Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

2. garbhāvakrāntiḥ

Adhikarana atha garbhAvakrAntirnAma dvitIyo~adhyAyaH atha garbhAvakrAntirnAma dvitIyo~adhyAyaH upodghAtaH · Śloka

🔊 Audio coming soon

pūrvasminnadhyāyē putrakāmamadhikr̥tyōktaṁ, samprati tu yasyēva putrasya niṣēkāt prabhr̥ti yōgakṣēmau yathā-yathā sambhavataḥ yathā ca mātari tiṣṭhati yathā ca na vyāpadyatē, avyāpannaṁ ca yathā sukhaṁ sūta iti pradarśanārthamadhyāyārambhaḥ|

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

athātō garbhāvakrāntiṁ śārīraṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēdayādayō maharṣayaḥ||1||

View original

अथातो गर्भावक्रान्तिं शारीरं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेदयादयो महर्षयः||१||

🔊 Audio coming soon

athāta ityādi| atra garbhaśabdēna manassaṁygāccētanēnātmanādhiṣṭhitānāṁ mahābhūtānāṁ vikāraviśēṣa ucyatē| tasyāvakramaṇaṁ prāptiḥ svarūpalābhō yasminnadhyāyē nirṇīyatē sō'pyupacārāttacchēbdēnōcyatē|

Adhikarana garbhAvakrAntiprakAraH (2) · Śloka 2

gatē purāṇē rajasi navē'vasthitē śuddhē garbhasyāśayē mārgē ca bījātmanā śukramavikr̥tamavikr̥tēna vāyunā prēritamanyaiśca mahābhūtairanugatamārttavēnābhimūrcchitamanvakṣamēva rāgādiklēśavaśānuvartinā svakarmacōditēna manōjavēna jīvēnābhisaṁsr̥ṣṭaṁ garbhāśayamupayāti||2||

View original

गते पुराणे रजसि नवेऽवस्थिते शुद्धे गर्भस्याशये मार्गे च बीजात्मना शुक्रमविकृतमविकृतेन वायुना प्रेरितमन्यैश्च महाभूतैरनुगतमार्त्तवेनाभिमूर्च्छितमन्वक्षमेव रागादिक्लेशवशानुवर्तिना स्वकर्मचोदितेन मनोजवेन जीवेनाभिसंसृष्टं गर्भाशयमुपयाति||२||

🔊 Audio coming soon

sā ca garbhasyāvakrāntiḥ gatē purāṇa ityādinā prastūyatē| purāṇē'tītē karmataḥ sañcitē rajasi duṣṭaraktē gatē vāyunā strīdēhādbahiḥ prēritē r̥tōrādyadinatrayaṁ paścānnavē sāmpratikamāsabhavē'vasthitē ārttavasaṁjñē labdhapratiṣṭhē sati śuddhē ca garbhasyāśayē dōṣānupahatē mārgē ca śuddhē yēnānupahataṁ śukraṁ kṣētraṁ prāpnōti| śuddha rati rajasā sambadhyatē| garbhāśayamārgābhyāṁ ca| śuddhiśca svābhāvikyaupādhikī ca| aupādhikī dravyasaṁskārakr̥tā| bījātmanā garbhakāraṇamahābhūtasvabhāvēna aṅgādaṅgāt prēritamanyaiśca sūkṣmasvarūpairmanaḥ sahacāribhistanmātrākhyairmahābhūtairanugataṁ strīkṣētraprāptyā karmavaśādārttavēna miśrībhūtamanvakṣaṁ miśrībhāvāhīnakālamēva rāgādīnāṁ vaśē yō'nuvarttatē tathāvidhēna manōjavēna jīvēnābhisaṁsr̥ṣṭaṁ prāptasaṁyōgaṁ gārbhāśayaṁ śukramupayāti| rāgadvēṣāvidyāsmitābhinivēśāḥ klēśāḥ| ētē pañca mithyājñānāni| na pramāṇaṁ na cāpramāṇaṁ viparyayamātramiti kr̥tvā avidyā mūlaṁ klēśānāṁ śēṣāṇām| sukhānuśāyī rāgaḥ| tatprabhēda ēva dvēṣaḥ krōdhaḥ| asmitā'bhinivēśau mōhaśabdēnōktau| tatra avidyā yā anityē pr̥thivyādau nityabuddhiḥ| bījagarbhavāsādinā aśucau strīśarīrādau śucibuddhiḥ| duḥkhē ca pariṇāmatāpādibhirūpabhōgasukhē sukhabuddhiḥ| anātmani ca bāhyōpakaraṇabhāvēṣu śarīrē cātmabuddhiriti| ātmanō buddhēścābhēdagraha asmitā| anubhūtasukhasya tatsmr̥tyā tatkāraṇaprāptau gr̥ddhī rāgaḥ| anubhūtaduḥkhasya tadgrathanēṣu tātkālikī jighāṁsā dvēṣa iti klēśāḥ| avidyā cā''nādiḥ| ēṣāṁ klēśānāṁ vaśamanuvartatē yō jīva ātmā sa tathōktaḥ śubhā'śubhāni karmāṇi tāni cā''tmanaḥ| klēśamūlatvāt karmaṇām| amūni ca karmāṇi pacyamānāni vipākēna sukhāsukhalakṣaṇēna punaravidyāmēva puṣṇanti, atō'vicchinnēna pravāhēṇa karmaphalānurūpēṣu yōnyantarēṣvātmanō manaḥprabhr̥tibhiḥ saṁyōgānnityasyāpi janmaśabdēnōcyatē| manōjavēnētyātmanō niṣkriyatvānmanasā yuktasya kriyāvattvamiva darśayati| ēvambhūtaṁ śukraṁ garbhāśayamupayāti|| 2||

Adhikarana kAryANA~gkAraNAnuvidhAyitvam (3) · Śloka 3

kāryāṇāṁ kāraṇānuvidhāyitvāt tatsvabhāvatāṁ pratipadyatē||3||

View original

कार्याणां कारणानुविधायित्वात् तत्स्वभावतां प्रतिपद्यते||३||

🔊 Audio coming soon

tacca śukraṁ kāryyāṇāṁ kāraṇānuvidhāyitvāddhētōstatsvabhāvatāṁ kāraṇasādr̥śyaṁ pratipadyatē| kāryaṁ hi kāraṇasya svarūpānugacchati| tathā ca tilēbhyastilā ēva jāyantē na māṣāḥ| kāraṇaṁ ca yad garbhasya mātr̥pitr̥mahābhūtadēśakālagarbhāśayamātrāhāravihārādikam| tasya kāraṇasya svarūpānugamanād garbhasya tadākr̥tyādimataśca sambhavaḥ| ata ēva kāraṇavaśādākr̥tyādivailakṣaṇyam|| 3||

Adhikarana bhinnali~ggagarbhasambhave hetuH (4) · Śloka 4

tata ēva ca śukrasya bāhulyāt pumān ārttavasya bāhulyāt strī, tayōḥ sāmyē napuṁsakam||4||

View original

तत एव च शुक्रस्य बाहुल्यात् पुमान् आर्त्तवस्य बाहुल्यात् स्त्री, तयोः साम्ये नपुंसकम्||४||

🔊 Audio coming soon

ata ēva ca kāraṇānuvidhāyitvādēva puṁskāraṇasya śukrasya bāhulyāt pumān jāyatē, raktasya tu yōṣit | kāraṇayōḥ sāmyē napuṁsakamiti || 4 ||

Adhikarana bahvapatyatAkAraNam (5) · Śloka 5

śukrārttavē'nilēna khaṇḍaśō bhinnē yathāvibhāgamapatyānāmutpattiḥ||5||

View original

शुक्रार्त्तवेऽनिलेन खण्डशो भिन्ने यथाविभागमपत्यानामुत्पत्तिः||५||

🔊 Audio coming soon

miśrībhūtaśca śukrārttavaṁ svaviśiṣṭahētukō'nilō yadā khaṇḍaśaḥ karōti, tadā bahūnāmapyapatyānāṁ sambhavaḥ || 5 ||

Adhikarana viyoni-vikRutAkArApatyakAraNam (6) · Śloka 6

vikr̥tē viyōnyākr̥tīnāñca||6||

View original

विकृते वियोन्याकृतीनाञ्च||६||

🔊 Audio coming soon

yadā tvanilō vā'nyō vā dōṣaḥ śukrārttavaṁ kēnacit prakārēṇa vikarōti, tadā vikr̥tayōnīnāṁ vikr̥tākr̥tīnāñca garbhāṇāṁ sambhavaḥ | vikr̥tayōnayō yē yōṣitaḥ puṁsā saṁsr̥ṣṭāyāḥ mr̥gamēṣamārjārādayō jāyantē'tō vikr̥tākr̥tayaḥ kāṇapaṅgvādayaḥ || 6 ||

Adhikarana sadyogRuhItagarbhAyA lakShaNAni (7) · Śloka 7

atha nāryyāḥ sadyōgr̥hītagarbhāyāśca liṅgaṁ yōnyā bījagrahaṇaṁ tr̥ptirgarimā sphuraṇaṁ śukrārttavayōranubandhaśca tathā praharṣō hr̥llāsastandrā'ṅgasādaḥ prasēkō hr̥dayavyathā glāniḥ pipāsā ca||7||

View original

अथ नार्य्याः सद्योगृहीतगर्भायाश्च लिङ्गं योन्या बीजग्रहणं तृप्तिर्गरिमा स्फुरणं शुक्रार्त्तवयोरनुबन्धश्च तथा प्रहर्षो हृल्लासस्तन्द्राऽङ्गसादः प्रसेको हृदयव्यथा ग्लानिः पिपासा च||७||

🔊 Audio coming soon

athēti prastāvē | yōnyā bījagrahaṇādikaṁ sadyōgarbhāyāstatkālaprāptagarbhāyā nāryyā lakṣaṇam | yōnyā bījasya śukrasya grahaṇaṁ prasravābhāvaḥ | tr̥ptiḥ prāptagarbhāpēkṣayā ratāvanabhilāṣitā, śarīraprīṇanaṁ vā | gurutvamaṅgasya tasyaiva sphuraṇaṁ cālanam | ananubandhanam garbhavidāraṇādinā pratibandhaḥ | hr̥dutklēśayuktaḥ prasēka ēva hr̥llāsaḥ || 7 ||

Adhikarana vyaktagarbhAyA lakShaNAni (8) · Śloka 8

kramēṇa tu vyaktagarbhāyāḥ kukṣimātragauravaṁ kṣāmanētrasvaratā yōnirōmasaṁlulanaṁ nidrā jr̥mbhaṇaṁ mūrcchā chardiraruciḥ pādaśōphō'mlē'bhilāṣastēṣu tēṣu ca uccāvacēṣu bhāvēṣviti||8||

View original

क्रमेण तु व्यक्तगर्भायाः कुक्षिमात्रगौरवं क्षामनेत्रस्वरता योनिरोमसंलुलनं निद्रा जृम्भणं मूर्च्छा छर्दिररुचिः पादशोफोऽम्लेऽभिलाषस्तेषु तेषु च उच्चावचेषु भावेष्विति||८||

🔊 Audio coming soon

kālakramēṇa vyaktagarbhāyāḥ kramēṇaiva kukṣigātrādigauravādilakṣaṇam | kramēṇēti | yathā-yathā pravardhatē tathā-tathā kukṣigauravādayō bhavanti | kṣāmaśabdō nētrasvarābhyāṁ ca sambadhyatē | yōnirōmṇīñca saṁlulanaṁ calanam | yōnirōmṇāṁ vā saṁlulanaṁ vyālōlatā | tēṣu tēṣvanuktēṣvapi svakalpitēṣu nānāvidhēṣūccāvacēṣvaniyatēṣu bhāvēṣvāhāravihārādyupayōgiṣvabhilāṣa iti vyaktagarbhāyā liṅgam | vyaktaḥ sphuṭō nātisampūrṇō garbhō yasyāḥ || 8 ||

Adhikarana garbhiNyA ArttavAdarshanaM, jarAyvAdisambhavashca (9) · Śloka 9

tasyāśca rajōvāhināṁ srōtasāṁ vartmānyuparudhyantē garbhēṇa| tasmāt tataḥ paramārttavaṁ na dr̥śyatē| tatastadadhaḥ pratihatamaparamaparaṁ cōpacīyamānamaparētyāhuḥ, jarāyurityanyē| sthitē raktē rōmarājiḥ prādurbhavati||9||

View original

तस्याश्च रजोवाहिनां स्रोतसां वर्त्मान्युपरुध्यन्ते गर्भेण| तस्मात् ततः परमार्त्तवं न दृश्यते| ततस्तदधः प्रतिहतमपरमपरं चोपचीयमानमपरेत्याहुः, जरायुरित्यन्ये| स्थिते रक्ते रोमराजिः प्रादुर्भवति||९||

🔊 Audio coming soon

tasyāśca vyaktagarbhāyā rajōvahāni srōtāṁsi yaiḥ srōtōbhirmalabhūtaṁ raktamr̥tukālaṁ bahirvahati tēṣāṁ vartmāni mārgāṇi mukhāni garbhēṇa naikāhādācchādyantē | tasmāt kāraṇāt tataḥ garbhasya vyaktībhāvāt paramārttavaṁ na pravarttatē | yattu kadācid dr̥śyatē tadvaikr̥tam | tadaiva cārttavamadhō gamanē garbhēṇa pratihatamāhārapariṇāmācca pratidinamupacīyamānaṁ garbhasyāśaya ēvāparā garbhaśayyā''khyā sampadyata iti kēcidāhuḥ | anyē punarācāryyāstadārttavaṁ jarāyubhāvēna pariṇamatītyāhuḥ | tasminnēva raktē sthitē kōṣṭha ētāvaruddhē striyā nābhēradhō rōmarājiḥ pradurbhavati | tēna rōmarājyāstadēva jarāyōḥ sambandhi kāraṇamuktam || 9 ||

Adhikarana kapolAdau pInatAdarshanam (10) · Śloka 10

jarāyuśēṣaṁ cōrdhvamasr̥kpratipadyatē| tasmāt pīnakapōlapayōdharatā kr̥ṣṇauṣṭhacūcukatvañca||10||

View original

जरायुशेषं चोर्ध्वमसृक्प्रतिपद्यते| तस्मात् पीनकपोलपयोधरता कृष्णौष्ठचूचुकत्वञ्च||१०||

🔊 Audio coming soon

taddyārttavaṁ bahu jarāyubhāvēna pratighātādūrdhvaṁ pratipannaṁ kapōlayōḥ payōdharayōśca pīnatvaṁ sthaulyaṁ karōtyōṣṭhayōścūcukayōśca stanamukhākhyayōriti | tataścōrdhvapratipannādratatādyat stanaprāptaṁ tattatsthānasthitēna ślēṣmaṇā śvētēna kr̥tōparāgaṁ stanyatāṁ yāti || 10 ||

Adhikarana stanyotpattau kAraNam (11) · Śloka 11

stanāśrayamēva ca kaphōparañjitaṁ stanyatāmupagataṁ prasūtāyāṁ punarāhārarasēnāpyāyatē||11||

View original

स्तनाश्रयमेव च कफोपरञ्जितं स्तन्यतामुपगतं प्रसूतायां पुनराहाररसेनाप्यायते||११||

🔊 Audio coming soon

yattat stanyatāṁ yātaṁ prasūtāyā āhārarasēnāpi avidagdhēna prabhāvādāpyāyatē āsaṁskārakṣayādyēna prasūtāyā bhāvi stanyaṁ niyatakālaṁ bhavati || 11 ||

Adhikarana tRutIyamAsAvadhi garbhasyopacayakramaH (12) · Śloka 12

tatra prathamē māsē kalalaṁ jāyatē| dvitīyē ghanaḥ pēśyarbudaṁ vā| tēbhyaḥ kramāt puṁstrīnapuṁsakāni| tr̥tīyē pañcadhā prarōhati| tadyathā-- sakthinī, bāhū, śiraśca| sakthyādi prarōhaikakālamēva ca sarvamaṅgā''vayavōndriyāṇi yugapat sambhavantyanyatra janmōttarakālajēbhyō dantādibhyaḥ| kramēṇa tu sphuṭībhavanti| ēṣā prakr̥tiḥ| vikr̥tiratō'nyathā||12||

View original

तत्र प्रथमे मासे कललं जायते| द्वितीये घनः पेश्यर्बुदं वा| तेभ्यः क्रमात् पुंस्त्रीनपुंसकानि| तृतीये पञ्चधा प्ररोहति| तद्यथा-- सक्थिनी, बाहू, शिरश्च| सक्थ्यादि प्ररोहैककालमेव च सर्वमङ्गाऽऽवयवोन्द्रियाणि युगपत् सम्भवन्त्यन्यत्र जन्मोत्तरकालजेभ्यो दन्तादिभ्यः| क्रमेण तु स्फुटीभवन्ति| एषा प्रकृतिः| विकृतिरतोऽन्यथा||१२||

🔊 Audio coming soon

atō'nantaraṁ garbhasyā''prasavamavasthādikaṁ pradarśyatē | tatra prathamē māsē kalalaṁ kramēṇa bhavati | kalalē gr̥hītakāṭhinyam | dvitīyē tu māsē kāṭhinyakramēṇa yadā pumān sampadyatē tadā ghanō bhavati | ghanō nātidīrghaparivr̥ttō māṁsaprāyaḥ | yadā tu strī sampadyatē tadā pēśī caturasrā bhavati | yadā tu napuṁsakaṁ tadārbudaṁ parivr̥ttaṁ bhavati | tr̥tīyē tu māsē ghanaḥ pēśī vārbudaṁ vā sāmānyēna garbhaḥ pañcadhā prarōhati | adhikaraṇavicālē ca iti 'dhā' pratyayaḥ | dvē sakthinī, dvau bāhū, śiraśca pañcamaḥ | sakthyādiprarōhasamānakālamēva sarvāṅgā''vayavānāmindriyāṇāṁ ca sambhavaḥ | aṅgaṁ śarīraṁ tasyā''vayavā aṅgāvayavāḥ | sarvē ca tē'ṅgāvayavāstathōktāḥ | ēkakālaśabdēna bāhvādisamānakālatvamucyatē | yugapacchabdēna parasparaikakālatvam | janmōttarakālabhāvināṁ rōmadantādīnāmaṅgāvayavatvēna tatkālāsambhavatrirdhāraṇam | tē hi dantādayō jātasya jāyanta iti | tāni cā''vayavēndriyāṇi daśasu māsēṣu garbhasya sphuṭībhavanti | ēṣā prakr̥tiratō'nyathā vikr̥tirjñēyā | tēnaitaduktaṁ bhavati- upaghātakādyabhāva ēṣa sambhavakramaḥ | yadā tu lakṣyēṇōpaghātakāraṇaprāptistadā tadānurūpyēṇaiva vilakṣaṇā vikr̥tiḥ | yathōktakramavaiparītyē vikr̥tirucyata ityanyathārthaḥ || 12 ||

Adhikarana garbhali~ggAnurUpaM bhAvAnAM copasthitiH (13) · Śloka 13

yathāsvaṁ ca garbhasya puṁstrīnapuṁsakānyatamaliṅgānurūpā bhāvā manasi śarīrē ca santiṣṭhantē| vaiśēṣikaliṅgasaṅkarē tu yatō bhūyastvaṁ tatō'ntarā bhāvāḥ||13||

View original

यथास्वं च गर्भस्य पुंस्त्रीनपुंसकान्यतमलिङ्गानुरूपा भावा मनसि शरीरे च सन्तिष्ठन्ते| वैशेषिकलिङ्गसङ्करे तु यतो भूयस्त्वं ततोऽन्तरा भावाः||१३||

🔊 Audio coming soon

nanu dvitīyē ghanaḥ pēśyarbudaṁ vā puṁstrīnapuṁsakākhyaṁ jāyata iti tatra hēturna jñāyatē | kēna hētunā sadr̥śairapi karacaraṇādibhiraṅgāvayavaiḥ stryādikr̥tō garbhasya viśēṣō bhavatītyata āha- yathāsvamityādi | yathāsvaṁ pratyātma | garbhasyānyatamaliṅgasyānurūpābhāvāḥ manasi śarīrē ca santiṣṭhantē | tēnaitaduktaṁ bhavati- garbhasya sambhavamata ēva svakarmahētukā bhīrutvādayō manasyadhōgurutvādayaśca śarīrē santiṣṭhantē | yē strīnapuṁsakahētavasta ēva klaibyādhōgurutvādayaḥ stryākhyaṁ viśēṣamārabhantē | aklaibyādhōgurutvādayaḥ pumākhyamubhayasamatvēna napuṁsakamiti | atastēṣāṁ vaiśēṣikaguṇatvam | atastēṣāñca vaiśēṣikāṇāṁ liṅgānāṁ klaibyabhīrutvādīnāṁ strīpuṁsakāraṇānāṁ saṅkarē miśrībhāvē yatō bhūyastvamēṣāmēva vaiśēṣikāṇāṁ prabhūtatvaṁ tatō'nyatarā bhāvāstairēva bhūyōbhirantatasya striyā puruṣasya vā bhāvaḥ | ubhayēṣāmapi bhūyastvē napuṁsakasyēti || 13 ||

Adhikarana strIpuMnapuMsakakarAH bhAvAH (14) · Śloka 14

tadyathā- klaibyaṁ bhīrutvamavaiśāradyaṁ mōhō'navasthānamadhōguruvamasaṁhānaṁ śaithilyaṁ mārddavaṁ garbhāśayabījabhāgastathāyuktāścāparē strīkarā bhāvāḥ| tatō viparītāḥ puṁskarāḥ| saṅkīrṇā napuṁsakakarāḥ||14||

View original

तद्यथा- क्लैब्यं भीरुत्वमवैशारद्यं मोहोऽनवस्थानमधोगुरुवमसंहानं शैथिल्यं मार्द्दवं गर्भाशयबीजभागस्तथायुक्ताश्चापरे स्त्रीकरा भावाः| ततो विपरीताः पुंस्कराः| सङ्कीर्णा नपुंसककराः||१४||

🔊 Audio coming soon

nanu kē tē bhāvāḥ stryādyanyatamaliṅgārūpā ityāha- tadyathētyādi | klaibyādayō manōdharmāḥ | adhōgurutvādayaśca śarīradharmāḥ | strīkarā bhāvāḥ karmahētukāḥ yē tē stryākhyaṁ viśēṣamabhinirvarttayanti | tulyēṣvapi karaṇādiṣu klaibyaṁ nistējatvāt | buddhēravaiśāradyaṁ maugdhyam | mōhō'samyagjñānam | anavasthānaṁ calacittatvam | iti manaḥ saṁśrayāḥ strīkarā bhāvāḥ | adhōgurutvaṁ paścimakāyabhāgagauravam | asaṁhananaṁ māṁsāsthisandhyādīnāmāsthitiniviṣṭatvam | śaithilyamanibiḍāvayavadēhatvam | mārdavaṁ śithilasyāpi vastrādērdr̥śyatē | garbhāśayakāraṇō bījabhāgō mātr̥saṁbhavō yēnōtpadyamānē strīśarīrē garbhāśayākhyō'ntaravayavaḥ sampadyatē | tathāyuktāḥ strīsambhāvinō'parē yōnistanādibījabhāgāḥ | stanādīnāmuttarakālabhavitvasya samarthō bījabhāgō yōgyakālapratīkṣō'dr̥śyamānō'pyasattvēna na vijñēya iti śārīrāḥ striyāḥ strīkarābhāvāḥ | ēta ēva manaḥśarīrāśrayā bhāvā yathākramaṁ vaiparītyē puṁstvēna vyākhyēyāḥ | saṅkīrṇāḥ sāmyēn miśrībhūtā napuṁsakakarā ityādi || 14 ||

Adhikarana tRutIyAmAsAtprabhRuti garbhe vedanAdisambhavaH (15) · Śloka 15

tadā cāsya vēdanā pravyaktā bhavati| tataśca tatprabhr̥ti spandatē'bhilāṣaṁ pañcēndriyārthēṣu karōti||15||

View original

तदा चास्य वेदना प्रव्यक्ता भवति| ततश्च तत्प्रभृति स्पन्दतेऽभिलाषं पञ्चेन्द्रियार्थेषु करोति||१५||

🔊 Audio coming soon

asya ca garbhasya tadā tr̥tīyē māsē vēdanā cētanā pravyaktā sphuṭā bhavati | tatō'nntaramēva svēcchayā spandatē | indriyārthēṣu abhilāṣaṁ karōti || 15 ||

Adhikarana garbhiNyAH tRutIyamAse daurhRudasambhavaH (16) · Śloka 16

mātr̥jaṁ hyasya hr̥dayaṁ tadrasahāriṇībhirdhamanībhirmātr̥hr̥dayēnābhisambaddhaṁ bhavati| tasmāttayōstābhiḥ śraddhā sampadyatē| tathā ca dvihr̥dayāṁ nārīṁ daurhr̥dinīmityācakṣatē||16||

View original

मातृजं ह्यस्य हृदयं तद्रसहारिणीभिर्धमनीभिर्मातृहृदयेनाभिसम्बद्धं भवति| तस्मात्तयोस्ताभिः श्रद्धा सम्पद्यते| तथा च द्विहृदयां नारीं दौर्हृदिनीमित्याचक्षते||१६||

🔊 Audio coming soon

asminnēva ca kālē nārī daurhr̥dinī bhavati | daurhr̥dinī dvihr̥dayā kathamityāha- mātr̥jamityādi | asya garbhasya mātr̥jaṁ hr̥dayaṁ bhavati | māturbījabhāgēna mr̥dunā ārttavākhyēna jāyatē | tacca garbhahr̥dayaṁ rasavāhībhirnāḍībhirmātr̥hr̥dayēna sambaddhaṁ bhavati | tēna garbhasyēcchayā mātā vyāpyatē mātuśca garbha iti | atō mātā dvihr̥dayā tr̥tīyamāsyucyatē || 16 ||

Adhikarana matAntareNa daurhRudakAlaH (17) · Śloka 17

anyē tu pakṣatrayāt prabhr̥tyāpañcamāt māsāt daurhr̥dakālamāhuḥ||17||

View original

अन्ये तु पक्षत्रयात् प्रभृत्यापञ्चमात् मासात् दौर्हृदकालमाहुः||१७||

🔊 Audio coming soon

anyē punarācāryyā garbhagrahaṇādgatē pakṣatrayē yāvaccaturthō māsō niṣpannastāvaddaurhr̥dakālamāhuḥ || 17 ||

Adhikarana daurhRudamahitamapi deyameva (18) · Śloka 18

prārthanāyāñca tīvrāyāṁ kāmamahitamapyasyai hitōpasahitaṁ dadyāt||18||

View original

प्रार्थनायाञ्च तीव्रायां काममहितमप्यस्यै हितोपसहितं दद्यात्||१८||

🔊 Audio coming soon

asmiṁśca daurhr̥dē garbhiṇyāḥ prārthanāyāṁ nānāvidhē āhārē pathyē yadi prārthanā bhavati tattadānīmēva dadyāt | ahitē punaryadi prārthanā bhavati tatō'nyēna hitēnōpahitaṁ miśraṁ tattasyai pradadyāt || 18 ||

Adhikarana daurhRudavimAnanAddoShaH (19) · Śloka 19

daurhr̥davimānanāddhi vāyuḥ prakupitō'ntaḥśarīramanucaran garbhasya vināśaṁ vairūpyaṁ vā kuryyāt||19||

View original

दौर्हृदविमाननाद्धि वायुः प्रकुपितोऽन्तःशरीरमनुचरन् गर्भस्य विनाशं वैरूप्यं वा कुर्य्यात्||१९||

🔊 Audio coming soon

anyathā daurhr̥dasya vimānanāt prārthanābhaṅgādasaumyatvādvāyuḥ kupitō'ntaḥśarīraṁ paribhraman garbhasya vināśaṁ karōti vairūpyaṁ vā karōti || 19 ||

Adhikarana daurhRudAvAptiphalam (20) · Śloka 20

labdhadaurhr̥dā tu vīryyavantañcirāyuṣañca putraṁ prasūtē||20||

View original

लब्धदौर्हृदा तु वीर्य्यवन्तञ्चिरायुषञ्च पुत्रं प्रसूते||२०||

🔊 Audio coming soon

yadā punardaurhr̥dē prārthitaṁ labhatē tadā sā labdhadaurhr̥dā vīryyavantaṁ cirāyuṣaṁ ca putraṁ sūtē || 20 ||

Adhikarana caturthe~a~ggapratya~ggavibhAgastatsthairyya~jca (21) · Śloka 21

caturthē'ṅgapratyaṅgavibhāgaḥ pravyaktō garbhaśca sthirō bhavati||21||

View original

चतुर्थेऽङ्गप्रत्यङ्गविभागः प्रव्यक्तो गर्भश्च स्थिरो भवति||२१||

🔊 Audio coming soon

caturthē māsi sarvāvayavānāṁ sphuṭatā, vyaktiḥ sthairyyañca garbhasya bhavati || 21 ||

Adhikarana pa~jcame mAse manaHprabodho mAMsashoNitopacayashca (22) · Śloka 22

pañcamē manaḥ pratibuddhataraṁ bhavati māṁsaśōṇitōpacayaśca||22||

View original

पञ्चमे मनः प्रतिबुद्धतरं भवति मांसशोणितोपचयश्च||२२||

🔊 Audio coming soon

anyat subōdham || 22 ||

Adhikarana ShaShThe mAse keSaromAdInAmabhivyaktiH balavarNopacayashca (23) · Śloka 23

ṣaṣṭhē kēśarōmanakhāsthisnāyvādīnyabhivyaktāni balavarṇōpacayaśca| saptamē sarvāṅgasampūrṇatā||23||

View original

षष्ठे केशरोमनखास्थिस्नाय्वादीन्यभिव्यक्तानि बलवर्णोपचयश्च| सप्तमे सर्वाङ्गसम्पूर्णता||२३||

🔊 Audio coming soon

sugamam || 23 ||

Adhikarana aShTame mAsi ojasaH mAtRugarbhayossa~jcAraH (24) · Śloka 24

aṣṭamē garbhaśca mātr̥tō garbhataśca mātā rasahāriṇībhirvāhinībhirmuhurōjaḥ parasparamādadātē| tasmāttadā garbhiṇī muhurmuditā bhavati muhurglānā tathā garbhaḥ||24||

View original

अष्टमे गर्भश्च मातृतो गर्भतश्च माता रसहारिणीभिर्वाहिनीभिर्मुहुरोजः परस्परमाददाते| तस्मात्तदा गर्भिणी मुहुर्मुदिता भवति मुहुर्ग्लाना तथा गर्भः||२४||

🔊 Audio coming soon

aṣṭamē māsi tābhirubhayalagnābhī rasavahābhirnāḍībhirōjaḥ pratikṣaṇaṁ dvayōḥ śarīrayōḥ prabhāvādvātavaśācca sañcarati | yatra ca tadōjastiṣṭhati tatra śarīrē harṣō bhavatyanyatra glāniḥ || 24 ||

Adhikarana aShTame mAse jAtasya garbhasya vinAshe hetuH (25) · Śloka 25

ēvaṁ garbhasya janma vyāpattimattadā bhavatyōjasō'navasthitatvāt| tathā hyasya niṣkramaṇōnmukhasya parivarttanādīnyanubhavata ēvaujasā viyōgaḥ| yadyapi ca kiñcitkālamasyōcchvasanaṁ syāttacchinnasyēvāṅgasyaujaḥ saṁskārānuvr̥ttikr̥tam| jananyāstu sthiraujaskatayaikadēśēna rasē saṁkrāntē glānirēvēti||25||

View original

एवं गर्भस्य जन्म व्यापत्तिमत्तदा भवत्योजसोऽनवस्थितत्वात्| तथा ह्यस्य निष्क्रमणोन्मुखस्य परिवर्त्तनादीन्यनुभवत एवौजसा वियोगः| यद्यपि च किञ्चित्कालमस्योच्छ्वसनं स्यात्तच्छिन्नस्येवाङ्गस्यौजः संस्कारानुवृत्तिकृतम्| जनन्यास्तु स्थिरौजस्कतयैकदेशेन रसे संक्रान्ते ग्लानिरेवेति||२५||

🔊 Audio coming soon

tatra mātr̥śarīraṁ gatē ōjasi yadi garbhaṁ prasūtē tadā sa jātō vinaśyati | yattu kiñcit svalpamēvōjō bhavati tanniṣkramaṇaklēśēna kṣayaṁ yāti | yattu kiñcitkālamucchvasanaṁ bhavati tadōjaḥ saṁskārāt | yathā chitrasyāṅgasya calanam | yadā garbhaśarīraṁ prāptē ōjasi garbhō niṣkrāmati tadā ōjasaḥ sadbhāvāt jātō jīvatyatra mātā yataḥ sthiraujaskā bhavatyataḥ sā kēvalaṁ glānā bhavati, na tu vipadyatē | tasyāstu sambandhina ōjasastōkamātraṁ garbhaśarīraṁ saṁkrāmati || 25 ||

Adhikarana aShTame prasavena garbhasya maraNamiti (26) · Śloka 26

anyē punarāhuḥ| nair̥tabhāgatvāttatra garbhasya maraṇam||26||

View original

अन्ये पुनराहुः| नैऋतभागत्वात्तत्र गर्भस्य मरणम्||२६||

🔊 Audio coming soon

anyē punarācāryyāḥ suśrutādayastatrāṣṭamē māsē nair-r̥tabhāgatvāt bhūtāvasaratvāt tasya kālasya garbhasya maraṇamāhuḥ | na tvōjasō'navasthānāt || 26 ||

Adhikarana aShTame mAsi garbhaprasavanirodhApAyAH (27) · Śloka 27

tasmāt prasavapratiṣēdhārthaṁ strī snātā, śucirbrahmacāriṇī, dēvatārādhanamaparā syāt| māṁsaudanabaliṁ cātra nirvapēta||27||

View original

तस्मात् प्रसवप्रतिषेधार्थं स्त्री स्नाता, शुचिर्ब्रह्मचारिणी, देवताराधनमपरा स्यात्| मांसौदनबलिं चात्र निर्वपेत||२७||

🔊 Audio coming soon

tasmānnair-r̥tabhāgatvāttasya kālasya pratiṣēdhārthaṁ bhūyō mē prasavō na bhūyāditi kr̥tvā garbhiṇī strī snānādiyuktā satī dēvārādhanaparā syāt | tēṣāñca nair-r̥tānāṁ māṁsōdanādikaṁ balipalalapiṣṭādikaṁ nirvapēt || 27 ||

Adhikarana garbhasya sUteH kAlaH (28) · Śloka 28

tasminnēkadivasātikrāntēπ prasavakālamāhurāsaṁvatsarāt| ataḥ paraṁ vikārī bhavati||28||

View original

तस्मिन्नेकदिवसातिक्रान्तेπ प्रसवकालमाहुरासंवत्सरात्| अतः परं विकारी भवति||२८||

🔊 Audio coming soon

asmiṁstvaṣṭamē māsē ēkadivasātikrāntēπ prasavakālamāhuḥ | ēkadivasamatikrāntō yaḥ sa tathōktaḥ | yāvadgarbhagrahaṇāt saṁvatsaraṁ tāvannavamānmāsāt prabhr̥ti caturmāsaṁ prasavakālamāhuḥ | saṁvatsarāt parē ca trayōdaśādiṣu māsēṣu antaḥsthitō garbhō vikāritvaṁ bhajatē || 28 ||

Adhikarana garbhakoShThe garbhasthitiprakAraH (29) · Śloka 29

garbhastu mātuḥ pr̥ṣṭhābhimukhō lalāṭē kr̥tāñjaliḥ saṅkucitāṅgō garbhakōṣṭhē dakṣiṇapārśvamāśrityāvatiṣṭhatē pumān, vāmaṁ strī, madhyaṁ napuṁsakam||29||

View original

गर्भस्तु मातुः पृष्ठाभिमुखो ललाटे कृताञ्जलिः सङ्कुचिताङ्गो गर्भकोष्ठे दक्षिणपार्श्वमाश्रित्यावतिष्ठते पुमान्, वामं स्त्री, मध्यं नपुंसकम्||२९||

🔊 Audio coming soon

sa ca garbhō yāvat jaṭharē tiṣṭhati tāvadēvaṁ tiṣṭhati, ēvañca niṣkrāmatīti pradarśanārthamāha-- garbhastvityādi | sarvō garbhō mātr̥-pr̥ṣṭhābhimukhō lalāṭē kr̥tāñjalistiṣṭhati saṅkucitairaṅgaiḥ | sa ca yadā puṁvyañjanastadā garbhakōṣṭhasya dakṣiṇaṁ pārśvamāśritya tiṣṭhati | strīvyañjanō vāmaṁ madhyaṁ napuṁsakamiti | subōdhamanyat || 29 ||

Adhikarana garbhasya mAtRuparAyattavRuttitvAdi (30) · Śloka 30

tatra sthitaśca garbhō mātari svapatnyāṁ svapiti prabuddhāyāṁ prabuddhyatē| paratantravr̥ttēśca garbhasya| niṣēkāt prabhr̥ti garbhāśayōpasnēhōpasvēdau vartanam||30||

View original

तत्र स्थितश्च गर्भो मातरि स्वपत्न्यां स्वपिति प्रबुद्धायां प्रबुद्ध्यते| परतन्त्रवृत्तेश्च गर्भस्य| निषेकात् प्रभृति गर्भाशयोपस्नेहोपस्वेदौ वर्तनम्||३०||

🔊 Audio coming soon

paratantravr̥ttairmātr̥parāyattavr̥ttitvāt | dvau tu garbhāśayasambandhināvupasnēhōpasvēdau vartanam | upasnēhaḥ snigdhatvam | upasvēda utklēdaḥ | tau cāhārāyattau | subōdhamanyat || 30 ||

Adhikarana garbhasya poShaNam (31) · Śloka 31

tatō vyaktībhavadaṅgapratyaṅgasyā'sya nābhyāṁ pratibaddhā nāḍī nāḍyāmaparā tasyāṁ mātr̥hr̥dayam| tatō mātr̥hr̥dayādāhārarasō dhamanībhiḥ syandamānō'parāmupaiti| tataḥ kramānnābhim| tataśca sapunargarbhasya pakvāśayē svakāyāgninā pacyamānaḥ prasādabāhulyāddhātvādipuṣṭikaraḥ sampadyatē| tathā rōmakūpairupasnēhō rasa ēva ca payōbhūtaḥ||31||

View original

ततो व्यक्तीभवदङ्गप्रत्यङ्गस्याऽस्य नाभ्यां प्रतिबद्धा नाडी नाड्यामपरा तस्यां मातृहृदयम्| ततो मातृहृदयादाहाररसो धमनीभिः स्यन्दमानोऽपरामुपैति| ततः क्रमान्नाभिम्| ततश्च सपुनर्गर्भस्य पक्वाशये स्वकायाग्निना पच्यमानः प्रसादबाहुल्याद्धात्वादिपुष्टिकरः सम्पद्यते| तथा रोमकूपैरुपस्नेहो रस एव च पयोभूतः||३१||

🔊 Audio coming soon

tasya ca garbhasya kramēṇa vyaktībhavadaṅgapratyaṅgasya satastanmāturāhārasārō rasākhyō dhātuḥ puṣṭikaraḥ sampadyatē | kathamityāha-- nābhyāmiti | garbhasya nābhyāṁ pratisambaddhā nāḍī bhavati, tasyāṁ nāḍyāṁ pratibaddhā pūrvōktāparā tasyāṁ pratibaddhaṁ mātr̥hr̥dayam | tatra mātuḥ sambandhyāhārarasastaddhr̥dayalagnā dhamanīḥ prāpnōti | tābhirdhamanībhiḥ srutō'parāṁ prāpnōti | tatō nābhipratibaddhanāḍīkramēṇa nābhimanuprāptō garbhasya kāyāgnisthānamanuprāptastēna kāyāgninā pacyamānaḥ sasāraḥ svalpōπ prasādabāhulyāddhētōrdhātupuṣṭikaraḥ sampadyatē | asya hyāhāraḥ sarō bhavati | garbhaśarīraṁ tu sarva ēva sāraḥ prāpnōtīti prasādabāhulyam | tathā garbhāśayasyāpi snēhōgarbhasya rōmakūpaiḥ praviṣṭō dhātuḥ puṣṭikaraḥ sampadyatē | tathā garbhasya jātasyāpi sa ēva māturāhārarasaḥ payōbhūtō dhātupuṣṭikaraḥ sampadyatē || 31 ||

Adhikarana garbhasya sthUlamalAsambhave hetuH (32) · Śloka 32

ajātasya sākṣādannapānānupravēśādamalatvācca rasasya garbhasya sthūlamalāsambhavaḥ||32||

View original

अजातस्य साक्षादन्नपानानुप्रवेशादमलत्वाच्च रसस्य गर्भस्य स्थूलमलासम्भवः||३२||

🔊 Audio coming soon

garbhasya tu jaṭharasthasya sthūlānāṁ malānāṁ mūtrapurīṣādīnāmasambhavaḥ sākṣādannapānānanupravēśāddhētōḥ | yaśca praviśati rasaḥ sō'malaḥ prasādarūpatvādityarthaḥ || 32 ||

Adhikarana garbhaniShkramaNakramaH (33) · Śloka 33

ēvaṁ jaṭharasthō garbhō janmakālē tu prasūtimārutayōgāt parivr̥ttyā'vākśirā niṣkrāmatyanu cāparā cyutā mātr̥hr̥dayāt| ēṣā prakr̥tiḥ| vikr̥tiratō'nthā||33||

View original

एवं जठरस्थो गर्भो जन्मकाले तु प्रसूतिमारुतयोगात् परिवृत्त्याऽवाक्शिरा निष्क्रामत्यनु चापरा च्युता मातृहृदयात्| एषा प्रकृतिः| विकृतिरतोऽन्था||३३||

🔊 Audio coming soon

ēvamanantarōktēna prakārēṇa jaṭharasthō garbhaḥ prasūtivaśāt pr̥ṣṭhābhimukhatvāt parivr̥tya nābhyābhimukhō bhūtvā'vākśirā niṣkrāmati āvākśirā adhōmukhaḥ | anu ca garbhē niṣkrāntē aparā niṣkrāmati | ēṣā anantarōktā prakr̥tiḥ atō yathōktādanyathā vikr̥tiḥ tēnaitaduktaṁ bhavati-- yathā garbhasambhavādanantaramāprasavaṁ yathōktākāratvēna garbhasya sthānaṁ prakr̥tirucyatē | atō vaiparītyād vikr̥tiratastatra yadvidhēyaṁ tadvakṣyāmaḥ || 33 ||

Adhikarana puMstrInapuMsakagarbhalakShaNam (34) · Śloka 34

tatra yā dakṣiṇaṁ pādaṁ pūrvamabhisarati dakṣiṇaśca bāhurbalavāṁstēna cēṣṭatē tatstanē ca prāk payō dr̥śyatē'bhyunnatadakṣiṇakukṣiḥ parimaṇḍalagarbhā punnāmadarśanasparśāpraśnadaurhr̥dābhiratā punnāmadhēyāṁśca svapnāt paśyati prasannamukhavarṇā tīkṣṇakṣudūrdhvarōmarājiḥ puruṣānabhilāṣiṇī ca sā putraṁ prasūtē| tadviparyyayē kanyām| saṅkarē ca napuṁsakam| praśnakālē nārī yalliṅgamaṅgaṁ bāhyadravyaṁ vā parāmr̥śati talliṅgamasyā garbhamādiśēt||34||

View original

तत्र या दक्षिणं पादं पूर्वमभिसरति दक्षिणश्च बाहुर्बलवांस्तेन चेष्टते तत्स्तने च प्राक् पयो दृश्यतेऽभ्युन्नतदक्षिणकुक्षिः परिमण्डलगर्भा पुन्नामदर्शनस्पर्शाप्रश्नदौर्हृदाभिरता पुन्नामधेयांश्च स्वप्नात् पश्यति प्रसन्नमुखवर्णा तीक्ष्णक्षुदूर्ध्वरोमराजिः पुरुषानभिलाषिणी च सा पुत्रं प्रसूते| तद्विपर्य्यये कन्याम्| सङ्करे च नपुंसकम्| प्रश्नकाले नारी यल्लिङ्गमङ्गं बाह्यद्रव्यं वा परामृशति तल्लिङ्गमस्या गर्भमादिशेत्||३४||

🔊 Audio coming soon

anantaraṁ puṁstrīnapuṁsakānāṁ garbhasthānāṁ puṁsavanādiphalajñānāya bhiṣajaśca pratipattayē kramēṇa lakṣaṇamucyatē- tatra yā dakṣiṇamityādi | yā strī dakṣiṇaṁ pādaṁ pūrvamabhisaratyabhisaraṇakālē sā putraṁ sūta iti sambandhaḥ | tadityanēna sarvatra dakṣiṇaśabdasya parāmarśaḥ | parimaṇḍalaḥ sarvataḥ samaḥ | pumँlliṅganāmnō bhāvāt jhaṭiti svapnē paśyati | punnāmabhirēva yatkiñcit pr̥cchati | punnāmni daurhr̥dē'bhilāṣaṁ karōti | mukhavarṇayōḥ prasannatvaṁ bubhukṣāyāstīkṣṇatvam | rōmarājyā nābhēradhōbhavāyā ūrdhvatvamūrdhvābhimukhatvam | garbhiṇī satī puruṣagamanāya nābhilaṣatīti | ētadvaiparītyē na duhitaraṁ prasūta iti vyākhyēyam | tatra dakṣiṇaśabdasthānē vāmaśabdaprayōgaḥ | punnāmasthānē strīśabdaprayōgaḥ | parimaṇḍalasthānē dīrghaśabdanyāsaḥ | tīkṣṇē mandaśabdaḥ | ūrdhvasthānē adhaḥśabdaḥ | puruṣānabhilāṣaśabdē hitatvamityēvamādi sarvaṁ yōjyam | ubhayaliṅgasaṅkarē miśrībhāvē napuṁsakō vijñēyaḥ | viruddhayōrmiśrībhāvētūbhayacchāyāgrahaṇēna tayōśca kramayaugapadyam | yathāsambhavaṁ vyākhyēyam | praśnakālē yasmin kālē bhiṣajō garbhaprasavāya kaścit pr̥cchati kiṁliṅgō garbhaḥ prasōṣyat iti | subōdhamanyat || 34 ||

Adhikarana garbhasya vAtarogitAdisambhave hetuH (35) · Śloka 35

yadā tūnmārgagō vātōgarbhasya rasavāhīnī srōtāṁsi śōṣayati tadā vātarōgī hīnāṅgō vā jāyatē| bahūni vā varṣāṇyudarē tiṣṭhati||35||

View original

यदा तून्मार्गगो वातोगर्भस्य रसवाहीनी स्रोतांसि शोषयति तदा वातरोगी हीनाङ्गो वा जायते| बहूनि वा वर्षाण्युदरे तिष्ठति||३५||

🔊 Audio coming soon

yadā tvityādinā vēgadhāraṇēna vātakōpāt paripōṣakarasakṣayāddōṣasambhavadarśanaṁ garbhaśarīrē bhavatītyucyatē | vāyurunmārgagaḥ svamārgaṁ tyaktvā'nyamārgatō garbhasya rasavāhisrōtāṁsi śōṣayati tadā taiḥ śuṣyadbhiḥ śarīrē rasō na vahatyatō vātarōgī hīnāṅgō vā jāyatē aparipūrṇatvād bahūn varṣānudarē tiṣṭhati || 35 ||

Adhikarana dviretAkhyanapuMsakotpattikAraNam (36) · Śloka 36

yada strīpuṁsayōḥ samamēvārthō niṣpadyatē| bījaṁ vā tayōḥ samāṁśaṁ sammukhaṁ ca| yadā ca bījaṁ bhāgē duṣyati tadā dviprakr̥tidviritā napuṁsakaṁ bhavati||36||

View original

यद स्त्रीपुंसयोः सममेवार्थो निष्पद्यते| बीजं वा तयोः समांशं सम्मुखं च| यदा च बीजं भागे दुष्यति तदा द्विप्रकृतिद्विरिता नपुंसकं भवति||३६||

🔊 Audio coming soon

yadā tu ratikālē strīpuṁsayōḥ samamēkakālamarthō ratisamāptilakṣaṇō niṣpadyatē | anayōḥ strīpuṁsayōḥ sambandhi bījaṁ vā samabhāgaṁ bhavati sammukhaṁ caikyarūpēṇa | yadā ca tasmin strībhūtaṁ bījaṁ garbhasya bījārambhakē bhāgē duṣyati yēnaikarūpatā puṁviśēṣēṇa yōṣidviśēṣēṇa vā garbhabījasya na sampadyatē tasmiṁstrīpuruṣabījabhāgē kēnāpi dōṣakōpakāraṇēna duṣṭē dviḥ prakr̥tirēkō'pyubhayasvarūpō dvirētā napuṁsakō bhavati | strīkāryyamapi stōkaṁ sādhayati puṁskāryyamapi na pumānityarthaḥ || 36 ||

Adhikarana vAtendriyAkhyanapuMsakotpattikAraNam (37) · Śloka 37

yadā strī prathamaṁ kr̥tārthā bhavati, tataḥ puruṣēṇa paścāt śukramutsr̥ṣṭaṁ harṣānavasthitacētasaḥ striyā vātō viguṇīkarōti| puṁstvavāhīni srōtāṁsi cōpahanti tadā vātēndriyaṁ bhavati| tanmaithunē vātamēvōtsr̥jati||37||

View original

यदा स्त्री प्रथमं कृतार्था भवति, ततः पुरुषेण पश्चात् शुक्रमुत्सृष्टं हर्षानवस्थितचेतसः स्त्रिया वातो विगुणीकरोति| पुंस्त्ववाहीनि स्रोतांसि चोपहन्ति तदा वातेन्द्रियं भवति| तन्मैथुने वातमेवोत्सृजति||३७||

🔊 Audio coming soon

yadā tu strī ratau puṁsaḥ pūrvaṁ kr̥tārthā samprāptaratyavasānā bhavati, tatō'syāḥ striyāḥ paścāt puṁsā śukramutsr̥ṣṭaṁ bhavati | ratikālabhūtēna harṣēṇānavasthitacētasaḥ satyā ata ēva kāraṇādvātō duṣṭaḥ tacchukraṁ paścādutsr̥ṣṭaṁ viguṇīkarōti | garbhaśukrabījabhāgē vikr̥timāpādayatyasya garbhasya ca sa vātaḥ pustvavahāni śukravahāni srōtāṁsi cōpahanti | tadā jātō napuṁsakō vātēndriyō nāmnā bhavati | sa striyā saṅgatō śukravanmēḍhrēṇa vātamēvōtsr̥jati || 37 ||

Adhikarana saMskAravAhyAkhyanapuMsakotpattikAraNam (38) · Śloka 38

yadā tu kārtsnyēna nōpahantyanupaghnannēva vā srōtōmukhaṁ pidhattē tadā saṁskāravāhyaṁ bhavati| tatra saṁskārō vājīkarā bastayō'bhyavahāraścētōharṣaṇāni ca| tāni hi śukrē balamādadhānāni srōtāṁsyasyāpyāyayantīti ca||38||

View original

यदा तु कार्त्स्न्येन नोपहन्त्यनुपघ्नन्नेव वा स्रोतोमुखं पिधत्ते तदा संस्कारवाह्यं भवति| तत्र संस्कारो वाजीकरा बस्तयोऽभ्यवहारश्चेतोहर्षणानि च| तानि हि शुक्रे बलमादधानानि स्रोतांस्यस्याप्याययन्तीति च||३८||

🔊 Audio coming soon

yadā tvanantarōktaṁ śukraṁ vātō duṣṭaḥ kārtsnyēna nōpahanti | kiñcidupahantyanupaghnan vā srōtōmukhaṁ pidhatta ēva na śōṣayati tadā saṁskāravāhyō nāmnā napuṁsakō bhavati | saṁskārēṇa vājīkaraṇādinā strīgamanāya saṁbāhyata ityarthaḥ || 38 ||

Adhikarana AsekyAkhyanapuMsakotpattikAraNam (39) · Śloka 39

yadāpabījō'pabalaḥ pumānudvēgaḥ strīdvēṣayuktō'nyakāmō vā nāryyā vyavāyapratighātaṁ karōti tadvidhā vā nārī puṁsaḥ| tadā''sēkyaṁ nāma bhavati| tacchukrāsvādād dhvajōcchrāyaṁ labhatē||39||

View original

यदापबीजोऽपबलः पुमानुद्वेगः स्त्रीद्वेषयुक्तोऽन्यकामो वा नार्य्या व्यवायप्रतिघातं करोति तद्विधा वा नारी पुंसः| तदाऽऽसेक्यं नाम भवति| तच्छुक्रास्वादाद् ध्वजोच्छ्रायं लभते||३९||

🔊 Audio coming soon

yadā'lpabījatvādiyuktaḥ pumāṁstriyā vyavāyapratighātaṁ ratyavasānavināśaṁ karōti tadā''sēkyō nāma napuṁsakō bhavati | sa svamanyabhavaṁ vā śukraṁ mukhē āsicyāsvādanād dhvajasya mēḍhrasyōcchrāyaṁ labhatē | yadi vālpabījatvādiyuktā strī puṁsō vyavāyapratighātaṁ karōti tadā'pyā''sēkyō bhavati || 39 ||

Adhikarana vakradhvajAkhyanapuMsakotpattikAraNam (40) · Śloka 40

yadā punarubhāvapi bhavataḥ strīpuṁsau tadvidhau tadā vakradhvajō bhavati| tasya naiva dhvajaḥ stabhyatē||40||

View original

यदा पुनरुभावपि भवतः स्त्रीपुंसौ तद्विधौ तदा वक्रध्वजो भवति| तस्य नैव ध्वजः स्तभ्यते||४०||

🔊 Audio coming soon

yadā tūbhāvapi strīpuṁsāvalpabījatvādiyuktau bhavataḥ parasparañca vyavāyapratighātaṁ kurutastadā vakradhvajō nāma napuṁsakō bhavati | yō vakrēṇaiva dhvajēna vartatē na tvasya mēhanaṁ stabhyatē iti || 40 ||

Adhikarana saugandhikAkhyanapuMsakotpattikAraNam (41) · Śloka 41

yadā pūtiyōnyāḥ striyā garbhō bhavati, tadā saugandhikākhyaṁ sa yōnidhvajagandhēna balaṁ labhatē||41||

View original

यदा पूतियोन्याः स्त्रिया गर्भो भवति, तदा सौगन्धिकाख्यं स योनिध्वजगन्धेन बलं लभते||४१||

🔊 Audio coming soon

yadā pūtiyōnyabhidhānayōnivyāpatsaṁyuktāyāḥ striyā garbhō bhavati, tadā sa garbhaḥ saugandhikākhyō napuṁsakō bhavati | sa svalabdhēna dhvajagandhēna yōnigandhēna vā strīgamanē balaṁ labhatē || 41 ||

Adhikarana IrShyAratisaMj~jakanapuMsakotpattikAraNam (42) · Śloka 42

yadā tvīrṣyābhibhūtau mandaharṣau saṁsr̥jyētē tadērṣyā ratisaṁjñam| tasya paraṁ mithunībhūtaṁ dr̥ṣṭvā maithunapravr̥ttirbhavati||42||

View original

यदा त्वीर्ष्याभिभूतौ मन्दहर्षौ संसृज्येते तदेर्ष्या रतिसंज्ञम्| तस्य परं मिथुनीभूतं दृष्ट्वा मैथुनप्रवृत्तिर्भवति||४२||

🔊 Audio coming soon

yadā punardvāvapi strīpuṁsau parasparamīrṣyayā balavatyābhibhūtau saṁsr̥jyētē tadērṣyāratirnāmnā napuṁsakō bhavati | sa parasya maithunaṁ dr̥ṣṭvā tadīrṣyā maithunē pravr̥ttiṁ labhatē || 42 ||

Adhikarana vAtaShaNDakAkhyanapuMsakotpattikAraNam (43) · Śloka 43

yadā puruṣasya garbhasya vāyvāgnidōṣād vr̥ṣaṇanāśastadā vātaṣaṇḍakākhyaṁ bhavati| ētāḥ karmavaicitryādaṣṭau ṣaṇḍayōnayō'saṅkīrṇāḥ kathitāḥ||43||

View original

यदा पुरुषस्य गर्भस्य वाय्वाग्निदोषाद् वृषणनाशस्तदा वातषण्डकाख्यं भवति| एताः कर्मवैचित्र्यादष्टौ षण्डयोनयोऽसङ्कीर्णाः कथिताः||४३||

🔊 Audio coming soon

yadā garbhasya sambhavakālē vāyunā ūṣmaṇā ca vr̥ṣaṇanāśaḥ kriyatē tadā vātaṣaṇḍakākhyaṁ napuṁsakaṁ bhavati | vātēna ṣaṇḍakō vātaṣaṇḍakaḥ | ētā aṣṭau ṣaṇḍānāṁ yōnayō'saṅkīrṇāḥ pr̥thagbhūtāḥ ṣaṇḍabhūtā ityarthaḥ | āsāṁ ca śukrāṇāṁ karmaṇāṁ pūrvajanmakr̥tā tāṁ vaicitryāt sambhava iti || 43 ||

Adhikarana strIbIjadoShAMshAdi strIgarbhAvayave vikRuti~jjanayet (44) · Śloka 44

yadā tu striyāḥ śōṇitagarbhāśayau dōṣāḥ kiñcit pradūṣayanti tadā yō garbhō bhavati, tasya garbhasya yasya yasya mātr̥jasyāvayavasya bījē bījāṁśē vā dōṣaḥ prakōpamāpadyatē taṁ tamavayavaṁ vikr̥tirāviśati||44||

View original

यदा तु स्त्रियाः शोणितगर्भाशयौ दोषाः किञ्चित् प्रदूषयन्ति तदा यो गर्भो भवति, तस्य गर्भस्य यस्य यस्य मातृजस्यावयवस्य बीजे बीजांशे वा दोषः प्रकोपमापद्यते तं तमवयवं विकृतिराविशति||४४||

🔊 Audio coming soon

anantaraṁ strīpuruṣagarbhāvasthāyāṁ bījadōṣādyē viśēṣā bhavanti tē yadā tvityādinōcyantē | yadā tu striyā mātuḥ śōṇitaṁ bījōpayōgi garbhāśayaṁ vā dōṣā vātādayaḥ svakāraṇairduṣṭā dūṣayanti tadā tē sākalyēna vā dūṣayanti aṁśēna vā | yadā tu sākalyēna dūṣayanti tadā garbhasya sambhava ēva na bhavati | yadā punaḥ kiñciddūṣayanti tadā śōṇitakāraṇasya strīgarbhasya viśiṣṭēṣvavayavēṣu garbhāśayādiṣu yē kāraṇabījabhūtā bījāṁśāstēṣāmaṁśānāṁ kadācit sākalyēna dūṣaṇaṁ kurvanti bhāgēna vā | tēnōbhayarūpēṇa bījāṁśadūṣaṇēna strīgarbhasya vikr̥tirutpadyatē | ēvamuktamanēna | yathā śōṇitagarbhāśayayōrduṣṭayōḥ strīgarbhasya yō mātr̥jō'vayavaḥ śōṇitakāraṇō garbhāśayaraktādistasyāvayavasya yō bījāṁśō mātr̥śōṇitabhāgastasya yasmin yasminnaṁśē vā dōṣō vātādiḥ prakōpamāpadyatē taṁ taṁ śōṇitakāraṇamavayavaṁ garbhāśayādyaṁ dūṣaṇānurūpēṇa vikr̥tirbhaviṣyadgarbhagrahaṇa āviśati | ētadēva yadā hītyādinā vibhāgēna darśayati || 44 ||

Adhikarana strIgarbhe vandhyotpattiH (45) · Śloka 45

yadā hyasyāḥ śōṇitākhyē bījē garbhāśayasthē nirvartakaṁ bījaṁ praduṣyati tadā vandhyāṁ janayati||45||

View original

यदा ह्यस्याः शोणिताख्ये बीजे गर्भाशयस्थे निर्वर्तकं बीजं प्रदुष्यति तदा वन्ध्यां जनयति||४५||

🔊 Audio coming soon

strīgarbhē garbhāśayē nirvartakē striyāḥ śōṇitākhyē bījabhāgē sākalyēna duṣṭē vandhyā strī jāyatē || 45 ||

Adhikarana garbhAshayasthastrIbIje ki~jcitpraduShTe pUtiprajotpattiH (46) · Śloka 46

yadā tasyāvayavastadā pūtiprajām| tasyā jātaṁ jātaṁ mriyatē||46||

View original

यदा तस्यावयवस्तदा पूतिप्रजाम्| तस्या जातं जातं म्रियते||४६||

🔊 Audio coming soon

yadā tvasākalyēna tadā pūtiprajā jāyatē | tasyā jātaṁ jātaṁ mriyatē | liṅgaviśēṣēṇa napuṁsakam | pūtiḥ klinnā kṣīṇāprajā yasyāḥ sā tathōktā || 46 ||

Adhikarana strIvyApadutpattikAraNam (47) · Śloka 47

yadā punaḥ sō'vayavaḥ strīkarāṇāṁ ca śarīrasaṁśrayāṇāmadhōgurutvādīnāṁ nirvartakā yē bījāṁśāstēṣāmēkadēśaḥ| tadā stryākr̥tiprāyāmastriyaṁ vārtāṁ nāma janayati| tāṁ strīvyāpadamācakṣatē||47||

View original

यदा पुनः सोऽवयवः स्त्रीकराणां च शरीरसंश्रयाणामधोगुरुत्वादीनां निर्वर्तका ये बीजांशास्तेषामेकदेशः| तदा स्त्र्याकृतिप्रायामस्त्रियं वार्तां नाम जनयति| तां स्त्रीव्यापदमाचक्षते||४७||

🔊 Audio coming soon

yadā punaḥ sō'vayava anantarōktabījabhāgāvayavaḥ pūrvōktānāṁ cādhōgurutvādīnāṁ bhāvānāṁ yē nirvartakābhāvāstēṣāṁ ya ēkadēśastaduṣṭyā mātā vārtā nāma striyaṁ janayati | yā stryākr̥tibāhulyāt strī, strīkāryyākaraṇāccāstrī | tasyāśca strīvyāpaditi nāma || 47 ||

Adhikarana shukrAkhyabIjadoShAMshena puruShavandhyAdInAM sambhavaH (48) · Śloka 48

ēvamēva puṁsō yadā śukrākhyē bījē bījaṁ praduṣyatītyādi yōjayēdvandhyaṁ pūtiprajaṁ tathā puruṣākr̥tiprāyamapuruṣaṁ tr̥ṇamukhinaṁ nāma janayatītyēna mātr̥jānāṁ pitr̥jānāṁ cāvayavānāṁ vikr̥tirvyākhyātā||48||

View original

एवमेव पुंसो यदा शुक्राख्ये बीजे बीजं प्रदुष्यतीत्यादि योजयेद्वन्ध्यं पूतिप्रजं तथा पुरुषाकृतिप्रायमपुरुषं तृणमुखिनं नाम जनयतीत्येन मातृजानां पितृजानां चावयवानां विकृतिर्व्याख्याता||४८||

🔊 Audio coming soon

ēvamēva yathā striyāḥ śōṇitākhyē bījē garbhāśayasya nirvartakaṁ bījamityuktaṁ tathaiva ca puṁsaḥ śukrāśayanirvartakaṁ praduṣyatītyādi yōjyam | tēna vandhyāvadvandhyō yō garbhastaṁ janayati | pūtiprajāvat pūtiprajō yasmājjātaṁjātaṁ priyatē | vārtāvattr̥ṇamukhī | yaḥ puruṣākr̥tiprāyatvāt puruṣakāryākaraṇāccāpuruṣa iti | ētēna mātr̥pitr̥jā'vayavadōṣā vyākhyātāḥ || 48 ||

Adhikarana sasattvAdInAM duShTyA garbhasya vikArasambhavAdiphalam (49) · Śloka 49

anēna sātmyajānāṁ rasajānāṁ sattvajānāṁ cāvayavānāṁ vikr̥tirvyākhyātā bhavati| yasya-yasyāṅgāvayavasya bījē bījāṁśē vā upataptirbhavati tasya-tasyāṅgāvayavasya vikr̥tirupajāyatē| nōpajāyatē'nutāpāt||49||

View original

अनेन सात्म्यजानां रसजानां सत्त्वजानां चावयवानां विकृतिर्व्याख्याता भवति| यस्य-यस्याङ्गावयवस्य बीजे बीजांशे वा उपतप्तिर्भवति तस्य-तस्याङ्गावयवस्य विकृतिरुपजायते| नोपजायतेऽनुतापात्||४९||

🔊 Audio coming soon

anēna sātmyarasasattvajānāmavayavānāṁ dōṣavikr̥tirvyakhyātā bhavati | kāraṇasāmānyāt sātmyajānāmāyurārōgyādīnāmaṅgavibhāgē vakṣyamāṇānāṁ rasajānāñca kr̥tsnadēhasambhavādīnām | sattvajānāṁ śaucādīnāmadravyāṇāmupacaryyatē | tēnaitaduktam bhavati-- rasasya nānāvidhayā duṣṭyā tatkāryyāṇāmapi garbhē tadanuguṇaiva vikr̥tirbhavati | ēvaṁ sātmyāsātmyayōrapi vācyam | api ca bījabhāgōpatāpād garbhāvayavānāṁ vikr̥tirbhavati | ētadāha- yasya yasyētyādi | subōdham || 49 ||

Adhikarana garbhiNyA satataM vAtalAnAM sevayA jAyamAnAH doShAH (50) · Śloka 50

yadā ca labdhagarbhā'nvakṣamēva vātalānyāsēvatē tadā'syā vāyuḥ prakupitaḥ śarīramanusarpan garbhāśayē'vatiṣṭhamānō garbhasya jaḍa-badhira-mūka-minmiṇa-gadgad-khañja-kubja-vāmana-hīnāṅgādhikāṅgatvānyanyaṁ vā vātavikāraṁ karōti||50||

View original

यदा च लब्धगर्भाऽन्वक्षमेव वातलान्यासेवते तदाऽस्या वायुः प्रकुपितः शरीरमनुसर्पन् गर्भाशयेऽवतिष्ठमानो गर्भस्य जड-बधिर-मूक-मिन्मिण-गद्गद्-खञ्ज-कुब्ज-वामन-हीनाङ्गाधिकाङ्गत्वान्यन्यं वा वातविकारं करोति||५०||

🔊 Audio coming soon

labdhagarbhā vā'nvakṣaṁ nirantaraṁ yadā vātalānyā''sēvatē tadā'syā vāyuḥ prakupitaḥ śarīrōpasarpaṇēna garbhāśayānupraptō garbhasya jaḍabadhiratvādīnanyāṁśca yathā hētuvātavikārān karōtyēvaṁ pittalānyāsēvamānāyā pittaṁ khalatyādīni ślēṣmā kuṣṭhādīni | trivargasannipātō miśrānanantarōktān vātapittakaphajān | jaḍaḥ stōkaśrutiḥ badhirō'śrutiḥ | mūkō vāgrahitaḥ | minmiṇō'nunāsikabhāṣī | gadgadō ghargharasvaraḥ | khañjaḥ ēkapāt | tathā hīnāṅgō'dhikāṅgō vā || 50 ||

Adhikarana garbhiNyA satataM pittalAnAM sevayA jAyamAnAH doShAH (51) · Śloka 51

tathā vāyuvat pittamapi khalita-palita-śmaśru-hīnatā-tvaṅ-nakha-kēśa-paiṅgalyādīni||51||

View original

तथा वायुवत् पित्तमपि खलित-पलित-श्मश्रु-हीनता-त्वङ्-नख-केश-पैङ्गल्यादीनि||५१||

🔊 Audio coming soon

khalitanirlōmaśirastvam | palitaṁ śvētalōmatvam | śmaśruhīnatā niḥśmaśrutvam | tvagādīnāṁ paiṅgalyēna sambandhaḥ | ādigrahaṇēna pittavikārāṇāṁ sambandhaḥ || 51 ||

Adhikarana garbhiNyAH sarvadA shleShmalAnAM sevayA jAyamAnA doShAH (52) · Śloka 52

ślēṣmā tu kuṣṭhakilāsasadantattvādīni| trivargō miśrān vikārān||52||

View original

श्लेष्मा तु कुष्ठकिलाससदन्तत्त्वादीनि| त्रिवर्गो मिश्रान् विकारान्||५२||

🔊 Audio coming soon

sadantatvaṁ garbha ēva dantajanma | ādigrahaṇēna ślēṣmavikārāṇāṁ grahaṇam || 52 ||

Adhikarana jAtyandhAdInAM samuptattau kAraNam (53) · Śloka 53

api ca-- dr̥ṣṭibhāgamapratipannaṁ tējō jātyandhatvam| tadēva vātānugataṁ vikr̥tarūkṣāruṇākṣam| pittānugataṁ piṅgākṣam| ślēṣmānugataṁ śuklākṣam| raktānugataṁ raktākṣam iti||53||

View original

अपि च-- दृष्टिभागमप्रतिपन्नं तेजो जात्यन्धत्वम्| तदेव वातानुगतं विकृतरूक्षारुणाक्षम्| पित्तानुगतं पिङ्गाक्षम्| श्लेष्मानुगतं शुक्लाक्षम्| रक्तानुगतं रक्ताक्षम् इति||५३||

🔊 Audio coming soon

api cēti vikr̥tiprasaṅgasamuccayē | garbhasya dr̥ṣṭibhāgaṁ yadi tējō na pratipadyatē dr̥ṣṭādr̥ṣṭāt kāraṇāttadā jātyandhō jātayē | tadēva tējō vātānugataṁ dr̥ṣṭibhāgaṁ pratipannaṁ vikr̥tarūkṣāruṇākṣaṁ janayati | pittādau tējō'nuvartatē | anyat subōdham || 53 ||

Adhikarana garbhiNyAH garbhopaghAtakarebhyo rakShaNIyatvam (54) · Śloka 54

garbhasamānayōgakṣēmā hi garbhiṇī bhavati| tasmādviśēṣatastāṁ priyahitābhyāṁ garbhōpaghātakarēbhyō rakṣēt||54||

View original

गर्भसमानयोगक्षेमा हि गर्भिणी भवति| तस्माद्विशेषतस्तां प्रियहिताभ्यां गर्भोपघातकरेभ्यो रक्षेत्||५४||

🔊 Audio coming soon

prastutasya garbhasya vikr̥tiryathā na bhavati tathōcyatē | garbhasamānayōgakṣēmā hi yatō garbhiṇī bhavati tatastāṁ priyahitaiḥ karaṇabhūtairvakṣyamāṇēbhyō garbhavighātakarēbhyō bhāvēbhyō rakṣēt || 54 ||

Adhikarana garbhiNyA balakShayakAraNAni (55) · Śloka 55

yathā-yathā ca garbhō vr̥ddhimāpnōti tathā-tathā bhārāhārānādānādāhārarasāpahārācca striyā balakṣayaḥ||55||

View original

यथा-यथा च गर्भो वृद्धिमाप्नोति तथा-तथा भाराहारानादानादाहाररसापहाराच्च स्त्रिया बलक्षयः||५५||

🔊 Audio coming soon

yathākramaṁ ca garbhiṇyā garbhabhārēṇā''hārānādānāt garbhēṇa cāhārarasāpahārād balakṣayō bhavatyayō balaṁ pālayēditi tātparyyārthaḥ | anyat subōdham || 55 ||

Adhikarana garbhopaghAtakarA bhAvAH (56) · Śloka 56

tatrēmē garbhōpaghātakarāḥ| tadyathā-- vyavāyavyāyāmakarśanābhighātātimātrasaṁkṣōbhiyānayānarātrijāgaraṇadivāsvapnavēgavidhāraṇājīrṇātapāgnikrōdhaśōkabhayōtrāsōpravāsōtkaṭakaviṣamakaṭhināsanaśvabhrakūpapātāpriyāvalōkanaśravaṇādayaḥ| samāsataḥ sarvamatigurūṣṇatīkṣṇarūkṣamannapānaṁ dāruṇāśca cēṣṭāḥ||56||

View original

तत्रेमे गर्भोपघातकराः| तद्यथा-- व्यवायव्यायामकर्शनाभिघातातिमात्रसंक्षोभियानयानरात्रिजागरणदिवास्वप्नवेगविधारणाजीर्णातपाग्निक्रोधशोकभयोत्रासोप्रवासोत्कटकविषमकठिनासनश्वभ्रकूपपाताप्रियावलोकनश्रवणादयः| समासतः सर्वमतिगुरूष्णतीक्ष्णरूक्षमन्नपानं दारुणाश्च चेष्टाः||५६||

🔊 Audio coming soon

yānaśabdēna vāhanābhidhēyēna saha saṁkṣōbhiśabdasya samāsaṁ kr̥tvā tēna saha kriyāvacanasya yānaśabdasya samāsaḥ | āsanaśabda utkaṭakādibhiḥ prapātaśabdaḥ śvabhrakūpābhyām | apriyaśabdō'valōkanaśravaṇābhyām | ādiśabdēna sarvēṣāṁ mithyāyōgādīnāṁ grahaṇam | samāsataḥ saṁkṣēpēṇōcyatē | atigurutīkṣṇatvādiyuktamannapānaṁ dāruṇāśca duḥkhāścēṣṭā garbhōpaghātakarāḥ || 56 ||

Adhikarana garbhiNIniyamAH tadvighAte~atyAhita~jca (57) · Śloka 57

tathā-- dēvatārakṣō'nupacayaparirakṣaṇārthaṁ na raktāni vāsāṁsi dhārayēnna yānamadhirōhēnna madyamāsamaśnīyāt| yaccānyadapi vr̥ddhastriyō brūyuḥ| pratatōttānaśayinyāḥ punargarbhasya nābhyāśrayā nāḍī kaṇṭhamanuvēṣṭya vyāpattiṁ karōti| vivr̥taśayā naktacāriṇī cōnmattaṁ janayati| kalahaśīlāpasmariṇam| vyavāyaśīlādurvapuṣamahnīkaṁ straiṇaṁ vā| śōkanityā bhīrumapacitamalpāyuṣaṁ vā| abhidhyayinī parōpatāpinamīrṣyāluṁ straiṇaṁ vā| stēnā tvāyāsabahulamabhidrōhiṇamakarmaśīlaṁ vā| amarṣaṇā caṇḍamaupadhikaṁ vā| svapnaśīlā nidrālumabudhamalpāgniṁ vā| madyanityā tr̥ṣṇālumalpasmr̥timanavasthitaṁ vā| gōdhāmāṁsanityāśmariṇaṁ śanairmēhinaṁ vā| varāhamāṁsanityā raktākṣaṁ krathanamatiparuṣarōmāṇaṁ vā| matsyamāṁsanityā ciranimēṣaṁ stabdhākṣaṁ vā| madhuranityā pramēhiṇaṁ mūkamatisthūlaṁ vā| amlanityā raktapittinaṁ tvagakṣirōgiṇaṁ vā| lavaṇanityā śīghravalīpalitaṁ khalitakaṁ vā| tiktanityā śōṣiṇamabalamapacitaṁ vā| kaṭukanityā durbalamalpaśukramanapatyaṁ vā| kaṣāyanityā śyāmamānāhinamudāvartinaṁ vā| yacca yasya vyādhērnidānaṁ tattadā''sēvamānāntarvatnī strī tadvikārabahulamapatyaṁ janayati| ētēna pitr̥jā api śukradōṣā vyākhyātāḥ||57||

View original

तथा-- देवतारक्षोऽनुपचयपरिरक्षणार्थं न रक्तानि वासांसि धारयेन्न यानमधिरोहेन्न मद्यमासमश्नीयात्| यच्चान्यदपि वृद्धस्त्रियो ब्रूयुः| प्रततोत्तानशयिन्याः पुनर्गर्भस्य नाभ्याश्रया नाडी कण्ठमनुवेष्ट्य व्यापत्तिं करोति| विवृतशया नक्तचारिणी चोन्मत्तं जनयति| कलहशीलापस्मरिणम्| व्यवायशीलादुर्वपुषमह्नीकं स्त्रैणं वा| शोकनित्या भीरुमपचितमल्पायुषं वा| अभिध्ययिनी परोपतापिनमीर्ष्यालुं स्त्रैणं वा| स्तेना त्वायासबहुलमभिद्रोहिणमकर्मशीलं वा| अमर्षणा चण्डमौपधिकं वा| स्वप्नशीला निद्रालुमबुधमल्पाग्निं वा| मद्यनित्या तृष्णालुमल्पस्मृतिमनवस्थितं वा| गोधामांसनित्याश्मरिणं शनैर्मेहिनं वा| वराहमांसनित्या रक्ताक्षं क्रथनमतिपरुषरोमाणं वा| मत्स्यमांसनित्या चिरनिमेषं स्तब्धाक्षं वा| मधुरनित्या प्रमेहिणं मूकमतिस्थूलं वा| अम्लनित्या रक्तपित्तिनं त्वगक्षिरोगिणं वा| लवणनित्या शीघ्रवलीपलितं खलितकं वा| तिक्तनित्या शोषिणमबलमपचितं वा| कटुकनित्या दुर्बलमल्पशुक्रमनपत्यं वा| कषायनित्या श्याममानाहिनमुदावर्तिनं वा| यच्च यस्य व्याधेर्निदानं तत्तदाऽऽसेवमानान्तर्वत्नी स्त्री तद्विकारबहुलमपत्यं जनयति| एतेन पितृजा अपि शुक्रदोषा व्याख्याताः||५७||

🔊 Audio coming soon

tathā garbhōpaghātarakṣaṇārthañca dēvatādyanupaghātāya ca lōhitavāsōdhāraṇādīnna kuryyāt | subōdham | vivr̥tānanā yā śētē sā tathōktā | naktaṁ yā bahiḥ paribhramati sā tathā | durvapuṣamalasaprāyam | straiṇaṁ strīpriyam | bhīruṁ bhayaśīlam | apacitaṁ svalpabhōgaśarīram | abhidhyāyinī nānācintāśīlā | stēnā cauryyaparā | aupadhikaḥ kapaṭajīvī | tr̥ṣṇāluḥ pipāsāsvabhāvaḥ | anavasthitō vyākṣiptacittaḥ | krathanō yaḥ suptō nāsayā śabdaṁ karōti | raktapittī yasya prāyēṇa raktapittamutpadyatē | subōdham | yadvikārakāraṇāni garbhiṇyā''sēvatē sā tadvikāramaivāpatyaṁ prasūtē | yāvanmātr̥dōṣādgarbhavikr̥tistāvat pitr̥dōṣācchukradōṣādgarbhavikr̥tiḥ tāvat pitr̥dōṣāt śukradōṣād garbhavikr̥tirityapi vyākhyātaṁ kāraṇasāmānyāt || 57 ||

Adhikarana garbhiNIvikAre upakramavisheShaH (58) · Śloka 58

tasmāt prajāsampadamicchantau sādhvātmānamupācarētām| viśēṣēṇa nārī| vyādhīṁścāsyā mr̥dumadhuraśiśirasukhairauṣadhāhāravihārairupācarēt| na cāsyā vamanādīni prayōjayēt| na raktāvasēcanam| kēvalaṁ tvaṣṭamamāsamupādāyāsthāpanamanuvāsanaṁ vā| vamanādisādhyēṣu punarvikārēṣu mr̥dubhistadarthakāribhirvōpakramēt pūrṇamiva tailapātramasaṁkṣōbhayadgarbhiṇīmupācarēditi||58||

View original

तस्मात् प्रजासम्पदमिच्छन्तौ साध्वात्मानमुपाचरेताम्| विशेषेण नारी| व्याधींश्चास्या मृदुमधुरशिशिरसुखैरौषधाहारविहारैरुपाचरेत्| न चास्या वमनादीनि प्रयोजयेत्| न रक्तावसेचनम्| केवलं त्वष्टममासमुपादायास्थापनमनुवासनं वा| वमनादिसाध्येषु पुनर्विकारेषु मृदुभिस्तदर्थकारिभिर्वोपक्रमेत् पूर्णमिव तैलपात्रमसंक्षोभयद्गर्भिणीमुपाचरेदिति||५८||

🔊 Audio coming soon

upasaṁharannāha-- tasmādityādi | prajāsampadamicchantau mātāpitarau sādhu kr̥tvā ātmānamupācarētām | nārī tu viśēṣataḥ sādhvātmānamupācarēt | garbhasya hi tatra yasmāt sambandhaḥ | tasmācca nāryyā garbhiṇyā mr̥dādiguṇairāhārādibhirvyādhīnupācarēt | vamanādīni karmāṇyasyā vyādhivaśāt prasaktānyapi na prayōjayēt | kēvalamaṣṭamamāsaprathamadivasādārabhyāprasavāddōṣādyapēkṣayā āsthāpanamanuvāsanaṁ vā prayōjayēt | vamanādisādhyēṣu garbhiṇyā vikārēṣu kuṣṭhādiṣu mr̥dubhirvamanādibhirgarbhiṇīmupakramēta | vamanādīni karmaṇyasyā vyādhivaśāt prasaktānyapi na prayōjayēt | kēvalamaṣṭamamāsaprathamadivasādārabhyāprasavāddōṣādyapēkṣayā āsthāpanamanuvāsanaṁ vā prayōjayēt | vamanādisādhyēṣu garbhiṇyā vikārēṣu kuṣṭhādiṣu mr̥dubhirvamanādibhirgarbhiṇīmupakramēta | chardyatīsārādiṣu tadarthakāribhiḥ | vyādhēḥ svarūpaṁ kurvan vyādhyupaśamamarthaṁ yat karōti tat tadarthakāri | yathā parṇaṁ tailēna pātraṁ calanādikriyāsvasaṁkṣōbhayaṁstadadhyupacārāstadvadgarbhiṇīmapi bhiṣag vyādhiṣūtpannēṣu asaṁkṣōbhayannupacarēditi || 58 || bhavanti cātrēti tantrarītiḥ |

Adhikarana garbhiNyAH Atyayike vikAre visheShavidhiH (59) · Śloka 59

bhavanti cātra-- ityanātyayikē vyādhau vidhirātyayikē punaḥ| tīkṣṇairapi kriyāyōgaiḥ striyaṁ yatnēna pālayēt||59||

View original

भवन्ति चात्र-- इत्यनात्ययिके व्याधौ विधिरात्ययिके पुनः| तीक्ष्णैरपि क्रियायोगैः स्त्रियं यत्नेन पालयेत्||५९||

🔊 Audio coming soon

bhavanti cātrēti tantrarītiḥ | ityanantarōktavidhiranātyayikē svalpē vyādhāvuktaḥ | ātyayikē punaḥ śīghraṁ mahādōṣakāriṇi vyādhau tīkṣṇairapi nānāvidhairyathāyōgaṁ kriyāyōgaiḥ striyaṁ yatnēna pālayēt | garbhanirapēkṣamēvētyarthaḥ || 59 ||

Adhikarana garbhiNIM yatnena pAlayet (60) · Śloka 60

strī hi mūlamapatyānāṁ strī hi rakṣati rakṣitā| sarvāśramāṇāṁ prathamaṁ gr̥hasthatvamaninditam||60||

View original

स्त्री हि मूलमपत्यानां स्त्री हि रक्षति रक्षिता| सर्वाश्रमाणां प्रथमं गृहस्थत्वमनिन्दितम्||६०||

🔊 Audio coming soon

yasmādapatyānāṁ mūlakāraṇaṁ strī tasmāt pālayēt | ataśca tāṁ yatnēna pālayēdyataḥ sā rakṣitā satī puṁsō gr̥hasthatvaṁ gr̥hitvaṁ rakṣati | kimbhūtamityāha-- sarvāśramāṇāmityādi | sarvēṣāṁ brahmacaryyādīnāmāśramāṇāṁ prathamaṁ pradhānam || 60 ||

Adhikarana garbhasyArodane hetuH (61-62) · Śloka 62

jarāyuṇā mukhē channē kaṇṭhē ca kaphavēṣṭitē| vāyōrmārganirōdhācca na garbhasthaḥ prarōditi||61|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tau aṣṭāṅgasaṁgrahavyākhyāyāṁ śārīrasthānē garbhāvakrāntirnāma dvitīyō'dhyāyaḥ||62||

View original

जरायुणा मुखे छन्ने कण्ठे च कफवेष्टिते| वायोर्मार्गनिरोधाच्च न गर्भस्थः प्ररोदिति||६१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहव्याख्यायां शारीरस्थाने गर्भावक्रान्तिर्नाम द्वितीयोऽध्यायः||६२||

🔊 Audio coming soon

jarāyuṇā ityādinā pratirūpayōgavipratipannavādinigrahamātrayā garbhasyārōdanē kāraṇamupasaṁhr̥tyādhyāyamācāryyaḥ kathayati | iti śrīmanmahāmahōpādhyāyēnduviracitāyāmaṣṭāṅgasaṁgrahavyākhyāyāṁ śaśilēkhāyāṁ śārīrasthānē dvitīyō'dhyāyaḥ