Adhikarana atha jvaranidAnaM nAma dvitIyo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ಜ್ವರನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो ज्वरनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasyAShTau kAraNAni (2) · Śloka 2
ಅಷ್ಟಾಭಿಃ ಕಾರಣೈರ್ಜ್ವರಃ ಸಞ್ಜಾಯತೇ| ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಪೃಥಗ್ದೋಷೈಃ ಸಂಸೃಷ್ಟೈಃ ಸನ್ನಿಪಾತಿತೈರಾಗನ್ತುನಾ ಚ||೨||
अष्टाभिः कारणैर्ज्वरः सञ्जायते| मनुष्याणां पृथग्दोषैः संसृष्टैः सन्निपातितैरागन्तुना च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasamprAptiH (3) · Śloka 3
ತತ್ರ ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಪ್ರಕೋಪನವಿಶೇಷೈಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ದೋಷಾಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯಾಮಾಶಯಮೂಷ್ಮಣಾ ಮಿಶ್ರೀಭೂಯಾ ಽಽ ಮಮನುಗಮ್ಯ ರಸಸ್ವೇದವಾಹೀನಿ ಸ್ತ್ರೋತಾಂಸಿ ವಿಧಾಯ ಪಿತ್ತಂ ತು ದ್ರವತ್ವಾತ್ತಪ್ತಮಿವ ಜಲಮನಲಮುಪಹತ್ಯ ಸರ್ವೇಽಪಿ ಚ ದೋಷಾಃ ಪಕ್ತಾರಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾದ್ ಬಹಿರ್ನಿರಸ್ಯ ಸಹ ತೇನ ಸಕಲಮಪಿ ಶರೀರಮಭಿಸರ್ಪನ್ತಸ್ತತ್ಸಮ್ಪರ್ಕಾಲ್ಲಬ್ಧಬಲೇನ ಸ್ವೇನೋಷ್ಮಣಾ ನಿತರಾಂ ದೇಹೋಷ್ಮಾಣಮೇಧಯನ್ತೋ ಽನ್ತಸ್ಸ್ತ್ರೋತೋಮುಖಪಿಧಾನಾತ್ ಸ್ತಮ್ಭಮಾದಧಾನಾ ಬಹಿರಪಿ ಸ್ವೇದಮಪಹರನ್ತಃ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚೋಪತಾಪಯನ್ತೋ ಜ್ವರಮಭಿನಿರ್ವರ್ತ್ತಯನ್ತಿ||೩||
तत्र यथोक्तैः प्रकोपनविशेषैः प्रकुपिता दोषाः प्रविश्यामाशयमूष्मणा मिश्रीभूया ऽऽ ममनुगम्य रसस्वेदवाहीनि स्त्रोतांसि विधाय पित्तं तु द्रवत्वात्तप्तमिव जलमनलमुपहत्य सर्वेऽपि च दोषाः पक्तारं स्वस्थानाद् बहिर्निरस्य सह तेन सकलमपि शरीरमभिसर्पन्तस्तत्सम्पर्काल्लब्धबलेन स्वेनोष्मणा नितरां देहोष्माणमेधयन्तो ऽन्तस्स्त्रोतोमुखपिधानात् स्तम्भमादधाना बहिरपि स्वेदमपहरन्तः सर्वेन्द्रियाणि चोपतापयन्तो ज्वरमभिनिर्वर्त्तयन्ति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarapUrvarUpANi (4) · Śloka 4
ತಸ್ಯೇಮಾನಿ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ ಮುಖವೈರಸ್ಯಮನ್ನಾನಭಿಲಾಷೋ ಗುರು- ಗಾತ್ರತ್ವಮಾಲಸ್ಯಮಲ್ಪಪ್ರಾಣತಾ ಗತಿಸ್ಖಲನಂ ನಿದ್ರಾಧಿಕ್ಯಮರ- ತಿರಸೂಯಾ ಹಿತೋಪದೇಶೇಷು ಪ್ರದ್ವೇಷೋ ಬಾಲೇಷು ಮಧುರೇಷು ಚ ಭಕ್ಷ್ಣ್ಯೇ- ಷ್ವಮ್ಲಲವಣಕಟುಕಾಭಿನನ್ದನಮವಿಪಾಕೋಽಙ್ಗಮರ್ದಶ್ಚಕ್ಷುಷೋ- ರಾಕುಲತ್ವಂ ಸಾಶ್ರುತಾ ಜೃಮ್ಭಾ ವಿನಾಮಃ ಕ್ಲಮೋ ರೋಮಹರ್ಷಃ ಶಬ್ದಾ- ನಲಾಮ್ಬುಶೀತವಾತಳಚ್ಛಾಯಾತಪೇಷ್ವಕಸ್ಮಾದಿಚ್ಛಾದ್ವೇಷೋಉ ಚ| ತದ- ನನ್ತರಂ ವ್ಯಕ್ತಿಭಾವೋ ಜ್ವರಸ್ಯೇತಿ||೪||
तस्येमानि पूर्वरूपाणि मुखवैरस्यमन्नानभिलाषो गुरु- गात्रत्वमालस्यमल्पप्राणता गतिस्खलनं निद्राधिक्यमर- तिरसूया हितोपदेशेषु प्रद्वेषो बालेषु मधुरेषु च भक्ष्ण्ये- ष्वम्ललवणकटुकाभिनन्दनमविपाकोऽङ्गमर्दश्चक्षुषो- राकुलत्वं साश्रुता जृम्भा विनामः क्लमो रोमहर्षः शब्दा- नलाम्बुशीतवातऴच्छायातपेष्वकस्मादिच्छाद्वेषोउ च| तद- नन्तरं व्यक्तिभावो ज्वरस्येति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvaralakShaNAni (5) · Śloka 5
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ ಆಗಮಾಪಗಮಕ್ಷೋಭಮೃದುತಾ ವೇದನೋಷ್ಮಣಾಮ್| ವೈಷಮ್ಯಂ ತತ್ರ ಗಾತ್ರಾಙ್ಗೇ ತಾಸ್ತಾಃ ಸ್ಯುರ್ದೇದನಾಶ್ಚಲಾಃ| ಪಾದಯೋಃ ಸುಪ್ತತಾ ಸ್ತಮ್ಭಃ ಪಿಣ್ಡಿಕೋದ್ವೇಷ್ಟೇನಂ ಕ್ಲಮಃ| ವಿಶ್ಲೇಷ ಇವ ಸನ್ಧೀನಾಂ ಸಾದ ಊರ್ವೋಃ ಕಟೀಗ್ರಹಃ| ಪೃಷ್ಠಂ ಕ್ಷೋದಮಿವಾಪ್ನೋತಿ ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯತ ಇವೋದರಮ್| ಭಿದ್ಯನ್ತ ಇವ ಚಾಸ್ಥೀನಿ ಪಾರ್ಶ್ವಗಾನಿ ವಿಶೇಷತಃ| ಹೃದಯಸ್ಯ ಗ್ರಹಸ್ತೋದಃ ಪ್ರಾಜನೇನೇವ ವಕ್ಷಸಃ| ಸ್ಕನ್ಧಯೋರ್ಮಥನಂ ಬಾಹ್ವೋರ್ಭೇದಃ ಪೀಡನಮಂಸಯೋಃ| ಅಶಕ್ತಿರ್ಭಕ್ಷಣೇ ಹನ್ವೋರ್ಜೃಮ್ಭಣಂ ಕರ್ಣಯೋಃ ಸ್ವನಃ| ನಿಸ್ತೋದಃ ಶಙ್ಖಯೋರ್ಮೂರ್ಧ್ನಿ ವೇದನಾ ವಿರಸಾಸ್ಯತಾ| ಕಷಾಯಾಸ್ಯತ್ವಮಥವಾ ಮಲಾನಾಮಪ್ರವರ್ತ್ತನಮ್| ರೂಕ್ಷಾರುಣತ್ವಗಾಸ್ಯಾಕ್ಷಿನಖಮೂತ್ರಪುರೀಷತಾ| ಪ್ರಸೇಕಾರೋಚಕಾಶ್ರದ್ಧಾಽವಿಪಿಕಾಸ್ವೇದಜಾಗರಾಃ| ಕಣ್ಠೌಷ್ಠಶೋಷಸ್ತೃಟ್ಶುಷ್ಕೋಉ ಛರ್ದಿಕಾಸೌ ವಿಷಾದಿತಾ| ಹರ್ಷೋ ರೋಮಾಙ್ಗದನ್ತೇಷು ವೇಪಥುಃ ಕ್ಷವಥೋರ್ಗ್ರಹಃ| ಭ್ರಮಃ ಪ್ರಲಾಪೋ ಘರ್ಮೇಕ್ಷಾ ವಿನಾಮಶ್ಚಾನಿಲಜ್ವರೇ||೫||
भवति चात्र आगमापगमक्षोभमृदुता वेदनोष्मणाम्| वैषम्यं तत्र गात्राङ्गे तास्ताः स्युर्देदनाश्चलाः| पादयोः सुप्तता स्तम्भः पिण्डिकोद्वेष्टेनं क्लमः| विश्लेष इव सन्धीनां साद ऊर्वोः कटीग्रहः| पृष्ठं क्षोदमिवाप्नोति निष्पीड्यत इवोदरम्| भिद्यन्त इव चास्थीनि पार्श्वगानि विशेषतः| हृदयस्य ग्रहस्तोदः प्राजनेनेव वक्षसः| स्कन्धयोर्मथनं बाह्वोर्भेदः पीडनमंसयोः| अशक्तिर्भक्षणे हन्वोर्जृम्भणं कर्णयोः स्वनः| निस्तोदः शङ्खयोर्मूर्ध्नि वेदना विरसास्यता| कषायास्यत्वमथवा मलानामप्रवर्त्तनम्| रूक्षारुणत्वगास्याक्षिनखमूत्रपुरीषता| प्रसेकारोचकाश्रद्धाऽविपिकास्वेदजागराः| कण्ठौष्ठशोषस्तृट्शुष्कोउ छर्दिकासौ विषादिता| हर्षो रोमाङ्गदन्तेषु वेपथुः क्षवथोर्ग्रहः| भ्रमः प्रलापो घर्मेक्षा विनामश्चानिलज्वरे||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajvaralakShaNAni (6) · Śloka 6
ಯುಗಪದ್ವಯಾಪ್ತಿರಙ್ಗಾನಾಮ್ಪ್ರಲಾಪಃ ಕಟುವಕ್ತ್ರತಾ| ನಾಸಾಸ್ಯಪಾಕಃ ಶೀತೇಚ್ಛಾ ಭ್ರಮೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಮದೋಽರತಿಃ| ವಿಟ್ಸ್ತ್ರಸಂ ಪಿತ್ತವಮನಂ ರಕ್ತಷ್ಠೀವನಮಮ್ಲಕಃ| ರಕ್ತಕೋಠೋದ್ಗಮಃ ಪೀತಹರಿತತ್ವಂ ತ್ವಗಾದಿಷು| ಸ್ವೇದೋ ನಿಃಶ್ವಾಸವೈಗನ್ಧ್ಯಮತಿತೃಷ್ಣಾ ಚ ಪಿತ್ತಜೇ||೬||
युगपद्वयाप्तिरङ्गानाम्प्रलापः कटुवक्त्रता| नासास्यपाकः शीतेच्छा भ्रमो मूर्च्छा मदोऽरतिः| विट्स्त्रसं पित्तवमनं रक्तष्ठीवनमम्लकः| रक्तकोठोद्गमः पीतहरितत्वं त्वगादिषु| स्वेदो निःश्वासवैगन्ध्यमतितृष्णा च पित्तजे||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajvaralakShaNAni (7) · Śloka 7
ವಿಶೇಷಾದರುಚಿರ್ಜಾಡ್ಯಂ ಸ್ತ್ರೋತೋರೋಧೋಽಲ್ಪವೇಗತಾ| ಪ್ರಸೇಕೋ ಮುಖಮಾಧುರ್ಯಂ ಹೃಲ್ಲೇಪಶ್ವಾಸಪೀನಸಾಃ| ಹೃಲ್ಲಾಸಶ್ಛದನಂ ಕಾಸಃ ಸ್ತಮ್ಭಃ ಶ್ವೈತ್ಯಂ ತ್ವಗಾದಿಷು| ಅಙ್ಗೇಷು ಶೀತಪಿಟಕಾಸ್ತನ್ದ್ರೋದರ್ದಃ ಕಫೋದ್ಭವೇ||೭||
विशेषादरुचिर्जाड्यं स्त्रोतोरोधोऽल्पवेगता| प्रसेको मुखमाधुर्यं हृल्लेपश्वासपीनसाः| हृल्लासश्छदनं कासः स्तम्भः श्वैत्यं त्वगादिषु| अङ्गेषु शीतपिटकास्तन्द्रोदर्दः कफ़ोद्भवे||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sva-svakAle pravRutyAdi ca vAtAdijvarANAM li~ggam (8) · Śloka 8
ಕಾಲೇ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ವೃದ್ಧಿರೇವ ವಾ| ನಿದಾನೋಕ್ತಾನುಪಶಯೋ ವಿಪರೀತೋಪಶಾಯಿತಾ||೮||
काले यथास्वं सर्वेषां प्रवृत्तिर्वृद्धिरेव वा| निदानोक्तानुपशयो विपरीतोपशायिता||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargajvarasAmAnyalakShaNam (9) · Śloka 9
ಯಥಾಸ್ವಂ ಲಿಙ್ಗಸಂಸರ್ಗೇ ಜ್ವರಃ ಸಂಸರ್ಗಜೋಽಪಿ ಚ||೯||
यथास्वं लिङ्गसंसर्गे ज्वरः संसर्गजोऽपि च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittajvaralakShaNAni (10) · Śloka 10
ಶಿರೋಽರ್ತಿಮೂರ್ಚ್ಛಾಭಿದದಾಹಮೇಹಾ- ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷಾಽರತಿಪರ್ವಭೇದಾಃ| ಉನ್ನಿದ್ರತಾ ತೃಡ್ಭ್ರಮರೋಮಹರ್ಷಾಃ ಜೃಮ್ಭಾಽತಿವಾಕ್ತ್ವಂ ಚ ಚಲಾತ್ಸಪಿತ್ತಾತ್||೧೦||
शिरोऽर्तिमूर्च्छाभिददाहमेहा- कण्ठास्यशोषाऽरतिपर्वभेदाः| उन्निद्रता तृड्भ्रमरोमहर्षाः जृम्भाऽतिवाक्त्वं च चलात्सपित्तात्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtashleShmajvaralakShaNAni (11) · Śloka 11
ತಾಪಹಾನ್ಯರುಚಿಪರ್ವಶಿರೋರುಕ್ ಪೀನಸಶ್ವಸನಸಕಾಸವಿಬನ್ಧಾಃ| ಶೀತಜಾಡ್ಯಾತಿಮಿರಭ್ರಮತನ್ದ್ರಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾತಜನಿತಂ ಜ್ವರಲಿಙ್ಗಮ್||೧೧||
तापहान्यरुचिपर्वशिरोरुक् पीनसश्वसनसकासविबन्धाः| शीतजाड्यातिमिरभ्रमतन्द्राः श्लेष्मवातजनितं ज्वरलिङ्गम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittashleShmajvaralakShaNAni (12) · Śloka 12
ಶೀತಸ್ತಮ್ಭಸ್ವೇದದಾಹಾವ್ಯವಸ್ಥಾ ತೃಷ್ಣಾ ಕಾಸಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಮೋಹಸ್ತನ್ದ್ರಾ ಲಿಪ್ತಾತಿಕ್ತಾಸ್ಯತಾ ಚ ಜ್ಞೇಯಂ ರೂಪಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಜ್ವರಸ್ಯ||೧೨||
शीतस्तम्भस्वेददाहाव्यवस्था तृष्णा कासः श्लेष्मपित्तप्रवृत्तिः| मोहस्तन्द्रा लिप्तातिक्तास्यता च ज्ञेयं रूपं श्लेष्मपित्तज्वरस्य||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvaralakShaNAnyasAdhyatvAdi ca (13) · Śloka 13
ಸರ್ವಜೋ ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸರ್ವೈರ್ದಾಹೋಽತ್ರ ಚ ಮುಹುರ್ಮುಹಃ| ತದ್ವಚ್ಛೀತಂ ಮಹಾನಿದ್ರಾ ದಿವಾಜಾಗರಣಂ ನಿಶಿ| ಸದಾ ವಾ ನೈವ ವಾ ನಿದ್ರಾ ಮುಹುಃ ಸ್ವೇದೋಽತಿ ನೈವ ವಾ| ಗೀತನರ್ತ್ತನಹಾಸ್ಯಾದಿವಿಕೃತೇಹಾ ಪ್ರವರ್ತ್ತನಮ್| ಸಸ್ತ್ರುತೀ ಕಲುಷೇ ರಕ್ತೇ ಭುಗ್ನೇ ಲುಲಿತಪಕ್ಷ್ಮಣೀ| ಅಕ್ಷ್ಣೀ ಪಿಣ್ಡಿಕಾ ಪಾರ್ಶ್ವಮೂರ್ಧಪರ್ವಾಸ್ಥಿರುಗ್ಭ್ರಮಃ| ಸಸ್ವನೋಉ ಸರುಜೋಉ ಕರ್ಣೋಉ ಕಣ್ಠಃ ಶೂಕೈರಿವಾವೃತಃ| ಪರಿದಗ್ಧಾಖರಾಜಿಹ್ವಾಗುರುಸ್ತ್ರಸ್ತಾಙ್ಗಸನ್ಧಿತಾ| ರಕ್ತಪಿತ್ತಕಫಷ್ಠೀವೋ ಲೋಡನಂ ಶಿರಸೋಽತಿತೃಟ್| ಕೋಠಾನಾಂ ಶ್ಯಾವರಕ್ತಾನಾಂ ಮಣ್ಡಲಾನಾಂ ಚ ದರ್ಶನಮ್| ಹೃದ್ವಚ್ಯಥಾ ಮಲಸಂಸರ್ಗಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ವಾಽಲ್ಪಶೋಽತಿ ವಾ| ಸ್ನಿಗ್ಧಾಸ್ಯತಾ ಬಲಭ್ರಂಶಃ ಸ್ವರಸಾದಃ ಪ್ರಲಾಪಿತಾ| ದೋಷಾಪಾಕಶ್ಚಿರಾತ್ತನ್ದ್ರಾ ಪ್ರತತಂ ಕಣ್ಠಕೂಜನಮ್| ಸನ್ನಿಪಾತಮಭಿನ್ಯಾಸಂ ತಂ ಬ್ರೂಯಾಚ್ಚ ಹೃತೋಉಜಸಮ್| ವಾಯುನಾ ಕಫರುದ್ಧೇನ ಪಿತ್ತಮನ್ತಃ ಪ್ರಪೀಡಿತಮ್| ವ್ಯವಾಯಿತ್ವಾಚ್ಚ ಸೋಉಕ್ಷ್ಮ್ಯಾಚ್ಚ ಬಹಿರ್ಮಾರ್ಗಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ| ತೇನ ಹಾರಿದ್ರನೇತ್ರತ್ವಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋದ್ಭವೇ ಜ್ವರೇ| ದೋಷೇ ವಿಬದ್ಧೇ ನಷ್ಟೇಽಗ್ನೋಉ ಸರ್ವಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಕ್ಷಣಃ| ಅಸಾಧ್ಯಃ ಸೋಽನ್ಯಥಾಕೃಚ್ಛ್ರೋ ಭವೇದ್ವೈಕಲ್ಯದೋಽಪಿ ವಾ||೧೩||
सर्वजो लक्षणैः सर्वैर्दाहोऽत्र च मुहुर्मुहः| तद्वच्छीतं महानिद्रा दिवाजागरणं निशि| सदा वा नैव वा निद्रा मुहुः स्वेदोऽति नैव वा| गीतनर्त्तनहास्यादिविकृतेहा प्रवर्त्तनम्| सस्त्रुती कलुषे रक्ते भुग्ने लुलितपक्ष्मणी| अक्ष्णी पिण्डिका पार्श्वमूर्धपर्वास्थिरुग्भ्रमः| सस्वनोउ सरुजोउ कर्णोउ कण्ठः शूकैरिवावृतः| परिदग्धाखराजिह्वागुरुस्त्रस्ताङ्गसन्धिता| रक्तपित्तकफ़ष्ठीवो लोडनं शिरसोऽतितृट्| कोठानां श्यावरक्तानां मण्डलानां च दर्शनम्| हृद्वच्यथा मलसंसर्गः प्रवृत्तिर्वाऽल्पशोऽति वा| स्निग्धास्यता बलभ्रंशः स्वरसादः प्रलापिता| दोषापाकश्चिरात्तन्द्रा प्रततं कण्ठकूजनम्| सन्निपातमभिन्यासं तं ब्रूयाच्च हृतोउजसम्| वायुना कफ़रुद्धेन पित्तमन्तः प्रपीडितम्| व्यवायित्वाच्च सोउक्ष्म्याच्च बहिर्मार्गं प्रवर्त्तते| तेन हारिद्रनेत्रत्वं सन्निपातोद्भवे ज्वरे| दोषे विबद्धे नष्टेऽग्नोउ सर्वसम्पूर्णलक्षणः| असाध्यः सोऽन्यथाकृच्छ्रो भवेद्वैकल्यदोऽपि वा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhapUrvashItapUrvasannipAtajvaro, dAhapUrvasya dustaratvaM ca (14) · Śloka 14
ಅನ್ಯಚ್ಚ ಸನ್ನಿಪಾತೋತ್ಥೋ ಯತ್ರ ಪಿತ್ತಂ ಪೃಥಕ್ಸ್ಥಿತಮ್| ತ್ವಚಿ ಕೋಷ್ಠೇಽಥವಾ ದಾಹಂ ವಿದಧಾತಿ ಪುರೋಽನು ವಾ| ತದ್ವದ್ವಾತಕಫೌ ಶೀತಂ ದಾಹಾದಿರ್ದುಸ್ತರಸ್ತಯೋಃ||೧೪||
अन्यच्च सन्निपातोत्थो यत्र पित्तं पृथक्स्थितम्| त्वचि कोष्ठेऽथवा दाहं विदधाति पुरोऽनु वा| तद्वद्वातकफ़ौ शीतं दाहादिर्दुस्तरस्तयोः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItapUrvajvare shIte shAnte upadravAH (15) · Śloka 15
ಶೀತಾದೌ ತತ್ರ ಪಿತ್ತೇನ ಕಫೇ ಸ್ಯನ್ದಿತಶೋಷಿತೇ| ಶೀತೇ ಶಾನ್ತೇಽಮ್ಲಕೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಮದಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಜಾಯತೇ||೧೫||
शीतादौ तत्र पित्तेन कफ़े स्यन्दितशोषिते| शीते शान्तेऽम्लको मूर्च्छा मदस्तृष्णा च जायते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhapUrvajvare dAhe shAnte upadravAH (16) · Śloka 16
ದಾಹದೌ ಪುನರನ್ತೇ ಸ್ಯುಸ್ತನ್ದ್ರಾಷ್ಠೀವವಮಿಕ್ಲಮಾಃ||೧೬||
दाहदौ पुनरन्ते स्युस्तन्द्राष्ठीववमिक्लमाः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantujvarAH (17) · Śloka 17
ಆಗನ್ತುರಭಿಘಾತಾಭಿಷಙ್ಗಶಾಪಾಭಿಚಾರತಃ| ಚತುರ್ಧಾ............................||೧೭||
आगन्तुरभिघाताभिषङ्गशापाभिचारतः| चतुर्धा............................||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhighAtajajvaranidAnaM samprAptishca (1) · Śloka 1
........ ಽತ್ರ ಕ್ಷತಚ್ಛೇದದಾಹಾದ್ಯೈರಭಿಘಾತಜಃ||೧||
........ ऽत्र क्षतच्छेददाहाद्यैरभिघातजः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya samprAptiH (18) · Śloka 18
ಶ್ರಮಾಚ್ಚ ತಸ್ಮಿನ್ ಪವನಃ ಪ್ರಾಯೋ ರಕ್ತಂ ಪ್ರದೂಷಯನ್| ಸವ್ಯಥಾಶೋಫವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಸರುಜಂ ಕುರುತೇ ಜ್ವರಮ್||೧೮||
श्रमाच्च तस्मिन् पवनः प्रायो रक्तं प्रदूषयन्| सव्यथाशोफवैवर्ण्यं सरुजं कुरुते ज्वरम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhiSha~ggajAH jvarAH (19) · Śloka 19
ಗ್ರಹಾವೇಶೋಉಷಧವಿಷಕ್ರೋಧಭೀಶೋಕಕಾಮಜಃ| ಅಭಿಷಙ್ಗಾದ್ ................................||೧೯||
ग्रहावेशोउषधविषक्रोधभीशोककामजः| अभिषङ्गाद् ................................||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahajajvaralakShaNam (20) · Śloka 20
..............ಗ್ರಹೇಣಾಸ್ಮಿನ್ನಕಸ್ಮಾದ್ಧಾಸರೋದನೇ|೨೦|
..............ग्रहेणास्मिन्नकस्माद्धासरोदने|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana oShadhigandhApariNAmaH (20) · Śloka 20
ಓಷಧೀಗನ್ಧಜೇ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಶಿರೋರುಕ್ಶ್ವಯಥು ಕ್ಷವಃ|೨೦|
ओषधीगन्धजे मूर्च्छा शिरोरुक्श्वयथु क्षवः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShapariNAmaH (20) · Śloka 20
ವಿಷಾನ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಽತಿಸಾರಾಸ್ಯಶ್ಯಾವತಾದಾಹಹೃದ್ಗದಾಃ|೨೦|
विषान्मूर्च्छाऽतिसारास्यश्यावतादाहहृद्गदाः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krodhapariNAmaH (20) · Śloka 20
ಕ್ರೋಧಾತ್ ಕಮ್ಪಃ ಶಿರೋರುಕ್ ಚ|೨೦|
क्रोधात् कम्पः शिरोरुक् च|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhayashokAbhyAM pralApaH (20) · Śloka 20
ಪ್ರಲಾಪೋ ಭಯಶೋಕಜೇ|೨೦|
प्रलापो भयशोकजे|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmaje vipattiH (20) · Śloka 20
ಕಾಮಾನ್ಮೋಹೋಽರುಚಿರ್ದಾಹೋ ಹ್ನೀನಿದ್ರಾಧೀಧೃತಿಕ್ಷಯಃ|೨೦|
कामान्मोहोऽरुचिर्दाहो ह्नीनिद्राधीधृतिक्षयः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahAdijajvareShu doShasa~ggatiH (20) · Śloka 20
ಗ್ರಹಾದೋಉ ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಯ ಭಯಾದೋಉ ಮರುತಸ್ತ್ರಯೇ| ಕೋಪಃ ಕ್ರೋಧೇ ತು ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಯೋಉ ತು ಶಾಪಾಭಿಚಾರಜೋಉ| ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೋಉ ಘೋರೋಉ ತಾವಹ್ಯತಮೋಉ ಮತೋಉ||೨೦||
ग्रहादोउ सन्निपातस्य भयादोउ मरुतस्त्रये| कोपः क्रोधे तु पित्तस्य योउ तु शापाभिचारजोउ| सन्निपातज्वरोउ घोरोउ तावह्यतमोउ मतोउ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhicArajajvaralakShaNam (21) · Śloka 21
ತತ್ರಾಭಿಚಾರಿಕೈರ್ಮನ್ತ್ರೈರ್ಹೂಯಮಾನಸ್ಯ ತಪ್ಯತೇ| ಪರ್ವಂ ಚೇತಸ್ತತೋ ದೇಹಸ್ತತೋ ವಿಸ್ಫೋಟತೃಡ್ಭ್ರಮೈಃ| ಸದಾಹಮೂರ್ಚ್ಛೈರ್ಗ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ವರ್ಧತೇ ಜ್ವರಃ| ಇತಿ ಜ್ವರೋಽಷ್ಟಧಾ ದೃಷ್ಟಃ..............||೨೧||
तत्राभिचारिकैर्मन्त्रैर्हूयमानस्य तप्यते| पर्वं चेतस्ततो देहस्ततो विस्फ़ोटतृड्भ्रमैः| सदाहमूर्च्छैर्ग्रस्तस्य प्रत्यहं वर्धते ज्वरः| इति ज्वरोऽष्टधा दृष्टः..............||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya dvaividhyam (22) · Śloka 22
.............ಸಮಾಸಾದ್ ದ್ವಿವಿಧಸ್ತು ಸಃ| ಶಾರೀರೋ ಮಾನಸಃ ಸೌಮ್ಯಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಽನ್ತರ್ಬಹಿರಾಶ್ರಯಃ| ಪ್ರಾಕೃತೋ ವೈಕೃತಃ ಸಾಧ್ಯೋಽಸಾಧ್ಯಃ ಸಾಮೋ ನಿರಾಮಕಃ||೨೨||
.............समासाद् द्विविधस्तु सः| शारीरो मानसः सौम्यस्तीक्ष्णोऽन्तर्बहिराश्रयः| प्राकृतो वैकृतः साध्योऽसाध्यः सामो निरामकः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shArIramAnasayossaumyatIkShNayeshca lakShaNam (23) · Śloka 23
ಪೂರ್ವಂ ಶರೀರೇ ಶಾರೀರೇ ತಾಪೋ ಮನಸಿ ಮಾನಸೇ| ಪವನೇ ಯೋಗವಾಹಿತ್ವಾಚ್ಛೀತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಯುತೇ ಭವೇತ್| ದಾಹಃ ಪಿತ್ತಯುತೇ ಮಿಶ್ರಂ ಮಿಶ್ರೇ...............||೨೩||
पूर्वं शरीरे शारीरे तापो मनसि मानसे| पवने योगवाहित्वाच्छीतं श्लेष्मयुते भवेत्| दाहः पित्तयुते मिश्रं मिश्रे...............||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAshrayabahirAshrayayorlakShaNam (24) · Śloka 24
..............ಅನ್ತಃ ಸಂಶ್ರಯೇ ಪುನಃ| ಜ್ವರೇಽಧಿಕಂ ವಿಕಾರಾಃ ಸ್ಯುರನ್ತಃ ಕ್ಷೋಭೋ ಮಲಗ್ರಹಃ| ಬಹಿರೇವ ಬಹಿರ್ವೇಗೇ ತಾಪೋಽಪಿ ಚ ಸುಸಾಧತಾ||೨೪||
..............अन्तः संश्रये पुनः| ज्वरेऽधिकं विकाराः स्युरन्तः क्षोभो मलग्रहः| बहिरेव बहिर्वेगे तापोऽपि च सुसाधता||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAkRutavaikRutajvarau sAdhyAsAdhyatva~jca (25) · Śloka 25
ಅಪಿ ಚ-- ವರ್ಷಾಶರದ್ವಸನ್ತೇಷು ವಾತಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರಾಕೃತಃ ಕ್ರಮಾತ್| ವೈಕೃತೋಽನ್ಯಃ ಸದುಸ್ಸಾಧ್ಯಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚ ಪ್ರಾಕೃತೋಽನಿಲಾತ್||೨೫||
अपि च-- वर्षाशरद्वसन्तेषु वाताद्यैः प्राकृतः क्रमात्| वैकृतोऽन्यः सदुस्साध्यः प्रायश्च प्राकृतोऽनिलात्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvarasya duHsAdhatA (26) · Śloka 26
ಸಃ ದುಃಸಾಧೋ ಭವತಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚ ಪ್ರಕೃತೋಽನಿಲಾತ್| ಏಕಮಾರ್ಗಕ್ರಿಯಾರಮ್ಭವ್ಯತಿವೃತ್ತೇರ್ಮಹಾತ್ಯಯಾತ್||೨೬||
सः दुःसाधो भवति प्रायश्च प्रकृतोऽनिलात्| एकमार्गक्रियारम्भव्यतिवृत्तेर्महात्ययात्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varShAsu duShTamarutajvarotpattiH (27) · Śloka 27
ವರ್ಷಾಸು ಮಾರುತೋ ದುಷ್ಟಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ವಿತೋ ಜ್ವರಮ್| ಕುರ್ಯಾತ್...........................................||೨೭||
वर्षासु मारुतो दुष्टः पित्तश्लेष्मान्वितो ज्वरम्| कुर्यात्...........................................||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharadi duShTapittajvarotpattiH (28) · Śloka 28
ಪಿತ್ತಂ ಚ ಶರದಿ ತಸ್ಯ ಚಾಽನುಬಲಃ ಕಫಃ| ತತ್ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ವಿಸರ್ಗಾಚ್ಚ ತತ್ರ ನಾಽನಶನಾದ್ಧಯಮ್||೨೮||
पित्तं च शरदि तस्य चाऽनुबलः कफः| तत्प्रकृत्या विसर्गाच्च तत्र नाऽनशनाद्धयम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasante duShTakaphajvarotpattiH (29) · Śloka 29
ಕಫೋ ವಸನ್ತೇ ತಮಪಿ ವಾತಪಿತ್ತಂ ಭವದನು||೨೯||
कफो वसन्ते तमपि वातपित्तं भवदनु||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyajvaralakShaNam (30) · Śloka 30
ಬಲವತ್ಸ್ವಲ್ಪದೋಷೇಷು ಜ್ವರಃ ಸಾಧ್ಯೋಽನುಪದ್ರವಃ| ಸರ್ವಥಾ ವಿಕೃತಿಜ್ಞಾನೇ ಪ್ರಾಗಸಾಧ್ಯ ಉದಾಹೃತಃ||೩೦||
बलवत्स्वल्पदोषेषु ज्वरः साध्योऽनुपद्रवः| सर्वथा विकृतिज्ञाने प्रागसाध्य उदाहृतः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmapacyamAnanirAmajvaralakShaNAni (31) · Śloka 31
ಜ್ವರೋಪದ್ರವತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಮಗ್ಲಾನಿರ್ಬಹುಮೂತ್ರತಾ| ನ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ನ ವಿಡ್ಜೀರ್ಣಾ ನ ಕ್ಷುತ್ಸಾಮಜ್ವರಾಕೃತಿಃ| ಜ್ವರವೇಗೋಽಧಿಕಂ ತೃಷ್ಣಾ ಪ್ರಲಾಪಃ ಶ್ವಸನಂ ಭ್ರಮಃ| ಮಲಪ್ರವೃತ್ತಿರುತ್ಕ್ಲೇಶಃ ಪಚ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಜೀರ್ಣತಾಽಮವಿಪರ್ಯ್ಯಾಸಾತ್ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಚ ಲಙ್ಘನಾತ್||೩೧||
ज्वरोपद्रवतीक्ष्णत्वमग्लानिर्बहुमूत्रता| न प्रवृत्तिर्न विड्जीर्णा न क्षुत्सामज्वराकृतिः| ज्वरवेगोऽधिकं तृष्णा प्रलापः श्वसनं भ्रमः| मलप्रवृत्तिरुत्क्लेशः पच्यमानस्य लक्षणम्| जीर्णताऽमविपर्य्यासात्सप्तरात्रं च लङ्घनात्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya prakArAntareNa pa~jcavidhatvam (32) · Śloka 32
ಜ್ವರಃ ಪಞ್ಚವಿಧಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಮಲಕಾಲಬಲಾಬಲಾತ್| ಪ್ರಾಯಃ ಸ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಭೂಯಸಾ ತ್ವಪದಿಶ್ಯತೇ| ಸನ್ತತಃ ಸತತೋಽನ್ಯೇದ್ಯುಸ್ತೃತೀಯಕಚರ್ಥಕೋಉ||೩೨||
ज्वरः पञ्चविधः प्रोक्तो मलकालबलाबलात्| प्रायः स सन्निपातेन भूयसा त्वपदिश्यते| सन्ततः सततोऽन्येद्युस्तृतीयकचर्थकोउ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana teShAM sAmAnyA samprAptiH (33) · Śloka 33
ಧಾತುಮೂತ್ರಶಕೃದ್ವಾಹಿಸ್ತ್ರೋತಸಾಂ ವ್ಯಾಪಿನೋ ಮಲಾಃ| ತಾಪಯನ್ತುಸ್ತನುಂ ಸರ್ವಾಃ ತುಲ್ಯದುಷ್ಯಾದಿವರ್ಧಿತಾಃ| ಬಲಿನೋ ಗುರವಃ ಸ್ತಬ್ಧಾ ವಿಶೇಷೇಣ ರಸಾಶ್ರಿತಾಃ| ಸನ್ತತಂ ನಿಷ್ಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವಾಃ ಜ್ವರಕುರ್ಯ್ಯುಃ ಸುದುಃ ಸಹಮ್||೩೩||
धातुमूत्रशकृद्वाहिस्त्रोतसां व्यापिनो मलाः| तापयन्तुस्तनुं सर्वाः तुल्यदुष्यादिवर्धिताः| बलिनो गुरवः स्तब्धा विशेषेण रसाश्रिताः| सन्ततं निष्प्रतिद्वन्द्वाः ज्वरकुर्य्युः सुदुः सहम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAgniveshamatam (34) · Śloka 34
ಮಲಾಞ್ಜ್ವರೋಷ್ಮಾಧಾತೂನ್ ವಾ ಶೀಘ್ರಂ ಕ್ಷಪಯಂಸ್ತತಃ| ಸರ್ವಾಕಾರಂ ರಸಾದೀನಾಂ ಶುದ್ಧ್ಯಾಽಶುದ್ಧ್ಯಾಽಪಿ ವಾಕ್ರಮಾತ್| ವಾತಪಿತ್ತಕಫೈಃ ಸಪ್ತ ದಶ ದ್ವಾದಶವಾಸರಾನ್| ಪ್ರಾಯೋಽನುಯಾತಿ ಮರ್ಯ್ಯಾದಾಂ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಚ ವಧಾಯ ಚ| ಇತ್ಯಾಗ್ನಿವೇಶಸ್ಯ ಮತಂ........................||೩೪||
मलाञ्ज्वरोष्माधातून् वा शीघ्रं क्षपयंस्ततः| सर्वाकारं रसादीनां शुद्ध्याऽशुद्ध्याऽपि वाक्रमात्| वातपित्तकफ़ैः सप्त दश द्वादशवासरान्| प्रायोऽनुयाति मर्य्यादां मोक्षाय च वधाय च| इत्याग्निवेशस्य मतं........................||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hArItamatam (35) · Śloka 35
.....................್ಆರೀತಸ್ಯ ಪುನಃ ಸ್ಮೃತಿಃ| ದ್ವಿಗುಣಾ ಸಪ್ತಮೀ ಯಾವನ್ನವಮ್ಯೇಕಾದಶೀ ತಥಾ| ಏಷಾತ್ರಿದೋಷಮರ್ಯ್ಯಾದಾ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಚ ವಧಾಯ ಚ| ಶುದ್ಧ್ಯಶುದ್ಧೋಉ ಜ್ವರಃ ಕಾಲಂ ದೀರ್ಘಮಪ್ಯನುವರ್ತ್ತತೇ||೩೫||
.....................्आरीतस्य पुनः स्मृतिः| द्विगुणा सप्तमी यावन्नवम्येकादशी तथा| एषात्रिदोषमर्य्यादा मोक्षाय च वधाय च| शुद्ध्यशुद्धोउ ज्वरः कालं दीर्घमप्यनुवर्त्तते||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarotpattiH (36) · Śloka 36
ಕೃಶಾನಾಂ ವ್ಯಾಧಿಮುಕ್ತಾನಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರಾದಿಸೇವಿನಾಮ್| ಅಲ್ಪೋಽಪಿ ದೋಷೋ ದೂಷ್ಯಾದೇರ್ಲಬ್ಧ್ವಾಽನ್ಯರಮತೋ ಬಲಮ್| ಸಪ್ರತ್ಯನೀಕೋ ವಿಷಮಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾದ್ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾನ್ವಿತಃ||೩೬||
कृशानां व्याधिमुक्तानां मिथ्याहारादिसेविनाम्| अल्पोऽपि दोषो दूष्यादेर्लब्ध्वाऽन्यरमतो बलम्| सप्रत्यनीको विषमं कुर्य्याद्वृद्धिक्षयान्वितः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarANAM vicchinnasantApatve kAraNam (37) · Śloka 37
ಸೂಕ್ಷ್ಮಸೂಕ್ಷ್ಮತರಾಸ್ಯೇಷು ದೂರದೂರತರೇಷು ಚ| ದೋಷೋ ರಕ್ತಾದಿಮಾರ್ಗೇಷು ಶನೈರಲ್ಪಶ್ಚಿರೇಣ ಯತ್| ಯಾತಿ ದೇಹಂ ಚ ನಾಶೇಷಂ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಭೇಷಜೇಽಪಿ ಚ| ಕ್ರಮೋಽಯಂ ತೇನ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಃ ಸನ್ತಾಪೇ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಜ್ವರಃ| ವಿಷಮೋ ವಿಷಮಾರಮ್ಭಃ ಕ್ರಿಯಾಕಾಲೋಽನುಷಙ್ಗವಾನ್||೩೭||
सूक्ष्मसूक्ष्मतरास्येषु दूरदूरतरेषु च| दोषो रक्तादिमार्गेषु शनैरल्पश्चिरेण यत्| याति देहं च नाशेषं भूयिष्ठं भेषजेऽपि च| क्रमोऽयं तेन विच्छिन्नः सन्तापे लक्ष्यते ज्वरः| विषमो विषमारम्भः क्रियाकालोऽनुषङ्गवान्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doSheNa cirAjjvarotpAdane hetuH (38) · Śloka 38
ಯಥೋತ್ತರಂ ಮನ್ದಗತಿರ್ಮನ್ದಶಕ್ತಿತರ್ಯಥಾ ಯಥಾ| ಕಾಲೇನಾಪ್ನೋತಿ ಸದೃಶಾನ್ ಸ ರಸಾದೀಂಸ್ತಥಾ ತಥಾ| ದೋಷೋ ಜ್ವರಯತಿ ಕ್ರುದ್ಧಶ್ಚಿರಾಚ್ಚಿರತರೇಣ ಚ||೩೮||
यथोत्तरं मन्दगतिर्मन्दशक्तितर्यथा यथा| कालेनाप्नोति सदृशान् स रसादींस्तथा तथा| दोषो ज्वरयति क्रुद्धश्चिराच्चिरतरेण च||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShabIjaprasare dRuShTAntaH (39) · Śloka 39
ಭೂಮೋಉ ಸ್ಥಿತಂ ಜಲೈಃ ಸಿಕ್ತಂ ಕಾಲಮೇವ ಪ್ರತೀಕ್ಷತೇ| ಅಙ್ಕುರಾಯ ಯಥಾ ಬೀಜಂ ದೋಷಬೀಜಂ ರುಜೇ ತಥಾ||೩೯||
भूमोउ स्थितं जलैः सिक्तं कालमेव प्रतीक्षते| अङ्कुराय यथा बीजं दोषबीजं रुजे तथा||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarANAM pravarttanapraNAlIH (40) · Śloka 40
ವೇಗಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿಷಂ ಯದ್ವದ್ವಾಽಽಶಯೇ ಲೀಯತೇಽಬಲಮ್| ಕುಪ್ಯತ್ವಾಪ್ತಬಲಂ ಭೂಯಃ ಕಾಲೇ ದೋಷವಿಷಂ ತಥಾ||೪೦||
वेगं कृत्वा विषं यद्वद्वाऽऽशये लीयतेऽबलम्| कुप्यत्वाप्तबलं भूयः काले दोषविषं तथा||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarasamprAptiH (41) · Śloka 41
ಏವಂ ಜ್ವರಾಃ ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ವಿಷಮಾಃ ಸನ್ತತಾದಯಃ| ದೋಷಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ತೇಷಾಂ ಸ್ವೇ ಕಾಲೇ ಜ್ವರಯನ್ ಬಲೀ| ನಿವರ್ತ್ತತೇ ಪುನಶ್ಚೈಷ ಪ್ರತ್ಯನೀಕಬಲಾಬಲಃ||೪೧||
एवं ज्वराः प्रवर्तन्ते विषमाः सन्ततादयः| दोषः प्रवर्त्तते तेषां स्वे काले ज्वरयन् बली| निवर्त्तते पुनश्चैष प्रत्यनीकबलाबलः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lInadoShajvarasya kArshyAdikRutatvam (42) · Śloka 42
ಕ್ಷೀಣೇ ದೋಷೇ ಜ್ವರಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೋ ರಸಾದಿಷ್ವೇವ ಲೀಯತೇ| ಲೀನತ್ವಾತ್ ಕಾರ್ಶ್ಯವೈವರ್ಣ್ಯಜಾಡ್ಯಾದೀನಾಧಾತಿ ಸಃ||೪೨||
क्षीणे दोषे ज्वरः सूक्ष्मो रसादिष्वेव लीयते| लीनत्वात् कार्श्यवैवर्ण्यजाड्यादीनाधाति सः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcamadine jvarAsambhave hetuH (43) · Śloka 43
ಅತಿಲೀನೋಽತಿಮನ್ದತ್ವಾದ್ಭವತ್ಯಾಹ್ನಿ ನ ಪಞ್ಚಮೇ||೪೩||
अतिलीनोऽतिमन्दत्वाद्भवत्याह्नि न पञ्चमे||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatajvaraH (44) · Śloka 44
ದೋಷೋ ರಕ್ತಾಶ್ರಯಾಃ ಪ್ರಾಯಃ ಕರೋತಿ ಸನ್ತತಂ ಜ್ವರಮ್| ಅಹೋರಾತ್ರಸ್ಯ ಸ ದ್ವಿ ಸ್ಯಾತ್........................||೪೪||
दोषो रक्ताश्रयाः प्रायः करोति सन्ततं ज्वरम्| अहोरात्रस्य स द्वि स्यात्........................||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyedyuShkajvaraH (45) · Śloka 45
............................ಸಕೃದನ್ಯೇದ್ಯುರಾಶ್ರಿತಃ| ತಸ್ಮಿನ್ ಮಾಂಸವಹಾ ನಾಡೀ.............................||೪೫||
............................सकृदन्येद्युराश्रितः| तस्मिन् मांसवहा नाडी.............................||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyakajvaraH (46) · Śloka 46
............................ ಮೇದೋನಾಡೀಸ್ತೃತೀಯಕೇ| ಗ್ರಾಹೀ ಪಿತ್ತಾನಿಲಾನ್ಮೂರ್ಧ್ನಸ್ತ್ರಿಕಸ್ಯ ಕಫಪಿತ್ತತಃ| ಸ ಪೃಷ್ಠಸ್ಯಾನಿಲಕಫಾತ್ಸ ಚೈಕಾಹಾನ್ತರಃ ಸ್ಮೃತಃ||೪೬||
............................ मेदोनाडीस्तृतीयके| ग्राही पित्तानिलान्मूर्ध्नस्त्रिकस्य कफ़पित्ततः| स पृष्ठस्यानिलकफ़ात्स चैकाहान्तरः स्मृतः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakajvaraH (47) · Śloka 47
ಚತುರ್ಥಕೋ ಮಲೇ ಮೇದೋ ಮಜ್ಜಾಸ್ಥ್ಯನ್ಯತಮಸ್ಥಿತೇ| ಮಜ್ಜಸ್ಥ ಏವೇತ್ಯಪರೇ ಪ್ರಭಾವಂ ಸ ತು ದರ್ಶಯೇತ್| ದ್ವಿಧಾ ಕಫೇನ ಜಙ್ಘಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಥಮಂ ಶಿರಸೋಽನಿಲಾತ್| ಗಮ್ಭೀರಧಾತುಚಾರಿತ್ವಾತ್ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಸಮ್ಭವಾತ್| ತುಲ್ಯೋಚ್ಛ್ರಾಯಾಚ್ಚ ದೋಷಾಣಾಂ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಶ್ಚತುರ್ಥಕಃ||೪೭||
चतुर्थको मले मेदो मज्जास्थ्यन्यतमस्थिते| मज्जस्थ एवेत्यपरे प्रभावं स तु दर्शयेत्| द्विधा कफ़ेन जङ्घाभ्यां प्रथमं शिरसोऽनिलात्| गम्भीरधातुचारित्वात् सन्निपातेन सम्भवात्| तुल्योच्छ्रायाच्च दोषाणां दुश्चिकित्स्यश्चतुर्थकः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakaviparyayajvaraH (48) · Śloka 48
ಅಸ್ಥಿನಜ್ಜೋಭಯಗತೇ ಚೌರ್ಥಕವಿಪರ್ಯ್ಯಯಃ| ತ್ರಿಧಾ ದ್ವಯಹಂ ಜ್ವರಯತಿ ದಿನಮೇಕಂ ತು ಮುಞ್ಚತಿ||೪೮||
अस्थिनज्जोभयगते चौर्थकविपर्य्ययः| त्रिधा द्वयहं ज्वरयति दिनमेकं तु मुञ्चति||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAdibalAbalavatvena jvarasambhavaH (49) · Śloka 49
ಬಲಾಬಲೇನ ದೋಷಾಣಾಮನ್ನಚೇಷ್ಟಾದಿಜನ್ಮನಾ| ಜ್ವರಃ ಸ್ಯಾನ್ಮನಸಸ್ತದ್ವತ್ಕರ್ಮಣಶ್ಚ ತದಾ ತದಾ||೪೯||
बलाबलेन दोषाणामन्नचेष्टादिजन्मना| ज्वरः स्यान्मनसस्तद्वत्कर्मणश्च तदा तदा||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasadhAtugatajvaralakShaNam (50) · Śloka 50
ಉತ್ಕ್ಲೇಶೋ ಗೋಉರವಂ ದೈನ್ಯಂ ಭಙ್ಗೋಽಙ್ಗಾನಾಂ ವಿಜೃಮ್ಭಣಮ್| ಅರೋಚಕೋ ವಮಿಃ ಸಾದಃ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ರಸಗೇ ಜ್ವರೇ||೫೦||
उत्क्लेशो गोउरवं दैन्यं भङ्गोऽङ्गानां विजृम्भणम्| अरोचको वमिः सादः सर्वस्मिन् रसगे ज्वरे||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktagatajvaralakShaNam (51) · Śloka 51
ರಕ್ತನಿಷ್ಠೀವನಮ್ ತೃಷ್ಣಾ ರಕ್ತೋಷ್ಣಪಿಟಕೋದ್ಗಮಃ| ದಾಹಾರಾಗಭ್ರಮಮದಪ್ರಲಾಪಾ ರಕ್ತಸಂಶ್ರಿತೇ||೫೧||
रक्तनिष्ठीवनम् तृष्णा रक्तोष्णपिटकोद्गमः| दाहारागभ्रममदप्रलापा रक्तसंश्रिते||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsagatajvaralakShaNam (52) · Śloka 52
ತೃಡ್ಗ್ಲಾನಿಃ ಸೃಷ್ಟವರ್ಚಸ್ತ್ವಗರ್ನ್ದಾಹೋ ಭ್ರಮಸ್ತಮಃ| ದೋಉರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಗಾತ್ರವಿಕ್ಷೇಪೋ ಮಾಂಸಸ್ಥೇ...........||೫೨||
तृड्ग्लानिः सृष्टवर्चस्त्वगर्न्दाहो भ्रमस्तमः| दोउर्गन्ध्यं गात्रविक्षेपो मांसस्थे...........||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medogatajvaralakShaNam (53) · Śloka 53
.............................. ಮೇದಸಿ ಸ್ಥಿತೇ| ಸ್ವೇದೋಽತಿತೃಷ್ಣಾ ವಮನಂ ಸ್ವಗನ್ಧಸ್ಯಾಽಸಹಿಷ್ಣುತಾ| ಪ್ರಲಾಪೋ ಗ್ಲಾನಿರುಚಿಃ..........................||೫೩||
.............................. मेदसि स्थिते| स्वेदोऽतितृष्णा वमनं स्वगन्धस्याऽसहिष्णुता| प्रलापो ग्लानिरुचिः..........................||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthigatajvaralakShaNam (54) · Śloka 54
.............. ಅಸ್ಥಿಸ್ಥೇ ತ್ವಸ್ಥಿಭೇದಬನಮ್| ದೋಷಪ್ರವೃತ್ತಿರೂರ್ಧ್ವಾಧಃ ಶ್ವಾಸಾಙ್ಗಕ್ಷೇಪಕೂಜನಮ್||೫೪||
.............. अस्थिस्थे त्वस्थिभेदबनम्| दोषप्रवृत्तिरूर्ध्वाधः श्वासाङ्गक्षेपकूजनम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjagatajvaralakShaNam (55) · Śloka 55
ಅನ್ತರ್ದಾಹೋ ಬಹಿಶ್ಶೈತ್ಯಂ ಶ್ವಾಸೋ ಹಿಧ್ಮಾ ಚ ಮಜ್ಜನೇ||೫೫||
अन्तर्दाहो बहिश्शैत्यं श्वासो हिध्मा च मज्जने||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukragatajvaralakShaNam (56) · Śloka 56
ತಮಸೋದರ್ಶನಂ ಮರ್ಮಚ್ಛೇದನಂ ಸ್ತಬ್ಧಮೇಢ್ರತಾ| ಶುಕ್ರಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ಮೃತ್ಯುಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ಶುಕ್ರಸಂಶ್ರಯೇ||೫೬||
तमसोदर्शनं मर्मच्छेदनं स्तब्धमेढ्रता| शुक्रप्रवृत्तिर्मृत्युश्च जायते शुक्रसंश्रये||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtugatajvarANAM duHsAdhyatvam (57) · Śloka 57
ಉತ್ತರೋತ್ತರದುಃಸಾಧ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚಾತ್ರಾಽನ್ತ್ಯೋಉ ತು ವರ್ಜಯೇತ್||೫೭||
उत्तरोत्तरदुःसाध्याः पञ्चात्राऽन्त्योउ तु वर्जयेत्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepakajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ಪ್ರಲಿಮ್ಪನ್ನಿವ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಗೌರವೇಣ ಚ| ಮನ್ದಜ್ವರಃ ಪ್ರಲೇಪಸ್ತು ಸಶೀತಃ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಲೇಪಕಃ|೫೮|
प्रलिम्पन्निव गात्राणि श्लेष्मणा गौरवेण च| मन्दज्वरः प्रलेपस्तु सशीतः स्यात्प्रलेपकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtabalAsakajvara lakShaNam (58) · Śloka 58
ನಿತ್ಯಂ ಮನ್ದಜ್ವರೋ ರೂಕ್ಷಃ ಶೀತಃ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಸಿಧ್ಯತಿ| ಸ್ತಬ್ಧಾಙ್ಗಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಭೂಯಿಷ್ಠೋ ಭವೇದ್ವಾತವಲಾಸಕಃ|೫೮|
नित्यं मन्दज्वरो रूक्षः शीतः कृच्छ्रेण सिध्यति| स्तब्धाङ्गः श्लेष्मभूयिष्ठो भवेद्वातवलासकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hAridrakajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ಹರಿದ್ರಾಭೇಕವರ್ಣಾಭಸ್ತದ್ವರ್ಣಃ ಯಃ ಪ್ರಮೇಹತಿ| ಸ ವೈ ಹಾರಿದ್ರಕೋ ನಾಮ ಜ್ವರಭೇದೋಽನ್ತಕಃ ಸ್ಮೃತಃ|೫೮|
हरिद्राभेकवर्णाभस्तद्वर्णः यः प्रमेहति| स वै हारिद्रको नाम ज्वरभेदोऽन्तकः स्मृतः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrikajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ಕಫವಾತೋಉ ಸಮೋಉ ಯಸ್ಯ ಹೀನಪಿತ್ತಸ್ಯ ದೇಹಿನಿಃ| ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ವಾ ಯದಿ ಮನ್ದೋ ಜಾಯತೇ ರಾತ್ರಿಕೋ ಜ್ವರಃ|೫೮|
कफ़वातोउ समोउ यस्य हीनपित्तस्य देहिनिः| तीक्ष्णो वा यदि मन्दो जायते रात्रिको ज्वरः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarAtrikajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ದಿವಾಕರಾ ಪೀತಬಲೇ ವ್ಯಾಯಾಮಾಚ್ಚ ವಿಶೋಷಿತೇ| ಶರೀರೇ ನಿಯತಂ ವಾತಾಜ್ಜ್ವರಃ ಸ್ಯಾತ್ ಪೂರ್ವರಾತ್ರಿಕಃ|೫೮|
दिवाकरा पीतबले व्यायामाच्च विशोषिते| शरीरे नियतं वाताज्ज्वरः स्यात् पूर्वरात्रिकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ಆಮಾಶಯೇ ಯದಾ ದುಷ್ಟೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತೇ| ತದಾರ್ಧಂ ಶೀತಲಂ ದೇಹೇ ತ್ವರ್ಧಞ್ಚೋಷ್ಣಂ ಪ್ರಜಾಯತೇ|೫೮|
आमाशये यदा दुष्टे श्लेष्मपित्ते व्यवस्थिते| तदार्धं शीतलं देहे त्वर्धञ्चोष्णं प्रजायते|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ಕಾಯೇ ಪಿತ್ತಂ ಯದಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಚಾನ್ತೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ| ಊಷ್ಣತ್ವಂ ತೇನ ದೇಹಸ್ಯ ಶೀತತ್ವಂ ಕರಪಾದಯೋಃ||೫೮||
काये पित्तं यदा श्लेष्मा चान्ते व्यवस्थितः| ऊष्णत्वं तेन देहस्य शीतत्वं करपादयोः||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaramokShakAlIna lakShaNAni (59) · Śloka 59
ಧಾತೂನ್ ಪ್ರಕ್ಷೋಭಯನ್ ದೋಷೋ ಮೋಕ್ಷಕಾಲೇ ವಿಲೀಯತೇ| ತತೋ ನರಃ ಶ್ವಸನ್ ಸ್ವಿದ್ಯನ್ ಕೂಜನ್ ವಮತಿ ಚೇಷ್ಟತೇ| ವೇಪತೇ ಪ್ರಲಪತ್ಯುಷ್ಣೈಶ್ಶೀತೈಶ್ಚಾಽಙ್ಗೈರ್ಹತಪ್ರಭಃ| ವಿಸಂಜ್ಞೋ ಜ್ವರವೇಗಾರ್ತ್ತಃ ಸಕ್ರೋಧ ಇವ ವೀಕ್ಷತೇ| ಸದೋಷಶಬ್ದಂ ಚ ಶಕೃದ್ದ್ರವಂ ಸೃಜತಿ ವೇಗವತ್||೫೯||
धातून् प्रक्षोभयन् दोषो मोक्षकाले विलीयते| ततो नरः श्वसन् स्विद्यन् कूजन् वमति चेष्टते| वेपते प्रलपत्युष्णैश्शीतैश्चाऽङ्गैर्हतप्रभः| विसंज्ञो ज्वरवेगार्त्तः सक्रोध इव वीक्षते| सदोषशब्दं च शकृद्द्रवं सृजति वेगवत्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vigatajvaralakShaNAni (60-61) · Śloka 61
ದೇಹೋ ಲಘುವ್ಯಪಗತಕ್ಲಮಮೋಹತಾಪಃ ಪಾಕೋ ಮುಖೇ ಕರಣಸೋಉಷ್ಠವಮವ್ಯಥತ್ವಮ್| ಸ್ವೇದಃ ಕ್ಷವಃ ಪ್ರಕೃತಿಯೋಗಿಮನೋಽನ್ನಲಿಪ್ಸಾ ಕಣ್ಡೂಶ್ಚ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ವಿಗತಜ್ವರಲಕ್ಷಣಾನಿ||೬೦|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೋಉ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸ್ಯ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೋ ಜ್ವರನಿದಾನಂನಾಮ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬೧||
देहो लघुव्यपगतक्लममोहतापः पाको मुखे करणसोउष्ठवमव्यथत्वम्| स्वेदः क्षवः प्रकृतियोगिमनोऽन्नलिप्सा कण्डूश्च मूर्ध्नि विगतज्वरलक्षणानि||६०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतोउ अष्टाङ्गसंग्रहस्य निदानस्थानो ज्वरनिदानंनाम द्वितीयोऽध्यायः||६१||
🔊 Audio coming soon