Adhikarana athodaranidAnaM nAma dvAdasho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
અથાત ઉદરનિદાનં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथात उदरनिदानं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
શોફાનાહજઠરવિકૃતિસામાન્યાદ્વિદ્રધ્યાદ્યનન્તરમુદર-નિર્ણયાયાઽધ્યાયારમ્ભઃ|| ૧||
Adhikarana udarasya nidAnaM samprAptishca (2) · Śloka 2
રોગાઃ સર્વેઽપિ મન્દેઽગ્નૌ સુતરમુદરાણિ તુ| અજીર્ણાન્મલિનિશ્ચાન્નૈર્જાયન્તે મલસઞ્ચયાત્| ઊર્ધ્વાધો ધાતવો રુધ્વા વાહિનીરમ્બુવાહિનીઃ| પ્રાણાગ્ન્યપાનાન્સન્દૂષ્ય કુર્ય્યુસ્ત્વઙ્માંસસન્ધિગાઃ| આધ્માપ્ય કુક્ષિમુદરમ્.............................||૨||
रोगाः सर्वेऽपि मन्देऽग्नौ सुतरमुदराणि तु| अजीर्णान्मलिनिश्चान्नैर्जायन्ते मलसञ्चयात्| ऊर्ध्वाधो धातवो रुध्वा वाहिनीरम्बुवाहिनीः| प्राणाग्न्यपानान्सन्दूष्य कुर्य्युस्त्वङ्मांससन्धिगाः| आध्माप्य कुक्षिमुदरम्.............................||२||
🔊 Audio coming soon
સર્વેષામપિ જ્વરાદીનામગ્નિમાન્દ્યસમ્ભવાદુદરાણામતિશયઃ| અતોઽજીર્ણહેતુકાન્ મલિનાન્નહેતુકાચ્ચ વાતાદિસઞ્ચયાદુદરાણિ જાયન્તે| ઊર્ધ્વાધ ઇત્યાદિકયા સમ્પ્રાપ્ત્યા મલા ઉદરં કુર્ય્યુરિતિ સમ્બન્ધઃ| ધાવતો વાતાદયઃ| અમ્બુવાહિનીઃ સિરા ઊર્ધ્વાધો દેહે રુધ્વા પ્રાણાદીંશ્ચ સન્દૂષ્ય ત્વઙ્માંસસ્ય મધ્યમાશ્રિતાઃ|| ૨||
Adhikarana udaraprabhedAH (3) · Śloka 3
...................... અષ્ટધા તચ્ચ ભિદ્યતે| પૃથગ્દોષૈઃ સમસ્તૈશ્ચ પ્લીહબદ્ધક્ષતોદકૈઃ||૩||
...................... अष्टधा तच्च भिद्यते| पृथग्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः||३||
🔊 Audio coming soon
તચ્ચોદરં વાતાદિભિઃ સન્નિપાતેન પ્લીહાદિભિશ્ચાષ્ટધા|| ૩||
Adhikarana udararogisAmAnyalakShaNam (4) · Śloka 4
તેનાર્ત્તાઃ શુષ્કતાલ્વોષ્ઠાઃ શૂનપાદકરોદરાઃ| નષ્ટચેષ્ટાબલાહારઃ કૃશાઃ પ્રધ્માતકુક્ષયઃ| સ્યુઃ પ્રેતરૂપાઃ પુરુષાઃ .........................||૪||
तेनार्त्ताः शुष्कताल्वोष्ठाः शूनपादकरोदराः| नष्टचेष्टाबलाहारः कृशाः प्रध्मातकुक्षयः| स्युः प्रेतरूपाः पुरुषाः .........................||४||
🔊 Audio coming soon
સુબોધમ્|| ૪||
Adhikarana udarapUrvarUpANi (5) · Śloka 5
..................................ભાવિનસ્તસ્ય લક્ષણમ્| ક્ષુન્નાશોઽન્નં ચિરાત્સર્વં સવિદાહં ચ પચ્યતે| જીર્ણાજીર્ણં ન જાનાતિ સૌહિત્યં સહતે ન ચ| ક્ષીયતે બલતઃ શશ્વત્ શ્વસિત્યલ્પેઽપિ ચેષ્ટિતે| વૃદ્ધિર્વિશોઽપ્રવૃત્તિશ્ચ કિઞ્ચિચ્છોફશ્ચ પાદયોઃ| રુગ્બસ્તિસન્ધૌ તતતાલધ્વલ્પા ભોજનૈરપિ| રાજીજન્મવલીનાશો જઠરે.............................||૫||
..................................भाविनस्तस्य लक्षणम्| क्षुन्नाशोऽन्नं चिरात्सर्वं सविदाहं च पच्यते| जीर्णाजीर्णं न जानाति सौहित्यं सहते न च| क्षीयते बलतः शश्वत् श्वसित्यल्पेऽपि चेष्टिते| वृद्धिर्विशोऽप्रवृत्तिश्च किञ्चिच्छोफश्च पादयोः| रुग्बस्तिसन्धौ तततालध्वल्पा भोजनैरपि| राजीजन्मवलीनाशो जठरे.............................||५||
🔊 Audio coming soon
લઘુભોજનાદિભિરપિ જઠરે તતતા રાજીજન્મવલીણાં નાશશ્ચ ભવતીતિ પૂર્વરૂપમ્|| ૫||
Adhikarana udarasAmAnyalakShaNam (6) · Śloka 6
......................................જઠરેષુ તુ| સર્વેષુ તન્દ્રા સદનં મલસઙ્ગોઽલ્પવહ્નિતા| દાહઃ શ્વયથુરાધ્માનમન્ત્રે સલિલસમ્ભવઃ||૬||
......................................जठरेषु तु| सर्वेषु तन्द्रा सदनं मलसङ्गोऽल्पवह्निता| दाहः श्वयथुराध्मानमन्त्रे सलिलसम्भवः||६||
🔊 Audio coming soon
સર્વેષુ જઠરેષુ તન્દ્રાદિ સાધારણં લિઙ્ગમ્|| ૬||
Adhikarana asa~jjAtajalasyodarasya lakShaNam (7) · Śloka 7
સર્વં ત્વતોયમરુણમશોફં નાતિભારિકમ્| ગવાક્ષિતં સિરાજાલૈઃ સદા ગુડુગુડાયતે| નાભિમન્ત્રં ચ વિષ્ટભ્ય વેગં કૃત્વા પ્રણશ્યતિ| મારુતો હૃત્કટીનાભિપાયુવંક્ષણવેદનઃ| સશબ્દો નિશ્ચરેદ્વાયુર્વિડ્બદ્ધા મૂત્રમલ્પકમ્| નાઽતિમન્ધોઽનલો લૌલ્યન્ન ચ સ્યાદ્વિરસં મખમ્||૭||
सर्वं त्वतोयमरुणमशोफं नातिभारिकम्| गवाक्षितं सिराजालैः सदा गुडुगुडायते| नाभिमन्त्रं च विष्टभ्य वेगं कृत्वा प्रणश्यति| मारुतो हृत्कटीनाभिपायुवंक्षणवेदनः| सशब्दो निश्चरेद्वायुर्विड्बद्धा मूत्रमल्पकम्| नाऽतिमन्धोऽनलो लौल्यन्न च स्याद्विरसं मखम्||७||
🔊 Audio coming soon
અરુણતાદ્યતોયસમ્ભવલિઙ્ગમ્| ભારિકં ગુરુ| ગુડુગુડુરિત્યવ્યક્તઃ શબ્દઃ| મારુતો વેગં કૃત્વા નશ્યતીતિ સમ્બધ્યતે| નશ્યતિ નોપલભ્યત ઇત્યર્થઃ| નાતિમન્દ ઇત્યાદિના સલિલસમ્ભવેઽતિમન્દત્વં દર્શિતમ્| ન ચ લૌલ્યં સ્યાત્| વિરસં ચ મુખં ન સ્યાત્| યથા સલિલ ઇત્યર્થાત્|| ૭||
Adhikarana vAtodaralakShaNam (8) · Śloka 8
તત્ર વાતોદરે શોફઃ પાણિપન્મુષ્કસન્ધિષુ| કુક્ષિપાર્શ્વોદરકટી પૃષ્ઠરુક્પર્વભેદનમ્| શુષ્કકાસોઽઙ્ગમર્દોઽધો ગુરુતા મલસંગ્રહઃ| શ્યાવારુણત્વગાદિત્વમકસ્માદ્ હ્નાસવૃદ્ધિમત્| સતોદભેદમુદરં તનુકૃષ્ણસિરાતતમ્| આધ્માતદૃતિવચ્છબ્દમાહતં પ્રકરોતિ ચ| વાયુશ્ચાત્ર સરુક્શબ્દો વિચરેત્સર્વતો ગતિઃ||૮||
तत्र वातोदरे शोफः पाणिपन्मुष्कसन्धिषु| कुक्षिपार्श्वोदरकटी पृष्ठरुक्पर्वभेदनम्| शुष्ककासोऽङ्गमर्दोऽधो गुरुता मलसंग्रहः| श्यावारुणत्वगादित्वमकस्माद् ह्नासवृद्धिमत्| सतोदभेदमुदरं तनुकृष्णसिराततम्| आध्मातदृतिवच्छब्दमाहतं प्रकरोति च| वायुश्चात्र सरुक्शब्दो विचरेत्सर्वतो गतिः||८||
🔊 Audio coming soon
પાણિશોફાદિવાતોદરલિઙ્ગમ્|| ૮||
Adhikarana pittodaralakShaNam (9) · Śloka 9
પિત્તોદરે જ્વરો મૂર્ચ્છા દાહસ્તૃટ્કટુકાસ્યતા| ભ્રમોઽતીસારઃ પીતત્વં ત્વગાદાવુદરં હરિત્| પીતતામ્રસિરાનદ્ધં સસ્વેદં સોષ્મ દહ્યતે| ધૂમાયતિ મૃદુસ્પર્શં ક્ષિપ્રપાકં પ્રદૂયતે||૯||
पित्तोदरे ज्वरो मूर्च्छा दाहस्तृट्कटुकास्यता| भ्रमोऽतीसारः पीतत्वं त्वगादावुदरं हरित्| पीतताम्रसिरानद्धं सस्वेदं सोष्म दह्यते| धूमायति मृदुस्पर्शं क्षिप्रपाकं प्रदूयते||९||
🔊 Audio coming soon
જ્વરાદિકં પિત્તોદરે|| ૯||
Adhikarana shleShmodaralakShaNam (10) · Śloka 10
શ્લેષ્મોદરેઽઙ્ગસદનં સ્વાપઃ શ્વયથુગૌરવમ્| નિદ્રોત્ક્લેશાઽરુચિશ્વાસકાસશુક્લત્વગાદિતાઃ| ઉદરં સ્તિમિતં સ્નિગ્ધં શુક્લરાજીતતં મહત્| ચિરાભિવૃદ્ધિકઠિનં શીતસ્પર્શં ગુરુ સ્થિરમ્||૧૦||
श्लेष्मोदरेऽङ्गसदनं स्वापः श्वयथुगौरवम्| निद्रोत्क्लेशाऽरुचिश्वासकासशुक्लत्वगादिताः| उदरं स्तिमितं स्निग्धं शुक्लराजीततं महत्| चिराभिवृद्धिकठिनं शीतस्पर्शं गुरु स्थिरम्||१०||
🔊 Audio coming soon
અઙ્ગસદનાદિકં શ્લેષ્મોદરે|| ૧૦||
Adhikarana sannipAtodarasya nidAnAdi (11) · Śloka 11
ત્રિદોષકોપનૈસ્તૈસ્તૈઃ સ્ત્રીદત્તૈશ્ચ રજોમલૈઃ| ગરદૂષીવિષાદ્યૈશ્ચ સરક્તાઃ સઞ્ચિતા મલાઃ| કોષ્ઠં પ્રાપ્ય વિકુર્વાણાઃ શોફમૂર્ચ્છાભ્રમાન્વિતમ્| કુર્ય્યુસ્ત્રિલિઙ્ગમુદરં શીઘ્રપાકં સુદારુણમ્| બાધતે તચ્ચ સુતરાં શીતવાતાભ્રદર્શને||૧૧||
त्रिदोषकोपनैस्तैस्तैः स्त्रीदत्तैश्च रजोमलैः| गरदूषीविषाद्यैश्च सरक्ताः सञ्चिता मलाः| कोष्ठं प्राप्य विकुर्वाणाः शोफमूर्च्छाभ्रमान्वितम्| कुर्य्युस्त्रिलिङ्गमुदरं शीघ्रपाकं सुदारुणम्| बाधते तच्च सुतरां शीतवाताभ्रदर्शने||११||
🔊 Audio coming soon
ત્રિદોષકોપનૈરિત્યાદિના સન્નિપાતોદરસ્ય નિદાનાદિકમુચ્યતે| તૈસ્તૈરિત્યાદિ સર્વરોગનિદાનોક્તૈઃ (અ. સં. નિ. -૩૦)| તચ્ચ સન્નિપાતોદરં શીતાદિકાલે સુતરાં બાધતે|| ૧૧||
Adhikarana plIhodarasya nidAnAdi (12) · Śloka 12
અત્યાશિતસ્ય સંક્ષોભાદ્યાનપાનાદિચેષ્ટિતૈઃ| અતિવ્યવાયભારાધ્વગમનવ્યાધિકર્શનૈઃ| વામપાર્શ્વાશ્રિતઃ પ્લીહાચ્યુતઃ સ્થાનાદ્વિવર્ધતે| શોણિતં વા રસાદિભ્યો વિવૃદ્ધં તં વિવર્દ્ધયેત્||૧૨||
अत्याशितस्य संक्षोभाद्यानपानादिचेष्टितैः| अतिव्यवायभाराध्वगमनव्याधिकर्शनैः| वामपार्श्वाश्रितः प्लीहाच्युतः स्थानाद्विवर्धते| शोणितं वा रसादिभ्यो विवृद्धं तं विवर्द्धयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
અત્યાશિતસ્યેત્યાદિના પ્લીહોદરમુચ્યતે| અતિભુક્તવતો યાનાદિચેષ્ટતૈઃ સંક્ષોભાદિતવ્યવાયાદિકર્શનૈશ્ચ સ્થાનાચ્ચ્યુતઃ પ્લીહા વિવર્ધતે| અથવા રસાદિભ્યો ધાતુભ્યો રક્તં વિવૃદ્ધં વૃદ્ધિં પ્રાપ્તમાશ્રયત્વાત્તં પ્લીહાનં વિવર્ધયેત્|| ૧૨||
Adhikarana plIhodarasya saMsthAnaM lakShaNa~jca (13) · Śloka 13
સોઽષ્ઠીલેવાતિકઠિનઃ પ્રોન્નતઃ કૂર્મપૃષ્ઠવત્| ક્રમેણ વર્દ્ધમાનશ્ચ કુક્ષાવુદરમાવહેત્| શ્વાસકાસપિપાસાસ્યવૈરસ્યાધ્માનરુગ્જ્વરૈઃ| પાણ્ડુત્વમૂર્ચ્છર્જ્ઞચ્છર્દીભિર્દાહમોહૈશ્ચ સંયુતમ્| અરુણાભં વિવર્ણં વા નીલહારિદ્રરાજિમત્||૧૩||
सोऽष्ठीलेवातिकठिनः प्रोन्नतः कूर्मपृष्ठवत्| क्रमेण वर्द्धमानश्च कुक्षावुदरमावहेत्| श्वासकासपिपासास्यवैरस्याध्मानरुग्ज्वरैः| पाण्डुत्वमूर्च्छर्ज्ञच्छर्दीभिर्दाहमोहैश्च संयुतम्| अरुणाभं विवर्णं वा नीलहारिद्रराजिमत्||१३||
🔊 Audio coming soon
શ્વાસાદિભિઃ સંયુતમુદરમાવહેદિતિ સમ્બન્ધઃ|| ૧૩||
Adhikarana plIhodare doShAdhikyaj~jAnopAyaH (14) · Śloka 14
ઉદાવર્તરુગાઽઽનાહૈર્મોહતૃડ્દહનજ્વરૈઃ| ગૌરવારુચિકાઠિન્યૈર્વિદ્યાત્તત્ર મલાન્ ક્રમાત્||૧૪||
उदावर्तरुगाऽऽनाहैर्मोहतृड्दहनज्वरैः| गौरवारुचिकाठिन्यैर्विद्यात्तत्र मलान् क्रमात्||१४||
🔊 Audio coming soon
તત્ર પ્લીહોદરે ઉદાવર્ત્તાદિભિર્લિઙ્ગૈઃ ક્રમાદ્વાતાદીન્ મલાન્ વિદ્યાત્તેનોદાવર્તાદિભિર્લિઙ્ગૈર્વાતાધિકં પ્લીહોદરં ભવતિ| મોહાદિભિઃ પિત્તાધિકં ભવતિ| ગૌરવાદિભિઃ કફાધિક્યમ્|| ૧૪||
Adhikarana yakRududaram (15) · Śloka 15
પ્લીહવદ્દક્ષિણાત્પાર્શ્વાત્કુર્યાદ્યકૃદપિ ચ્યુતમ્||૧૫||
प्लीहवद्दक्षिणात्पार्श्वात्कुर्याद्यकृदपि च्युतम्||१५||
🔊 Audio coming soon
પ્લીહસમાનત્વાદ્યકૃતસ્તદુદરસ્યાપિ નિદાનાદિભિરનધિકતા||૧૫||
Adhikarana baddhodarasya samprAptiH (16) · Śloka 16
પક્ષ્મબાલસહાન્નેન ભુક્તૈર્બદ્ધાયને ગુદે| દુર્નામભિરુદાવર્ત્તૈરેન્નૈર્વાન્ત્રોપલેપિભિઃ| વર્ચઃ પિત્તકફાન્રુધ્વા કરોતિ કુપિતોઽનિલઃ| અપાનો જઠરં ...............................||૧૬||
पक्ष्मबालसहान्नेन भुक्तैर्बद्धायने गुदे| दुर्नामभिरुदावर्त्तैरेन्नैर्वान्त्रोपलेपिभिः| वर्चः पित्तकफान्रुध्वा करोति कुपितोऽनिलः| अपानो जठरं ...............................||१६||
🔊 Audio coming soon
પક્ષ્મબાલૈરિત્યાદિના બદ્ધોદરમાહ| પક્ષ્માદિભિર્ગુદે બદ્ધમાર્ગે કુપિતોઽનિલાઽપાનાખ્યો વર્ચઃ પ્રભૃતીન્ રુધ્વા જઠરં કુરુત ઇતિ સમ્બન્ધઃ|| ૧૬||
Adhikarana baddhodarasya lakShaNam (17) · Śloka 17
............................... તેન સ્યુર્દાહજ્વરતૃટ્ક્ષવાઃ| કાસશ્વાસોરુસદનં શિરોહૃન્નાભિપાયુરુક્| મલસઙ્ગોઽરુચિશ્છર્દિરુદરં મૂઢમારુતમ્| સ્થિરં નીલારુણસિરારાજીનદ્ધમરાજિ વા| નાભેરુપરિ ચ પ્રાયો ગોપુચ્છાકૃતિ જાયતે||૧૭||
............................... तेन स्युर्दाहज्वरतृट्क्षवाः| कासश्वासोरुसदनं शिरोहृन्नाभिपायुरुक्| मलसङ्गोऽरुचिश्छर्दिरुदरं मूढमारुतम्| स्थिरं नीलारुणसिराराजीनद्धमराजि वा| नाभेरुपरि च प्रायो गोपुच्छाकृति जायते||१७||
🔊 Audio coming soon
તેન જઠરેણ પુરુષસ્ય દાહાદયઃ સ્યુઃ| સુબોધમ્|| ૧૭||
Adhikarana chidrodaranidAnasamprAptilakShaNam (18) · Śloka 18
અસ્થ્યાદિશલ્યૈઃ સાન્નૈશ્ચ ભુક્તૈરત્યશનેન વા| ભિદ્યતે પચ્યતે ચાન્ત્રં તચ્છિદ્રૈશ્ચ સ્રવન્ બહિઃ| આમ એવ ગુદાદેતિ તતોઽલ્પાલ્પં સવિડ્રસઃ| તુલ્યઃ કુણપગન્ધેન પિચ્છિલઃ પીતલોહિતઃ| શેષશ્ચાપૂર્ય્ય જઠરં ઘોરમાવહેત્| વર્ધતે તદધો નાભેરાશુ ચૈતિ જલાત્મતામ્| ઉદ્રિક્તદોષરૂપઞ્ચ વ્યાપ્તઞ્ચ શ્વાસતૃડ્ભ્રમૈઃ| છિદ્રોદરમિદં પ્રાહુઃ પરિસ્રાવીતિ ચાપરે||૧૮||
अस्थ्यादिशल्यैः सान्नैश्च भुक्तैरत्यशनेन वा| भिद्यते पच्यते चान्त्रं तच्छिद्रैश्च स्रवन् बहिः| आम एव गुदादेति ततोऽल्पाल्पं सविड्रसः| तुल्यः कुणपगन्धेन पिच्छिलः पीतलोहितः| शेषश्चापूर्य्य जठरं घोरमावहेत्| वर्धते तदधो नाभेराशु चैति जलात्मताम्| उद्रिक्तदोषरूपञ्च व्याप्तञ्च श्वासतृड्भ्रमैः| छिद्रोदरमिदं प्राहुः परिस्रावीति चापरे||१८||
🔊 Audio coming soon
અસ્થ્યાદિશલ્યૈરિત્યાદિના છિદ્રોદરસ્ય નિદાનાદિકમાહ| તચ્છિદ્રૈશ્છિન્નપક્વાન્ત્રચ્છિદ્રૈઃ| સ્રવન્ કિઞ્ચિત્ ગુદાત્ બહિરેતિ| કિઞ્ચિજ્જઠરમાપૂર્ય્ય તિષ્ઠતિ| વાતાદિદોષાન્વયેન યાનિ રૂપાણિ તત્ર તાન્યુદ્રિક્તાનિ ભવન્તિ| વ્યાપ્તમતિશયેન યુતમ્| આચાર્યાઃ (ચરકાચાર્યાઃ) ઇદં છિદ્રોદરં નામ્ના આહુઃ| અપરે આચાર્યાઃ (સુશ્રુતાચાર્યાઃ) છિદ્રોદરસ્યૈવ પરિસ્રાવીતિ નામ મન્યતે|| ૧૮||
Adhikarana jalodaranidAnasamprAptilakShaNAni (19) · Śloka 19
પ્રવૃત્તસ્નેહપાનાદેઃ સહસાઽઽમામ્બુપાયિનઃ| અત્યમ્બુપાનાન્મન્દાગ્નેઃ ક્ષીણસ્યાતિકૃશસ્ય વા| રુધ્વામ્બુમાર્ગાનનિલઃ કફશ્ચ જલમૂર્ચ્છિતઃ| વર્દ્ધયેતાં તદેવામ્બુ તત્સ્થાનાદુદરાશ્રિતૌ| તતઃ સ્યાદુદરં તૃષ્ણાગુદસ્રુતિરુજાન્વિતમ્| કાસશ્વાસારુચિયુતં નાનાવર્ણસિરાતતમ્| તોયપૂર્ણદૃતિસ્પર્શશબ્દપ્રક્ષોભવેપથુઃ| દકોદરં મહત્સ્નિગ્ધં સ્થિરમાવૃત્તનાભિતત્||૧૯||
प्रवृत्तस्नेहपानादेः सहसाऽऽमाम्बुपायिनः| अत्यम्बुपानान्मन्दाग्नेः क्षीणस्यातिकृशस्य वा| रुध्वाम्बुमार्गाननिलः कफश्च जलमूर्च्छितः| वर्द्धयेतां तदेवाम्बु तत्स्थानादुदराश्रितौ| ततः स्यादुदरं तृष्णागुदस्रुतिरुजान्वितम्| कासश्वासारुचियुतं नानावर्णसिराततम्| तोयपूर्णदृतिस्पर्शशब्दप्रक्षोभवेपथुः| दकोदरं महत्स्निग्धं स्थिरमावृत्तनाभितत्||१९||
🔊 Audio coming soon
પ્રવૃત્તસ્નેહપાનાદેરિત્યાદિના દકોદરમાહ| તદમ્બુ કફાનિલાવુદરાશ્રયૌ વર્ધયેતમ્| તતસ્તૃષ્ણાન્વિતત્વાદિયુક્તમુદરં સ્યાત્| આવૃત્તા નાભિર્યત્ર|| ૧૯||
Adhikarana upekShAyAM sarvodarANAM jalodaratvaprAptiH (20) · Śloka 20
ઉપેક્ષયા ચ સર્વેષુ દોષાઃ સ્વસ્થાનતશ્ચ્યુતાઃ| પાકાદ્ દ્રવા દ્રવીકુર્ય્યઃ સન્ધીન્ સ્રોતોમુખાન્યપિ| સ્વેદશ્ચ બાહ્યસ્રોતસ્સુ વિહતસ્તિર્ય્યગાઽઽસ્થિતઃ| તદેવોદકમાપ્યાય્ય પિચ્છાં કુર્યાત્તદા ભવેત્| ગુરૂદરં સ્થિરં વૃત્તમાહતં ચ ન શબ્દવત્| મૃદુ વ્યપેતરાજીકં નાભ્યાં સ્પૃષ્ટં ચ સર્પતિ| તદનૂદકજન્માસ્મિન્ કુક્ષિવૃદ્ધિસ્તતોઽધિકમ્| સિરાન્તર્ધાનમુદકં જઠરોક્તં ચ લક્ષણમ્||૨૦||
उपेक्षया च सर्वेषु दोषाः स्वस्थानतश्च्युताः| पाकाद् द्रवा द्रवीकुर्य्यः सन्धीन् स्रोतोमुखान्यपि| स्वेदश्च बाह्यस्रोतस्सु विहतस्तिर्य्यगाऽऽस्थितः| तदेवोदकमाप्याय्य पिच्छां कुर्यात्तदा भवेत्| गुरूदरं स्थिरं वृत्तमाहतं च न शब्दवत्| मृदु व्यपेतराजीकं नाभ्यां स्पृष्टं च सर्पति| तदनूदकजन्मास्मिन् कुक्षिवृद्धिस्ततोऽधिकम्| सिरान्तर्धानमुदकं जठरोक्तं च लक्षणम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ઉપેક્ષયેત્યાદિના સર્વોદરેષૂદકરૂપાપતૌ હેતુરુચ્યતે| ઉપેક્ષયા વાતાદયઃ સ્થાનાચ્ચ્યુતાઃ પાકેન ચ સ્વયં દ્રવાઃ સન્ધ્યાદિકં દ્રવેયુઃ| સ્વેદશ્ચ બાહ્યવિહતસ્તદુદકમાપ્યાય્ય પિચ્છાં કુર્ય્યાત્| તદા ભવેદિત્યાદિ સુબોધમ્|| ૨૦||
Adhikarana vAtAdyudarANAM yathottaraM kRucchratvam (21) · Śloka 21
વાતપિત્તકફપ્લીહસન્નિપાતદકોદરમ્| કૃચ્છ્રં યથોત્તરં..................||૨૧||
वातपित्तकफप्लीहसन्निपातदकोदरम्| कृच्छ्रं यथोत्तरं..................||२१||
🔊 Audio coming soon
વાતોદરાત્ પિત્તોદરં કૃચ્છ્રમ્| તતઃ કફોદરમ્| તતઃ પ્લીહોદરમ્| તતઃ સન્નિપાતેન| તત ઉદકેનેતિ યથોત્તરાર્થઃ|| ૨૧||
Adhikarana asAdhyodaram (22) · Śloka 22
................................પક્ષાત્પરં પ્રાયોઽપરે હતઃ| સર્વઞ્ચ જાતસલિલં રિષ્ટોક્તોપદ્રવાન્વિતમ્||૨૨||
................................पक्षात्परं प्रायोऽपरे हतः| सर्वञ्च जातसलिलं रिष्टोक्तोपद्रवान्वितम्||२२||
🔊 Audio coming soon
અપરે બદ્ધચ્છિદ્રોદરે પ્રાયઃ પક્ષાદૂર્ધ્વં હતો મારયતઃ| પ્રાયોગ્રહણં પક્ષાદધરેઽપીતિ પ્રતિપત્ત્યર્થમ્| જાતસલિલત્વાદિયુક્તં સર્વમુદરં હન્તિ|| ૨૨||
Adhikarana sarvasyaivodarasya kRucchratamatvAdi (23) · Śloka 23
જન્મનૈવોદરં સર્વં પ્રાયઃ કૃચ્છ્રતમં મતમ્||૨૩||
जन्मनैवोदरं सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम्||२३||
🔊 Audio coming soon
જાતસલિલત્વાદિયુક્તં સર્વમુદરં હન્તિ|| ૨૩||
Adhikarana sAdhyodaralakShaNam (24-12) · Śloka 12
બલિનસ્તદજાતામ્બુયત્નસાધ્યં નવોત્થિતમ્||૨૪|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતૌ અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયાં નિદાનસ્થાને ઉદરનિદાનંનામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ||૧૨||
बलिनस्तदजाताम्बुयत्नसाध्यं नवोत्थितम्||२४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने उदरनिदानंनाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon
બલિનઃ પુરુષસ્યાજાતામ્બુ ચાઽભિનવોત્થિતં સદ્યત્નેન સાધ્યં ભવતિ|| ૨૪|| ઇતિ શ્રીમન્મહામહોપાધ્યાયેન્દુવિરચિતાયામ્ અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયાં નિદાનસ્થાને દ્વાદશોઽધ્યાયઃ