Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
athātō garbhāvakrāntiṁ śārīraṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēdayādayō maharṣayaḥ||1||
View original
अथातो गर्भावक्रान्तिं शारीरं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेदयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
2. garbhāvakrāntiḥ
Adhikarana garbhAvakrAntiprakAraH (2) · Śloka 2
gatē purāṇē rajasi navē'vasthitē śuddhē garbhasyāśayē mārgē ca bījātmanā śukramavikr̥tamavikr̥tēna vāyunā prēritamanyaiśca mahābhūtairanugatamārttavēnābhimūrcchitamanvakṣamēva rāgādiklēśavaśānuvartinā svakarmacōditēna manōjavēna jīvēnābhisaṁsr̥ṣṭaṁ garbhāśayamupayāti||2||
View original
गते पुराणे रजसि नवेऽवस्थिते शुद्धे गर्भस्याशये मार्गे च बीजात्मना शुक्रमविकृतमविकृतेन वायुना प्रेरितमन्यैश्च महाभूतैरनुगतमार्त्तवेनाभिमूर्च्छितमन्वक्षमेव रागादिक्लेशवशानुवर्तिना स्वकर्मचोदितेन मनोजवेन जीवेनाभिसंसृष्टं गर्भाशयमुपयाति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAryANA~gkAraNAnuvidhAyitvam (3) · Śloka 3
kāryāṇāṁ kāraṇānuvidhāyitvāt tatsvabhāvatāṁ pratipadyatē||3||
View original
कार्याणां कारणानुविधायित्वात् तत्स्वभावतां प्रतिपद्यते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhinnali~ggagarbhasambhave hetuH (4) · Śloka 4
tata ēva ca śukrasya bāhulyāt pumān ārttavasya bāhulyāt strī, tayōḥ sāmyē napuṁsakam||4||
View original
तत एव च शुक्रस्य बाहुल्यात् पुमान् आर्त्तवस्य बाहुल्यात् स्त्री, तयोः साम्ये नपुंसकम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahvapatyatAkAraNam (5) · Śloka 5
śukrārttavē'nilēna khaṇḍaśō bhinnē yathāvibhāgamapatyānāmutpattiḥ||5||
View original
शुक्रार्त्तवेऽनिलेन खण्डशो भिन्ने यथाविभागमपत्यानामुत्पत्तिः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viyoni-vikRutAkArApatyakAraNam (6) · Śloka 6
vikr̥tē viyōnyākr̥tīnāñca||6||
View original
विकृते वियोन्याकृतीनाञ्च||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyogRuhItagarbhAyA lakShaNAni (7) · Śloka 7
atha nāryyāḥ sadyōgr̥hītagarbhāyāśca liṅgaṁ yōnyā bījagrahaṇaṁ tr̥ptirgarimā sphuraṇaṁ śukrārttavayōranubandhaśca tathā praharṣō hr̥llāsastandrā'ṅgasādaḥ prasēkō hr̥dayavyathā glāniḥ pipāsā ca||7||
View original
अथ नार्य्याः सद्योगृहीतगर्भायाश्च लिङ्गं योन्या बीजग्रहणं तृप्तिर्गरिमा स्फुरणं शुक्रार्त्तवयोरनुबन्धश्च तथा प्रहर्षो हृल्लासस्तन्द्राऽङ्गसादः प्रसेको हृदयव्यथा ग्लानिः पिपासा च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyaktagarbhAyA lakShaNAni (8) · Śloka 8
kramēṇa tu vyaktagarbhāyāḥ kukṣimātragauravaṁ kṣāmanētrasvaratā yōnirōmasaṁlulanaṁ nidrā jr̥mbhaṇaṁ mūrcchā chardiraruciḥ pādaśōphō'mlē'bhilāṣastēṣu tēṣu ca uccāvacēṣu bhāvēṣviti||8||
View original
क्रमेण तु व्यक्तगर्भायाः कुक्षिमात्रगौरवं क्षामनेत्रस्वरता योनिरोमसंलुलनं निद्रा जृम्भणं मूर्च्छा छर्दिररुचिः पादशोफोऽम्लेऽभिलाषस्तेषु तेषु च उच्चावचेषु भावेष्विति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhiNyA ArttavAdarshanaM, jarAyvAdisambhavashca (9) · Śloka 9
tasyāśca rajōvāhināṁ srōtasāṁ vartmānyuparudhyantē garbhēṇa| tasmāt tataḥ paramārttavaṁ na dr̥śyatē| tatastadadhaḥ pratihatamaparamaparaṁ cōpacīyamānamaparētyāhuḥ, jarāyurityanyē| sthitē raktē rōmarājiḥ prādurbhavati||9||
View original
तस्याश्च रजोवाहिनां स्रोतसां वर्त्मान्युपरुध्यन्ते गर्भेण| तस्मात् ततः परमार्त्तवं न दृश्यते| ततस्तदधः प्रतिहतमपरमपरं चोपचीयमानमपरेत्याहुः, जरायुरित्यन्ये| स्थिते रक्ते रोमराजिः प्रादुर्भवति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kapolAdau pInatAdarshanam (10) · Śloka 10
jarāyuśēṣaṁ cōrdhvamasr̥kpratipadyatē| tasmāt pīnakapōlapayōdharatā kr̥ṣṇauṣṭhacūcukatvañca||10||
View original
जरायुशेषं चोर्ध्वमसृक्प्रतिपद्यते| तस्मात् पीनकपोलपयोधरता कृष्णौष्ठचूचुकत्वञ्च||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stanyotpattau kAraNam (11) · Śloka 11
stanāśrayamēva ca kaphōparañjitaṁ stanyatāmupagataṁ prasūtāyāṁ punarāhārarasēnāpyāyatē||11||
View original
स्तनाश्रयमेव च कफोपरञ्जितं स्तन्यतामुपगतं प्रसूतायां पुनराहाररसेनाप्यायते||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyamAsAvadhi garbhasyopacayakramaH (12) · Śloka 12
tatra prathamē māsē kalalaṁ jāyatē| dvitīyē ghanaḥ pēśyarbudaṁ vā| tēbhyaḥ kramāt puṁstrīnapuṁsakāni| tr̥tīyē pañcadhā prarōhati| tadyathā-- sakthinī, bāhū, śiraśca| sakthyādi prarōhaikakālamēva ca sarvamaṅgā''vayavōndriyāṇi yugapat sambhavantyanyatra janmōttarakālajēbhyō dantādibhyaḥ| kramēṇa tu sphuṭībhavanti| ēṣā prakr̥tiḥ| vikr̥tiratō'nyathā||12||
View original
तत्र प्रथमे मासे कललं जायते| द्वितीये घनः पेश्यर्बुदं वा| तेभ्यः क्रमात् पुंस्त्रीनपुंसकानि| तृतीये पञ्चधा प्ररोहति| तद्यथा-- सक्थिनी, बाहू, शिरश्च| सक्थ्यादि प्ररोहैककालमेव च सर्वमङ्गाऽऽवयवोन्द्रियाणि युगपत् सम्भवन्त्यन्यत्र जन्मोत्तरकालजेभ्यो दन्तादिभ्यः| क्रमेण तु स्फुटीभवन्ति| एषा प्रकृतिः| विकृतिरतोऽन्यथा||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhali~ggAnurUpaM bhAvAnAM copasthitiH (13) · Śloka 13
yathāsvaṁ ca garbhasya puṁstrīnapuṁsakānyatamaliṅgānurūpā bhāvā manasi śarīrē ca santiṣṭhantē| vaiśēṣikaliṅgasaṅkarē tu yatō bhūyastvaṁ tatō'ntarā bhāvāḥ||13||
View original
यथास्वं च गर्भस्य पुंस्त्रीनपुंसकान्यतमलिङ्गानुरूपा भावा मनसि शरीरे च सन्तिष्ठन्ते| वैशेषिकलिङ्गसङ्करे तु यतो भूयस्त्वं ततोऽन्तरा भावाः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIpuMnapuMsakakarAH bhAvAH (14) · Śloka 14
tadyathā- klaibyaṁ bhīrutvamavaiśāradyaṁ mōhō'navasthānamadhōguruvamasaṁhānaṁ śaithilyaṁ mārddavaṁ garbhāśayabījabhāgastathāyuktāścāparē strīkarā bhāvāḥ| tatō viparītāḥ puṁskarāḥ| saṅkīrṇā napuṁsakakarāḥ||14||
View original
तद्यथा- क्लैब्यं भीरुत्वमवैशारद्यं मोहोऽनवस्थानमधोगुरुवमसंहानं शैथिल्यं मार्द्दवं गर्भाशयबीजभागस्तथायुक्ताश्चापरे स्त्रीकरा भावाः| ततो विपरीताः पुंस्कराः| सङ्कीर्णा नपुंसककराः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyAmAsAtprabhRuti garbhe vedanAdisambhavaH (15) · Śloka 15
tadā cāsya vēdanā pravyaktā bhavati| tataśca tatprabhr̥ti spandatē'bhilāṣaṁ pañcēndriyārthēṣu karōti||15||
View original
तदा चास्य वेदना प्रव्यक्ता भवति| ततश्च तत्प्रभृति स्पन्दतेऽभिलाषं पञ्चेन्द्रियार्थेषु करोति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhiNyAH tRutIyamAse daurhRudasambhavaH (16) · Śloka 16
mātr̥jaṁ hyasya hr̥dayaṁ tadrasahāriṇībhirdhamanībhirmātr̥hr̥dayēnābhisambaddhaṁ bhavati| tasmāttayōstābhiḥ śraddhā sampadyatē| tathā ca dvihr̥dayāṁ nārīṁ daurhr̥dinīmityācakṣatē||16||
View original
मातृजं ह्यस्य हृदयं तद्रसहारिणीभिर्धमनीभिर्मातृहृदयेनाभिसम्बद्धं भवति| तस्मात्तयोस्ताभिः श्रद्धा सम्पद्यते| तथा च द्विहृदयां नारीं दौर्हृदिनीमित्याचक्षते||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matAntareNa daurhRudakAlaH (17) · Śloka 17
anyē tu pakṣatrayāt prabhr̥tyāpañcamāt māsāt daurhr̥dakālamāhuḥ||17||
View original
अन्ये तु पक्षत्रयात् प्रभृत्यापञ्चमात् मासात् दौर्हृदकालमाहुः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daurhRudamahitamapi deyameva (18) · Śloka 18
prārthanāyāñca tīvrāyāṁ kāmamahitamapyasyai hitōpasahitaṁ dadyāt||18||
View original
प्रार्थनायाञ्च तीव्रायां काममहितमप्यस्यै हितोपसहितं दद्यात्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daurhRudavimAnanAddoShaH (19) · Śloka 19
daurhr̥davimānanāddhi vāyuḥ prakupitō'ntaḥśarīramanucaran garbhasya vināśaṁ vairūpyaṁ vā kuryyāt||19||
View original
दौर्हृदविमाननाद्धि वायुः प्रकुपितोऽन्तःशरीरमनुचरन् गर्भस्य विनाशं वैरूप्यं वा कुर्य्यात्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daurhRudAvAptiphalam (20) · Śloka 20
labdhadaurhr̥dā tu vīryyavantañcirāyuṣañca putraṁ prasūtē||20||
View original
लब्धदौर्हृदा तु वीर्य्यवन्तञ्चिरायुषञ्च पुत्रं प्रसूते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthe~a~ggapratya~ggavibhAgastatsthairyya~jca (21) · Śloka 21
caturthē'ṅgapratyaṅgavibhāgaḥ pravyaktō garbhaśca sthirō bhavati||21||
View original
चतुर्थेऽङ्गप्रत्यङ्गविभागः प्रव्यक्तो गर्भश्च स्थिरो भवति||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcame mAse manaHprabodho mAMsashoNitopacayashca (22) · Śloka 22
pañcamē manaḥ pratibuddhataraṁ bhavati māṁsaśōṇitōpacayaśca||22||
View original
पञ्चमे मनः प्रतिबुद्धतरं भवति मांसशोणितोपचयश्च||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaShThe mAse keSaromAdInAmabhivyaktiH balavarNopacayashca (23) · Śloka 23
ṣaṣṭhē kēśarōmanakhāsthisnāyvādīnyabhivyaktāni balavarṇōpacayaśca| saptamē sarvāṅgasampūrṇatā||23||
View original
षष्ठे केशरोमनखास्थिस्नाय्वादीन्यभिव्यक्तानि बलवर्णोपचयश्च| सप्तमे सर्वाङ्गसम्पूर्णता||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTame mAsi ojasaH mAtRugarbhayossa~jcAraH (24) · Śloka 24
aṣṭamē garbhaśca mātr̥tō garbhataśca mātā rasahāriṇībhirvāhinībhirmuhurōjaḥ parasparamādadātē| tasmāttadā garbhiṇī muhurmuditā bhavati muhurglānā tathā garbhaḥ||24||
View original
अष्टमे गर्भश्च मातृतो गर्भतश्च माता रसहारिणीभिर्वाहिनीभिर्मुहुरोजः परस्परमाददाते| तस्मात्तदा गर्भिणी मुहुर्मुदिता भवति मुहुर्ग्लाना तथा गर्भः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTame mAse jAtasya garbhasya vinAshe hetuH (25) · Śloka 25
ēvaṁ garbhasya janma vyāpattimattadā bhavatyōjasō'navasthitatvāt| tathā hyasya niṣkramaṇōnmukhasya parivarttanādīnyanubhavata ēvaujasā viyōgaḥ| yadyapi ca kiñcitkālamasyōcchvasanaṁ syāttacchinnasyēvāṅgasyaujaḥ saṁskārānuvr̥ttikr̥tam| jananyāstu sthiraujaskatayaikadēśēna rasē saṁkrāntē glānirēvēti||25||
View original
एवं गर्भस्य जन्म व्यापत्तिमत्तदा भवत्योजसोऽनवस्थितत्वात्| तथा ह्यस्य निष्क्रमणोन्मुखस्य परिवर्त्तनादीन्यनुभवत एवौजसा वियोगः| यद्यपि च किञ्चित्कालमस्योच्छ्वसनं स्यात्तच्छिन्नस्येवाङ्गस्यौजः संस्कारानुवृत्तिकृतम्| जनन्यास्तु स्थिरौजस्कतयैकदेशेन रसे संक्रान्ते ग्लानिरेवेति||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTame prasavena garbhasya maraNamiti (26) · Śloka 26
anyē punarāhuḥ| nair̥tabhāgatvāttatra garbhasya maraṇam||26||
View original
अन्ये पुनराहुः| नैऋतभागत्वात्तत्र गर्भस्य मरणम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTame mAsi garbhaprasavanirodhApAyAH (27) · Śloka 27
tasmāt prasavapratiṣēdhārthaṁ strī snātā, śucirbrahmacāriṇī, dēvatārādhanamaparā syāt| māṁsaudanabaliṁ cātra nirvapēta||27||
View original
तस्मात् प्रसवप्रतिषेधार्थं स्त्री स्नाता, शुचिर्ब्रह्मचारिणी, देवताराधनमपरा स्यात्| मांसौदनबलिं चात्र निर्वपेत||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhasya sUteH kAlaH (28) · Śloka 28
tasminnēkadivasātikrāntēπ prasavakālamāhurāsaṁvatsarāt| ataḥ paraṁ vikārī bhavati||28||
View original
तस्मिन्नेकदिवसातिक्रान्तेπ प्रसवकालमाहुरासंवत्सरात्| अतः परं विकारी भवति||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhakoShThe garbhasthitiprakAraH (29) · Śloka 29
garbhastu mātuḥ pr̥ṣṭhābhimukhō lalāṭē kr̥tāñjaliḥ saṅkucitāṅgō garbhakōṣṭhē dakṣiṇapārśvamāśrityāvatiṣṭhatē pumān, vāmaṁ strī, madhyaṁ napuṁsakam||29||
View original
गर्भस्तु मातुः पृष्ठाभिमुखो ललाटे कृताञ्जलिः सङ्कुचिताङ्गो गर्भकोष्ठे दक्षिणपार्श्वमाश्रित्यावतिष्ठते पुमान्, वामं स्त्री, मध्यं नपुंसकम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhasya mAtRuparAyattavRuttitvAdi (30) · Śloka 30
tatra sthitaśca garbhō mātari svapatnyāṁ svapiti prabuddhāyāṁ prabuddhyatē| paratantravr̥ttēśca garbhasya| niṣēkāt prabhr̥ti garbhāśayōpasnēhōpasvēdau vartanam||30||
View original
तत्र स्थितश्च गर्भो मातरि स्वपत्न्यां स्वपिति प्रबुद्धायां प्रबुद्ध्यते| परतन्त्रवृत्तेश्च गर्भस्य| निषेकात् प्रभृति गर्भाशयोपस्नेहोपस्वेदौ वर्तनम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhasya poShaNam (31) · Śloka 31
tatō vyaktībhavadaṅgapratyaṅgasyā'sya nābhyāṁ pratibaddhā nāḍī nāḍyāmaparā tasyāṁ mātr̥hr̥dayam| tatō mātr̥hr̥dayādāhārarasō dhamanībhiḥ syandamānō'parāmupaiti| tataḥ kramānnābhim| tataśca sapunargarbhasya pakvāśayē svakāyāgninā pacyamānaḥ prasādabāhulyāddhātvādipuṣṭikaraḥ sampadyatē| tathā rōmakūpairupasnēhō rasa ēva ca payōbhūtaḥ||31||
View original
ततो व्यक्तीभवदङ्गप्रत्यङ्गस्याऽस्य नाभ्यां प्रतिबद्धा नाडी नाड्यामपरा तस्यां मातृहृदयम्| ततो मातृहृदयादाहाररसो धमनीभिः स्यन्दमानोऽपरामुपैति| ततः क्रमान्नाभिम्| ततश्च सपुनर्गर्भस्य पक्वाशये स्वकायाग्निना पच्यमानः प्रसादबाहुल्याद्धात्वादिपुष्टिकरः सम्पद्यते| तथा रोमकूपैरुपस्नेहो रस एव च पयोभूतः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhasya sthUlamalAsambhave hetuH (32) · Śloka 32
ajātasya sākṣādannapānānupravēśādamalatvācca rasasya garbhasya sthūlamalāsambhavaḥ||32||
View original
अजातस्य साक्षादन्नपानानुप्रवेशादमलत्वाच्च रसस्य गर्भस्य स्थूलमलासम्भवः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhaniShkramaNakramaH (33) · Śloka 33
ēvaṁ jaṭharasthō garbhō janmakālē tu prasūtimārutayōgāt parivr̥ttyā'vākśirā niṣkrāmatyanu cāparā cyutā mātr̥hr̥dayāt| ēṣā prakr̥tiḥ| vikr̥tiratō'nthā||33||
View original
एवं जठरस्थो गर्भो जन्मकाले तु प्रसूतिमारुतयोगात् परिवृत्त्याऽवाक्शिरा निष्क्रामत्यनु चापरा च्युता मातृहृदयात्| एषा प्रकृतिः| विकृतिरतोऽन्था||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puMstrInapuMsakagarbhalakShaNam (34) · Śloka 34
tatra yā dakṣiṇaṁ pādaṁ pūrvamabhisarati dakṣiṇaśca bāhurbalavāṁstēna cēṣṭatē tatstanē ca prāk payō dr̥śyatē'bhyunnatadakṣiṇakukṣiḥ parimaṇḍalagarbhā punnāmadarśanasparśāpraśnadaurhr̥dābhiratā punnāmadhēyāṁśca svapnāt paśyati prasannamukhavarṇā tīkṣṇakṣudūrdhvarōmarājiḥ puruṣānabhilāṣiṇī ca sā putraṁ prasūtē| tadviparyyayē kanyām| saṅkarē ca napuṁsakam| praśnakālē nārī yalliṅgamaṅgaṁ bāhyadravyaṁ vā parāmr̥śati talliṅgamasyā garbhamādiśēt||34||
View original
तत्र या दक्षिणं पादं पूर्वमभिसरति दक्षिणश्च बाहुर्बलवांस्तेन चेष्टते तत्स्तने च प्राक् पयो दृश्यतेऽभ्युन्नतदक्षिणकुक्षिः परिमण्डलगर्भा पुन्नामदर्शनस्पर्शाप्रश्नदौर्हृदाभिरता पुन्नामधेयांश्च स्वप्नात् पश्यति प्रसन्नमुखवर्णा तीक्ष्णक्षुदूर्ध्वरोमराजिः पुरुषानभिलाषिणी च सा पुत्रं प्रसूते| तद्विपर्य्यये कन्याम्| सङ्करे च नपुंसकम्| प्रश्नकाले नारी यल्लिङ्गमङ्गं बाह्यद्रव्यं वा परामृशति तल्लिङ्गमस्या गर्भमादिशेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhasya vAtarogitAdisambhave hetuH (35) · Śloka 35
yadā tūnmārgagō vātōgarbhasya rasavāhīnī srōtāṁsi śōṣayati tadā vātarōgī hīnāṅgō vā jāyatē| bahūni vā varṣāṇyudarē tiṣṭhati||35||
View original
यदा तून्मार्गगो वातोगर्भस्य रसवाहीनी स्रोतांसि शोषयति तदा वातरोगी हीनाङ्गो वा जायते| बहूनि वा वर्षाण्युदरे तिष्ठति||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dviretAkhyanapuMsakotpattikAraNam (36) · Śloka 36
yada strīpuṁsayōḥ samamēvārthō niṣpadyatē| bījaṁ vā tayōḥ samāṁśaṁ sammukhaṁ ca| yadā ca bījaṁ bhāgē duṣyati tadā dviprakr̥tidviritā napuṁsakaṁ bhavati||36||
View original
यद स्त्रीपुंसयोः सममेवार्थो निष्पद्यते| बीजं वा तयोः समांशं सम्मुखं च| यदा च बीजं भागे दुष्यति तदा द्विप्रकृतिद्विरिता नपुंसकं भवति||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtendriyAkhyanapuMsakotpattikAraNam (37) · Śloka 37
yadā strī prathamaṁ kr̥tārthā bhavati, tataḥ puruṣēṇa paścāt śukramutsr̥ṣṭaṁ harṣānavasthitacētasaḥ striyā vātō viguṇīkarōti| puṁstvavāhīni srōtāṁsi cōpahanti tadā vātēndriyaṁ bhavati| tanmaithunē vātamēvōtsr̥jati||37||
View original
यदा स्त्री प्रथमं कृतार्था भवति, ततः पुरुषेण पश्चात् शुक्रमुत्सृष्टं हर्षानवस्थितचेतसः स्त्रिया वातो विगुणीकरोति| पुंस्त्ववाहीनि स्रोतांसि चोपहन्ति तदा वातेन्द्रियं भवति| तन्मैथुने वातमेवोत्सृजति||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMskAravAhyAkhyanapuMsakotpattikAraNam (38) · Śloka 38
yadā tu kārtsnyēna nōpahantyanupaghnannēva vā srōtōmukhaṁ pidhattē tadā saṁskāravāhyaṁ bhavati| tatra saṁskārō vājīkarā bastayō'bhyavahāraścētōharṣaṇāni ca| tāni hi śukrē balamādadhānāni srōtāṁsyasyāpyāyayantīti ca||38||
View original
यदा तु कार्त्स्न्येन नोपहन्त्यनुपघ्नन्नेव वा स्रोतोमुखं पिधत्ते तदा संस्कारवाह्यं भवति| तत्र संस्कारो वाजीकरा बस्तयोऽभ्यवहारश्चेतोहर्षणानि च| तानि हि शुक्रे बलमादधानानि स्रोतांस्यस्याप्याययन्तीति च||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsekyAkhyanapuMsakotpattikAraNam (39) · Śloka 39
yadāpabījō'pabalaḥ pumānudvēgaḥ strīdvēṣayuktō'nyakāmō vā nāryyā vyavāyapratighātaṁ karōti tadvidhā vā nārī puṁsaḥ| tadā''sēkyaṁ nāma bhavati| tacchukrāsvādād dhvajōcchrāyaṁ labhatē||39||
View original
यदापबीजोऽपबलः पुमानुद्वेगः स्त्रीद्वेषयुक्तोऽन्यकामो वा नार्य्या व्यवायप्रतिघातं करोति तद्विधा वा नारी पुंसः| तदाऽऽसेक्यं नाम भवति| तच्छुक्रास्वादाद् ध्वजोच्छ्रायं लभते||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vakradhvajAkhyanapuMsakotpattikAraNam (40) · Śloka 40
yadā punarubhāvapi bhavataḥ strīpuṁsau tadvidhau tadā vakradhvajō bhavati| tasya naiva dhvajaḥ stabhyatē||40||
View original
यदा पुनरुभावपि भवतः स्त्रीपुंसौ तद्विधौ तदा वक्रध्वजो भवति| तस्य नैव ध्वजः स्तभ्यते||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saugandhikAkhyanapuMsakotpattikAraNam (41) · Śloka 41
yadā pūtiyōnyāḥ striyā garbhō bhavati, tadā saugandhikākhyaṁ sa yōnidhvajagandhēna balaṁ labhatē||41||
View original
यदा पूतियोन्याः स्त्रिया गर्भो भवति, तदा सौगन्धिकाख्यं स योनिध्वजगन्धेन बलं लभते||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana IrShyAratisaMj~jakanapuMsakotpattikAraNam (42) · Śloka 42
yadā tvīrṣyābhibhūtau mandaharṣau saṁsr̥jyētē tadērṣyā ratisaṁjñam| tasya paraṁ mithunībhūtaṁ dr̥ṣṭvā maithunapravr̥ttirbhavati||42||
View original
यदा त्वीर्ष्याभिभूतौ मन्दहर्षौ संसृज्येते तदेर्ष्या रतिसंज्ञम्| तस्य परं मिथुनीभूतं दृष्ट्वा मैथुनप्रवृत्तिर्भवति||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaShaNDakAkhyanapuMsakotpattikAraNam (43) · Śloka 43
yadā puruṣasya garbhasya vāyvāgnidōṣād vr̥ṣaṇanāśastadā vātaṣaṇḍakākhyaṁ bhavati| ētāḥ karmavaicitryādaṣṭau ṣaṇḍayōnayō'saṅkīrṇāḥ kathitāḥ||43||
View original
यदा पुरुषस्य गर्भस्य वाय्वाग्निदोषाद् वृषणनाशस्तदा वातषण्डकाख्यं भवति| एताः कर्मवैचित्र्यादष्टौ षण्डयोनयोऽसङ्कीर्णाः कथिताः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIbIjadoShAMshAdi strIgarbhAvayave vikRuti~jjanayet (44) · Śloka 44
yadā tu striyāḥ śōṇitagarbhāśayau dōṣāḥ kiñcit pradūṣayanti tadā yō garbhō bhavati, tasya garbhasya yasya yasya mātr̥jasyāvayavasya bījē bījāṁśē vā dōṣaḥ prakōpamāpadyatē taṁ tamavayavaṁ vikr̥tirāviśati||44||
View original
यदा तु स्त्रियाः शोणितगर्भाशयौ दोषाः किञ्चित् प्रदूषयन्ति तदा यो गर्भो भवति, तस्य गर्भस्य यस्य यस्य मातृजस्यावयवस्य बीजे बीजांशे वा दोषः प्रकोपमापद्यते तं तमवयवं विकृतिराविशति||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIgarbhe vandhyotpattiH (45) · Śloka 45
yadā hyasyāḥ śōṇitākhyē bījē garbhāśayasthē nirvartakaṁ bījaṁ praduṣyati tadā vandhyāṁ janayati||45||
View original
यदा ह्यस्याः शोणिताख्ये बीजे गर्भाशयस्थे निर्वर्तकं बीजं प्रदुष्यति तदा वन्ध्यां जनयति||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhAshayasthastrIbIje ki~jcitpraduShTe pUtiprajotpattiH (46) · Śloka 46
yadā tasyāvayavastadā pūtiprajām| tasyā jātaṁ jātaṁ mriyatē||46||
View original
यदा तस्यावयवस्तदा पूतिप्रजाम्| तस्या जातं जातं म्रियते||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIvyApadutpattikAraNam (47) · Śloka 47
yadā punaḥ sō'vayavaḥ strīkarāṇāṁ ca śarīrasaṁśrayāṇāmadhōgurutvādīnāṁ nirvartakā yē bījāṁśāstēṣāmēkadēśaḥ| tadā stryākr̥tiprāyāmastriyaṁ vārtāṁ nāma janayati| tāṁ strīvyāpadamācakṣatē||47||
View original
यदा पुनः सोऽवयवः स्त्रीकराणां च शरीरसंश्रयाणामधोगुरुत्वादीनां निर्वर्तका ये बीजांशास्तेषामेकदेशः| तदा स्त्र्याकृतिप्रायामस्त्रियं वार्तां नाम जनयति| तां स्त्रीव्यापदमाचक्षते||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrAkhyabIjadoShAMshena puruShavandhyAdInAM sambhavaH (48) · Śloka 48
ēvamēva puṁsō yadā śukrākhyē bījē bījaṁ praduṣyatītyādi yōjayēdvandhyaṁ pūtiprajaṁ tathā puruṣākr̥tiprāyamapuruṣaṁ tr̥ṇamukhinaṁ nāma janayatītyēna mātr̥jānāṁ pitr̥jānāṁ cāvayavānāṁ vikr̥tirvyākhyātā||48||
View original
एवमेव पुंसो यदा शुक्राख्ये बीजे बीजं प्रदुष्यतीत्यादि योजयेद्वन्ध्यं पूतिप्रजं तथा पुरुषाकृतिप्रायमपुरुषं तृणमुखिनं नाम जनयतीत्येन मातृजानां पितृजानां चावयवानां विकृतिर्व्याख्याता||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sasattvAdInAM duShTyA garbhasya vikArasambhavAdiphalam (49) · Śloka 49
anēna sātmyajānāṁ rasajānāṁ sattvajānāṁ cāvayavānāṁ vikr̥tirvyākhyātā bhavati| yasya-yasyāṅgāvayavasya bījē bījāṁśē vā upataptirbhavati tasya-tasyāṅgāvayavasya vikr̥tirupajāyatē| nōpajāyatē'nutāpāt||49||
View original
अनेन सात्म्यजानां रसजानां सत्त्वजानां चावयवानां विकृतिर्व्याख्याता भवति| यस्य-यस्याङ्गावयवस्य बीजे बीजांशे वा उपतप्तिर्भवति तस्य-तस्याङ्गावयवस्य विकृतिरुपजायते| नोपजायतेऽनुतापात्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhiNyA satataM vAtalAnAM sevayA jAyamAnAH doShAH (50) · Śloka 50
yadā ca labdhagarbhā'nvakṣamēva vātalānyāsēvatē tadā'syā vāyuḥ prakupitaḥ śarīramanusarpan garbhāśayē'vatiṣṭhamānō garbhasya jaḍa-badhira-mūka-minmiṇa-gadgad-khañja-kubja-vāmana-hīnāṅgādhikāṅgatvānyanyaṁ vā vātavikāraṁ karōti||50||
View original
यदा च लब्धगर्भाऽन्वक्षमेव वातलान्यासेवते तदाऽस्या वायुः प्रकुपितः शरीरमनुसर्पन् गर्भाशयेऽवतिष्ठमानो गर्भस्य जड-बधिर-मूक-मिन्मिण-गद्गद्-खञ्ज-कुब्ज-वामन-हीनाङ्गाधिकाङ्गत्वान्यन्यं वा वातविकारं करोति||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhiNyA satataM pittalAnAM sevayA jAyamAnAH doShAH (51) · Śloka 51
tathā vāyuvat pittamapi khalita-palita-śmaśru-hīnatā-tvaṅ-nakha-kēśa-paiṅgalyādīni||51||
View original
तथा वायुवत् पित्तमपि खलित-पलित-श्मश्रु-हीनता-त्वङ्-नख-केश-पैङ्गल्यादीनि||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhiNyAH sarvadA shleShmalAnAM sevayA jAyamAnA doShAH (52) · Śloka 52
ślēṣmā tu kuṣṭhakilāsasadantattvādīni| trivargō miśrān vikārān||52||
View original
श्लेष्मा तु कुष्ठकिलाससदन्तत्त्वादीनि| त्रिवर्गो मिश्रान् विकारान्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAtyandhAdInAM samuptattau kAraNam (53) · Śloka 53
api ca-- dr̥ṣṭibhāgamapratipannaṁ tējō jātyandhatvam| tadēva vātānugataṁ vikr̥tarūkṣāruṇākṣam| pittānugataṁ piṅgākṣam| ślēṣmānugataṁ śuklākṣam| raktānugataṁ raktākṣam iti||53||
View original
अपि च-- दृष्टिभागमप्रतिपन्नं तेजो जात्यन्धत्वम्| तदेव वातानुगतं विकृतरूक्षारुणाक्षम्| पित्तानुगतं पिङ्गाक्षम्| श्लेष्मानुगतं शुक्लाक्षम्| रक्तानुगतं रक्ताक्षम् इति||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhiNyAH garbhopaghAtakarebhyo rakShaNIyatvam (54) · Śloka 54
garbhasamānayōgakṣēmā hi garbhiṇī bhavati| tasmādviśēṣatastāṁ priyahitābhyāṁ garbhōpaghātakarēbhyō rakṣēt||54||
View original
गर्भसमानयोगक्षेमा हि गर्भिणी भवति| तस्माद्विशेषतस्तां प्रियहिताभ्यां गर्भोपघातकरेभ्यो रक्षेत्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhiNyA balakShayakAraNAni (55) · Śloka 55
yathā-yathā ca garbhō vr̥ddhimāpnōti tathā-tathā bhārāhārānādānādāhārarasāpahārācca striyā balakṣayaḥ||55||
View original
यथा-यथा च गर्भो वृद्धिमाप्नोति तथा-तथा भाराहारानादानादाहाररसापहाराच्च स्त्रिया बलक्षयः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhopaghAtakarA bhAvAH (56) · Śloka 56
tatrēmē garbhōpaghātakarāḥ| tadyathā-- vyavāyavyāyāmakarśanābhighātātimātrasaṁkṣōbhiyānayānarātrijāgaraṇadivāsvapnavēgavidhāraṇājīrṇātapāgnikrōdhaśōkabhayōtrāsōpravāsōtkaṭakaviṣamakaṭhināsanaśvabhrakūpapātāpriyāvalōkanaśravaṇādayaḥ| samāsataḥ sarvamatigurūṣṇatīkṣṇarūkṣamannapānaṁ dāruṇāśca cēṣṭāḥ||56||
View original
तत्रेमे गर्भोपघातकराः| तद्यथा-- व्यवायव्यायामकर्शनाभिघातातिमात्रसंक्षोभियानयानरात्रिजागरणदिवास्वप्नवेगविधारणाजीर्णातपाग्निक्रोधशोकभयोत्रासोप्रवासोत्कटकविषमकठिनासनश्वभ्रकूपपाताप्रियावलोकनश्रवणादयः| समासतः सर्वमतिगुरूष्णतीक्ष्णरूक्षमन्नपानं दारुणाश्च चेष्टाः||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhiNIniyamAH tadvighAte~atyAhita~jca (57) · Śloka 57
tathā-- dēvatārakṣō'nupacayaparirakṣaṇārthaṁ na raktāni vāsāṁsi dhārayēnna yānamadhirōhēnna madyamāsamaśnīyāt| yaccānyadapi vr̥ddhastriyō brūyuḥ| pratatōttānaśayinyāḥ punargarbhasya nābhyāśrayā nāḍī kaṇṭhamanuvēṣṭya vyāpattiṁ karōti| vivr̥taśayā naktacāriṇī cōnmattaṁ janayati| kalahaśīlāpasmariṇam| vyavāyaśīlādurvapuṣamahnīkaṁ straiṇaṁ vā| śōkanityā bhīrumapacitamalpāyuṣaṁ vā| abhidhyayinī parōpatāpinamīrṣyāluṁ straiṇaṁ vā| stēnā tvāyāsabahulamabhidrōhiṇamakarmaśīlaṁ vā| amarṣaṇā caṇḍamaupadhikaṁ vā| svapnaśīlā nidrālumabudhamalpāgniṁ vā| madyanityā tr̥ṣṇālumalpasmr̥timanavasthitaṁ vā| gōdhāmāṁsanityāśmariṇaṁ śanairmēhinaṁ vā| varāhamāṁsanityā raktākṣaṁ krathanamatiparuṣarōmāṇaṁ vā| matsyamāṁsanityā ciranimēṣaṁ stabdhākṣaṁ vā| madhuranityā pramēhiṇaṁ mūkamatisthūlaṁ vā| amlanityā raktapittinaṁ tvagakṣirōgiṇaṁ vā| lavaṇanityā śīghravalīpalitaṁ khalitakaṁ vā| tiktanityā śōṣiṇamabalamapacitaṁ vā| kaṭukanityā durbalamalpaśukramanapatyaṁ vā| kaṣāyanityā śyāmamānāhinamudāvartinaṁ vā| yacca yasya vyādhērnidānaṁ tattadā''sēvamānāntarvatnī strī tadvikārabahulamapatyaṁ janayati| ētēna pitr̥jā api śukradōṣā vyākhyātāḥ||57||
View original
तथा-- देवतारक्षोऽनुपचयपरिरक्षणार्थं न रक्तानि वासांसि धारयेन्न यानमधिरोहेन्न मद्यमासमश्नीयात्| यच्चान्यदपि वृद्धस्त्रियो ब्रूयुः| प्रततोत्तानशयिन्याः पुनर्गर्भस्य नाभ्याश्रया नाडी कण्ठमनुवेष्ट्य व्यापत्तिं करोति| विवृतशया नक्तचारिणी चोन्मत्तं जनयति| कलहशीलापस्मरिणम्| व्यवायशीलादुर्वपुषमह्नीकं स्त्रैणं वा| शोकनित्या भीरुमपचितमल्पायुषं वा| अभिध्ययिनी परोपतापिनमीर्ष्यालुं स्त्रैणं वा| स्तेना त्वायासबहुलमभिद्रोहिणमकर्मशीलं वा| अमर्षणा चण्डमौपधिकं वा| स्वप्नशीला निद्रालुमबुधमल्पाग्निं वा| मद्यनित्या तृष्णालुमल्पस्मृतिमनवस्थितं वा| गोधामांसनित्याश्मरिणं शनैर्मेहिनं वा| वराहमांसनित्या रक्ताक्षं क्रथनमतिपरुषरोमाणं वा| मत्स्यमांसनित्या चिरनिमेषं स्तब्धाक्षं वा| मधुरनित्या प्रमेहिणं मूकमतिस्थूलं वा| अम्लनित्या रक्तपित्तिनं त्वगक्षिरोगिणं वा| लवणनित्या शीघ्रवलीपलितं खलितकं वा| तिक्तनित्या शोषिणमबलमपचितं वा| कटुकनित्या दुर्बलमल्पशुक्रमनपत्यं वा| कषायनित्या श्याममानाहिनमुदावर्तिनं वा| यच्च यस्य व्याधेर्निदानं तत्तदाऽऽसेवमानान्तर्वत्नी स्त्री तद्विकारबहुलमपत्यं जनयति| एतेन पितृजा अपि शुक्रदोषा व्याख्याताः||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhiNIvikAre upakramavisheShaH (58) · Śloka 58
tasmāt prajāsampadamicchantau sādhvātmānamupācarētām| viśēṣēṇa nārī| vyādhīṁścāsyā mr̥dumadhuraśiśirasukhairauṣadhāhāravihārairupācarēt| na cāsyā vamanādīni prayōjayēt| na raktāvasēcanam| kēvalaṁ tvaṣṭamamāsamupādāyāsthāpanamanuvāsanaṁ vā| vamanādisādhyēṣu punarvikārēṣu mr̥dubhistadarthakāribhirvōpakramēt pūrṇamiva tailapātramasaṁkṣōbhayadgarbhiṇīmupācarēditi||58||
View original
तस्मात् प्रजासम्पदमिच्छन्तौ साध्वात्मानमुपाचरेताम्| विशेषेण नारी| व्याधींश्चास्या मृदुमधुरशिशिरसुखैरौषधाहारविहारैरुपाचरेत्| न चास्या वमनादीनि प्रयोजयेत्| न रक्तावसेचनम्| केवलं त्वष्टममासमुपादायास्थापनमनुवासनं वा| वमनादिसाध्येषु पुनर्विकारेषु मृदुभिस्तदर्थकारिभिर्वोपक्रमेत् पूर्णमिव तैलपात्रमसंक्षोभयद्गर्भिणीमुपाचरेदिति||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhiNyAH Atyayike vikAre visheShavidhiH (59) · Śloka 59
bhavanti cātra-- ityanātyayikē vyādhau vidhirātyayikē punaḥ| tīkṣṇairapi kriyāyōgaiḥ striyaṁ yatnēna pālayēt||59||
View original
भवन्ति चात्र-- इत्यनात्ययिके व्याधौ विधिरात्ययिके पुनः| तीक्ष्णैरपि क्रियायोगैः स्त्रियं यत्नेन पालयेत्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhiNIM yatnena pAlayet (60) · Śloka 60
strī hi mūlamapatyānāṁ strī hi rakṣati rakṣitā| sarvāśramāṇāṁ prathamaṁ gr̥hasthatvamaninditam||60||
View original
स्त्री हि मूलमपत्यानां स्त्री हि रक्षति रक्षिता| सर्वाश्रमाणां प्रथमं गृहस्थत्वमनिन्दितम्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhasyArodane hetuH (61-62) · Śloka 62
jarāyuṇā mukhē channē kaṇṭhē ca kaphavēṣṭitē| vāyōrmārganirōdhācca na garbhasthaḥ prarōditi||61|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tau aṣṭāṅgasaṁgrahavyākhyāyāṁ śārīrasthānē garbhāvakrāntirnāma dvitīyō'dhyāyaḥ||62||
View original
जरायुणा मुखे छन्ने कण्ठे च कफवेष्टिते| वायोर्मार्गनिरोधाच्च न गर्भस्थः प्ररोदिति||६१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहव्याख्यायां शारीरस्थाने गर्भावक्रान्तिर्नाम द्वितीयोऽध्यायः||६२||
🔊 Audio coming soon