6. madātyayādinidānam

Adhikarana atha madAtyayanidAnaM nAma ShaShTho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோ மதாத்யயநிதாநஂநாமாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

வாதகபோஹேதுஸாமாந்யாத்தாதுஶோஷணஸாமாந்யாச்ச ராஜயக்ஷ்மாநந்தரஂ மதாத்யயாதிநிர்ணயாத்யாயாரம்பஃ| மதேநாத்யயோ மதாத்யயஃ| மதஹேதுகோ வ்யாதிரித்யர்தஃ| மதோ நாம சித்ததாதுவிகாரஃ| ஸ ச மதகார்ய்யம்| மத்யஂ ச யதாகாரணதாஂ தத்ர ப்ரதிபத்யதே ததா தீக்ஷ்ண இத்யாதிநா தர்ஶயதி|| ௧||

Adhikarana madyaujasorguNAH (2) · Śloka 2

தீக்ஷ்ணோஷ்ணரூக்ஷாஸூக்ஷ்மமாம்லஂ வ்யவாய்யாஶுகரஂ லகு| விகாஶி விஶதஂ மத்யமோஜஸோऽஸ்மாத்விபர்யயஃ||௨||

தீக்ஷ்ணாதிகுணதஶகஸஂயுக்தஂ மத்யம்| தேநாஸ்மாந் மத்யாத்தீக்ஷ்ணாதிகுணவிபரீதமந்தாதிகுணதஶகஸஂயுக்தஸ்யௌஜஸௌ விபர்ய்யய ஏவ||௨||

Adhikarana madyatulyatve~api viShasya mArakatve hetuH (3) · Śloka 3

தீக்ஷ்ணாதயோ விஷேऽப்யுக்தாஶ்சித்தோபப்லாவிநோ குணாஃ| ஜீவிதாந்தாய ஜாயந்தே விஷே தூத்கர்ஷவத்திதஃ||௩||

தீக்ஷ்ணாதயோ குணா விஷேऽப்யுக்தாஃ| தத்ரஸ்தாஶ்ச தே ஜீவிதாந்தாய ஜாயந்தே| தத்ர தேஷாமுத்கர்ஷவத்திஹேதுஃ| அநேநைதத்கதயதி-விஷஂ மத்யஂ ஸமமேவௌஜஸோ விபரீதமிதி|| ௩||

Adhikarana prathamamadaH (4) · Śloka 4

தீக்ஷ்ணாதிபிர்குணைர்மத்யஂ மந்தாதீநோஜஸோ குணாந்| தஶபிர்தஶஸஂக்ஷோப்ய சேதோ நயதி விக்ரியாம்| ஆத்யே மத்யே...............................||௪||

அத ஏவ மத்யஂ தீக்ஷ்ணாதிகுணமோஜஸோஃ மந்தாதிகுணம்; அதோ விபர்ய்யயாந்மத்யஂ ஸேவிதஂ தீக்ஷ்ணாதிபீஃ ஸர்வைர்தஶபிர்குணைரோஜஸோ மந்தாதீந் தஶாபி குணாந் விக்ஷோப்ய சேதோவிக்ரியாஂ நயதி| அயமாத்யோ மதஃ|| ௪||

Adhikarana dvitIyamadaH (5) · Śloka 5

...............த்விதீயே து ப்ரமாதாயதநே ஸ்திதஃ| துர்விகல்பஹதோ மூடஃ ஸுகமித்யவபுத்யதே||௫||

ததோ மத்யஸ்யாऽதிபாநேந த்விதீயோ மதோ பவதி| யஸ்மிந் ப்ரமாதாயதநே ப்ரமாதகரணபூதே ஸ்திதஃ புருஷோ துர்விகல்பஹதஃ ஸந் மூடஸ்ததேவ ஸுகமித்யவபுத்யதே|| ௫||

Adhikarana tRutIyamadaH (6) · Śloka 6

மத்யமோத்தமயோஃ ஸந்திஂ ப்ராப்ய ராஜஸதாமஸஃ| நிரங்குஶ இவ வ்யாலோ ந கிஞ்சிந்நாசரேஜ்ஜடஃ||௬||

ததோऽபி ததீயோ மதோ பவதி| யஸ்ய த்விதீயேந ததாவிதஃ ஸந்திர்பவதி| யஂ ஸந்திஂ ரஜஸ்தமோப்யாஂ யுக்தஃ ஸந் புருஷோ நிரங்குஶ இவ வ்யாலோ ந கிஞ்சிந்நாசரேஜ்ஜடஃ| நிரங்குஶஃ ஸ்வதந்த்ரவத்திஃ வ்யாலோ துஷ்டகஜஃ|| ௬||

Adhikarana tRutIyamadanindA (7) · Śloka 7

இயஂ பூமிரவத்யாநாஂ தௌஶ்ஶீல்யஸ்யேதமாஸ்பதம்| ஏகோऽயஂ பஹுமார்காயா துர்கதேர்தேஶிகஃ பரம்||௭||

அவத்யாநாஂ தோஷாணாமியஂ பூமிஃ| யோ மத்யமோத்தமயோஃ ஸந்திக்தஃ| தேஶிகஃ உபதேஷ்டா|| ௭||

Adhikarana sampUrNasya tRutIyamadasya lakShaNam (8) · Śloka 8

நிஶ்சேஷ்டஃ ஶவவச்சேதே ததீயே து மதே ஸ்திதஃ| மரணாதபி பாபாத்மா கதஃ பாபதராஂ தஶாம்||௮||

யதா து ததீயஂ மதஂ ஸம்பூர்ணஂ ப்ராப்நோதி ததா ஸஃ பாபாந்மரணாதபி பாபதராஂ தஶாமவஸ்தாஂ கதோ நிஶ்சேஷ்டஃ ஸந் ஶவவச்சேதே| ஏததேவாऽந்தரோக்தஂ மதத்ரயலக்ஷணம்|| ௮||

Adhikarana madyAsaktAvasthA (9) · Śloka 9

தர்மாதர்மஂ ஸுகஂ துஃகமர்தாநர்தஂ ஹிதாஹிதம்| யதாऽஸ்க்தோ ந ஜாநாதி கதஂ தச்சீலயேத்புதஃ||௯||

தச்ச மத்யஂ புதஃ ஶீலயிதுஂ நார்ஹதி| யஸ்மிந்நாऽஸக்தே தர்மாதர்மாதிகஂ தஷ்டபலஂ ந ஜாநாதி| தந்மத்யஂ கதஂ புதஃ ஶீலயேத்||௯||

Adhikarana madyapAne doShAH (10) · Śloka 10

மத்யே மோஹோ பயஂ ஶோகஃ க்ரோதோ மத்யுஶ்ச ஸஂஶ்ரிதாஃ| ஸோந்மாதமதமூர்ச்சாயாஃ ஸாऽபஸ்மாராபதாநகாஃ||௧௦||

மத்யே நித்யஂ மோஹாதயஃ ஸஂஶ்ரிதாஃ தத்காரணத்வாத் அபதாநகோ வாதவ்யாதௌ வக்ஷ்யதே|| ௧௦||

Adhikarana madyasyA~asAdhutvam (11) · Śloka 11

யத்ரைகஃ ஸ்மதிவிப்ரஂஶஸ்தத்ர ஸர்வமஸாது யத்| அயுக்தியுக்தமந்நஂ ஹி வ்யாதயே மரணாய வா| மத்யஂ த்ரிவர்கதீதைர்யலஜ்ஜாதேரபி நாஶநம்||௧௧||

அதவா கிஂ மோஹாதிபிருக்தைர்யத்ரைகஃ ஸ்மதிவிப்ரஂஶஸ்தத்ர யதஸாது தத்ஸர்வஂ ஸ்திதமேவ| தச்ச மத்யமயுக்த்யாயுக்தஂ ஸுதராமஸாது| ததா சாந்நமயுக்தியுக்தஂ வ்யாதயே பவதி| அதவா மரணாய பவதி| ஏதந்ந கதாசிததஷ்டக்ஷத்யை| மத்யஂ புநரயுக்தியுக்தஂ த்ரிவர்காதிநாஶநேऽபி பர்ய்யாப்தஂ பவதி| தீர்வஸ்துக்ரஹணஶக்திஃ| தைர்ய்யஂ மநஸஃ ஸ்திரத்வம்| ஆதிக்ரஹணேநாந்யேஷாஂ ஶ்லாக்யாநாஂ குணாநாஂ க்ரஹணம்|| ௧௧||

Adhikarana balyAdayo madyena nAtimAdyanti (12) · Śloka 12

நாऽதிமாத்யந்தி பலிநஃ கதாஹாரா மஹாஶநாஃ| ஸ்நிக்தாஃ ஸத்வவயோயுக்தா மத்யநித்யாஸ்ததந்வயாஃ| மேதஃ கபாதிகா மந்தவாதபித்தாஃ தடாக்நயஃ||௧௨||

தச்ச மத்யஂ ந ஸர்வத்ர தோஷாவஹத்வேந ஸம்பவதி| யதோ பல்யாதயோ பஹுநாபி மத்யேந நாऽதிமாத்யந்தி| ததந்வயாஃ மத்யகுலோத்பந்நாஃ||௧௨||

Adhikarana durbalAH amlamadyAdinA cAdimAdyanti (13) · Śloka 13

விபர்யயேऽதிமாத்யந்தி விஸ்த்ரப்தாஃ குபிதாஶ்ச யே| மத்யேந சாம்லரூக்ஷேண ஸாऽஜீர்ணே பஹுநாதி ச||௧௩||

தத்ஸ்வரூபவிபர்ய்யயே சாऽதிமாத்யந்தி| ததா விஸ்த்ரப்தாஃ ஸுவிஶ்வஸ்தாஃ ததா குபிதாஶ்ச யே அம்லரூக்ஷேண ச மத்யேந ஸர்வ ஏவாதிமாத்யந்தி| இதி ஸம்பந்தஃ| ததா ஸாऽஜீர்ணே பீதேநாபி| பஹுநா ச பீதேந||௧௩||

Adhikarana madAtyayaprabhedAH (14) · Śloka 14

வாதாத்பித்தாத்கபாத்ஸர்வைஶ்சத்வாரஃ ஸ்யுர்மதாத்யயாஃ| ஸர்வேऽபி ஸர்வைர்ஜாயந்தே வ்யபதேஶஸ்து பூயஸா||௧௪||

வாதாதிபிஃ ஸந்நிபாதேந ச சத்வாரோ மதாத்யயாஃ ஸ்யுஃ| ஸர்வேஷாமபி த்ரிதோஷஜத்வே பூயஸா வ்யபதேஶஃ|| ௧௪||

Adhikarana madAtyayasAmAnyalakShaNam (15) · Śloka 15

ஸாமாந்யஂ லக்ஷணஂ தேஷாஂ ப்ரமேஹா ஹதயவ்யதா| விட்பேதஃ ஸததஂ தஷ்ணா ஸௌம்யாக்நேயா ஜ்வரோऽருசிஃ| ஶிரஃ பார்ஶ்வாஸ்திக்கம்போ மர்மபேதஸ்த்ரிகக்ரஹஃ| ஜ்வரோ விபந்தஸ்திமிரஂ காஸஶ்வாஸப்ரஜாகராஃ| ஸ்வேதோऽதிமாத்ரஂ விஷ்டம்பஃ ஶ்வயதுஶ்சித்தவிப்ரமஃ| ப்ரலாபஶ்சர்திருத்க்லேஶோ ப்ரமோ துஃஸ்வப்நதர்ஶநம்||௧௫||

ஸர்வேஷாஂ மதாத்யயாநாஂ ப்ரமேஹாதிஸாதாரணஂ லிங்கம்| ஸௌம்யாக்நேயா ஜ்வரோ யோ மிஶ்ரலக்ஷண இத்யுக்தஃ|| ௧௫||

Adhikarana vAtikamadAtyayalakShaNAni (16) · Śloka 16

விஶேஷாஜ்ஜாகரஶ்வாஸகம்பமூர்தருஜோऽநிலாத்| ஸ்வப்நே ப்ரமத்யுத்பததி ப்ரேதைஶ்ச ஸஹ பாஷதே||௧௬||

ஏஷு லிங்கேஷு ஸத்ஸ்வபி வாதிகே ஜாகராதிகஂ ஸாதிஶயஂ பவதி||௧௬||

Adhikarana paittikamadAtyayalakShaNAni (17) · Śloka 17

பித்தாத்தாஹஜ்வரஸ்வேதமோஹாதீஸாரதட்ப்ரமாஃ| தேஹோ ஹரிதஹாரித்ரோ ரக்தநேத்ரகபாலதா||௧௭||

பித்தாத்தாதிகம்|| ௧௭||

Adhikarana shlaiShmikamadAtyayalakShaNAni (18) · Śloka 18

ஶ்லேஷ்மணா சர்திஹல்லாஸநித்ரோதர்தாங்ககௌரம்||௧௮||

ஶ்லேஷ்மணா சர்த்யாதிகம்|| ௧௮||

Adhikarana sAnnipAtikamadAtyayalakShaNAni (19) · Śloka 19

ஸர்வஜே ஸர்வலிங்கத்வஂ...............||௧௯||

ஸந்நிபாதிகே மதாத்யயே ஸர்வஂ லிங்கத்வம்| இதி மதாத்யயஃ||௧௯||

Adhikarana dhvaMsakavikShayau dhvaMsakavikShayasambhavahetuH (20) · Śloka 20

...................ஂஉக்த்வா மத்யஂ பிபேஷு யஃ| ஸஹஸாऽநுசிதஂ சாந்யத்தஸ்ய த்வஂஸகவிக்ஷயௌ| பவேதாஂ மாருதாத்கஷ்டௌ துர்பலஸ்ய விஶேஷதஃ||௨௦||

அநந்தரஂ மத்யகாரணௌ த்வஂஸகவிக்ஷயௌ நிர்ணீயேதே| யோ நரோ மத்யபஃ ஸந் மத்யஂ பஹுகாலஂ த்யக்த்வா ஸஹஸாऽந்யதநுசிதஂ மத்யஂ பிபேத் தஸ்ய வாதாத்தேதோர்த்வஂஸகவிக்ஷயௌ நாம்நா கஷ்டௌ வ்யாதீ பவேதாம்||௨௦||

Adhikarana dhvaMsakalakShaNam (21) · Śloka 21

த்வஂஸகே ஶ்லேஷ்மநிஷ்டீவஃ கண்டஶோஷோऽதிநித்ரதா| ஶப்தாऽஸஹத்த்வஂ தந்த்ரா ச ........................||௨௧||

துர்பலஸ்ய து விஶேஷேண தௌ ஸ்யாதாம்| த்வஂஸகே ஶ்லேஷ்மநிஷ்டீவாதி லக்ஷணம்||௨௧||

Adhikarana vikShayalakShaNam (22) · Śloka 22

...................விக்ஷயேऽங்கஶிரோऽதிருக்| ஹத்கண்டரோதஃ ஸம்மோஹஃ காஸஸ்தஷ்ணாவமிஜ்வரஃ||௨௨||

விக்ஷயேऽங்கருகாதி|| ௨௨||

Adhikarana tyaktamadyasya lAbhAH (23) · Śloka 23

நிவத்தோ யஸ்து மத்யேப்யோ ஜிதாத்மா புத்திபூர்வகத்| விகாரைஃ ஸ்பஶ்யதே ஜாது ந ஸ ஶாரீரமாநஸைஃ||௨௩||

மத்யமுபஸஂஹரதி-நிவத்த இத்யாதிநா| ஸுபோதம்|| ௨௩||

Adhikarana madamUrcchAsaMnyAsAnAM nidAnAdi (24) · Śloka 24

ரஜோமோஹாஹிதாஹாரபரஸ்ய ஸ்யுஸ்த்ரயோ கதாஃ| ரஸாஸக்சேதநாவாஹிஸ்த்ரோதோரோதஸமுத்பவாஃ| மதமூர்ச்சாயஸஂந்யாஸா யதோத்தரபலோத்தராஃ||௨௪||

அநந்தரஂ மத்யவச்சித்தோபகாதஸாமாந்யாதத்ரைவ மதாதயோ நிர்ணீயந்தே| ரஜோமோஹாத்யப்யாஸபரஸ்ய புருஷஸ்ய தோஷை ரஸாதிவாஹிஷு ஸ்த்ரோதஸ்ஸு ருத்தேஷு மோஹாதயோ வ்யாதிவிஶேஷா உத்பத்யந்தே| தே ச யதோத்தரஂ பலாதிகாஃ| மதாமூர்ச்சாயஸ்ததஃ ஸஂந்யாஸ இதி|| ௨௪||

Adhikarana madanidAnam, madaprabhedAH (25) · Śloka 25

மதோऽத்ர தோஷைஃ ஸர்வைஶ்ச ரக்தமத்யவிஷைரபி||௨௫||

தேஷு ச வாதாதிபிஃ ஸந்நிபாதேந ரக்தமத்யவிஷைஶ்சேதி ஸப்த பேதாஃ||௨௫||

Adhikarana vAtamadalakShaNam (26) · Śloka 26

ஸக்தாऽநல்பத்ருதாபாஷஶ்சலஸ்கலிதசேஷ்டிதஃ| ரூக்ஷஶ்யாவாருணதநுர்மதே வாதோத்பவே பவேத்||௨௬||

ஸக்தாபாஷத்வாதியுக்தஃ புருஷோ வாதோத்பவே மதே பவேத்|| ௨௬||

Adhikarana pittamadalakShaNam (27) · Śloka 27

பித்தேந க்ரோதநோ ரக்தபீதாபஃ கலஹப்ரியஃ||௨௭||

பித்தேந க்ரோதநத்வாதியுக்தஃ|| ௨௭||

Adhikarana kaphamadalakShaNam (28) · Śloka 28

ஸ்வல்பாஸம்பத்தவாக்பாண்டுஃ கபாத்தயாநபரோऽலஸஃ||௨௮||

கபாத்தயாநபரத்வாதியுக்தஃ|| ௨௮||

Adhikarana sAnnipAtikamadalakShaNam (29) · Śloka 29

ஸர்வாத்மா ஸந்நிபாதேந.................||௨௯||

ஸந்நிபாதேநாऽநந்தரோக்தஂ ஸர்வலிங்கம்|| ௨௯||

Adhikarana raktajamadalakShaNam (30) · Śloka 30

............................. ரக்தாத்ஸ்தப்தாங்கதஷ்டிதா| பித்தலிங்கஞ்ச ......................................||௩௦||

ரக்தாத் மதே ஸ்தப்தாங்கதஷ்டிதா பித்தலிங்கஞ்ச பவதி|| ௩௦||

Adhikarana madyajamadalakShaNam (31) · Śloka 31

.................... மத்யேந விகதேஹாஸ்வராங்கதா||௩௧||

மத்யேந மதே விகதேஹத்வாதிலிங்கம்|| ௩௧||

Adhikarana viShajamadalakShaNam (32) · Śloka 32

விஷாத்கம்போऽதிநித்ரா ச ஸர்வேப்யோऽப்யதிகஶ்ச ஸஃ||௩௨||

விஷாந்மதே கம்போऽதிநித்ரா ச பவதி| ஸ ஏவ ஸர்வ-மதேப்யோऽதிகோ துஸ்ஸாத்யதாவஹஃ|| ௩௨||

Adhikarana raktajAdimadeShu lakShaNaiH doShasa~ggatirj~jeyA (33) · Śloka 33

லக்ஷயேல்லக்ஷணோத்கர்ஷாத்வாதாதீந் ஶோணிதாதிஷு||௩௩||

தேஷு ச ஶோணிதாதிமதேஷு வாதாதீந் லக்ஷணோத்கர்ஷாத் லக்ஷயேத்| அநேநைததுக்தம்-ரக்தமத்யவிஷமதாஃ யத்யபி த்ரிதோஷஜாஸ்ததாऽப்யுத்கஷ்டேந வாதாதீநாமந்யதமஸ்யாऽதிக்யஂ வ்யவஸ்யேத்| இத்யுக்தா மதாஃ||௩௩||

Adhikarana mUrcchAyanidAnam, vAtamUrcchAlakShaNam (34) · Śloka 34

அருணஂ நீலகஷ்ணஂ வா கஂ பஶ்யந் ப்ரவிஶேத்தமஃ| ஶீக்ரஂ ச ப்ரதிபுத்யேத ஹத்பீடா வேபர்ப்ரமஃ| கார்ஶ்யஂ ச ஶ்யாவாருணா சாயா மூர்ச்சாயே மாருதாத்மகே||௩௪||

மூர்ச்சாயா உச்யந்தே| மாருதாத்மகே மூர்ச்சாயே புருஷோऽருணஂ நீலஂ கஷ்ணஂ வா ஆகாஶஂ பஶ்யஂஸ்தமஃ ப்ரவிஶேத்| ஶீக்ரஂ ச ப்ரதிபுத்யேத்| ஹத்பீடாதிகஂ சாத்ர பவதி தமஃ ப்ரவேஶஃ அசைதந்யம்|| ௩௪||

Adhikarana pittamUrcchAlakShaNam (35) · Śloka 35

பித்தேந ரக்தஂ பீதஂ வா நபஃ பஶ்யந் விஶேத்தமஃ| விபுத்யேத ச ஸஸ்வேதோ தாஹதட்தாபபீடிதஃ| பிந்நவிண்நீலபீதாபோ ரக்தபீதாகுலேக்ஷணஃ||௩௫||

ரக்தஂ பீதஂ வேத்யாதிபிகந்மூர்ச்சாயாஃ லக்ஷணம்|| ௩௫||

Adhikarana kaphamUrcchAlakShaNam (36) · Śloka 36

கபேந மேகஸங்காஶஂ பஶ்யந்நாகாஶமாவிஶேத்| தமஶ்சிராச்ச புத்யேத ஸஹல்லாஸப்ரஸேகவாந்| குருபிஸ்திமிதைரங்கைராத்ரசர்மாவநத்தவத்||௩௬||

மேகேத்யாதிகஂ கபமூர்ச்சாலக்ஷணம்||௩௬||

Adhikarana sAnnipAtikamUrcchAyalakShaNam (37) · Śloka 37

ஸர்வாகதிஸ்த்ரிபிர்தோஷைரபஸ்மார இவாऽபரஃ| பாதயத்யாஶு நிஶ்சேஷ்டஂ விநா பீபத்ஸசேஷ்டிதைஃ||௩௭||

த்ரிபிர்தோஷைர்மூர்ச்சாயஃ ஸர்வாகதிஃ ஸர்வரூபோ பவதி| மஹாரம்பத்வேऽபர இவாऽபஸ்மாரஃ| அயஂ து மூர்ச்சாயோ பீபத்ஸசேஷ்டிதைர்மூத்ரபுரீஷோத்ஸர்காதிபிர்விநா நிஶ்சேஷ்டஂ பௌருஷமாஶு பாதயதி|| ௩௭||

Adhikarana madamUrcchAyayoH saMnyAsAt bhedaH (38) · Śloka 38

தோஷேஷு மதமூர்ச்சாயாஃ கதவேகேஷு தேஹிநாம்| ஸ்வயமேவோபஶாம்யந்தி ஸஂந்யாஸேநௌஷதைர்விநா||௩௮||

அபஸ்மாராத் விநா மதமூர்ச்சாயயோஃ புநரவபோதே தோஷேஷ்வித்யாதிநாஹேதுருச்யதே| தேஹிநாஂ கதவேகேஷு ஸத்ஸு தோஷேஷு மதமூர்ச்சாயாஃ ஸ்வயமேவௌஷதநிரபேக்ஷமேவோபஶாம்யந்த்யாऽऽவேககாலம்| ஸஂந்யாஸஃ புநரௌஷதைர்விநா ந ஶாம்யதி|| ௩௮||

Adhikarana saMnyAsanidAnAdi saMnyAsastadasAdhyatva~jca (39) · Śloka 39

வாக்தேஹமநஸாஂ சேஷ்டாமாऽऽக்ஷிப்யாதிபலா மலாஃ| ஸஂந்யாஸஂ ஸந்நிபதிதாஃ ப்ராணாயதநஸஂஶ்ரயாஃ| குர்வந்தி தேந புருஷஃ காஷ்டபூதோ மதோபமஃ| ம்ரியேத ஶீக்ரஂ-ஶீக்ரஂ சேச்சிகித்ஸா ந ப்ரயுஜ்யதே||௩௯||

ஸஂந்யாஸஃ க உச்யத இத்யாऽऽஹ-வாகித்யாதி| அதிபலா ஸ்வகாரணவிஶேஷவஶாத்வாதாதயோ துஷ்டாஃ வாக்தேஹமநஸாஂ சேஷ்டாமாऽऽக்ஷிப்த கஹீத்வா பரஸ்பரஂ ஸந்நிவர்திதாஃ ப்ராணாயதநஸஂஶ்ரிதாஶ்ச ஸஂந்யாஸஂ குர்வந்தி| ப்ராணாயதநஂ ஹதயாதி| தேந ச ஸஂந்யாஸேந புருஷஃ காஷ்டபூதோ மதோபமஶ்ச பவதி| தத்ர யதி ஶீக்ரஂ சிகித்ஸா ந ப்ரயுஜ்யதே ததோ ம்ரியேதைவ|| ௩௯||

Adhikarana saMnyAse Ashu cikitsA yojyA (40) · Śloka 40

அகாதே க்ராஹபஹுலே ஸலிலௌக இவாதடே| ஸஂந்யாஸே விநிமஜ்ஜந்தஂ நரமாஶு நிவர்த்தயேத்||௪௦||

ததா பிஷக ஸஂந்யாஸே விநிமஜ்ஜந்தஂ நரமாஶு நிவர்தயேத்| அகாதே கம்பீரே க்ராஹபஹுலே அதடே ச ஸலிலௌகே நிமஜ்ஜந்தஂ நரஂ யதாபாந்தவா நிவர்தயந்தி|| ௪௦||

Adhikarana yuktiviyuktamadyadeShAH (41) · Śloka 41

மதமாநரோஷதோப்ரபதிபிரபிர்நிஜைஃ பரிஷ்வங்கஃ| யுக்தாயுக்தஂ ச ஸமஂ யுக்திவியுக்தேந மத்யேந||௪௧||

மதமாநேத்யாதிநா மதாத்யயநிதாநத்வாந்மத்யேநைவோபஸஂஹரந்நாஹ| தோஷோ ஹர்ஷஃ| ப்ரபதிஶப்தேந காமக்ரோதாதயஃ|யுக்தாயுக்தஂ ச ஸமமிதி கத்யாகத்யாவிவேகோ ந பவதி|| ௪௧||

Adhikarana yuktiyuktamadyaguNAH (42-6) · Śloka 6

பலகாலதேஶஸாத்ம்யப்ரகதிஸஹாயாமவயவாஂஸி| ப்ரவிபஜ்ய ததநுரூப யதி பிபதி ததஃ பிபத்யமதம்||௪௨|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதௌ அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ நிதாநஸ்தாநே மதாத்யயநிதாநஂ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ||௬||

ஏவஂ விதிஹீநஸ்ய தோஷமுக்த்வா பலகாலேத்யாதிநா விதியுக்தஸ்ய புநர்குணமாஹ| பலாதீநி பதங்நிரூப்ய பலாத்யநுரூபமேவ யதி மத்யஂ பிபதி ததோऽமதமேவ பிபதி|| ௪௨|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ நிதாநஸ்தாநே ஷஷ்டோऽத்யாயஃ