvarAH (19) · Śloka 19
ਗ੍ਰਹਾਵੇਸ਼ੋਉਸਧਵਿਸਕ੍ਰੋਧਭੀਸ਼ੋਕਕਾਮਜਃ| ਅਭਿਸਙ੍ਗਾਦ੍ ................................||੧੯||
ग्रहावेशोउषधविषक्रोधभीशोककामजः| अभिषङ्गाद् ................................||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahajajvaralakShaNam (20) · Śloka 20
..............ਗ੍ਰਹੇਣਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨਕਸ੍ਮਾਦ੍ਧਾਸਰੋਦਨੇ|੨੦|
..............ग्रहेणास्मिन्नकस्माद्धासरोदने|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana oShadhigandhApariNAmaH (20) · Śloka 20
ਓਸਧੀਗਨ੍ਧਜੇ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ਸ਼੍ਵਯਥੁ ਕ੍ਸਵਃ|੨੦|
ओषधीगन्धजे मूर्च्छा शिरोरुक्श्वयथु क्षवः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShapariNAmaH (20) · Śloka 20
ਵਿਸਾਨ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਿਸਾਰਾਸ੍ਯਸ਼੍ਯਾਵਤਾਦਾਹਹਦ੍ਗਦਾਃ|੨੦|
विषान्मूर्च्छाऽतिसारास्यश्यावतादाहहृद्गदाः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krodhapariNAmaH (20) · Śloka 20
ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ ਕਮ੍ਪਃ ਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ ਚ|੨੦|
क्रोधात् कम्पः शिरोरुक् च|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhayashokAbhyAM pralApaH (20) · Śloka 20
ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਭਯਸ਼ੋਕਜੇ|੨੦|
प्रलापो भयशोकजे|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmaje vipattiH (20) · Śloka 20
ਕਾਮਾਨ੍ਮੋਹੋਰੁਚਿਰ੍ਦਾਹੋ ਹ੍ਨੀਨਿਦ੍ਰਾਧੀਧਤਿਕ੍ਸਯਃ|੨੦|
कामान्मोहोऽरुचिर्दाहो ह्नीनिद्राधीधृतिक्षयः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahAdijajvareShu doShasa~ggatiH (20) · Śloka 20
ਗ੍ਰਹਾਦੋਉ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ੍ਯ ਭਯਾਦੋਉ ਮਰੁਤਸ੍ਤ੍ਰਯੇ| ਕੋਪਃ ਕ੍ਰੋਧੇ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਉ ਤੁ ਸ਼ਾਪਾਭਿਚਾਰਜੋਉ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰੋਉ ਘੋਰੋਉ ਤਾਵਹ੍ਯਤਮੋਉ ਮਤੋਉ||੨੦||
ग्रहादोउ सन्निपातस्य भयादोउ मरुतस्त्रये| कोपः क्रोधे तु पित्तस्य योउ तु शापाभिचारजोउ| सन्निपातज्वरोउ घोरोउ तावह्यतमोउ मतोउ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhicArajajvaralakShaNam (21) · Śloka 21
ਤਤ੍ਰਾਭਿਚਾਰਿਕੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਹੂਯਮਾਨਸ੍ਯ ਤਪ੍ਯਤੇ| ਪਰ੍ਵਂ ਚੇਤਸ੍ਤਤੋ ਦੇਹਸ੍ਤਤੋ ਵਿਸ੍ਫ਼ੋਟਤਡ੍ਭ੍ਰਮੈਃ| ਸਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛੈਰ੍ਗ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਵਰ੍ਧਤੇ ਜ੍ਵਰਃ| ਇਤਿ ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਟਧਾ ਦਸ੍ਟਃ..............||੨੧||
तत्राभिचारिकैर्मन्त्रैर्हूयमानस्य तप्यते| पर्वं चेतस्ततो देहस्ततो विस्फ़ोटतृड्भ्रमैः| सदाहमूर्च्छैर्ग्रस्तस्य प्रत्यहं वर्धते ज्वरः| इति ज्वरोऽष्टधा दृष्टः..............||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya dvaividhyam (22) · Śloka 22
.............ਸਮਾਸਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਵਿਧਸ੍ਤੁ ਸਃ| ਸ਼ਾਰੀਰੋ ਮਾਨਸਃ ਸੌਮ੍ਯਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਰਾਸ਼੍ਰਯਃ| ਪ੍ਰਾਕਤੋ ਵੈਕਤਃ ਸਾਧ੍ਯੋਸਾਧ੍ਯਃ ਸਾਮੋ ਨਿਰਾਮਕਃ||੨੨||
.............समासाद् द्विविधस्तु सः| शारीरो मानसः सौम्यस्तीक्ष्णोऽन्तर्बहिराश्रयः| प्राकृतो वैकृतः साध्योऽसाध्यः सामो निरामकः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shArIramAnasayossaumyatIkShNayeshca lakShaNam (23) · Śloka 23
ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸ਼ਾਰੀਰੇ ਤਾਪੋ ਮਨਸਿ ਮਾਨਸੇ| ਪਵਨੇ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਾਚ੍ਛੀਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਯੁਤੇ ਭਵੇਤ੍| ਦਾਹਃ ਪਿਤ੍ਤਯੁਤੇ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਮਿਸ਼੍ਰੇ...............||੨੩||
पूर्वं शरीरे शारीरे तापो मनसि मानसे| पवने योगवाहित्वाच्छीतं श्लेष्मयुते भवेत्| दाहः पित्तयुते मिश्रं मिश्रे...............||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAshrayabahirAshrayayorlakShaNam (24) · Śloka 24
..............ਅਨ੍ਤਃ ਸਂਸ਼੍ਰਯੇ ਪੁਨਃ| ਜ੍ਵਰੇਧਿਕਂ ਵਿਕਾਰਾਃ ਸ੍ਯੁਰਨ੍ਤਃ ਕ੍ਸੋਭੋ ਮਲਗ੍ਰਹਃ| ਬਹਿਰੇਵ ਬਹਿਰ੍ਵੇਗੇ ਤਾਪੋਪਿ ਚ ਸੁਸਾਧਤਾ||੨੪||
..............अन्तः संश्रये पुनः| ज्वरेऽधिकं विकाराः स्युरन्तः क्षोभो मलग्रहः| बहिरेव बहिर्वेगे तापोऽपि च सुसाधता||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAkRutavaikRutajvarau sAdhyAsAdhyatva~jca (25) · Śloka 25
ਅਪਿ ਚ-- ਵਰ੍ਸਾਸ਼ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤੇਸੁ ਵਾਤਾਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਾਕਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਵੈਕਤੋਨ੍ਯਃ ਸਦੁਸ੍ਸਾਧ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਕਤੋਨਿਲਾਤ੍||੨੫||
अपि च-- वर्षाशरद्वसन्तेषु वाताद्यैः प्राकृतः क्रमात्| वैकृतोऽन्यः सदुस्साध्यः प्रायश्च प्राकृतोऽनिलात्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvarasya duHsAdhatA (26) · Śloka 26
ਸਃ ਦੁਃਸਾਧੋ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕਤੋਨਿਲਾਤ੍| ਏਕਮਾਰ੍ਗਕ੍ਰਿਯਾਰਮ੍ਭਵ੍ਯਤਿਵਤ੍ਤੇਰ੍ਮਹਾਤ੍ਯਯਾਤ੍||੨੬||
सः दुःसाधो भवति प्रायश्च प्रकृतोऽनिलात्| एकमार्गक्रियारम्भव्यतिवृत्तेर्महात्ययात्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varShAsu duShTamarutajvarotpattiH (27) · Śloka 27
ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਮਾਰੁਤੋ ਦੁਸ੍ਟਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨ੍ਵਿਤੋ ਜ੍ਵਰਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍...........................................||੨੭||
वर्षासु मारुतो दुष्टः पित्तश्लेष्मान्वितो ज्वरम्| कुर्यात्...........................................||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharadi duShTapittajvarotpattiH (28) · Śloka 28
ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਸ਼ਰਦਿ ਤਸ੍ਯ ਚਾਨੁਬਲਃ ਕਫਃ| ਤਤ੍ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਵਿਸਰ੍ਗਾਚ੍ਚ ਤਤ੍ਰ ਨਾਨਸ਼ਨਾਦ੍ਧਯਮ੍||੨੮||
पित्तं च शरदि तस्य चाऽनुबलः कफः| तत्प्रकृत्या विसर्गाच्च तत्र नाऽनशनाद्धयम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasante duShTakaphajvarotpattiH (29) · Śloka 29
ਕਫੋ ਵਸਨ੍ਤੇ ਤਮਪਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਂ ਭਵਦਨੁ||੨੯||
कफो वसन्ते तमपि वातपित्तं भवदनु||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyajvaralakShaNam (30) · Śloka 30
ਬਲਵਤ੍ਸ੍ਵਲ੍ਪਦੋਸੇਸੁ ਜ੍ਵਰਃ ਸਾਧ੍ਯੋਨੁਪਦ੍ਰਵਃ| ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਿਕਤਿਜ੍ਞਾਨੇ ਪ੍ਰਾਗਸਾਧ੍ਯ ਉਦਾਹਤਃ||੩੦||
बलवत्स्वल्पदोषेषु ज्वरः साध्योऽनुपद्रवः| सर्वथा विकृतिज्ञाने प्रागसाध्य उदाहृतः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmapacyamAnanirAmajvaralakShaNAni (31) · Śloka 31
ਜ੍ਵਰੋਪਦ੍ਰਵਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਮਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਬਹੁਮੂਤ੍ਰਤਾ| ਨ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਨ ਵਿਡ੍ਜੀਰ੍ਣਾ ਨ ਕ੍ਸੁਤ੍ਸਾਮਜ੍ਵਰਾਕਤਿਃ| ਜ੍ਵਰਵੇਗੋਧਿਕਂ ਤਸ੍ਣਾ ਪ੍ਰਲਾਪਃ ਸ਼੍ਵਸਨਂ ਭ੍ਰਮਃ| ਮਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਃ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਜੀਰ੍ਣਤਾਮਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਾਸਾਤ੍ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਚ ਲਙ੍ਘਨਾਤ੍||੩੧||
ज्वरोपद्रवतीक्ष्णत्वमग्लानिर्बहुमूत्रता| न प्रवृत्तिर्न विड्जीर्णा न क्षुत्सामज्वराकृतिः| ज्वरवेगोऽधिकं तृष्णा प्रलापः श्वसनं भ्रमः| मलप्रवृत्तिरुत्क्लेशः पच्यमानस्य लक्षणम्| जीर्णताऽमविपर्य्यासात्सप्तरात्रं च लङ्घनात्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya prakArAntareNa pa~jcavidhatvam (32) · Śloka 32
ਜ੍ਵਰਃ ਪਞ੍ਚਵਿਧਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਲਕਾਲਬਲਾਬਲਾਤ੍| ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਭੂਯਸਾ ਤ੍ਵਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ| ਸਨ੍ਤਤਃ ਸਤਤੋਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਸ੍ਤਤੀਯਕਚਰ੍ਥਕੋਉ||੩੨||
ज्वरः पञ्चविधः प्रोक्तो मलकालबलाबलात्| प्रायः स सन्निपातेन भूयसा त्वपदिश्यते| सन्ततः सततोऽन्येद्युस्तृतीयकचर्थकोउ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana teShAM sAmAnyA samprAptiH (33) · Śloka 33
ਧਾਤੁਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਵਾਹਿਸ੍ਤ੍ਰੋਤਸਾਂ ਵ੍ਯਾਪਿਨੋ ਮਲਾਃ| ਤਾਪਯਨ੍ਤੁਸ੍ਤਨੁਂ ਸਰ੍ਵਾਃ ਤੁਲ੍ਯਦੁਸ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਧਿਤਾਃ| ਬਲਿਨੋ ਗੁਰਵਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਰਸਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਸਨ੍ਤਤਂ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਃ ਜ੍ਵਰਕੁਰ੍ਯ੍ਯੁਃ ਸੁਦੁਃ ਸਹਮ੍||੩੩||
धातुमूत्रशकृद्वाहिस्त्रोतसां व्यापिनो मलाः| तापयन्तुस्तनुं सर्वाः तुल्यदुष्यादिवर्धिताः| बलिनो गुरवः स्तब्धा विशेषेण रसाश्रिताः| सन्ततं निष्प्रतिद्वन्द्वाः ज्वरकुर्य्युः सुदुः सहम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAgniveshamatam (34) · Śloka 34
ਮਲਾਞ੍ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਮਾਧਾਤੂਨ੍ ਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕ੍ਸਪਯਂਸ੍ਤਤਃ| ਸਰ੍ਵਾਕਾਰਂ ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾਪਿ ਵਾਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫ਼ੈਃ ਸਪ੍ਤ ਦਸ਼ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਾਸਰਾਨ੍| ਪ੍ਰਾਯੋਨੁਯਾਤਿ ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਂ ਮੋਕ੍ਸਾਯ ਚ ਵਧਾਯ ਚ| ਇਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ਯ ਮਤਂ........................||੩੪||
मलाञ्ज्वरोष्माधातून् वा शीघ्रं क्षपयंस्ततः| सर्वाकारं रसादीनां शुद्ध्याऽशुद्ध्याऽपि वाक्रमात्| वातपित्तकफ़ैः सप्त दश द्वादशवासरान्| प्रायोऽनुयाति मर्य्यादां मोक्षाय च वधाय च| इत्याग्निवेशस्य मतं........................||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hArItamatam (35) · Śloka 35
.....................ਆਰੀਤਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਸ੍ਮਤਿਃ| ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਸਪ੍ਤਮੀ ਯਾਵਨ੍ਨਵਮ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੀ ਤਥਾ| ਏਸਾਤ੍ਰਿਦੋਸਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾ ਮੋਕ੍ਸਾਯ ਚ ਵਧਾਯ ਚ| ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧੋਉ ਜ੍ਵਰਃ ਕਾਲਂ ਦੀਰ੍ਘਮਪ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ||੩੫||
.....................्आरीतस्य पुनः स्मृतिः| द्विगुणा सप्तमी यावन्नवम्येकादशी तथा| एषात्रिदोषमर्य्यादा मोक्षाय च वधाय च| शुद्ध्यशुद्धोउ ज्वरः कालं दीर्घमप्यनुवर्त्तते||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarotpattiH (36) · Śloka 36
ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਾਦਿਸੇਵਿਨਾਮ੍| ਅਲ੍ਪੋਪਿ ਦੋਸੋ ਦੂਸ੍ਯਾਦੇਰ੍ਲਬ੍ਧ੍ਵਾਨ੍ਯਰਮਤੋ ਬਲਮ੍| ਸਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕੋ ਵਿਸਮਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਾਨ੍ਵਿਤਃ||੩੬||
कृशानां व्याधिमुक्तानां मिथ्याहारादिसेविनाम्| अल्पोऽपि दोषो दूष्यादेर्लब्ध्वाऽन्यरमतो बलम्| सप्रत्यनीको विषमं कुर्य्याद्वृद्धिक्षयान्वितः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarANAM vicchinnasantApatve kAraNam (37) · Śloka 37
ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਰਾਸ੍ਯੇਸੁ ਦੂਰਦੂਰਤਰੇਸੁ ਚ| ਦੋਸੋ ਰਕ੍ਤਾਦਿਮਾਰ੍ਗੇਸੁ ਸ਼ਨੈਰਲ੍ਪਸ਼੍ਚਿਰੇਣ ਯਤ੍| ਯਾਤਿ ਦੇਹਂ ਚ ਨਾਸ਼ੇਸਂ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਭੇਸਜੇਪਿ ਚ| ਕ੍ਰਮੋਯਂ ਤੇਨ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਃ ਸਨ੍ਤਾਪੇ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਜ੍ਵਰਃ| ਵਿਸਮੋ ਵਿਸਮਾਰਮ੍ਭਃ ਕ੍ਰਿਯਾਕਾਲੋਨੁਸਙ੍ਗਵਾਨ੍||੩੭||
सूक्ष्मसूक्ष्मतरास्येषु दूरदूरतरेषु च| दोषो रक्तादिमार्गेषु शनैरल्पश्चिरेण यत्| याति देहं च नाशेषं भूयिष्ठं भेषजेऽपि च| क्रमोऽयं तेन विच्छिन्नः सन्तापे लक्ष्यते ज्वरः| विषमो विषमारम्भः क्रियाकालोऽनुषङ्गवान्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doSheNa cirAjjvarotpAdane hetuH (38) · Śloka 38
ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਮਨ੍ਦਗਤਿਰ੍ਮਨ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਤਰ੍ਯਥਾ ਯਥਾ| ਕਾਲੇਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਦਸ਼ਾਨ੍ ਸ ਰਸਾਦੀਂਸ੍ਤਥਾ ਤਥਾ| ਦੋਸੋ ਜ੍ਵਰਯਤਿ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚਿਰਾਚ੍ਚਿਰਤਰੇਣ ਚ||੩੮||
यथोत्तरं मन्दगतिर्मन्दशक्तितर्यथा यथा| कालेनाप्नोति सदृशान् स रसादींस्तथा तथा| दोषो ज्वरयति क्रुद्धश्चिराच्चिरतरेण च||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShabIjaprasare dRuShTAntaH (39) · Śloka 39
ਭੂਮੋਉ ਸ੍ਥਿਤਂ ਜਲੈਃ ਸਿਕ੍ਤਂ ਕਾਲਮੇਵ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸਤੇ| ਅਙ੍ਕੁਰਾਯ ਯਥਾ ਬੀਜਂ ਦੋਸਬੀਜਂ ਰੁਜੇ ਤਥਾ||੩੯||
भूमोउ स्थितं जलैः सिक्तं कालमेव प्रतीक्षते| अङ्कुराय यथा बीजं दोषबीजं रुजे तथा||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarANAM pravarttanapraNAlIH (40) · Śloka 40
ਵੇਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਸਂ ਯਦ੍ਵਦ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਲੀਯਤੇਬਲਮ੍| ਕੁਪ੍ਯਤ੍ਵਾਪ੍ਤਬਲਂ ਭੂਯਃ ਕਾਲੇ ਦੋਸਵਿਸਂ ਤਥਾ||੪੦||
वेगं कृत्वा विषं यद्वद्वाऽऽशये लीयतेऽबलम्| कुप्यत्वाप्तबलं भूयः काले दोषविषं तथा||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarasamprAptiH (41) · Śloka 41
ਏਵਂ ਜ੍ਵਰਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਿਸਮਾਃ ਸਨ੍ਤਤਾਦਯਃ| ਦੋਸਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਤੇਸਾਂ ਸ੍ਵੇ ਕਾਲੇ ਜ੍ਵਰਯਨ੍ ਬਲੀ| ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਸ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਬਲਾਬਲਃ||੪੧||
एवं ज्वराः प्रवर्तन्ते विषमाः सन्ततादयः| दोषः प्रवर्त्तते तेषां स्वे काले ज्वरयन् बली| निवर्त्तते पुनश्चैष प्रत्यनीकबलाबलः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lInadoShajvarasya kArshyAdikRutatvam (42) · Śloka 42
ਕ੍ਸੀਣੇ ਦੋਸੇ ਜ੍ਵਰਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੋ ਰਸਾਦਿਸ੍ਵੇਵ ਲੀਯਤੇ| ਲੀਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਜਾਡ੍ਯਾਦੀਨਾਧਾਤਿ ਸਃ||੪੨||
क्षीणे दोषे ज्वरः सूक्ष्मो रसादिष्वेव लीयते| लीनत्वात् कार्श्यवैवर्ण्यजाड्यादीनाधाति सः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcamadine jvarAsambhave hetuH (43) · Śloka 43
ਅਤਿਲੀਨੋਤਿਮਨ੍ਦਤ੍ਵਾਦ੍ਭਵਤ੍ਯਾਹ੍ਨਿ ਨ ਪਞ੍ਚਮੇ||੪੩||
अतिलीनोऽतिमन्दत्वाद्भवत्याह्नि न पञ्चमे||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatajvaraH (44) · Śloka 44
ਦੋਸੋ ਰਕ੍ਤਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ਪ੍ਰਾਯਃ ਕਰੋਤਿ ਸਨ੍ਤਤਂ ਜ੍ਵਰਮ੍| ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ ਦ੍ਵਿ ਸ੍ਯਾਤ੍........................||੪੪||
दोषो रक्ताश्रयाः प्रायः करोति सन्ततं ज्वरम्| अहोरात्रस्य स द्वि स्यात्........................||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyedyuShkajvaraH (45) · Śloka 45
............................ਸਕਦਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਰਾਸ਼੍ਰਿਤਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਾਂਸਵਹਾ ਨਾਡੀ.............................||੪੫||
............................सकृदन्येद्युराश्रितः| तस्मिन् मांसवहा नाडी.............................||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyakajvaraH (46) · Śloka 46
............................ ਮੇਦੋਨਾਡੀਸ੍ਤਤੀਯਕੇ| ਗ੍ਰਾਹੀ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਨ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰਿਕਸ੍ਯ ਕਫ਼ਪਿਤ੍ਤਤਃ| ਸ ਪਸ੍ਠਸ੍ਯਾਨਿਲਕਫ਼ਾਤ੍ਸ ਚੈਕਾਹਾਨ੍ਤਰਃ ਸ੍ਮਤਃ||੪੬||
............................ मेदोनाडीस्तृतीयके| ग्राही पित्तानिलान्मूर्ध्नस्त्रिकस्य कफ़पित्ततः| स पृष्ठस्यानिलकफ़ात्स चैकाहान्तरः स्मृतः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakajvaraH (47) · Śloka 47
ਚਤੁਰ੍ਥਕੋ ਮਲੇ ਮੇਦੋ ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥ੍ਯਨ੍ਯਤਮਸ੍ਥਿਤੇ| ਮਜ੍ਜਸ੍ਥ ਏਵੇਤ੍ਯਪਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਸ ਤੁ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍| ਦ੍ਵਿਧਾ ਕਫ਼ੇਨ ਜਙ੍ਘਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ਼ਿਰਸੋਨਿਲਾਤ੍| ਗਮ੍ਭੀਰਧਾਤੁਚਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਸਮ੍ਭਵਾਤ੍| ਤੁਲ੍ਯੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਾਚ੍ਚ ਦੋਸਾਣਾਂ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਕਃ||੪੭||
चतुर्थको मले मेदो मज्जास्थ्यन्यतमस्थिते| मज्जस्थ एवेत्यपरे प्रभावं स तु दर्शयेत्| द्विधा कफ़ेन जङ्घाभ्यां प्रथमं शिरसोऽनिलात्| गम्भीरधातुचारित्वात् सन्निपातेन सम्भवात्| तुल्योच्छ्रायाच्च दोषाणां दुश्चिकित्स्यश्चतुर्थकः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakaviparyayajvaraH (48) · Śloka 48
ਅਸ੍ਥਿਨਜ੍ਜੋਭਯਗਤੇ ਚੌਰ੍ਥਕਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯਃ| ਤ੍ਰਿਧਾ ਦ੍ਵਯਹਂ ਜ੍ਵਰਯਤਿ ਦਿਨਮੇਕਂ ਤੁ ਮੁਞ੍ਚਤਿ||੪੮||
अस्थिनज्जोभयगते चौर्थकविपर्य्ययः| त्रिधा द्वयहं ज्वरयति दिनमेकं तु मुञ्चति||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAdibalAbalavatvena jvarasambhavaH (49) · Śloka 49
ਬਲਾਬਲੇਨ ਦੋਸਾਣਾਮਨ੍ਨਚੇਸ੍ਟਾਦਿਜਨ੍ਮਨਾ| ਜ੍ਵਰਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਨਸਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਕਰ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਤਦਾ||੪੯||
बलाबलेन दोषाणामन्नचेष्टादिजन्मना| ज्वरः स्यान्मनसस्तद्वत्कर्मणश्च तदा तदा||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasadhAtugatajvaralakShaNam (50) · Śloka 50
ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਗੋਉਰਵਂ ਦੈਨ੍ਯਂ ਭਙ੍ਗੋਙ੍ਗਾਨਾਂ ਵਿਜਮ੍ਭਣਮ੍| ਅਰੋਚਕੋ ਵਮਿਃ ਸਾਦਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਸਗੇ ਜ੍ਵਰੇ||੫੦||
उत्क्लेशो गोउरवं दैन्यं भङ्गोऽङ्गानां विजृम्भणम्| अरोचको वमिः सादः सर्वस्मिन् रसगे ज्वरे||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktagatajvaralakShaNam (51) · Śloka 51
ਰਕ੍ਤਨਿਸ੍ਠੀਵਨਮ੍ ਤਸ੍ਣਾ ਰਕ੍ਤੋਸ੍ਣਪਿਟਕੋਦ੍ਗਮਃ| ਦਾਹਾਰਾਗਭ੍ਰਮਮਦਪ੍ਰਲਾਪਾ ਰਕ੍ਤਸਂਸ਼੍ਰਿਤੇ||੫੧||
रक्तनिष्ठीवनम् तृष्णा रक्तोष्णपिटकोद्गमः| दाहारागभ्रममदप्रलापा रक्तसंश्रिते||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsagatajvaralakShaNam (52) · Śloka 52
ਤਡ੍ਗ੍ਲਾਨਿਃ ਸਸ੍ਟਵਰ੍ਚਸ੍ਤ੍ਵਗਰ੍ਨ੍ਦਾਹੋ ਭ੍ਰਮਸ੍ਤਮਃ| ਦੋਉਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਗਾਤ੍ਰਵਿਕ੍ਸੇਪੋ ਮਾਂਸਸ੍ਥੇ...........||੫੨||
तृड्ग्लानिः सृष्टवर्चस्त्वगर्न्दाहो भ्रमस्तमः| दोउर्गन्ध्यं गात्रविक्षेपो मांसस्थे...........||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medogatajvaralakShaNam (53) · Śloka 53
.............................. ਮੇਦਸਿ ਸ੍ਥਿਤੇ| ਸ੍ਵੇਦੋਤਿਤਸ੍ਣਾ ਵਮਨਂ ਸ੍ਵਗਨ੍ਧਸ੍ਯਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ| ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਗ੍ਲਾਨਿਰੁਚਿਃ..........................||੫੩||
.............................. मेदसि स्थिते| स्वेदोऽतितृष्णा वमनं स्वगन्धस्याऽसहिष्णुता| प्रलापो ग्लानिरुचिः..........................||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthigatajvaralakShaNam (54) · Śloka 54
.............. ਅਸ੍ਥਿਸ੍ਥੇ ਤ੍ਵਸ੍ਥਿਭੇਦਬਨਮ੍| ਦੋਸਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃ ਸ਼੍ਵਾਸਾਙ੍ਗਕ੍ਸੇਪਕੂਜਨਮ੍||੫੪||
.............. अस्थिस्थे त्वस्थिभेदबनम्| दोषप्रवृत्तिरूर्ध्वाधः श्वासाङ्गक्षेपकूजनम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjagatajvaralakShaNam (55) · Śloka 55
ਅਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹੋ ਬਹਿਸ਼੍ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਹਿਧ੍ਮਾ ਚ ਮਜ੍ਜਨੇ||੫੫||
अन्तर्दाहो बहिश्शैत्यं श्वासो हिध्मा च मज्जने||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukragatajvaralakShaNam (56) · Śloka 56
ਤਮਸੋਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਮਰ੍ਮਚ੍ਛੇਦਨਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਮੇਢ੍ਰਤਾ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਮਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਂਸ਼੍ਰਯੇ||੫੬||
तमसोदर्शनं मर्मच्छेदनं स्तब्धमेढ्रता| शुक्रप्रवृत्तिर्मृत्युश्च जायते शुक्रसंश्रये||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtugatajvarANAM duHsAdhyatvam (57) · Śloka 57
ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਦੁਃਸਾਧ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯੋਉ ਤੁ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੫੭||
उत्तरोत्तरदुःसाध्याः पञ्चात्राऽन्त्योउ तु वर्जयेत्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepakajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ਪ੍ਰਲਿਮ੍ਪਨ੍ਨਿਵ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਗੌਰਵੇਣ ਚ| ਮਨ੍ਦਜ੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਲੇਪਸ੍ਤੁ ਸਸ਼ੀਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਲੇਪਕਃ|੫੮|
प्रलिम्पन्निव गात्राणि श्लेष्मणा गौरवेण च| मन्दज्वरः प्रलेपस्तु सशीतः स्यात्प्रलेपकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtabalAsakajvara lakShaNam (58) · Śloka 58
ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਨ੍ਦਜ੍ਵਰੋ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ਼ੀਤਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸਿਧ੍ਯਤਿ| ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਙ੍ਗਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਭੂਯਿਸ੍ਠੋ ਭਵੇਦ੍ਵਾਤਵਲਾਸਕਃ|੫੮|
नित्यं मन्दज्वरो रूक्षः शीतः कृच्छ्रेण सिध्यति| स्तब्धाङ्गः श्लेष्मभूयिष्ठो भवेद्वातवलासकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hAridrakajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ਹਰਿਦ੍ਰਾਭੇਕਵਰ੍ਣਾਭਸ੍ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਃ ਯਃ ਪ੍ਰਮੇਹਤਿ| ਸ ਵੈ ਹਾਰਿਦ੍ਰਕੋ ਨਾਮ ਜ੍ਵਰਭੇਦੋਨ੍ਤਕਃ ਸ੍ਮਤਃ|੫੮|
हरिद्राभेकवर्णाभस्तद्वर्णः यः प्रमेहति| स वै हारिद्रको नाम ज्वरभेदोऽन्तकः स्मृतः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrikajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ਕਫ਼ਵਾਤੋਉ ਸਮੋਉ ਯਸ੍ਯ ਹੀਨਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਿਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਵਾ ਯਦਿ ਮਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤੇ ਰਾਤ੍ਰਿਕੋ ਜ੍ਵਰਃ|੫੮|
कफ़वातोउ समोउ यस्य हीनपित्तस्य देहिनिः| तीक्ष्णो वा यदि मन्दो जायते रात्रिको ज्वरः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarAtrikajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ਦਿਵਾਕਰਾ ਪੀਤਬਲੇ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਚ੍ਚ ਵਿਸ਼ੋਸਿਤੇ| ਸ਼ਰੀਰੇ ਨਿਯਤਂ ਵਾਤਾਜ੍ਜ੍ਵਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਰਾਤ੍ਰਿਕਃ|੫੮|
दिवाकरा पीतबले व्यायामाच्च विशोषिते| शरीरे नियतं वाताज्ज्वरः स्यात् पूर्वरात्रिकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ਆਮਾਸ਼ਯੇ ਯਦਾ ਦੁਸ੍ਟੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ| ਤਦਾਰ੍ਧਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਦੇਹੇ ਤ੍ਵਰ੍ਧਞ੍ਚੋਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ|੫੮|
आमाशये यदा दुष्टे श्लेष्मपित्ते व्यवस्थिते| तदार्धं शीतलं देहे त्वर्धञ्चोष्णं प्रजायते|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ਕਾਯੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਯਦਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਚਾਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ| ਊਸ੍ਣਤ੍ਵਂ ਤੇਨ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਤ੍ਵਂ ਕਰਪਾਦਯੋਃ||੫੮||
काये पित्तं यदा श्लेष्मा चान्ते व्यवस्थितः| ऊष्णत्वं तेन देहस्य शीतत्वं करपादयोः||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaramokShakAlIna lakShaNAni (59) · Śloka 59
ਧਾਤੂਨ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸੋਭਯਨ੍ ਦੋਸੋ ਮੋਕ੍ਸਕਾਲੇ ਵਿਲੀਯਤੇ| ਤਤੋ ਨਰਃ ਸ਼੍ਵਸਨ੍ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਨ੍ ਕੂਜਨ੍ ਵਮਤਿ ਚੇਸ੍ਟਤੇ| ਵੇਪਤੇ ਪ੍ਰਲਪਤ੍ਯੁਸ੍ਣੈਸ਼੍ਸ਼ੀਤੈਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗੈਰ੍ਹਤਪ੍ਰਭਃ| ਵਿਸਂਜ੍ਞੋ ਜ੍ਵਰਵੇਗਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਸਕ੍ਰੋਧ ਇਵ ਵੀਕ੍ਸਤੇ| ਸਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦਂ ਚ ਸ਼ਕਦ੍ਦ੍ਰਵਂ ਸਜਤਿ ਵੇਗਵਤ੍||੫੯||
धातून् प्रक्षोभयन् दोषो मोक्षकाले विलीयते| ततो नरः श्वसन् स्विद्यन् कूजन् वमति चेष्टते| वेपते प्रलपत्युष्णैश्शीतैश्चाऽङ्गैर्हतप्रभः| विसंज्ञो ज्वरवेगार्त्तः सक्रोध इव वीक्षते| सदोषशब्दं च शकृद्द्रवं सृजति वेगवत्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vigatajvaralakShaNAni (60-61) · Śloka 61
ਦੇਹੋ ਲਘੁਵ੍ਯਪਗਤਕ੍ਲਮਮੋਹਤਾਪਃ ਪਾਕੋ ਮੁਖੇ ਕਰਣਸੋਉਸ੍ਠਵਮਵ੍ਯਥਤ੍ਵਮ੍| ਸ੍ਵੇਦਃ ਕ੍ਸਵਃ ਪ੍ਰਕਤਿਯੋਗਿਮਨੋਨ੍ਨਲਿਪ੍ਸਾ ਕਣ੍ਡੂਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਲਕ੍ਸਣਾਨਿ||੬੦|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੋਉ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸ੍ਯ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੋ ਜ੍ਵਰਨਿਦਾਨਂਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬੧||
देहो लघुव्यपगतक्लममोहतापः पाको मुखे करणसोउष्ठवमव्यथत्वम्| स्वेदः क्षवः प्रकृतियोगिमनोऽन्नलिप्सा कण्डूश्च मूर्ध्नि विगतज्वरलक्षणानि||६०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतोउ अष्टाङ्गसंग्रहस्य निदानस्थानो ज्वरनिदानंनाम द्वितीयोऽध्यायः||६१||
🔊 Audio coming soon