2. jvaranidānam

Adhikarana atha jvaranidAnaM nAma dvitIyo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ಜ್ವರನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಸರ್ವರೋಗಾಣಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ನಿದಾನಮುಕ್ತ್ವಾ ಜ್ವರಾದಿವಿಶೇಷೇಣೋಚ್ಯತೇ| ತತ್ರಾಪಿ ಜ್ವರಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್ ಪೂರ್ವಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ| ಯದ್ಯಪಿ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾದಿಕಮುಚ್ಯತೇ, ತಥಾಪಿ ನಿದಾನೇನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾದ್ವಯಪದೇಶಃ|| ೧||

Adhikarana jvarasyAShTau kAraNAni (2) · Śloka 2

ಅಷ್ಟಾಭಿಃ ಕಾರಣೈರ್ಜ್ವರಃ ಸಞ್ಜಾಯತೇ| ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಪೃಥಗ್ದೋಷೈಃ ಸಂಸೃಷ್ಟೈಃ ಸನ್ನಿಪಾತಿತೈರಾಗನ್ತುನಾ ಚ||೨||

ಏವಂ ಜ್ವರಸ್ಯಾಷ್ಟೌ ಕಾರಣಾನಿ| ಆಗನ್ತುಕಾರಣಸ್ಯ ಯದ್ಯಪಿ ಬಹುವಿಧತ್ವಂ ತಥಾಪ್ಯಾನ್ಯತನ್ತ್ರಪ್ರಸಿದ್ಧಸಙ್ಖಯಾಬುರೋಧೇನೋಕ್ತಮವಿಶೇಷೇಣ| ತತ್ರ ಪ್ರಥಮಮೇವ ತಾವದ್ದೋಷಜಾ ನಿಶ್ಚೀಯನ್ತೇ| ಪಶ್ಚಾದಾಽಽಗನ್ತುಕಾರಣಮ್|| ೨||

Adhikarana jvarasamprAptiH (3) · Śloka 3

ತತ್ರ ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಪ್ರಕೋಪನವಿಶೇಷೈಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ದೋಷಾಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯಾಮಾಶಯಮೂಷ್ಮಣಾ ಮಿಶ್ರೀಭೂಯಾ ಽಽ ಮಮನುಗಮ್ಯ ರಸಸ್ವೇದವಾಹೀನಿ ಸ್ತ್ರೋತಾಂಸಿ ವಿಧಾಯ ಪಿತ್ತಂ ತು ದ್ರವತ್ವಾತ್ತಪ್ತಮಿವ ಜಲಮನಲಮುಪಹತ್ಯ ಸರ್ವೇಽಪಿ ಚ ದೋಷಾಃ ಪಕ್ತಾರಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾದ್ ಬಹಿರ್ನಿರಸ್ಯ ಸಹ ತೇನ ಸಕಲಮಪಿ ಶರೀರಮಭಿಸರ್ಪನ್ತಸ್ತತ್ಸಮ್ಪರ್ಕಾಲ್ಲಬ್ಧಬಲೇನ ಸ್ವೇನೋಷ್ಮಣಾ ನಿತರಾಂ ದೇಹೋಷ್ಮಾಣಮೇಧಯನ್ತೋ ಽನ್ತಸ್ಸ್ತ್ರೋತೋಮುಖಪಿಧಾನಾತ್ ಸ್ತಮ್ಭಮಾದಧಾನಾ ಬಹಿರಪಿ ಸ್ವೇದಮಪಹರನ್ತಃ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚೋಪತಾಪಯನ್ತೋ ಜ್ವರಮಭಿನಿರ್ವರ್ತ್ತಯನ್ತಿ||೩||

ತತ್ರ ಯಥೋಕ್ತೈರಿತ್ಯಾದೇರ್ದೋಷಾ ಜ್ವರಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಪ್ರಕೋಪನನಿದಾನೈಸ್ತಿಕ್ತಕಟ್ವಾದಿಭಿಃ ಊಷ್ಮಾಣಾ ಆಮಾಶಯಸ್ಥೇನಾಽಗ್ನ್ಯಭಿಧಾನೇನ| ಪಿತ್ತಸ್ಯಾಯಂ ವಿಶೇಷಃ| ಯದುಷ್ಣಮಪಿ ದ್ರವತ್ಚಾದನಲಸ್ಯ ಜಾಠರಸ್ಯೋಪಹನನಂ ಜಲಮಿವೋಷ್ಣಮ್| ಶೇಷಂ ಸರ್ವದೋಷಸಾಧಾರಣಮ್| ದೋಷಾಣಾಂ ಸ ಊಷ್ಮಾ ಯೇನ ಪಚ್ಯತೇ| ತಥಾ ಚ ದೋಷಧಾತುಷು ಸ್ವಲ್ಪಾ ಅನಲಭಾಗಾಃ ಪ್ರದರ್ಶಿತಾಃ| ಅತ್ರ ಚ ಪ್ರತಿರೋಗಮಧ್ಯಾಯೇಷು ಯತ್ ಪೃಥಙ್ನಿದಾನಕೀರ್ತ್ತನಂ ತದ್ವಯಾಧೇಃ ಸ್ವರೂಪಾಧಿಗಮನಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಕಾಲೇ ಹೇತುವಿಪರೀತೋಉಷಧಪರಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಂ ಚ| ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇರಪಿ ಕೀರ್ತ್ತನಂ ವ್ಯಾಧಿಪರಿಜ್ಞಾನಾಯ| ಚಿಕಿತ್ಸಾಕಾಲೇಽಪಿ ತಥಾ ತಥಾವಿಧಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯನ್ಯಥಾಕರಣೇನ ತತ್ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಕಸ್ಯ ರೋಗಸ್ಯ ವಿನಾಶೋ ಭವತೀತಿ ಪ್ರತಿಬೋಧನಾಯ ಚ| ತಥಾ ಚ ವಿಪುಲಮತಿವೈದ್ಯೋಉಽಪಚಾರಸ್ವರೂಪವಿಶೇಷಾತ್ ತತ್ಕಾರ್ಯವಿಶೇಷಾದ್ದೋಷಕಾರ್ಯ್ಯವಿಶೇಷೇಭ್ಯಶ್ಚ ದೋಷಾಣಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೋಉ ಜ್ಞಾತಾಯಾಂ ಗೂಢಲಿಙ್ಗಸ್ಯಾಪಿ ವ್ಯಾಧೇಃ ಸ್ವರೂಪಮಧಿಗಚ್ಛತ್ಯೇವ| ತಥಾ ಪ್ರತಿರೋಗಪ್ರದರ್ಶಿತಾಯಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಾತ್ ಪ್ರಕಾರಾನ್ತರೇಣಾಪಿ ಯತೋ ವಿನಾಶಃ ಕರ್ತ್ತುಂ ಪಾರ್ಯ್ಯತೇ ತತೋಽವಶ್ಯಮೇವ ರೋಗೋಪಶಮಃ| ಸರ್ವಸ್ಯಾಮಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿವಿನಾಶನಮೇವ ಪ್ರಧಾನಂ ಪ್ರಯೋಜನಮ್| ತಥಾ ಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸತೇ ಆಮಾಶಯಸ್ಥೋ ಹತ್ವಗ್ನಿಂ ಸಾಮೋ ಮಾರ್ಗಾನ್ ಪಿಧಾಯ ಯತ್| ವಿದಧಾತಿ ಜ್ವರಂ ದೋಷಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಕುರ್ವೀತ ಲಙ್ಘನಮ್| ಇತಿ|| ೩||

Adhikarana jvarapUrvarUpANi (4) · Śloka 4

ತಸ್ಯೇಮಾನಿ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ ಮುಖವೈರಸ್ಯಮನ್ನಾನಭಿಲಾಷೋ ಗುರು- ಗಾತ್ರತ್ವಮಾಲಸ್ಯಮಲ್ಪಪ್ರಾಣತಾ ಗತಿಸ್ಖಲನಂ ನಿದ್ರಾಧಿಕ್ಯಮರ- ತಿರಸೂಯಾ ಹಿತೋಪದೇಶೇಷು ಪ್ರದ್ವೇಷೋ ಬಾಲೇಷು ಮಧುರೇಷು ಚ ಭಕ್ಷ್ಣ್ಯೇ- ಷ್ವಮ್ಲಲವಣಕಟುಕಾಭಿನನ್ದನಮವಿಪಾಕೋಽಙ್ಗಮರ್ದಶ್ಚಕ್ಷುಷೋ- ರಾಕುಲತ್ವಂ ಸಾಶ್ರುತಾ ಜೃಮ್ಭಾ ವಿನಾಮಃ ಕ್ಲಮೋ ರೋಮಹರ್ಷಃ ಶಬ್ದಾ- ನಲಾಮ್ಬುಶೀತವಾತಳಚ್ಛಾಯಾತಪೇಷ್ವಕಸ್ಮಾದಿಚ್ಛಾದ್ವೇಷೋಉ ಚ| ತದ- ನನ್ತರಂ ವ್ಯಕ್ತಿಭಾವೋ ಜ್ವರಸ್ಯೇತಿ||೪||

ಮುಖವೈರಸ್ಯಾದೀನಿ ಜ್ವರಸ್ಯ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣ್ಯುಕ್ತಾನಿ| ಅವಿಶಿಷ್ಟದೋಷೈರ್ಯದ್ಯಾಪಿ ಜ್ವರಯತಿ, ತಥಾಪಿ ಭವಿಷ್ಯತ್ಪ್ರತೀತಿರ್ದೋಷಾನುರೋಧೇನೈವಾಽಸ್ಫುಟತ್ವಮಲ್ಪತ್ವಞ್ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್| ತಥಾಹಿ ಗುರುಗಾತ್ರತ್ವಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಕಫಜ್ವರೇ| ಏವಂ ಸರ್ವತ್ರ ಕಲ್ಪ್ಯಮ್| ಏತಾನ್ಯಪಿ ವ್ಯಾಧಿವಿಶೇಷಪರಿಜ್ಞಾನಾಯೋಪಯುಜ್ಯನ್ತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಯೈ ಚ| ತಥಾ ದ್ರುಷ್ಟಮಾತ್ರ ಏವ ಪೂರ್ವರುಪೇ ತೇನ ನಿದಾನವಿಶೇಷೇಣ ಚ ರೋಗಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಭವತಿ| ತದಾ ತಸ್ಮಿನ್ಕಾಲ ಉಪಕ್ರಾನ್ತೋ ರೋಗಃ ಕ್ಷಿಪ್ರತರಮೇವ ಪ್ರಶಮಮಾಪದ್ಯತೇ| ಕದಾಚಿದ್ ದೃಷ್ಟೇ ಪೂರ್ವರೂಪೇ ವಿಶಿಷ್ಟದೋಷತಾ ರೋಗಸ್ಯಾನಿಧಿಗತಾ ಭವತಿ| ತತ್ರ ಸಕಲರೋಗಸಾಧಾರಣರೋಗವಿಶೇಷಮಾತ್ರಾಶ್ರಯಣೇನೈವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ಕಿಂಸುಖಾಯ ನ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ? ಏತದೇನ ಹೃದಿ ಕೃತ್ವಾ ಭಟ್ಟಾರಹರಿಚನ್ದ್ರೇಣ ವಾ ಶಬ್ದಸ್ಯಾನೀರ್ದಿಷ್ಟಸ್ಯಾಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಂ ಲಘ್ವಶನಮಪತರ್ಪಣಂ ವೇತ್ಯತ್ರ ಜ್ವರಪೂರ್ವರೂಪೇಕ್ಷುಲಘ್ವಶನಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ಲಙ್ಘನಸ್ಯಾಪ್ರಧಾನ್ಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್| ತಚ್ಚ ಭಿಷಕ್ಶಾಸ್ತ್ರನಿಷ್ಣಾತಾ ನಾಙ್ಗೀಕುರ್ವನ್ತಿ| ಯತೋ ನ ಪೂರ್ವಪದರ್ಶನಮಾತ್ರೇಣೈವ ಭಿಷಕ್ ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ| ಅಪಿತು ನಿದಾನಾದಿ ಕಿಞ್ಚಿಜ್ಜಾನಾತ್ಯೇವ| ತತಶ್ಚ ಯೇನ ಸ್ನಿಗ್ಧಗುರ್ವಾದಿಕಂ ಕಫಕಾರಣಮುಪಯುಕ್ತಂ ತಸ್ಯಾಪತರ್ಪಣಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಲಘ್ವಶನಂ ಪ್ರಧಾನಂ ನ ಭವತೀತಿ| ಭಟ್ಟಾರಕೇಣ ತು ಪೂರ್ವರೂಪೇಷು ಸಕಲದೋಷಸಾಧಾರಣತ್ವಾತ್ ಲಘ್ವಶನಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮುಕ್ತಮ್| ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣತಾ ಚೇಷ್ಟಾಸ್ವಶಕ್ತತ್ವಮ್| ಅರತಿರ್ನ ಕ್ವಚಿದವಸ್ಥಿತಿ| ಅಸೂಯಾ ಪರಸ್ಯ ದೋಷಾವಿಷ್ಕರಣಮ್| ಹಿತೋಪದೇಷಾದಿಷು ಪ್ರದ್ವೇಷಃ| ಅನ್ನಾದ್ಯನಭಿನನ್ದಮವಿಪಾಕೋಽನ್ನಾದೀನಾಮ್| ಆಕುಲತ್ವಂ ಸಾಶ್ರುತಾ ಚ ಚಕ್ಷುಷೋರೇವ| ಜೃಮ್ಭಾ ಸನ್ಮುಖವಿಕಾಸೋ ಗಾತ್ರವಿನಾಮಃ| ಶಬ್ದಾದಿಷ್ವಕಾರಣೇನೈವೇಚ್ಛಾತಥೈವ ಪುನರ್ದ್ವೇಷಃ| ತದನನ್ತರಂ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಾಣಾಮನನ್ತರಂ ಕ್ರಮೇಣ ಜ್ವರಸ್ಯ ವ್ಯಕ್ತೀಭಾವೋ ಭವತಿ|| ೪||

Adhikarana vAtajvaralakShaNAni (5) · Śloka 5

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ ಆಗಮಾಪಗಮಕ್ಷೋಭಮೃದುತಾ ವೇದನೋಷ್ಮಣಾಮ್| ವೈಷಮ್ಯಂ ತತ್ರ ಗಾತ್ರಾಙ್ಗೇ ತಾಸ್ತಾಃ ಸ್ಯುರ್ದೇದನಾಶ್ಚಲಾಃ| ಪಾದಯೋಃ ಸುಪ್ತತಾ ಸ್ತಮ್ಭಃ ಪಿಣ್ಡಿಕೋದ್ವೇಷ್ಟೇನಂ ಕ್ಲಮಃ| ವಿಶ್ಲೇಷ ಇವ ಸನ್ಧೀನಾಂ ಸಾದ ಊರ್ವೋಃ ಕಟೀಗ್ರಹಃ| ಪೃಷ್ಠಂ ಕ್ಷೋದಮಿವಾಪ್ನೋತಿ ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯತ ಇವೋದರಮ್| ಭಿದ್ಯನ್ತ ಇವ ಚಾಸ್ಥೀನಿ ಪಾರ್ಶ್ವಗಾನಿ ವಿಶೇಷತಃ| ಹೃದಯಸ್ಯ ಗ್ರಹಸ್ತೋದಃ ಪ್ರಾಜನೇನೇವ ವಕ್ಷಸಃ| ಸ್ಕನ್ಧಯೋರ್ಮಥನಂ ಬಾಹ್ವೋರ್ಭೇದಃ ಪೀಡನಮಂಸಯೋಃ| ಅಶಕ್ತಿರ್ಭಕ್ಷಣೇ ಹನ್ವೋರ್ಜೃಮ್ಭಣಂ ಕರ್ಣಯೋಃ ಸ್ವನಃ| ನಿಸ್ತೋದಃ ಶಙ್ಖಯೋರ್ಮೂರ್ಧ್ನಿ ವೇದನಾ ವಿರಸಾಸ್ಯತಾ| ಕಷಾಯಾಸ್ಯತ್ವಮಥವಾ ಮಲಾನಾಮಪ್ರವರ್ತ್ತನಮ್| ರೂಕ್ಷಾರುಣತ್ವಗಾಸ್ಯಾಕ್ಷಿನಖಮೂತ್ರಪುರೀಷತಾ| ಪ್ರಸೇಕಾರೋಚಕಾಶ್ರದ್ಧಾಽವಿಪಿಕಾಸ್ವೇದಜಾಗರಾಃ| ಕಣ್ಠೌಷ್ಠಶೋಷಸ್ತೃಟ್ಶುಷ್ಕೋಉ ಛರ್ದಿಕಾಸೌ ವಿಷಾದಿತಾ| ಹರ್ಷೋ ರೋಮಾಙ್ಗದನ್ತೇಷು ವೇಪಥುಃ ಕ್ಷವಥೋರ್ಗ್ರಹಃ| ಭ್ರಮಃ ಪ್ರಲಾಪೋ ಘರ್ಮೇಕ್ಷಾ ವಿನಾಮಶ್ಚಾನಿಲಜ್ವರೇ||೫||

ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತಿ ತನ್ತ್ರಾರೀತಿಃ| ಆಗಮಾಪಗಮೇತ್ಯಾದ್ಯನಿಲಜ್ವರಸ್ಯ ರೂಪಂ ಭವತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ವೇದನಾನಾಮೂಷ್ಮಣಾಂ ಚ ವಾತವಶಾತ್ ಕದಾಚಿದಾಗಮೋ ಭವತಿ ಕದಾಚಿದಪಗಮಃ| ಅನಿತ್ಯಸದ್ಭಾವೋ ವಾ| ಕದಾಚಿತ್ಕ್ಷೋಭೋಭವತಿ| ಕದಾಚಿನ್ಮ್ರುದುತ್ವಮ್| ಅಥವಾ ವೇದನಾದೀನಾಂ ದೇಹದೇಶವಿಶೇಷತಃ ಕಾಲವಿಶೇಷತಶ್ಚ ವೈಷಮ್ಯಮನೇಕರೂಪತ್ವಂ ಭವತಿ| ತತ್ರ-ತತ್ರ ಚ ವಾಯ್ವಾಶ್ರಯೇಽಙ್ಗೇ ತಾಸ್ತಾ ವಾಯುಕಾರಣಾ ವೇದನಾಶ್ಚಲಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ಪ್ರಾಜನಂ ಪ್ರತೋದಃ ಶಿರಸಿ ಅಧಿಕಂ ವೇದನಾ| ಆಸ್ಯ ವಿರಸತ್ವಂ ವಿಶೇಷಾನಾಖ್ಯೇಯದುಷ್ಟರಸತ್ವಮ್| ಮಲಾಃ ಮೂತ್ರಶಕೃತ್ಸ್ವೇದಾದಯಃ| ತ್ವಗಾದೀನಾಂ ರೂಕ್ಷಾರುಣತಾ| ಕಾಸಚ್ಛರ್ದಿಷೋಃ ಶುಷ್ಕತ್ವಂ ಕಫಾದೀನಾಮಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ವಾತಜ್ವರೇಽವಶ್ಯಂ ಕ್ಷವಥೋರ್ಗ್ರಹಃ| ಸರ್ವಸ್ಯ ಚ ರೂಪಕೀರ್ತ್ತನಂ ವ್ಯಾಧಿಸ್ವರೂಪವಿಶೇಷ ಪರಿಜ್ಞಾನಾಯ ಪೃಥಕ್ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಪ್ರತಿವಿಧಾನಾಯ ಚ|| ೫||

Adhikarana pittajvaralakShaNAni (6) · Śloka 6

ಯುಗಪದ್ವಯಾಪ್ತಿರಙ್ಗಾನಾಮ್ಪ್ರಲಾಪಃ ಕಟುವಕ್ತ್ರತಾ| ನಾಸಾಸ್ಯಪಾಕಃ ಶೀತೇಚ್ಛಾ ಭ್ರಮೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಮದೋಽರತಿಃ| ವಿಟ್ಸ್ತ್ರಸಂ ಪಿತ್ತವಮನಂ ರಕ್ತಷ್ಠೀವನಮಮ್ಲಕಃ| ರಕ್ತಕೋಠೋದ್ಗಮಃ ಪೀತಹರಿತತ್ವಂ ತ್ವಗಾದಿಷು| ಸ್ವೇದೋ ನಿಃಶ್ವಾಸವೈಗನ್ಧ್ಯಮತಿತೃಷ್ಣಾ ಚ ಪಿತ್ತಜೇ||೬||

ಯುಗಪಜ್ಜ್ವರವ್ಯಾಪ್ತ್ಯಾದಿ ಪಿತ್ತಜಂ ಭವತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ರಕ್ತಾನಾಂ ಕೋಠೋನಾಂ ಸೋತ್ಸೇಧಾನಾಂ ಮಣ್ಡಲಾನಾಮುದ್ಗಮಃ|| ೬||

Adhikarana kaphajvaralakShaNAni (7) · Śloka 7

ವಿಶೇಷಾದರುಚಿರ್ಜಾಡ್ಯಂ ಸ್ತ್ರೋತೋರೋಧೋಽಲ್ಪವೇಗತಾ| ಪ್ರಸೇಕೋ ಮುಖಮಾಧುರ್ಯಂ ಹೃಲ್ಲೇಪಶ್ವಾಸಪೀನಸಾಃ| ಹೃಲ್ಲಾಸಶ್ಛದನಂ ಕಾಸಃ ಸ್ತಮ್ಭಃ ಶ್ವೈತ್ಯಂ ತ್ವಗಾದಿಷು| ಅಙ್ಗೇಷು ಶೀತಪಿಟಕಾಸ್ತನ್ದ್ರೋದರ್ದಃ ಕಫೋದ್ಭವೇ||೭||

ಸಾತಿಶಯಾ ಅರುಚಿರ್ಜಾಡ್ಯಾದಯೋ ರೋಗಾಃ ಕಫಜ್ವರೇ ಭವನ್ತೀತಿ| ಅಲ್ಪವೇಗತಾ ಜ್ವರಸ್ಯ| ಹೃದಯೋತ್ಕ್ಲೇಶಯುಕ್ತಃ ಪ್ರಸೇಕಃ| ಛರ್ದನಂ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಕಫಾದೀನಾಮ್|| ೭||

Adhikarana sva-svakAle pravRutyAdi ca vAtAdijvarANAM li~ggam (8) · Śloka 8

ಕಾಲೇ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ವೃದ್ಧಿರೇವ ವಾ| ನಿದಾನೋಕ್ತಾನುಪಶಯೋ ವಿಪರೀತೋಪಶಾಯಿತಾ||೮||

ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಾತಾಪಿತ್ತಕಫಜ್ವರಾಣಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಕಾಲೇ ಗ್ರೀಷ್ಮಾಪರಾಹ್ನವರ್ಷಾಶರನ್ಮಧ್ಯನ್ದಿನಶಿಶಿರವಸನ್ತಾದಿಕೇ ಪ್ರವೃತ್ತಿರಥವಾ ವೃದ್ಧಿರ್ಭವತಿ| ಇದಮಪಿ ರೂಪಂ ಯಥಾ ನಿದಾನತ್ವೇನೋಕ್ತಾನಾಂ ವಾತಜ್ವರೇ ತಿಕ್ತಾದೀನಾಂ ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ಕಟ್ವಾದೀನಾಂ ಕಫಜ್ವರೇ ಮಧುರಾದೀನಾಂ ಚಾನುಪಶಯೋಽಸುಖಾವಹತ್ವಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ವಿಪರೀತಾನಾಂ ಚೋಪಶಯತ್ವಂ ಸುಖಾನುಬನ್ಧಿತ್ವಮಿತಿ|| ೮||

Adhikarana saMsargajvarasAmAnyalakShaNam (9) · Śloka 9

ಯಥಾಸ್ವಂ ಲಿಙ್ಗಸಂಸರ್ಗೇ ಜ್ವರಃ ಸಂಸರ್ಗಜೋಽಪಿ ಚ||೯||

ಪೃಥಗ್ದೋಷಾಣಾಂ ಜ್ವರಣಾಂ ಲಿಙ್ಗಮುಕ್ತ್ವಾ ಮಿಶ್ರದೋಷಜಾನಾಮುಚ್ಯತೇಯಥಾಸ್ವಮಿತಿ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಲಿಙ್ಗಮುಕ್ತ್ವಾ ಸತಿ ತಾವತ್ ಜ್ವರಸ್ತತ್ಸಂಸರ್ಗಜೋ ವಿಶೇಷಃ| ತೇನ ವಾತಪಿತ್ತಜ್ವರಲಿಙ್ಗಮಿಶ್ರೀಭಾವೇ ವಾತಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ವಿಜ್ಞೇಯಃ| ವಾತಕಫಜ್ವರಲಿಙ್ಗಸಂಸರ್ಗೇ ವಾತಕಫಜ್ವರಶ್ಚ| ಏವಂ ಪಿತ್ತಕಫೇಽಪೀತಿ ಯಥಾಸ್ವಂಶಬ್ದಾರ್ಥಃ| ಅಪಿ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ|| ೯||

Adhikarana vAtapittajvaralakShaNAni (10) · Śloka 10

ಶಿರೋಽರ್ತಿಮೂರ್ಚ್ಛಾಭಿದದಾಹಮೇಹಾ- ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷಾಽರತಿಪರ್ವಭೇದಾಃ| ಉನ್ನಿದ್ರತಾ ತೃಡ್ಭ್ರಮರೋಮಹರ್ಷಾಃ ಜೃಮ್ಭಾಽತಿವಾಕ್ತ್ವಂ ಚ ಚಲಾತ್ಸಪಿತ್ತಾತ್||೧೦||

ಶಿರೋರ್ತ್ಯಾದೀನಿ ವಾತಪಿತಜ್ವರಲಕ್ಷಣಾನಿ|| ೧೦||

Adhikarana vAtashleShmajvaralakShaNAni (11) · Śloka 11

ತಾಪಹಾನ್ಯರುಚಿಪರ್ವಶಿರೋರುಕ್ ಪೀನಸಶ್ವಸನಸಕಾಸವಿಬನ್ಧಾಃ| ಶೀತಜಾಡ್ಯಾತಿಮಿರಭ್ರಮತನ್ದ್ರಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾತಜನಿತಂ ಜ್ವರಲಿಙ್ಗಮ್||೧೧||

ತಾಪಹಾನ್ಯಾದೀನಿ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರಲಕ್ಷಣಾನಿ|| ೧೧||

Adhikarana pittashleShmajvaralakShaNAni (12) · Śloka 12

ಶೀತಸ್ತಮ್ಭಸ್ವೇದದಾಹಾವ್ಯವಸ್ಥಾ ತೃಷ್ಣಾ ಕಾಸಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಮೋಹಸ್ತನ್ದ್ರಾ ಲಿಪ್ತಾತಿಕ್ತಾಸ್ಯತಾ ಚ ಜ್ಞೇಯಂ ರೂಪಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಜ್ವರಸ್ಯ||೧೨||

ಶೀತಾದ್ಯವ್ಯವಸ್ಥಾದೀನಿ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರಲಕ್ಷಣಾನಿ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರವೃತ್ತಿಶ್ಛರ್ದ್ಯಾಃ|| ೧೨||

Adhikarana sannipAtajvaralakShaNAnyasAdhyatvAdi ca (13) · Śloka 13

ಸರ್ವಜೋ ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸರ್ವೈರ್ದಾಹೋಽತ್ರ ಚ ಮುಹುರ್ಮುಹಃ| ತದ್ವಚ್ಛೀತಂ ಮಹಾನಿದ್ರಾ ದಿವಾಜಾಗರಣಂ ನಿಶಿ| ಸದಾ ವಾ ನೈವ ವಾ ನಿದ್ರಾ ಮುಹುಃ ಸ್ವೇದೋಽತಿ ನೈವ ವಾ| ಗೀತನರ್ತ್ತನಹಾಸ್ಯಾದಿವಿಕೃತೇಹಾ ಪ್ರವರ್ತ್ತನಮ್| ಸಸ್ತ್ರುತೀ ಕಲುಷೇ ರಕ್ತೇ ಭುಗ್ನೇ ಲುಲಿತಪಕ್ಷ್ಮಣೀ| ಅಕ್ಷ್ಣೀ ಪಿಣ್ಡಿಕಾ ಪಾರ್ಶ್ವಮೂರ್ಧಪರ್ವಾಸ್ಥಿರುಗ್ಭ್ರಮಃ| ಸಸ್ವನೋಉ ಸರುಜೋಉ ಕರ್ಣೋಉ ಕಣ್ಠಃ ಶೂಕೈರಿವಾವೃತಃ| ಪರಿದಗ್ಧಾಖರಾಜಿಹ್ವಾಗುರುಸ್ತ್ರಸ್ತಾಙ್ಗಸನ್ಧಿತಾ| ರಕ್ತಪಿತ್ತಕಫಷ್ಠೀವೋ ಲೋಡನಂ ಶಿರಸೋಽತಿತೃಟ್| ಕೋಠಾನಾಂ ಶ್ಯಾವರಕ್ತಾನಾಂ ಮಣ್ಡಲಾನಾಂ ಚ ದರ್ಶನಮ್| ಹೃದ್ವಚ್ಯಥಾ ಮಲಸಂಸರ್ಗಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ವಾಽಲ್ಪಶೋಽತಿ ವಾ| ಸ್ನಿಗ್ಧಾಸ್ಯತಾ ಬಲಭ್ರಂಶಃ ಸ್ವರಸಾದಃ ಪ್ರಲಾಪಿತಾ| ದೋಷಾಪಾಕಶ್ಚಿರಾತ್ತನ್ದ್ರಾ ಪ್ರತತಂ ಕಣ್ಠಕೂಜನಮ್| ಸನ್ನಿಪಾತಮಭಿನ್ಯಾಸಂ ತಂ ಬ್ರೂಯಾಚ್ಚ ಹೃತೋಉಜಸಮ್| ವಾಯುನಾ ಕಫರುದ್ಧೇನ ಪಿತ್ತಮನ್ತಃ ಪ್ರಪೀಡಿತಮ್| ವ್ಯವಾಯಿತ್ವಾಚ್ಚ ಸೋಉಕ್ಷ್ಮ್ಯಾಚ್ಚ ಬಹಿರ್ಮಾರ್ಗಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ| ತೇನ ಹಾರಿದ್ರನೇತ್ರತ್ವಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋದ್ಭವೇ ಜ್ವರೇ| ದೋಷೇ ವಿಬದ್ಧೇ ನಷ್ಟೇಽಗ್ನೋಉ ಸರ್ವಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಕ್ಷಣಃ| ಅಸಾಧ್ಯಃ ಸೋಽನ್ಯಥಾಕೃಚ್ಛ್ರೋ ಭವೇದ್ವೈಕಲ್ಯದೋಽಪಿ ವಾ||೧೩||

ಸರ್ವಜ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೋ ನಿರ್ಣೀಯತೇ-ಸರ್ವಜ ಇತಿ| ಸರ್ವೈರ್ಲಕ್ಷಣೈಃ ಪೃಥಕ್ಸಂಸರ್ಗೋಕ್ತೈಃ| ಅತ್ರ ಚ ಸನ್ನಿಪಾತೇಽಯಂ ವಿಶೇಷಃಮುಹುರ್ದಾಹೋ ಮುಹುಃ ಶೀತಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ವಿಕೃತಗೀತಾದೀಹಾಪ್ರವರ್ತನಮ್| ಅಕ್ಷೀಣಿ ಸಸ್ತ್ರುತೀತ್ಯಾದಿ ಲಕ್ಷಣೇ| ಭುಗ್ನೇ ಕನೀನಿಕಾಪಾಙ್ಗಯೋರತೀಕ್ಷ್ಣೇ| ಪಿಣ್ಡೀಕಾದೀನಾಂ ರುಕ್| ಪರಿದಗ್ಧೇವ ಪರಿದಗ್ಧಾಜಿಹ್ವಾಖರಸ್ಪರ್ಶಾ ಚ| ಗುರ್ವಙ್ಗತಾಸ್ತ್ರಸಂಧಿತಾ ಚ ಭವತಿ| ಶಿರಸೋ ಲೋಡನಂ ಚಲನಮ್| ಕೋಠಾ ನಿರ್ಮುಖಾಃ ಪಿಟಕಾಪ್ರಾಯಾಃ| ಮಾಲಾನಾಂ ಸಙ್ಗೋಽಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಅಥವಾ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾದಿವಿಶೇಷವಶೇನ ಸ್ತೋಕಸ್ತೋಕಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಅಥವಾಽಪಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿ| ತಸ್ಯ ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಯಾಭಿನ್ಯಾಸಹತೋಉಜಸೋಉ ಪರ್ಯ್ಯಾಯೋಉ| ಸ ಚ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೋ ದೋಷೇ ವಿಬದ್ಧೇಽಸ್ಥಿರೇಽಗ್ನೋಉ ಚ ನಷ್ಟೇ ಸತಿ ಸರ್ವೈರ್ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸಮ್ಪೂರ್ಣೋ ಭವತಿ ತದಾಽಸಾಧ್ಯಃ| ಅನ್ಯಥಾ ದೋಷೇ ಚಲೇ ಬಲವತಿ ಚಾಽಗ್ನಾವಸಮ್ಪೂರ್ಣ ಲಕ್ಷಣಶ್ಚ ಭವತಿ ತದಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಃ| ವೈಕಲ್ಯದೋ ವಾ ಭವತಿ|| ೧೩||

Adhikarana dAhapUrvashItapUrvasannipAtajvaro, dAhapUrvasya dustaratvaM ca (14) · Śloka 14

ಅನ್ಯಚ್ಚ ಸನ್ನಿಪಾತೋತ್ಥೋ ಯತ್ರ ಪಿತ್ತಂ ಪೃಥಕ್ಸ್ಥಿತಮ್| ತ್ವಚಿ ಕೋಷ್ಠೇಽಥವಾ ದಾಹಂ ವಿದಧಾತಿ ಪುರೋಽನು ವಾ| ತದ್ವದ್ವಾತಕಫೌ ಶೀತಂ ದಾಹಾದಿರ್ದುಸ್ತರಸ್ತಯೋಃ||೧೪||

ಅನ್ಯಚ್ಚ ಸನ್ನಿಪಾತವಿಶೇಷೋತ್ಥೋ ಜ್ವರೋ ಯದಾ ದೋಷೈರೇವಂ ಸನ್ನಿವಿಷ್ಟೈರ್ಭವತೀತಿ| ತದೈವಂಸ್ವರೂಪೋ ಭವತಿ| ಕೀದೃಗಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ-ಅನ್ಯಚ್ಚೇತಿ| ದೋಷತ್ರಯೇಽಪಿ ಕುಪಿತೇ ಯತ್ರ ಪಿತ್ತಂ ಪೃಥಗ್ವರ್ತ್ತತೇ ಪೃಥಗ್ವಾತಕಫೌ ತದಾ ಜ್ವರವೇಗಕಾಲೇ ಪೂರ್ವಂ ದಾಹಂ ವಿದಧಾತಿ ಪಶ್ಚಾಚ್ಛೀತಮ್| ತದಾ ಪುನಸ್ತ್ವಚಿ ವಾತಕಫೋಉ ವರ್ತ್ತೇತೇ ಕೋಷ್ಠೇ ಪಿತ್ತಂ ತದಾ ಪೂರ್ವಂ ಶೀತಂ ವಿಧತ್ತಃ ಪಶ್ಚಾದ್ದಾಹಮ್| ತಯೋಃ ಶೀತಪೂರ್ವದಾಹಪೂರ್ವಂಯೋರ್ದಾಹಾದಿರ್ದುಸ್ತರಃ|| ೧೪||

Adhikarana shItapUrvajvare shIte shAnte upadravAH (15) · Śloka 15

ಶೀತಾದೌ ತತ್ರ ಪಿತ್ತೇನ ಕಫೇ ಸ್ಯನ್ದಿತಶೋಷಿತೇ| ಶೀತೇ ಶಾನ್ತೇಽಮ್ಲಕೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಮದಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಜಾಯತೇ||೧೫||

ಶೀತಾದೌ ಪುನಃ ಕೋಷ್ಠಸ್ಥೇನೋದೀರ್ಣೇನ ಪಿತ್ತೇನ ಕಫೇ ಸ್ತ್ರಾವಿತೇ ಶೋಷಿತೇ ಚ ಸತಿ ಶಾನ್ತೇ ಪಿತ್ತಾಧಿಕ್ಯಾದಮ್ಲಕಾದಿಕಂ ಜಾಯತೇ| ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಮೋಹಃ|| ೧೫||

Adhikarana dAhapUrvajvare dAhe shAnte upadravAH (16) · Śloka 16

ದಾಹದೌ ಪುನರನ್ತೇ ಸ್ಯುಸ್ತನ್ದ್ರಾಷ್ಠೀವವಮಿಕ್ಲಮಾಃ||೧೬||

ದಾಹಾದೌ ಪುನಃ ಕೋಷ್ಠೇ ವಾತಕಫೋದೀರ್ಣತಯಾ ವೇಗಂ ಕೃತ್ವಾ ದಾಹೇ ಶಾನ್ತೇ ಕಫಕಾರ್ಯ್ಯಾಣಿ ತನ್ದ್ರಾದೀನಿ ಭವನ್ತಿ| ಇತಿ ದೋಷೈಃ ಸಪ್ತವಿಧೋ ಜ್ವರ ಉಕ್ತಃ|| ೧೬||

Adhikarana AgantujvarAH (17) · Śloka 17

ಆಗನ್ತುರಭಿಘಾತಾಭಿಷಙ್ಗಶಾಪಾಭಿಚಾರತಃ| ಚತುರ್ಧಾ............................||೧೭||

ಆಗನ್ತುಸ್ತ್ವಷ್ಟಮಶ್ಚತುರ್ಧಾ ಅಭಿಘಾತಾದಿತಃ|| ೧೭||

Adhikarana abhighAtajajvaranidAnaM samprAptishca (1) · Śloka 1

........ ಽತ್ರ ಕ್ಷತಚ್ಛೇದದಾಹಾದ್ಯೈರಭಿಘಾತಜಃ||೧||

೦೦

Adhikarana tasya samprAptiH (18) · Śloka 18

ಶ್ರಮಾಚ್ಚ ತಸ್ಮಿನ್ ಪವನಃ ಪ್ರಾಯೋ ರಕ್ತಂ ಪ್ರದೂಷಯನ್| ಸವ್ಯಥಾಶೋಫವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಸರುಜಂ ಕುರುತೇ ಜ್ವರಮ್||೧೮||

ತತ್ರ ಕ್ಷತಾದಿಭಿರ್ಯಃ ಸೋಽಭಿಘಾತಜಃ| ತಸ್ಮಿನ್ ಹಿ ಕ್ಷಾನ್ತೇ ಪವನಃ ಸ್ವಭಾವಾತ್ ಪ್ರಾಯೋ ರಕ್ತಂ ಪ್ರದೂಷಯನ್ ಸವ್ಯಥಾದಿಕಂ ಜ್ವರಂ ಕುರುತೇ| ಪ್ರಾಯೋ ಗ್ರಹಣಂ ಕ್ವಚಿದ್ ವ್ಯಭಿಚಾರಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್|| ೧೮||

Adhikarana abhiSha~ggajAH jvarAH (19) · Śloka 19

ಗ್ರಹಾವೇಶೋಉಷಧವಿಷಕ್ರೋಧಭೀಶೋಕಕಾಮಜಃ| ಅಭಿಷಙ್ಗಾದ್ ................................||೧೯||

ಯೋ ಹಿ ಗ್ರಹಾವೇಶಾದಿಜೋ ಜ್ವರಃ ಸೋಽಭಿಷಙ್ಗಾದ್ವಿಜ್ಞೇಯಃ| ಗ್ರಹಾ ದೇವಾದಯೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಃ|| ೧೯||

Adhikarana grahajajvaralakShaNam (20) · Śloka 20

..............ಗ್ರಹೇಣಾಸ್ಮಿನ್ನಕಸ್ಮಾದ್ಧಾಸರೋದನೇ|೨೦|

೦೦

Adhikarana oShadhigandhApariNAmaH (20) · Śloka 20

ಓಷಧೀಗನ್ಧಜೇ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಶಿರೋರುಕ್ಶ್ವಯಥು ಕ್ಷವಃ|೨೦|

೦೦

Adhikarana viShapariNAmaH (20) · Śloka 20

ವಿಷಾನ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಽತಿಸಾರಾಸ್ಯಶ್ಯಾವತಾದಾಹಹೃದ್ಗದಾಃ|೨೦|

೦೦

Adhikarana krodhapariNAmaH (20) · Śloka 20

ಕ್ರೋಧಾತ್ ಕಮ್ಪಃ ಶಿರೋರುಕ್ ಚ|೨೦|

೦೦

Adhikarana bhayashokAbhyAM pralApaH (20) · Śloka 20

ಪ್ರಲಾಪೋ ಭಯಶೋಕಜೇ|೨೦|

೦೦

Adhikarana kAmaje vipattiH (20) · Śloka 20

ಕಾಮಾನ್ಮೋಹೋಽರುಚಿರ್ದಾಹೋ ಹ್ನೀನಿದ್ರಾಧೀಧೃತಿಕ್ಷಯಃ|೨೦|

೦೦

Adhikarana grahAdijajvareShu doShasa~ggatiH (20) · Śloka 20

ಗ್ರಹಾದೋಉ ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಯ ಭಯಾದೋಉ ಮರುತಸ್ತ್ರಯೇ| ಕೋಪಃ ಕ್ರೋಧೇ ತು ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಯೋಉ ತು ಶಾಪಾಭಿಚಾರಜೋಉ| ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೋಉ ಘೋರೋಉ ತಾವಹ್ಯತಮೋಉ ಮತೋಉ||೨೦||

ಸುಬೋಧಮ್ ಗ್ರಹಾದೌ ತ್ರಯೇ ಗ್ರಹೌಷಧಿವಿಷಲಕ್ಷಣೇ ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಯ ಕೋಪೋ ಭವತಿ| ಭಯಾದೌ ತ್ರಯೇ ಭೀಶೋಕಕಾಮಾಖ್ಯೇ ಮರುತೋ ವಾಯೋಃ ಕೋಪೋ ಭವತಿ| ಕ್ರೋಧೇ ಕೋಪೇ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಕೋಪಃ| ಶಾಪೇನಾಭಿಚಾರೇಣ ಚ ಯೌ ಜ್ವರೌ ತೌ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಘೋರೌ ಭವತಃ| ತೌ ಚಾತಿಶಯೇನಾಽಸಾಹ್ಯೌ ಮತಾವಾಗಕರ್ತ್ತೃಣಾಮ್| ಶಾಪಮಪರಾಧಾದ್ಗುರ್ವಾದಯೋ ವಿದಧತಿ|| ೨೦||

Adhikarana abhicArajajvaralakShaNam (21) · Śloka 21

ತತ್ರಾಭಿಚಾರಿಕೈರ್ಮನ್ತ್ರೈರ್ಹೂಯಮಾನಸ್ಯ ತಪ್ಯತೇ| ಪರ್ವಂ ಚೇತಸ್ತತೋ ದೇಹಸ್ತತೋ ವಿಸ್ಫೋಟತೃಡ್ಭ್ರಮೈಃ| ಸದಾಹಮೂರ್ಚ್ಛೈರ್ಗ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ವರ್ಧತೇ ಜ್ವರಃ| ಇತಿ ಜ್ವರೋಽಷ್ಟಧಾ ದೃಷ್ಟಃ..............||೨೧||

ಅಭಿಚಾರೇ ತ್ವಾಽಽಭಿಚಾರಿಕೈರ್ಮನ್ತ್ರೈರಮುಂ ದಹೇತಿ ಹೂಯಮಾನಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಮೇವ ಚೇತಸ್ತಪ್ಯತೇ| ತತೋ ದೇಹಃ| ತತೋ ವಿಸ್ಫೋಟಾದಿಗ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ಜ್ವರೋ ವರ್ಧತೇ| ಇತಿ ದೋಷಾಗನ್ತುಭೇದಾದಷ್ಟಧಾ ಜ್ವರೋ ದೃಷ್ಟ ಆಯುರ್ವೇದವಿದ್ಭಿಃ|

Adhikarana jvarasya dvaividhyam (22) · Śloka 22

.............ಸಮಾಸಾದ್ ದ್ವಿವಿಧಸ್ತು ಸಃ| ಶಾರೀರೋ ಮಾನಸಃ ಸೌಮ್ಯಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಽನ್ತರ್ಬಹಿರಾಶ್ರಯಃ| ಪ್ರಾಕೃತೋ ವೈಕೃತಃ ಸಾಧ್ಯೋಽಸಾಧ್ಯಃ ಸಾಮೋ ನಿರಾಮಕಃ||೨೨||

ಏವಮಪಿ ಭವನ್ ಸಂಕ್ಷೇಪೇ ದ್ವಿವಿಧಃ| ಶಾರೀರಿ ಮಾನಸ ಇತಿ ದ್ವಿವಿಧಃ| ಸೌಮ್ಯಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯೇವಮಪಿ ದ್ವಿವಿಧಃ| ಅನ್ತರಾಶ್ರಯೋ ಬಹಿರಾಶ್ರಯ ಇತ್ಯೇವಮಪಿ| ತಥಾ ಪ್ರಾಕೃತೋ ವೈಕೃತಃ ಸಾಧ್ಯೋಽಸಾಧ್ಯಃ ಸಾಮೋ ನಿರಾಮಕ ಇತಿ|

Adhikarana shArIramAnasayossaumyatIkShNayeshca lakShaNam (23) · Śloka 23

ಪೂರ್ವಂ ಶರೀರೇ ಶಾರೀರೇ ತಾಪೋ ಮನಸಿ ಮಾನಸೇ| ಪವನೇ ಯೋಗವಾಹಿತ್ವಾಚ್ಛೀತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಯುತೇ ಭವೇತ್| ದಾಹಃ ಪಿತ್ತಯುತೇ ಮಿಶ್ರಂ ಮಿಶ್ರೇ...............||೨೩||

ಏಷಾಂ ಶಾರೀರಾದೀನಾಂ ಪೂರ್ವಂ ಶರೀರ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ ಪುರ್ವಮಿತಿ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಯುಕ್ತೇ ಪವನೇ ಪವನಸ್ಯ ಯೋಗವಾಹಿತ್ವಾತ್ ಜ್ವರೇ ಶೀತಂ ಭವತ್ಯರ್ಥಾತ್ ಸ ಏವಃ ಸೌಮ್ಯಃ| ಏವಂ ಪಿತ್ತಯುಯೇ ಪವನೇ ದಾಹಃ| ಸ ಜ್ವರಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಃ| ಮಿಶ್ರೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಯುತೇ ಪಿತ್ತಸಂಯುತೇ ಚ ಪವನೇ ಮಿಶ್ರಂ ಶೀತಂ ದಾಹಂ ಚ| ಮಿಶ್ರೇ ತೂತ್ಕರ್ಷೇಣ ವ್ಯಪದೇಶಾತ್ ಸೌಮ್ಯತೀಕ್ಷ್ಣದ್ವಯಾದ್ವಯತಿರೇಕಃ|| ೨೩||

Adhikarana antarAshrayabahirAshrayayorlakShaNam (24) · Śloka 24

..............ಅನ್ತಃ ಸಂಶ್ರಯೇ ಪುನಃ| ಜ್ವರೇಽಧಿಕಂ ವಿಕಾರಾಃ ಸ್ಯುರನ್ತಃ ಕ್ಷೋಭೋ ಮಲಗ್ರಹಃ| ಬಹಿರೇವ ಬಹಿರ್ವೇಗೇ ತಾಪೋಽಪಿ ಚ ಸುಸಾಧತಾ||೨೪||

ಅನ್ತಸ್ಸಂಶ್ರಯೇ ಜ್ವರೇ ಅನ್ತಃ ಕೋಷ್ಠೇಽಧಿಕಂ ವಿಕಾರಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಸತ್ಯಾಪಿ ಸರ್ವಾಙ್ಗೋಪತಾಪೇ| ಬರ್ಹಿರ್ವೇಗೇ ತು ಬಹಿರೇವ ತಾಪೋ ನಾಽನ್ತರ್ವಿಕರಾಃ| ತತ್ರ ಚ ಸುಸಾಧತಾ ಅರ್ಥಾಲ್ಲಭ್ಯತೇಽನ್ತರ್ವೇಗೇ ದುಸ್ಸಾಧತೇತಿ|| ೨೪||

Adhikarana prAkRutavaikRutajvarau sAdhyAsAdhyatva~jca (25) · Śloka 25

ಅಪಿ ಚ-- ವರ್ಷಾಶರದ್ವಸನ್ತೇಷು ವಾತಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರಾಕೃತಃ ಕ್ರಮಾತ್| ವೈಕೃತೋಽನ್ಯಃ ಸದುಸ್ಸಾಧ್ಯಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚ ಪ್ರಾಕೃತೋಽನಿಲಾತ್||೨೫||

ಅಪಿ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚತೇ| ಯಥಾಕ್ರಮೇಣ ವರ್ಷಾಸು ಯೋ ವಾತಜೋ ಜ್ವರಃ ಸ ಪ್ರಾಕೃತ ಉಚ್ಯತೇ| ತಥಾ ಶರದಿ ಪಿತ್ತಜೋ ಜ್ವರಃ| ವಸನ್ತೇ ಕಫಜಶ್ಚ| ಅತಃ ಉಕ್ತಾದನ್ಯೋ ವೈಕೃತಃ|| ೨೫||

Adhikarana vAtajvarasya duHsAdhatA (26) · Śloka 26

ಸಃ ದುಃಸಾಧೋ ಭವತಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚ ಪ್ರಕೃತೋಽನಿಲಾತ್| ಏಕಮಾರ್ಗಕ್ರಿಯಾರಮ್ಭವ್ಯತಿವೃತ್ತೇರ್ಮಹಾತ್ಯಯಾತ್||೨೬||

ಪ್ರಯೋಗ್ರಹಣಮಸಾಕಲ್ಯಾರ್ಥಮ್| ಕಥಂ ವಾಯುನಾ ಯಃ ಪ್ರಾಕೃತಃ ಸ ಏವ ದುಃಸಾಧ್ಯಃ ಇತ್ಯಾಹಏಕಮಾರ್ಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏಕಮಾರ್ಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏಕಮಾರ್ಗೋ| ಏಕಮಾರ್ಗೋ ಯಃ ಕ್ರಿಯಾಯಾ ಆರಮ್ಭಃ| ತಸ್ಯ ವ್ಯತಿವೃತ್ತೇರ್ವಿಪರ್ಯ್ಯಾಸಾತ್ತಥಾ ಮಹಾತ್ಯಯಾದಪಿ| ವೈಕೃತಾನಾಂ ಯದೇವ ದುಃಸಾಧ್ಯಕಾರಣತ್ವಂ ತದೇವಾಸ್ಯ ಪ್ರಾಕೃತಸ್ಯಾಪಿ ಸತಃ| ಜ್ವರೇ ತಾವತ್ ಪುರ್ವಲಙ್ಘನಮುಚ್ಯತೇ| ತನ್ನೈಕವಿಧಮ್| ತದ್ವಾಯಾವಪಥ್ಯಮತ ಏವ ರೋಗಸ್ಯಾನ್ಯಃ ಕ್ರಿಯಾಮಾರ್ಗೋಽನ್ಯಶ್ಚ ದೋಷಸ್ಯ| ತಥಾ ವಾಯುನಾ ಪ್ರಕುಪಿತೇನ ಯದಾ ನಿಷ್ಪದ್ಯತೇ ತತೋ ಮಹಾತ್ಯಯಾದ್ಧೇತೋರ್ವಾಯುನಾ ಪ್ರಾಕೃತೋಽಪಿ ಜ್ವರಃ ದುಃಸಾಧ್ಯಃ|| ೨೬||

Adhikarana varShAsu duShTamarutajvarotpattiH (27) · Śloka 27

ವರ್ಷಾಸು ಮಾರುತೋ ದುಷ್ಟಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ವಿತೋ ಜ್ವರಮ್| ಕುರ್ಯಾತ್...........................................||೨೭||

ಯಶ್ಚ ಪ್ರಾಕೃತೋ ವಾತಾದಿಭಿರುಕ್ತಃ ಸಃ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ| ಯಸ್ಮಾದ್ ದೋಷಾನ್ತರಮಪಿ ತತ್ರಾನುಬಲಂ ಭವತ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮುಚ್ಯತೇ| ವರ್ಷಾಸ್ವಿತ್ಯಾದಿ | ವರ್ಷಾಸು ಯದಾ ಮಾರುತಿ ದುಷ್ಟೋ ಜ್ವರಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್| ತದಾ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಭ್ಯಾಮನ್ವಿತೋ ಜ್ವರಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್| ನಾಽನನ್ವಿತಃ ತದಾ ಜ್ವರೋ ವಾತಿಕೋಽಪ್ಯವಶ್ಯಂ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೌ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಭಿಮುಖೌ ಭವತಃ| ಸಹಾಯಬಲಲಾಭಾತ್ತು ಜ್ವರಮನುಬಧ್ನತಃ|| ೨೭||

Adhikarana sharadi duShTapittajvarotpattiH (28) · Śloka 28

ಪಿತ್ತಂ ಚ ಶರದಿ ತಸ್ಯ ಚಾಽನುಬಲಃ ಕಫಃ| ತತ್ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ವಿಸರ್ಗಾಚ್ಚ ತತ್ರ ನಾಽನಶನಾದ್ಧಯಮ್||೨೮||

ಶರದಿ ಚ ಪಿತ್ತಂ ದುಷ್ಟಂ ಜ್ವರಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್| ತಸ್ಯ ಚ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಜ್ವರಂ ಕರ್ತ್ತುಮಭ್ಯುದ್ಯತಸ್ಯ ಶರದ್ಯನುಬಲಃ ಕಫೋ ಭವತಿ| ಅಸ್ಯ ಚೋಭಯಸ್ಯ ಹೇತುದ್ವಯಮ್| ತತ್ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ವಿಸರ್ಗಾಚ್ಚ| ವರ್ಷಾಸು ಮಾರುತೋ ದುಷ್ಟಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ವಿತೋ ಜ್ವರಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾದಿತ್ಯತ್ರ ಹೇತುಃ ಕಾಲಸ್ಯ ತಥಾವಿಧಸ್ವಭಾವತ್ವಮ್| ಪಿತಞ್ಚ ಶರಾದಿ ತಸ್ಯ ಚಾಽನುಬಲಃ ಕಫ ಇತ್ಯತ್ರ ಹೇತುರ್ವಿಸರ್ಗಾದಿತಿ| ತತ್ರ ವಾತಿಕೇ ವರ್ಷಾಸು ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾನುಗತತ್ವಾದನಶನಾತ್ ಭಯಂ ನಾಸ್ತಿ| ತಥಾ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಪಿತ್ತಕಫಾನುಬನ್ಧಾತ್ವಾದನಶನಾದ್ಭಯಂ ನಾಸಿತ| ತತ್ರ ಲಙ್ಘನಂ ವಿಧೇಯಮೇವೇತ್ಯರ್ಥಃ|| ೨೮||

Adhikarana vasante duShTakaphajvarotpattiH (29) · Śloka 29

ಕಫೋ ವಸನ್ತೇ ತಮಪಿ ವಾತಪಿತ್ತಂ ಭವದನು||೨೯||

ವಸನ್ತೇ ಕಫೋ ದುಷ್ಟೋ ಜ್ವರಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್| ತಮಪಿ ಕಫಮನು ವಾತಪಿತ್ತಂ ಭವೇತ್| ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಆದಾನಾಚ್ಚೇತ್ಯಾದಿಶಬ್ದಾಲ್ಲಭ್ಯತೇ| ತಥಾ ಕಫಜೇಽಪ್ಯತಿಲಙ್ಘನಾದ್ಯತ್ನತೋ ರಕ್ಷೇದಿತ್ಯರ್ಥಾಲ್ಲಭ್ಯತೇ|| ೨೯||

Adhikarana sAdhyAsAdhyajvaralakShaNam (30) · Śloka 30

ಬಲವತ್ಸ್ವಲ್ಪದೋಷೇಷು ಜ್ವರಃ ಸಾಧ್ಯೋಽನುಪದ್ರವಃ| ಸರ್ವಥಾ ವಿಕೃತಿಜ್ಞಾನೇ ಪ್ರಾಗಸಾಧ್ಯ ಉದಾಹೃತಃ||೩೦||

ಸಾಧ್ಯೋಽಸಾಧ್ಯ ಇತಿ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮುಚ್ಯತೇ| ಬಲವತ್ಸ್ವಲ್ಪದೇಷೇಷು ಯೋ ಜ್ವರೋಽನುಪದ್ರವಶ್ಚ ಸ ಸಾಧ್ಯಃ| ಉಪದ್ರವಾಃ ಪ್ರಲಾಪಭ್ರಮಾದಯಃ| ಯಸ್ತ್ವಸಾಧ್ಯಃ ಸ ಪ್ರಕ್ಶಾರೀರೇ ವಿಕೃತವ್ಯಾಧಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೇ ಸರ್ವೇಣ ಪ್ರಕಾರೇಣೋದಾಹೃತಿ 'ಜ್ವರೋ ನಿಹನ್ತಿ ಬಲವಾನ್' ( ಶಾ೦-೬.೯೬ ) ಇತ್ಯಾದಿನಾ|

Adhikarana sAmapacyamAnanirAmajvaralakShaNAni (31) · Śloka 31

ಜ್ವರೋಪದ್ರವತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಮಗ್ಲಾನಿರ್ಬಹುಮೂತ್ರತಾ| ನ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ನ ವಿಡ್ಜೀರ್ಣಾ ನ ಕ್ಷುತ್ಸಾಮಜ್ವರಾಕೃತಿಃ| ಜ್ವರವೇಗೋಽಧಿಕಂ ತೃಷ್ಣಾ ಪ್ರಲಾಪಃ ಶ್ವಸನಂ ಭ್ರಮಃ| ಮಲಪ್ರವೃತ್ತಿರುತ್ಕ್ಲೇಶಃ ಪಚ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಜೀರ್ಣತಾಽಮವಿಪರ್ಯ್ಯಾಸಾತ್ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಚ ಲಙ್ಘನಾತ್||೩೧||

ಸಾಮೋ ನಿರಾಮಕ ಇತಿ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮುಯತೇ-ಜ್ವರೋಪದ್ರವತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ಪಚ್ಯಮಾನತಾ ಸಾಮತ್ವಾದನ್ಯಾ| ಜೀರ್ಣತಾ ನಿರಾಮತ್ವಮ್| ಸಾ ಚ ಜೀರ್ಣತಾ ಆಮಲಕ್ಷಣಾಜ್ಜ್ವರೋಪದರ್ವತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾದೇರ್ವಿಪರೀತಾದ್ ವಿಜ್ಞೇಯಾ| ನ ಕೇವಲಮತ ಏವ ಜೀರ್ಣತಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾ| ಯಾವತ್ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಲಙ್ಘನಾಚ್ಚ ಜೀರ್ಣತಾ ಜ್ವರಸ್ಯ ವಿಜ್ಞೇಯಾ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ ಸಪ್ತಮಾಪದಹ್ನಃ ಪೂರ್ವಮಾಮಲಿಙ್ಗಾಭಾವೇಽಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವೇನ ಲಙ್ಘನೇನ ಲಙ್ಘಿತಸ್ಯ ಜೀರ್ಣಜ್ವರೋಕ್ತಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿಧೇಯಮ್ | ತಥಾ ಸಪ್ತಾಹಾ ದೂರ್ಧ್ವಮಪ್ಯಾಮಲಕ್ಷಣಸದ್ಭಾವೇ ಜೀರ್ಣಜ್ವರರೋಕ್ತಂ ಪ್ರತಿಷಿಧ್ಯತೇ| ಇತ್ಯುಭಯಮಪ್ಯಾಽಽಮವಿಪರ್ಯ್ಯಾಸಃ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಲಙ್ಘನಂ ಚ ಜೀರ್ಣತಾಲಕ್ಷಣಮಿತಿ|

Adhikarana jvarasya prakArAntareNa pa~jcavidhatvam (32) · Śloka 32

ಜ್ವರಃ ಪಞ್ಚವಿಧಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಮಲಕಾಲಬಲಾಬಲಾತ್| ಪ್ರಾಯಃ ಸ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಭೂಯಸಾ ತ್ವಪದಿಶ್ಯತೇ| ಸನ್ತತಃ ಸತತೋಽನ್ಯೇದ್ಯುಸ್ತೃತೀಯಕಚರ್ಥಕೋಉ||೩೨||

ಬಹುಭಿರ್ಭೇದೈರ್ಜ್ವರಸ್ಯ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮುಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರಕಾರಾನ್ತರೇಣ ಪಞ್ಚವಿಧತ್ವಮುಚ್ಯತೇ-ಜ್ವರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏಕೋಽಪಿ ಜ್ವರೋ ಮಲಾನಾಂ ದುಷ್ಟಾನಾಂ ವಾತಾದೀನಾಂ ಬಲವತ್ವಾದಬಓಅವತ್ವಾಚ್ಚ ಪಞ್ಚಧಾ ಭವತಿ| ಮಲಶಬ್ದೋ ದೋಷವಾಚೀ| ತಥಾ ಜ್ವರಕಾರಣದೋಷಕೋಪೇಯಃ ಕಾಲೋ ನಿಮಿತ್ತತಾಂ ಯಾತಿ ತಸ್ಯ ಬಲವತ್ವಾದಬಲವತ್ವಾಚ್ಚ ಪಞ್ಚಧಾ ಭವತೀತಿ| ತಥಾ ಚ ಪ್ರದರ್ಶಯಿಷ್ಯತೇ ಮಲಾನಾಂ ಬಲಾಬಲಮ್| ತುಲ್ಯದುಷ್ಯಾದಿವರ್ಧಿತಾಃ ಸನ್ತತಂ ಕುರ್ಯ್ಯುರಿತ್ಯಾದಿ| ತಥಾ ಸ ಪ್ರತ್ಯನೀಕೋ ವಿಷಮಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾದ್ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾನ್ವಿತ ಇತಿ| ಕಾಲೋಽಪಿ ಯಥೋತ್ತರಮಿತ್ಯಾದ್ಯನನ್ತರಮೇವ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಸ ಪಞ್ಚವಿಧಃ ಪ್ರಾಯಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಭವತಿ| ಅಪದಿಶ್ಯತೇ ತು ಭೂಯಸಾ ದೋಷೇಣ| ವಾತಿಕಾದಿವಿಶೇಷೇಣ ಯೋಽಯಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಃ ಸನ್ತತಾದಿಃ ಸಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕೋ ಭವತೀತಿ ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಂ ಕ್ವಚಿದ್ವ್ಯಭಿಚಾರಸೂಚನಾರ್ಥಮ್| ಯಥೋಕ್ತರೂಪೇಭ್ಯಃ ಸನ್ತತಾದಿಭ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ಮಾತ್ ಪರಿದೃಶ್ಯಮಾನಾದವ್ಯತಿರೇಕಃ| ಸನ್ತತ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ನಾಮಾನ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ|| ೩೨||

Adhikarana teShAM sAmAnyA samprAptiH (33) · Śloka 33

ಧಾತುಮೂತ್ರಶಕೃದ್ವಾಹಿಸ್ತ್ರೋತಸಾಂ ವ್ಯಾಪಿನೋ ಮಲಾಃ| ತಾಪಯನ್ತುಸ್ತನುಂ ಸರ್ವಾಃ ತುಲ್ಯದುಷ್ಯಾದಿವರ್ಧಿತಾಃ| ಬಲಿನೋ ಗುರವಃ ಸ್ತಬ್ಧಾ ವಿಶೇಷೇಣ ರಸಾಶ್ರಿತಾಃ| ಸನ್ತತಂ ನಿಷ್ಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವಾಃ ಜ್ವರಕುರ್ಯ್ಯುಃ ಸುದುಃ ಸಹಮ್||೩೩||

ಧಾತುಮೂತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸನ್ತತಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿರುಚ್ಯತೇ| ಏವಮ್ಭೂತಾ ಮಲಾ ದುಷ್ಟಾವಾತಾದಯಃ ಸನ್ತತಂ ಜ್ವರಂ ದುಸಃಹಂ ಕುರ್ಯ್ಯುರಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಧಾತ್ವಾ ದಿವಾಹಿಸ್ತ್ರೋತಾಂಸಿ ವ್ಯಾಪಿನಸ್ತಥಾ ತುಲ್ಯೈರ್ದುಷ್ಯಾದಿಭಿರ್ವರ್ಧಿತಾಃ| ಅತಏವ ನಿಷ್ಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವಾಃ| ಯಥಾ ವಾತಧಿಕಾ ದೋಷಾಃ ದುಷ್ಯೇಽಸ್ಥಿನ| ದೇಶೇ ಜಾಙ್ಗಲೇಽಬಲಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ| ಕಾಲೇ ವರ್ಷಾಸು| ಅಗ್ನವಿಷಮೇ| ವಾತಪ್ರಕೃತೇರ್ವೃದ್ಧಸ್ಯ ಹೀನಸತ್ವಸ್ಯ ರುಕ್ಷಾದಿಸಾತ್ಮ್ಯಸ್ಯ| ಇತ್ಯೇವಮಾದಿ| ಪ್ರತಿಪಕ್ಷೈರಖಣ್ಡಿತಶಕ್ತಿತ್ವಾದ್ವಲಿನಃ| ಸಾಮತ್ವಾದಗುರವಃ| ಸ್ತಬ್ಧಾ ಊರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚಾಽನಿಃ ಸರಣಾತ್| ವಿಶೇಷೇಣ ರಸಾಶ್ರಿತಾ ಅತಿಶಯನೇ ರಸಾಖ್ಯಂ ಧಾತುಮಾಶ್ರಿತಾಃ| ರಸವದ್ರಕ್ತಾದೀನ್ ದೂಷಯನ್ತೀತಿ ವಿಶೇಷಗ್ರಹಣಾಮ್ ಸುದುಃ ಸಹಂ ಸುತರಾಮ ಸಹ್ಯಮಿತಿ|| ೩೩||

Adhikarana tatrAgniveshamatam (34) · Śloka 34

ಮಲಾಞ್ಜ್ವರೋಷ್ಮಾಧಾತೂನ್ ವಾ ಶೀಘ್ರಂ ಕ್ಷಪಯಂಸ್ತತಃ| ಸರ್ವಾಕಾರಂ ರಸಾದೀನಾಂ ಶುದ್ಧ್ಯಾಽಶುದ್ಧ್ಯಾಽಪಿ ವಾಕ್ರಮಾತ್| ವಾತಪಿತ್ತಕಫೈಃ ಸಪ್ತ ದಶ ದ್ವಾದಶವಾಸರಾನ್| ಪ್ರಾಯೋಽನುಯಾತಿ ಮರ್ಯ್ಯಾದಾಂ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಚ ವಧಾಯ ಚ| ಇತ್ಯಾಗ್ನಿವೇಶಸ್ಯ ಮತಂ........................||೩೪||

ತಸ್ಮಿಶ್ಚ ಸನ್ತತೇ ಜ್ವರೋಷ್ಮಾ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟಕಾರಣವಿಶೇಷವೈಚಿತ್ರ್ಯಾತ್ ಸರ್ವಪ್ರಕಾರೇಣ ರಸಾದೀನಿಂ ಶುದ್ಧಯಾ ಕದಾಚಿನ್ಮಲಂ ಕ್ಷಪಯೇತ್| ಅಶುದ್ಧಯಾ ವಾ ರಸಾದೀನಾಂ ಕದಾಚಿದ್ಧಾತೂನ್ ಕ್ಷಯಪೇತ್| ಊಷ್ಮಣಃ ಕ್ಷಪಣಧರ್ಮತ್ವಾತ್| ತತೋ ಹೇತೋರ್ವಾತಾದಿಭಿಃ ಕ್ರಮಾದ್ರಸಾದೀನಾಂ ಶುದ್ಧಯಾಮಲಾನ್ ಕ್ಷಪಯನ್ ಸಪ್ತಾದಿವಾಸರಾನ್ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಮರ್ಯ್ಯಾದಾಮನುಯಾತಿ| ರಸಾದೀನಾಂ ತು ಸರ್ವಾ ಕಾರಾಽಶುದ್ಧಾಯಾ ಧಾತೂನ್ ಕ್ಷಪಯನ್ ವಧಾಯ ಮರ್ಯ್ಯಾದಾಮನುಯಾತಿ| ಜ್ವರೋಷ್ಮಾ ವಾತಾಧಿಕಃ ಸಪ್ತವಾಸರಾನ್| ಪಿತ್ತಾಧಿಕೋ ದಶ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಧಿಕೋ ದ್ವಾದಶ| ಇತಿ ಕ್ರಮಾರ್ಥಃ| ಇತ್ಯಿಗ್ನಿವೇಶಸ್ಯ ಮತಮ್|| ೩೪||

Adhikarana hArItamatam (35) · Śloka 35

.....................್‌ಆರೀತಸ್ಯ ಪುನಃ ಸ್ಮೃತಿಃ| ದ್ವಿಗುಣಾ ಸಪ್ತಮೀ ಯಾವನ್ನವಮ್ಯೇಕಾದಶೀ ತಥಾ| ಏಷಾತ್ರಿದೋಷಮರ್ಯ್ಯಾದಾ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಚ ವಧಾಯ ಚ| ಶುದ್ಧ್ಯಶುದ್ಧೋಉ ಜ್ವರಃ ಕಾಲಂ ದೀರ್ಘಮಪ್ಯನುವರ್ತ್ತತೇ||೩೫||

ಹಾರೀತಃ ಪುನರೇವಮನುಜಾನಾತಿ| ಚತುರ್ದಶವಾಸರಾನ್ ವಾತಾಧಿಕೋ ಮೋಕ್ಷಾಯ ವಧಾಯ ವಾ ಮರ್ಯ್ಯಾದಾಮನುಯಾತಿ ಜ್ವರೋಷ್ಮಾ| ಅಷ್ಟಾದಶ ಪಿತ್ತಾಧಿಕಝ್| ದ್ವಾವಿಂಶತಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಧಿಕ ಇತಿ| ಯದಾ ತು ರಸಾದೀನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಕೇಷಾಞ್ಚಿಚ್ಛುದ್ಧಿರಶುದ್ಧಿಶ್ಚ ಕೇಷಾಞ್ಚಿತ್ತದಾ ಸನ್ತತೋ ಜ್ವರೋ ನ ಮುಞ್ಚತಿ| ನಾಪಿ ಶುದ್ಧಿಂ ಸೂತ್ರೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ( ಅ೦ ಸಂ೦-೨೬ ) ಜ್ಞಾತವ್ಯಾ| ಇತಿ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಇತಿ ಸನ್ತತ ಉಕ್ತಃ|| ೩೫||

Adhikarana viShamajvarotpattiH (36) · Śloka 36

ಕೃಶಾನಾಂ ವ್ಯಾಧಿಮುಕ್ತಾನಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರಾದಿಸೇವಿನಾಮ್| ಅಲ್ಪೋಽಪಿ ದೋಷೋ ದೂಷ್ಯಾದೇರ್ಲಬ್ಧ್ವಾಽನ್ಯರಮತೋ ಬಲಮ್| ಸಪ್ರತ್ಯನೀಕೋ ವಿಷಮಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾದ್ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾನ್ವಿತಃ||೩೬||

ಕೃಶಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸನ್ತತಾದಿರ್ವಿಷಮಜ್ವರ ಉಚ್ಯತೇ| ಯೇ ಕೃಶಾ ವ್ಯಾಧಿಮುಕ್ತಾಶ್ಚ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರವಿಹಾರಸೇವಿನಶ್ಚಿ ತೇಷಾಮಲ್ಪೋಽಪಿ ದೋಷೋ ದೂಷ್ಯಾದೀನಾಮನ್ಯತಮತೋ ಬಲಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಸಪ್ರತ್ಯನೀಕಃ ಸಪ್ರತಿಪಕ್ಷಃ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಭಾಕ್ ವಿಷಮಂ ಸನ್ತತಾದಿಚತುಷ್ಟಯುರೂಯಂ ಜ್ವರಂ ಕುರುತೇ| ಅಥವಾ ಕೃಶಾನಾ ಮಿತ್ಯಾದಿನಾ 'ಭವನ್ತ್ಯಾಹ್ನಿ ನ ಪಞ್ಚಮೇ' ಇತ್ಯೇವಮನ್ತೇನ ಗ್ರನ್ಥೇನ ಸನ್ತತಾದೀನಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ ಜ್ವರಾಣಾಂ ಸಾಧಾರಣಾಂ ರೂಪಂ ಸನ್ತತಾಚ ವಿಶಿಷ್ಟತಾ ಪ್ರದರ್ಶತೇ| ಕೃಶಾನಾಮಿತಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕದೋಉರ್ಬಲ್ಯಮ್| ವ್ಯಾಧಿಮುಕ್ತಾನಾಮಿತ್ಯವಸ್ಥಾವಿಶೇಷಕೃತಮ್| ಮಿಥ್ಯಾಹಾರಾದಿಸೇವಿನಾಮಿತ್ಯಾಽಽಹಾರಕೃತಂ ಗೃಹೀತಮ್| ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾನ್ವಿತತ್ವೇ ಸಪ್ರತ್ಯನೀಕತ್ವಂ ಹೇತುಃ| ಸದೃಶದೂಷ್ಯಾದಿಪ್ರಸಾದಾತ ಕದಾಚಿದ್ಗೃದ್ಧಾಯಾನ್ವಿತಃ| ಪ್ರತ್ಯನೀಕಪ್ರಸಾದಾಚ್ಚ ಕದಾಚಿತ್| ಕ್ಷಯಾನ್ವಿತ ಇತಿ| ಅನೇನೇ ಚೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ--ಬಲವಾನ್ ದೋಷೋ ದೂಷ್ಯಾದೀನಾಂ ಸರ್ವೇಷ ಸದೃಶಾನಾಂ ಬಲಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ನಿಷ್ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಃ ಸನ್ನವಿಚ್ಛಿನ್ನೋಷ್ಮಾಣಂ ಸನ್ತತಾಖ ಜ್ವರಮೇಕರೂಪಂ ಕುರುತೇ| ತದ್ವೈಪರೀತ್ಯೇ ವಿಷಮಂ ಜ್ವರಂ ಸನ್ತತಾದಿಕಮ್ ತತ್ರ ಯದಾ ದೂಷ್ಯಾದೀನಿ ಪ್ರಭೂತಾನಿ ಸದೃಶಾನಿ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ನ ಸರ್ವಾಣಿ ತದ ಸನ್ತತಜ್ವರಂ ಕರೋತಿ| ಯಾನಿ ತ್ವಸದೃಶಾನಿ ತಾನಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಾಣಿ| ಯದಾ ತು ತತ ಊನಾನಿ ಸದೃಶಾನಿ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ತದಾ ಕ್ರಮೇಣಾಽನ್ಯೇದ್ಯುಷ್ಕಾದೀನ್|| ೩೬||

Adhikarana viShamajvarANAM vicchinnasantApatve kAraNam (37) · Śloka 37

ಸೂಕ್ಷ್ಮಸೂಕ್ಷ್ಮತರಾಸ್ಯೇಷು ದೂರದೂರತರೇಷು ಚ| ದೋಷೋ ರಕ್ತಾದಿಮಾರ್ಗೇಷು ಶನೈರಲ್ಪಶ್ಚಿರೇಣ ಯತ್| ಯಾತಿ ದೇಹಂ ಚ ನಾಶೇಷಂ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಭೇಷಜೇಽಪಿ ಚ| ಕ್ರಮೋಽಯಂ ತೇನ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಃ ಸನ್ತಾಪೇ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಜ್ವರಃ| ವಿಷಮೋ ವಿಷಮಾರಮ್ಭಃ ಕ್ರಿಯಾಕಾಲೋಽನುಷಙ್ಗವಾನ್||೩೭||

ಸೂಕ್ಷ್ಮಸೂಕ್ಷ್ಮತರಾಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸನ್ತತಾದೀನಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ ವಿಷಮಜ್ವರಾಣಾಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಸನ್ತಾಪತ್ವೇ ಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ| ಇಹ ಹಿ ಧಾತುವಾಹೀನಿ ಸ್ತ್ರೋತಾಂಸ್ಯುಕ್ತಾನಿ| ತಾನಿ ಚ ಪ್ರತಾನಸದೃಶಾನಿ| ಕ್ರಮೇಶ ಮೂಲೇ-ಮೂಲೇ ಸ್ಥೂಲಾನ್ಯಽಗ್ರೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ| ತತ್ರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಸ್ಯೇಷು ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಾಸ್ಯೇಷು ಚ ತಥಾ ದೂರೇಷು ದೂರತರೇಷು ಚ ರಕ್ತಾದಿಸ್ತ್ರೋತಸ್ಸು ಯದ್ಯಸ್ಮಾದಲ್ಪೋ ದೋಷಃ ಶನೈರ್ಯಾತಿ ಚಿರೇಣ ಸ್ಥಾನಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ನಿಃಶೇಷಞ್ಚ ದೇಹಂ ನ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ| ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಕಾಯವಿಷಮೋ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಸನ್ತಾಪೋ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ಅನೇನೈತದುಕ್ತಮ್| ಪ್ರಭೂತೋ ದೋಷೋಽತಿಸ್ಥೂಲಮುಖೇಷು ಸ್ತ್ರೋತಃ ಸು ಯದ್ಯಸ್ಮಾಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಮಹಾನಿಮ್ನನಿಕಟದೇಶೇಷು ಚ ಗಚ್ಛನ್ ಸನ್ತಜ್ವರಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯತಿ| ಅಲ್ಪಸ್ತು ದೋಷಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮುಖೇಷು ಮಹಾನಿಮ್ನಾದ್ದೂರೇಷು ಚ ರಕ್ತಾದಿಮಾರ್ಗೇಷು ಗಚ್ಛನ್ ಶನೈಶ್ಚ ಗಚ್ಛನ್ ಸನ್ತತಂ ಕುರುತೇ| ತತೋಽಪ್ಯಲ್ಪಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಾಸ್ಯೇಷು ದೂರತರೇಷು ಚ ಗಚ್ಛನ್ ಅನ್ಯೇದ್ಯುಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯತಿ| ತತೋಽಪ್ಯಲ್ಪಸ್ಸೂಕ್ಷ್ಮತಮಾಸ್ಯೇಷು ದೂರತಮೇಷು ಚ ಗಚ್ಛನ್ ಅತಿಮನ್ದಗತಿರತಿಚಿರೇಣ ಗಚ್ಛಂಸ್ತೃತೀಯಕಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯತಿ| ತತೋಽಪ್ಯತಿಶಯೇನ ಚತುರ್ಥಕೋ ವಾಚ್ಯಃ| ಅತ ಏವ ಚ ವ್ಯಾಪ್ತೇಶ್ಚಿರೇಣ ದೋಷಸ್ಯ ವೇಗಾತ್ ಸನ್ತಾಪಸ್ಯ ವಿಚ್ಛೇದಃ| ಸನ್ತತಾದೋಉ ಚ ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನೇ ಭೇಷಜೇ ಭೂಯಿಷ್ಠಮಯಮೇವ ಕ್ರಮಃ| ತೇನ ಸನ್ತತೇ ಶೀಘ್ರಂ ಭೇಷಜೇನ ದೋಷಸ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಶೀಘ್ರಂ ಜ್ವರ ಉಪಶಾಮ್ಯತಿ| ಸನ್ತಾತಾದೋಉ ತು ಕ್ರಮೇಣ ದೋಷಸ್ಯ ದೂರದೂರತರಸ್ತ್ರೋತೋಽನುಗತತ್ವಾತ್| ತಥೈವ ಭೇಷಜೇನ ಚಿರೇಣ ಚಿರತರೇಣ ಚೋಪಶಮಃ| ಭೂಯಿಷ್ಠಗ್ರಹಣಂ ಬಾಹುಲ್ಯೋಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್| ತೇನ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಭೇಷಜಂ ಪ್ರಥಮಮೇವ ರಸಸ್ತ್ರೋತಾಂಸಿ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಕಲಂ ಶರೀರಂ ಪ್ರಾಪ್ನೇತಿ| ಕಿಞ್ಚಿದ್ಭೇಷಜಂ ಪ್ರಥಮಮೇವ ರಸಸ್ತ್ರೋತಾಂಸಿ ಪ್ರಾಪ್ಯಃ ಸಕಲಂ ಶರೀರಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಕಿಞ್ಚಿತು ಧಾತುಕ್ರಮೇಣ ದೂರತರಾಣಿ ಸ್ತ್ರೋತಾಂಸಿ ಗತ್ವೇತಿ| ತೇನ ಯತೋ ಹೇತೋರ್ವಿಚ್ಛಿನ್ನಸನ್ತಾಪಸ್ತತ ಏವ ವಿಷಮೋ ನೈಕರೂಪಃ| ಅತಶ್ಚ ವಿಷಮೋ ಯತೋ ವಿಷಮಾರಮ್ಭಕ್ರಿಯಾ ಕಾಲೋಽನುಷಙ್ಗವಾನ್| ಅನೇನೈತದ್ದರ್ಶಯತಿ-ಯಥಾ ಸನ್ತತಃ ಸ್ವೇನ ರೂಪೇಣ ದುಃಸಾಧ್ಯಃ ತಥಾ ಸನ್ತತಾದ್ವಿಪರೀತರೂಪೋಽಪಿ ವಿಷಮೋಽನೇನ ರೂಪೇಣ ದುಃಸಾಧ್ಯ ತಥಾ ಸನ್ತತದ್ವಿಪರೀತರುಪೋಽಪಿ ವಿಷಮೋಽನೇನ ರುಪೇಣ ದುಃಸಾಧ್ಯ ಏವ| ತೇನ ವಿಷಮ ಇತ್ಯಾಸ್ಯಾಃ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಮನೇಕರುಪತಾ ಕೃಛ್ರಸಾಧ್ಯತಾ ಚ| ವಿಷಮಃ ಅಸಮಃ ಆರಮ್ಭಃ ಪ್ರಥಮಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ಯಸ್ಯ ಸ ವಿಷಮಾರಮ್ಭಃ| ಯಥಾ ಚತುರ್ಥಕೇ| ಕಫೇನ ಹೇತುನಾ ಪೂರ್ವಂ ಜಙ್ಘಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಭಾವಂ ದರ್ಶಯೇತ್| ಶಿರಸಶ್ಚಾನಿಲಾತ್ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಭಾವಂ ದರ್ಶಯೇತ್| ಇತಿ ವಿಷಮಾರಮ್ಭಃ| ವಿಷಮಾ ಕ್ರಿಯಾ ಯತ್ರ ದೋಷಸ್ಯ|ಔಷಧಸ್ಯ ವಾ| ದೋಷಸ್ಯ ಯಥಾ ಗ್ರಾಹೀ ಪಿತ್ತಾನಿಲಾನ್ಮೂರ್ಧ್ನ ಇತ್ಯಾದಿ ಔಷಧಸ್ಯ ಪ್ರಭಾವಂ ದರ್ಶಯೇತ್| ಇತಿ ಇತ್ಯಾದೋಔಷಧಸ್ಯ ಯಥಾ ಚಿಕಿತ್ಸಿತ ( ಅ ಸಂ ಚಿ- ೨ )| ಮಾಸಂ ಮೇಧ್ಯಮಮನ್ನೇನ ಸಹ ಸೇವಿತ್ವೋಲ್ಲಿದ್ ಇತ್ಯತ್ರ ವಿಷಮತ್ವಂ ಸನ್ತರ್ಪಣಮಪತರ್ಪಣಞ್ಚ| ವಿZಷಮಕಾಲೋಽನಿಯತಪೂರ್ವಾಹ್ಣಾದ್ಯಾಗಮಕಾಲಃ| ತಥಾ ವ ಯಃ ಸನ್ತರ್ಪಣಞ್ಚ| ವಿಷಮಕಾಲೋಽನಿಯತಪೂರ್ವಾಹ್ಣಾದ್ಯಾಗಮಕಾಲಃ| ತಥಾ ಚ ಯಃ ಸನ್ತತಾದಿರೇಕಸ್ಮಿನ್ನಹನಿ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಮತಃ ಸೋಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಪರಾಽಹ್ಣೇಽಪಿ ಭವನ್ ದೃಷ್ಟ ಇತ್ಯೇತತ್ ತ್ರಯಂ ವಿಷಮಸಂಜ್ಞಾಯಾ ಹೇತುಃ| ಅನುಷಙ್ಗಾವಾನ್ ಯಃ ಸ್ವಲ್ಪೇನೈವ ಹೇತುನಾ ನಿವೃತ್ತಃ ಪುನರನುಷಜ್ಯತೇ| ಏತದಪಿ ಸಂಜ್ಞಾಹೇತುಃ|| ೩೭||

Adhikarana doSheNa cirAjjvarotpAdane hetuH (38) · Śloka 38

ಯಥೋತ್ತರಂ ಮನ್ದಗತಿರ್ಮನ್ದಶಕ್ತಿತರ್ಯಥಾ ಯಥಾ| ಕಾಲೇನಾಪ್ನೋತಿ ಸದೃಶಾನ್ ಸ ರಸಾದೀಂಸ್ತಥಾ ತಥಾ| ದೋಷೋ ಜ್ವರಯತಿ ಕ್ರುದ್ಧಶ್ಚಿರಾಚ್ಚಿರತರೇಣ ಚ||೩೮||

ದೋಷಸ್ಯ ಮನ್ದಗತಿತ್ವೇ ಚ ಮನ್ದಶಕ್ತಿತಾಯಾಂ ಚ ಕಾರಣಮುಕ್ತ್ವಾ ಸಿದ್ಧರೂಪೇಣೋಚ್ಯತೇ-ಯಥೋತ್ತರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯಥೋತ್ತರಂ ಧಾತುಃ ಸ್ತ್ರೋತಸ್ಸು ಮನ್ದಗತಿಃ ಸನ್ ದೋಷೋ ಮನ್ದಶಕ್ತಿಶ್ಚ ಯಥಾ-ಯಥಾ ಚಿರತರಾದಿಕೇನ ಕಾಲೇನ ಸದೃಶಾನ್ ರಸಾದೀನ್ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ತಥಾ-ತಥಾ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಸನ್ ಚಿರಾಚ್ಚಿರತರಾಚ್ಚ ಜ್ವರಯತಿ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಪ್ರಥಮಮೇವ ರಸವಾಹೀನಿ ಸ್ತ್ರೋತಾಂಸಿ ಸ್ಥೂಲಮುಖಾನಿ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಪುರ್ವ್ಯಾಪ್ತಿಮಭಿನಿರ್ವರ್ತ್ಯ ಸಕಲದೂಷ್ಯಾದಿಸಾದೃಶ್ಯಾತ್ ಸನ್ತತಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯತಿ| ಯದಾ ತು ದೂರಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ತ್ರೋತೋ ಗಮನಾಪೇಕ್ಷಾ ದೋಷಸ್ಯಾಽಸದೃಶದೂಷ್ಯಲಬ್ಧಿರಪ್ರಾಪ್ತಿಶ್ಚ ತದಾವಿಚ್ಛಿನ್ನಸನ್ತಾಪಂ ಸನ್ತತಮ್| ತಥಾ ಚ ವಾತಾಶ್ರಯೋ ದೋಷ ಇತ್ಯಾದಿ ವಕ್ಷ್ಯತೇ|| ೩೮||

Adhikarana doShabIjaprasare dRuShTAntaH (39) · Śloka 39

ಭೂಮೋಉ ಸ್ಥಿತಂ ಜಲೈಃ ಸಿಕ್ತಂ ಕಾಲಮೇವ ಪ್ರತೀಕ್ಷತೇ| ಅಙ್ಕುರಾಯ ಯಥಾ ಬೀಜಂ ದೋಷಬೀಜಂ ರುಜೇ ತಥಾ||೩೯||

ಅಸ್ಯೈವಾರ್ಥಸ್ಯ ಸ್ಫುಟೀಕರಣಾಯ ಭೂಮೋಉ ಸ್ಥಿತಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ದೃಷ್ಟಾನ್ತ ಉಚ್ಯತೇ| ಸ್ವಕಾರಣಸಾಮಗ್ರೀಸಮ್ಪನ್ನಂ ಶಾಲಿಬೀಜಾಙ್ಕುರಾಯ ಯಥಾಽವಶ್ಯಂ ಕಾಲಮಪೇಕ್ಷತೇ| ತೇನ ತಥೈವ ದೋಷಬೀಜಂ ರುಜೇ ಕಾಲಮಪೇಕ್ಷತೇ| ಭೂಮ್ಯಾ ದೋಷಾಶ್ರಯಸ್ಯ ಸಾದೃಶ್ಯಮ್| ಜಲಸೇಕೇನ ಸಾದೃಶ್ಯಂ ದೂಷ್ಯಸ್ಯ ತೇನೈತದಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಯಾವದ್ಯಾವತಾ ಕಾಲೇನ ಸದೃಶದೂಷ್ಯಾದಿಕಂ ದೋಷೋ ಲಭತೇ ತಾವತ್ತಾವತಾ ಜ್ವರಾಖ್ಯಾಂ ರುಜಾಂ ಜನಯತೀತಿ|| ೩೯||

Adhikarana viShamajvarANAM pravarttanapraNAlIH (40) · Śloka 40

ವೇಗಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿಷಂ ಯದ್ವದ್ವಾಽಽಶಯೇ ಲೀಯತೇಽಬಲಮ್| ಕುಪ್ಯತ್ವಾಪ್ತಬಲಂ ಭೂಯಃ ಕಾಲೇ ದೋಷವಿಷಂ ತಥಾ||೪೦||

ವೇಗಂ ಕೃತ್ವೇತ್ಯಾದಿನಾ ರುಕ್ಪ್ರಶಮೇ ಪುನರ್ಭಾವೇ ಚ ದೃಷ್ಟಾನ್ತ ಉಚ್ಯತೇ| ಯಥಾ ವಿಷಂ ವೇಗಂ ಕೃತ್ವಾ ಅಬಲಂ ಸದ್ ಆಶಯೇ ಸ್ವೇ ಸ್ಥಾನೇ ಲೀಯತೇ| ಪುನಶ್ಚ ಸದೄಶಕಾರಣವಶಾದಾಽಽಪ್ತಬಲಂ ಸದ್ವೇಗಾಯ ಸ್ವೇ ಕಾಲೇ ಕುಪ್ಯತಿ, ತದ್ವದ್ದೋಷವಿಷಮಪಿ|| ೪೦||

Adhikarana viShamajvarasamprAptiH (41) · Śloka 41

ಏವಂ ಜ್ವರಾಃ ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ವಿಷಮಾಃ ಸನ್ತತಾದಯಃ| ದೋಷಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ತೇಷಾಂ ಸ್ವೇ ಕಾಲೇ ಜ್ವರಯನ್ ಬಲೀ| ನಿವರ್ತ್ತತೇ ಪುನಶ್ಚೈಷ ಪ್ರತ್ಯನೀಕಬಲಾಬಲಃ||೪೧||

ಏವಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮೇತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಂ ವಿಷಮಜ್ವರಸ್ಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಂ ನಿಗಮಯತಿ|

Adhikarana lInadoShajvarasya kArshyAdikRutatvam (42) · Śloka 42

ಕ್ಷೀಣೇ ದೋಷೇ ಜ್ವರಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೋ ರಸಾದಿಷ್ವೇವ ಲೀಯತೇ| ಲೀನತ್ವಾತ್ ಕಾರ್ಶ್ಯವೈವರ್ಣ್ಯಜಾಡ್ಯಾದೀನಾಧಾತಿ ಸಃ||೪೨||

ಕ್ಷೀಣೋದೋಷೋಇತ್ಯಾದಿನಾ ಉಕ್ತವಿಶಿಷ್ಟಾಮನ್ತರಾನಿವೃತ್ತಿಂ ನಿಗಮಯತಿ| ವೇಗಂ ಕೃತ್ವಾ ದೋಷೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಜ್ವರಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಸನ್ ರಸಾದಿಣುಲೀಯತೇ| ಲೀನತ್ವಾಚ್ಚ ಕಾರ್ಶ್ಯದೀನಾಽಽದಧಾತಿ| ನೈವ ಸ್ಥಾಸ್ಥ್ಯಮ್|| ೪೨||

Adhikarana pa~jcamadine jvarAsambhave hetuH (43) · Śloka 43

ಅತಿಲೀನೋಽತಿಮನ್ದತ್ವಾದ್ಭವತ್ಯಾಹ್ನಿ ನ ಪಞ್ಚಮೇ||೪೩||

ಲೀನ ಪ್ರಸಙ್ಗೇನಾಗತಮಪೇಕ್ಷ್ಯೋಚ್ಯತೇ-ಅತಿಲೀನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏವಂ ಕಸ್ಯಚಿದಾಽಽಶಙ್ಕಾ ಭವತಿ| ಯಥಾ ಮಜ್ಜಾಶ್ರಿತೇ ದೋಷೇ ಚತುರ್ಥೇ ದಿವಸೇ ಜ್ವರೋ ಭವತಿ| ಏವಂ ಶುಕ್ರಸ್ಥಿತೇ ದೋಷೇ ಪಞ್ಚಮೇ ಕಶ್ಚಿತ್ ಪಞ್ಚಮೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇನ ಕಶ್ಚಿತ್ ಪಞ್ಚಮೇ ವಿಷಮಜ್ವರೋ ದೃಷ್ಟ ಇತಿ ತಾಂ ಪ್ರತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಅತಿಲೀನಃ ಸನ್ನತಿಮನ್ದಗತಿಶ್ಚ ಸಂಸ್ಕಾರಭ್ರಂಶಾದಪಚಯಾಚ್ಚ ದೋಷೋ ಜ್ವರಂ ನಾಽಽಭಿನಿರ್ವರ್ತ್ತಯತಿ| ಅನೇನೈವ ಷಷ್ಠಾದಿಷು ಶಙ್ಕಾ ನಿರಸ್ತಾ| ಮಜ್ಜಾನಂ ಯಾವತ್ಪ್ರಾಪ್ತಶ್ಚತುರ್ಥೋ ಯಾವದ್ದೋಷಸ್ಯ ಶಕ್ತಿತರ್ಭವತ್ಯತ್ರ ಸ್ವಭಾವೋ ಹೇತುಃ| ಯತ್ತು ಶುಕ್ರಸ್ಥೇ ಜ್ವರೇ ತಮಸೋ ದರ್ಶನಾದಿಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಂ ತಚ್ಛುಕ್ರಮೇವಾಧಿಷ್ಠಾಯ ದೋಷಸ್ಯ ಜ್ವರಕಾರಣತ್ವಮ್| ನ ತು ಧಾತುವ್ಯಾಪ್ತಿಕ್ರಮೇಣೇತಿ|| ೪೩||

Adhikarana santatajvaraH (44) · Śloka 44

ದೋಷೋ ರಕ್ತಾಶ್ರಯಾಃ ಪ್ರಾಯಃ ಕರೋತಿ ಸನ್ತತಂ ಜ್ವರಮ್| ಅಹೋರಾತ್ರಸ್ಯ ಸ ದ್ವಿ ಸ್ಯಾತ್........................||೪೪||

ಅನನ್ತರಂ ಸ್ನ್ನ್ತತಾದೀನಾಂ ವಿಶೇಷ ಉಚ್ಯತೇ| ಪ್ರಾಯೋ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ| ರಕ್ತಾಶ್ರಯೋ ದೋಷಃ ಸನ್ತತಜ್ವರಂ ಕರೋತಿ| ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಂ ರಸಾಶ್ರಿತತ್ವಪ್ರತಿಷೇಧನಿವಾರಣಾಯ| ರಸಾಶ್ರಿತತ್ವಸ್ಯ ಸಕಲಜ್ವರಸಾಧಾರಣತ್ವಾತ್| ಏವಂ ಸರ್ವೇಷು ಜ್ವರೇಷು ವಾಚ್ಯಮ್| ಸಃ ಚ ಸನ್ತತಃ ಅಹೋರಾತ್ರಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇ ದ್ವೌ ವಾರೌ ಸ್ಯಾತ್|| ೪೪||

Adhikarana anyedyuShkajvaraH (45) · Śloka 45

............................ಸಕೃದನ್ಯೇದ್ಯುರಾಶ್ರಿತಃ| ತಸ್ಮಿನ್ ಮಾಂಸವಹಾ ನಾಡೀ.............................||೪೫||

ಅನ್ಯೇದ್ಯುಃ ಪುನರಹೋರಾತ್ರಸ್ಯ ಸಕೃದೇಕವಾರಂ ವೇಗಂ ಕರೋತಿ| ತಸ್ಮಿನ್ ದೋಷಾ ಮಾಂಸವಹಾ ನಾಡೀರಾಶ್ರಿತಾಃ|| ೪೫||

Adhikarana tRutIyakajvaraH (46) · Śloka 46

............................ ಮೇದೋನಾಡೀಸ್ತೃತೀಯಕೇ| ಗ್ರಾಹೀ ಪಿತ್ತಾನಿಲಾನ್ಮೂರ್ಧ್ನಸ್ತ್ರಿಕಸ್ಯ ಕಫಪಿತ್ತತಃ| ಸ ಪೃಷ್ಠಸ್ಯಾನಿಲಕಫಾತ್ಸ ಚೈಕಾಹಾನ್ತರಃ ಸ್ಮೃತಃ||೪೬||

ತೃತೀಯಕೇ ಮೇದೋವಹಾ ನಾಡೀರಾಶ್ರಿತಾ| ಪಿತ್ತಾನಿಲಾದಧಿಕಾನ್ಮೂರ್ಧ್ನಃ ಗ್ರಾಹೀ ಭವತಿ| ತತ್ರ ಚಾಽಽಗನ್ತುತ್ವಾತು ದೋಷಸ್ಯ ವೈಷಮ್ಯಮ್| ಕಫಪಿತ್ತಾತ್ ತ್ವಧಿಕಾತ್ ತ್ರಿಕಸ್ಯ ಗ್ರೀವಾಸನ್ಧೇರ್ಗ್ರಾಹೀ ಭವತಿ| ಅನಿಲಾಕಫಾತು ಸ ಜ್ವರಃ ಪೃಷ್ಠಸ್ಯ ಗ್ರಾಹೀ| ಸ ಚ ತೃತೀಯಕ ಏಕಾಹಾನ್ತರಃ ಸ್ಮೃತಃ| ಸರ್ವಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯಾಗನ್ತುತ್ವಾದಲ್ಪಬಲತ್ವಮ್|| ೪೬||

Adhikarana caturthakajvaraH (47) · Śloka 47

ಚತುರ್ಥಕೋ ಮಲೇ ಮೇದೋ ಮಜ್ಜಾಸ್ಥ್ಯನ್ಯತಮಸ್ಥಿತೇ| ಮಜ್ಜಸ್ಥ ಏವೇತ್ಯಪರೇ ಪ್ರಭಾವಂ ಸ ತು ದರ್ಶಯೇತ್| ದ್ವಿಧಾ ಕಫೇನ ಜಙ್ಘಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಥಮಂ ಶಿರಸೋಽನಿಲಾತ್| ಗಮ್ಭೀರಧಾತುಚಾರಿತ್ವಾತ್ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಸಮ್ಭವಾತ್| ತುಲ್ಯೋಚ್ಛ್ರಾಯಾಚ್ಚ ದೋಷಾಣಾಂ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಶ್ಚತುರ್ಥಕಃ||೪೭||

ಚತುರ್ಥಕೋ ಜ್ವರೋ ದೋಷಮೇದ ಆದ್ಯನ್ಯತಮಸ್ಥೇ ಭವತಿ| ಕದಾಚಿನ್ಮೇದಸ್ಥೇ ಅಥವಾ ಮಜ್ಜಸ್ಥೇ ಅಥವಾ ಅಸ್ಥಿಸ್ಥ ಇತಿ| ಅಪರೇ ಪುನರಾಚಾರ್ಯ್ಯಾ ಮಜ್ಜಸ್ಥ ಏವ ದೋಷೇ| ಚತುರ್ಥಕೋ ದ್ವಿಧಾ ಪ್ರಭಾವಂ ದರ್ಶಯೇತ್| ಕಫೇನಾಽಧಿಕೇನ ಪೂರ್ವಂ ಜಙ್ಘಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಭಾವಂ ದರ್ಶಯೇತ್| ಅನಿಲಾತ್ತು ಪೂರ್ವಂ ಶಿರಸಃ| ರೋಗಸ್ವಭಾವಾತ್ ಪಿತ್ತಸ್ಯಾನುದ್ರೇಕಃ| ಗಮ್ಭೀರಧಾತುಚಾರಿತ್ವಾದಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್|| ೪೭||

Adhikarana caturthakaviparyayajvaraH (48) · Śloka 48

ಅಸ್ಥಿನಜ್ಜೋಭಯಗತೇ ಚೌರ್ಥಕವಿಪರ್ಯ್ಯಯಃ| ತ್ರಿಧಾ ದ್ವಯಹಂ ಜ್ವರಯತಿ ದಿನಮೇಕಂ ತು ಮುಞ್ಚತಿ||೪೮||

ಚರ್ಥುಕವಿಪರ್ಯ್ಯಯೋ ನಾಮ್ನಾ ಜ್ವರೋಽಸ್ಥಿಮಜ್ಜಾಖ್ಯೋಭಯಗದೋಷೇ ಭವತಿ| ಅಸ್ಯ ಚ ದೋಷಾಶ್ರಯಾನತಿವೃತ್ತೇರ್ದಿನಸಙ್ಖಯಾನತಿಕ್ರಮಾಚ್ಚೋಹೇಶಚತುರ್ಥಕಾನ್ತರ್ಭಾವಃ| ಕೇವಲಮುಭಯಾಶ್ರಯತ್ವಂ ದ್ವಯಹಂ ಜ್ವರಣಂ ಚ ವಿಶೇಷಃ| ಸ ಚತುರ್ಥಕವಿಪರ್ಯ್ಯಸ್ತ್ರಿಧಾ ಭವತಿ| ವೋತಾಽಧಿಕೇನ ಪಿತ್ತೇನಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ವಾ| ತು ಚತುರ್ಥಕವತ್ ದ್ವಿಧಾ| ತಚ್ಚ ತ್ರಿವಿಧಂ ಪ್ರಾಥಮ್ಯವೈಷಮ್ಯಾಭಾವತಪೂರ್ವವತ್ ಪ್ರಭಾವಮುಖೇನ ನೋಕ್ತಮ್| ಕೇವಲಂ ದೋಷಲಕ್ಷಣದರ್ಶನೇನ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಇತ್ಯುಕ್ತಾಃ ಸನ್ತತಾದಯೋ ಜ್ವರಾಃ|| ೪೮||

Adhikarana doShAdibalAbalavatvena jvarasambhavaH (49) · Śloka 49

ಬಲಾಬಲೇನ ದೋಷಾಣಾಮನ್ನಚೇಷ್ಟಾದಿಜನ್ಮನಾ| ಜ್ವರಃ ಸ್ಯಾನ್ಮನಸಸ್ತದ್ವತ್ಕರ್ಮಣಶ್ಚ ತದಾ ತದಾ||೪೯||

ಏಷಾಞ್ಚ ಸನ್ತತಾದೀನಾಮೇವಂರೂಪತಾ ದೃಷ್ಟಾ ಯತ್ಸನ್ತತಾದ್ಯನ್ಯತಮರೂಪೋ ಭೂತ್ವಾಽನ್ಯತಮರೂಪೋ ಭವತೀತಿ ಪೃಷ್ಟ ಇದಮಾಹ-ಬಲಾಬಲೇನೇತ್ಯಾದಿ ದೋಷಾಣಾಮನ್ನಚೇಷ್ಟಾದಿಜನ್ಮನಾ ಬಲಾಬಲೇನ ಮನಸಶ್ಚ ಬಲಾಬಲೇನ ಪೂರ್ವ ಜನ್ಮಕೃತಸ್ಯ ಚ ಕರ್ಮಣಾಂ ಬಲಾಬಲೇನ ತದಾ ತದಾ ಜ್ವರಃ ಸ್ಯಾತ್| ಏವ ಮುಕ್ತಂ ಭವತಿ=ದೋಷೋಽಬಲಃ ಸನ್ತತಾದ್ಯನ್ಯತಮಭೂಮಿಕಾಸ್ಥೋಽನ್ನಾದ್ಯ ನ್ಯತಮಸ್ಮಾತ್ ಬಲಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಪೂರ್ವಾಂ ಪೂರ್ವಾತರಾಂ ವಾ ಭೂಮಿಕಾಮಾಸಾದಯತಿ| ತಥಾ ಬಲವಾನ್ ದೋಷೋಽನ್ನ್ದ್ಯನ್ಯತಮಜನ್ಮನಾ ಅಬಲವತ್ವೇನ ಪೂರ್ವಾಂ ಪೂರ್ವತರಾಂ ವಾ ಭೂಮಿಕಾಮಪಹಾಯೋತ್ತರಾಮುತ್ತರಾಂ ವಾ ಗೃಹ್ಣತಿ| ಆದಿಗ್ರಹಣಾತ್ ದೇಶ ಕಾಲಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಮನಶ್ಚ ಬಲವದ್ದೋಷಜ್ವರಹಾನಿಕೃದಿತಿ ವಕ್ಷ್ಯತೇ|| ೪೯||

Adhikarana rasadhAtugatajvaralakShaNam (50) · Śloka 50

ಉತ್ಕ್ಲೇಶೋ ಗೋಉರವಂ ದೈನ್ಯಂ ಭಙ್ಗೋಽಙ್ಗಾನಾಂ ವಿಜೃಮ್ಭಣಮ್| ಅರೋಚಕೋ ವಮಿಃ ಸಾದಃ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ರಸಗೇ ಜ್ವರೇ||೫೦||

ಉತ್ಕ್ಲೇಶ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ರಸಾದ್ಯಾಶ್ರಯವಿಶೇಷೇ ಜ್ವರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ ರಸಗೇ ಜ್ವರೇ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ವಾತಾದಿಸಮ್ಭವೇ ಉತ್ಕ್ಲೇಶಾದೀನಿ ಭವನ್ತಿ||

Adhikarana raktagatajvaralakShaNam (51) · Śloka 51

ರಕ್ತನಿಷ್ಠೀವನಮ್ ತೃಷ್ಣಾ ರಕ್ತೋಷ್ಣಪಿಟಕೋದ್ಗಮಃ| ದಾಹಾರಾಗಭ್ರಮಮದಪ್ರಲಾಪಾ ರಕ್ತಸಂಶ್ರಿತೇ||೫೧||

ರಕ್ತನಿಷ್ಠೀವನಾದೀನಿ ರಕ್ತಸ್ಯೇ ಮದೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಃ ( ಅ. ಸಂ. ನಿ - ೬ )|

Adhikarana mAMsagatajvaralakShaNam (52) · Śloka 52

ತೃಡ್ಗ್ಲಾನಿಃ ಸೃಷ್ಟವರ್ಚಸ್ತ್ವಗರ್ನ್ದಾಹೋ ಭ್ರಮಸ್ತಮಃ| ದೋಉರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಗಾತ್ರವಿಕ್ಷೇಪೋ ಮಾಂಸಸ್ಥೇ...........||೫೨||

ಮಾಂಸಸ್ಥೇ ತೃಡಾದೀನಿ|| ೫೨||

Adhikarana medogatajvaralakShaNam (53) · Śloka 53

.............................. ಮೇದಸಿ ಸ್ಥಿತೇ| ಸ್ವೇದೋಽತಿತೃಷ್ಣಾ ವಮನಂ ಸ್ವಗನ್ಧಸ್ಯಾಽಸಹಿಷ್ಣುತಾ| ಪ್ರಲಾಪೋ ಗ್ಲಾನಿರುಚಿಃ..........................||೫೩||

ಮೇದಸ್ಥೇ ಸ್ವೇದಾದೀನಿ| ಸ್ವೇದಃ ಶರೀರೋದ್ಭವಃ|| ೫೩||

Adhikarana asthigatajvaralakShaNam (54) · Śloka 54

.............. ಅಸ್ಥಿಸ್ಥೇ ತ್ವಸ್ಥಿಭೇದಬನಮ್| ದೋಷಪ್ರವೃತ್ತಿರೂರ್ಧ್ವಾಧಃ ಶ್ವಾಸಾಙ್ಗಕ್ಷೇಪಕೂಜನಮ್||೫೪||

ಅಸ್ಥಿಸ್ಥೇ ಅಸ್ಥಿಭೇದಾದೀನಿ| ಊರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ಪ್ರವೃತ್ತಿದೋಉಷಸ್ಯ ಕಫಾದೇಃ|

Adhikarana majjagatajvaralakShaNam (55) · Śloka 55

ಅನ್ತರ್ದಾಹೋ ಬಹಿಶ್ಶೈತ್ಯಂ ಶ್ವಾಸೋ ಹಿಧ್ಮಾ ಚ ಮಜ್ಜನೇ||೫೫||

ಮಜ್ಜಗತೇಽನ್ತರ್ದಾಹಾದೀನಿ|| ೫೫||

Adhikarana shukragatajvaralakShaNam (56) · Śloka 56

ತಮಸೋದರ್ಶನಂ ಮರ್ಮಚ್ಛೇದನಂ ಸ್ತಬ್ಧಮೇಢ್ರತಾ| ಶುಕ್ರಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ಮೃತ್ಯುಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ಶುಕ್ರಸಂಶ್ರಯೇ||೫೬||

ಶುಕ್ರಸಂಶ್ರಯೇ ಜ್ವರೇ ತಮಸೋ ದರ್ಶನಾದೀನಿ ಜಾಯನ್ತೇ|| ೫೬||

Adhikarana dhAtugatajvarANAM duHsAdhyatvam (57) · Śloka 57

ಉತ್ತರೋತ್ತರದುಃಸಾಧ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚಾತ್ರಾಽನ್ತ್ಯೋಉ ತು ವರ್ಜಯೇತ್||೫೭||

ಅತ್ರ ಧಾತ್ವಾಶ್ರಯೇಷು ಪೂರ್ವಾದುತ್ತರೋತ್ತರ ದುಃಸಾಧ್ಯಃ| ರಸಾಶ್ರಿತೋ ದುಃಸಾಧ್ಯಃ| ತತೋಽಪಿ ರಕ್ತಸಮಾಶ್ರಿತಃ| ತತೋ ಮೇದಃ ಸಂಶ್ರಯಃ| ತತೋಽಸ್ಥಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ತ್ಯೌ ಮಜ್ಜಶುಕ್ರಸಂಶ್ರಯೌ ವರ್ಜಯತ್| ಚರಕಾಚಾರ್ಯ್ಯಸ್ತು ಮಜ್ಜ್ಜಗತಸ್ಯ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತ್ವಮೃಚ್ಛತೀ ( ಚ ಚಿ - ೩.೮೩ )|

Adhikarana pralepakajvaralakShaNam (58) · Śloka 58

ಪ್ರಲಿಮ್ಪನ್ನಿವ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಗೌರವೇಣ ಚ| ಮನ್ದಜ್ವರಃ ಪ್ರಲೇಪಸ್ತು ಸಶೀತಃ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಲೇಪಕಃ|೫೮|

೦೦

Adhikarana vAtabalAsakajvara lakShaNam (58) · Śloka 58

ನಿತ್ಯಂ ಮನ್ದಜ್ವರೋ ರೂಕ್ಷಃ ಶೀತಃ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಸಿಧ್ಯತಿ| ಸ್ತಬ್ಧಾಙ್ಗಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಭೂಯಿಷ್ಠೋ ಭವೇದ್ವಾತವಲಾಸಕಃ|೫೮|

೦೦

Adhikarana hAridrakajvaralakShaNam (58) · Śloka 58

ಹರಿದ್ರಾಭೇಕವರ್ಣಾಭಸ್ತದ್ವರ್ಣಃ ಯಃ ಪ್ರಮೇಹತಿ| ಸ ವೈ ಹಾರಿದ್ರಕೋ ನಾಮ ಜ್ವರಭೇದೋಽನ್ತಕಃ ಸ್ಮೃತಃ|೫೮|

೦೦

Adhikarana rAtrikajvaralakShaNam (58) · Śloka 58

ಕಫವಾತೋಉ ಸಮೋಉ ಯಸ್ಯ ಹೀನಪಿತ್ತಸ್ಯ ದೇಹಿನಿಃ| ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ವಾ ಯದಿ ಮನ್ದೋ ಜಾಯತೇ ರಾತ್ರಿಕೋ ಜ್ವರಃ|೫೮|

೦೦

Adhikarana pUrvarAtrikajvaralakShaNam (58) · Śloka 58

ದಿವಾಕರಾ ಪೀತಬಲೇ ವ್ಯಾಯಾಮಾಚ್ಚ ವಿಶೋಷಿತೇ| ಶರೀರೇ ನಿಯತಂ ವಾತಾಜ್ಜ್ವರಃ ಸ್ಯಾತ್ ಪೂರ್ವರಾತ್ರಿಕಃ|೫೮|

೦೦

Adhikarana shItajvaralakShaNam (58) · Śloka 58

ಆಮಾಶಯೇ ಯದಾ ದುಷ್ಟೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತೇ| ತದಾರ್ಧಂ ಶೀತಲಂ ದೇಹೇ ತ್ವರ್ಧಞ್ಚೋಷ್ಣಂ ಪ್ರಜಾಯತೇ|೫೮|

೦೦

Adhikarana dAhajvaralakShaNam (58) · Śloka 58

ಕಾಯೇ ಪಿತ್ತಂ ಯದಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಚಾನ್ತೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ| ಊಷ್ಣತ್ವಂ ತೇನ ದೇಹಸ್ಯ ಶೀತತ್ವಂ ಕರಪಾದಯೋಃ||೫೮||

ಪ್ರಲಿಮ್ಪನ್ನಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್|| ೫೮||

Adhikarana jvaramokShakAlIna lakShaNAni (59) · Śloka 59

ಧಾತೂನ್ ಪ್ರಕ್ಷೋಭಯನ್ ದೋಷೋ ಮೋಕ್ಷಕಾಲೇ ವಿಲೀಯತೇ| ತತೋ ನರಃ ಶ್ವಸನ್ ಸ್ವಿದ್ಯನ್ ಕೂಜನ್ ವಮತಿ ಚೇಷ್ಟತೇ| ವೇಪತೇ ಪ್ರಲಪತ್ಯುಷ್ಣೈಶ್ಶೀತೈಶ್ಚಾಽಙ್ಗೈರ್ಹತಪ್ರಭಃ| ವಿಸಂಜ್ಞೋ ಜ್ವರವೇಗಾರ್ತ್ತಃ ಸಕ್ರೋಧ ಇವ ವೀಕ್ಷತೇ| ಸದೋಷಶಬ್ದಂ ಚ ಶಕೃದ್ದ್ರವಂ ಸೃಜತಿ ವೇಗವತ್||೫೯||

ಸರ್ವಸ್ಮಿಶ್ಚ ಜ್ವರೇ ಜ್ವರಕಾರಣೋ ದೋಷಃ ಜ್ವರಮೋಕ್ಷಕಾಲೇ ಧಾತೂನ್ ಪ್ರಕ್ಷೋಭಯನ್ ವಿಲೀಯತೇ| ತತೋ ಧಾತುಪ್ರಕ್ಷೋಭಾದನನ್ತರಮಿದಂ ಕುರುತೇ| ಶ್ವಸನ್ನಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್|| ೫೯||

Adhikarana vigatajvaralakShaNAni (60-61) · Śloka 61

ದೇಹೋ ಲಘುವ್ಯಪಗತಕ್ಲಮಮೋಹತಾಪಃ ಪಾಕೋ ಮುಖೇ ಕರಣಸೋಉಷ್ಠವಮವ್ಯಥತ್ವಮ್| ಸ್ವೇದಃ ಕ್ಷವಃ ಪ್ರಕೃತಿಯೋಗಿಮನೋಽನ್ನಲಿಪ್ಸಾ ಕಣ್ಡೂಶ್ಚ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ವಿಗತಜ್ವರಲಕ್ಷಣಾನಿ||೬೦|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೋಉ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸ್ಯ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೋ ಜ್ವರನಿದಾನಂನಾಮ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬೧||

ದೇಹಲಘುತ್ವಾದೀನಿ ವಿಗತಜ್ವರಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಾನಿ| ಸ್ವೇದಃ ಶರೀರಜಃ|| ೬೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ದ್ವಿತೀಯೋಧ್ಯಾಯಃ