2. garbhāvakrāntiḥ

Adhikarana atha garbhAvakrAntirnAma dvitIyo~adhyAyaH atha garbhAvakrAntirnAma dvitIyo~adhyAyaH upodghAtaH · Śloka

പൂര്വസ്മിന്നധ്യായേ പുത്രകാമമധികൃത്യോക്തം, സമ്പ്രതി തു യസ്യേവ പുത്രസ്യ നിഷേകാത് പ്രഭൃതി യോഗക്ഷേമൌ യഥാ-യഥാ സമ്ഭവതഃ യഥാ ച മാതരി തിഷ്ഠതി യഥാ ച ന വ്യാപദ്യതേ, അവ്യാപന്നം ച യഥാ സുഖം സൂത ഇതി പ്രദര്ശനാര്ഥമധ്യായാരമ്ഭഃ|

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

അഥാതോ ഗര്ഭാവക്രാന്തിം ശാരീരം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേദയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||

അഥാത ഇത്യാദി| അത്ര ഗര്ഭശബ്ദേന മനസ്സംയ്ഗാച്ചേതനേനാത്മനാധിഷ്ഠിതാനാം മഹാഭൂതാനാം വികാരവിശേഷ ഉച്യതേ| തസ്യാവക്രമണം പ്രാപ്തിഃ സ്വരൂപലാഭോ യസ്മിന്നധ്യായേ നിര്ണീയതേ സോऽപ്യുപചാരാത്തച്ഛേബ്ദേനോച്യതേ|

Adhikarana garbhAvakrAntiprakAraH (2) · Śloka 2

ഗതേ പുരാണേ രജസി നവേऽവസ്ഥിതേ ശുദ്ധേ ഗര്ഭസ്യാശയേ മാര്ഗേ ച ബീജാത്മനാ ശുക്രമവികൃതമവികൃതേന വായുനാ പ്രേരിതമന്യൈശ്ച മഹാഭൂതൈരനുഗതമാര്ത്തവേനാഭിമൂര്ച്ഛിതമന്വക്ഷമേവ രാഗാദിക്ലേശവശാനുവര്തിനാ സ്വകര്മചോദിതേന മനോജവേന ജീവേനാഭിസംസൃഷ്ടം ഗര്ഭാശയമുപയാതി||൨||

സാ ച ഗര്ഭസ്യാവക്രാന്തിഃ ഗതേ പുരാണ ഇത്യാദിനാ പ്രസ്തൂയതേ| പുരാണേऽതീതേ കര്മതഃ സഞ്ചിതേ രജസി ദുഷ്ടരക്തേ ഗതേ വായുനാ സ്ത്രീദേഹാദ്ബഹിഃ പ്രേരിതേ ഋതോരാദ്യദിനത്രയം പശ്ചാന്നവേ സാമ്പ്രതികമാസഭവേऽവസ്ഥിതേ ആര്ത്തവസംജ്ഞേ ലബ്ധപ്രതിഷ്ഠേ സതി ശുദ്ധേ ച ഗര്ഭസ്യാശയേ ദോഷാനുപഹതേ മാര്ഗേ ച ശുദ്ധേ യേനാനുപഹതം ശുക്രം ക്ഷേത്രം പ്രാപ്നോതി| ശുദ്ധ രതി രജസാ സമ്ബധ്യതേ| ഗര്ഭാശയമാര്ഗാഭ്യാം ച| ശുദ്ധിശ്ച സ്വാഭാവിക്യൌപാധികീ ച| ഔപാധികീ ദ്രവ്യസംസ്കാരകൃതാ| ബീജാത്മനാ ഗര്ഭകാരണമഹാഭൂതസ്വഭാവേന അങ്ഗാദങ്ഗാത് പ്രേരിതമന്യൈശ്ച സൂക്ഷ്മസ്വരൂപൈര്മനഃ സഹചാരിഭിസ്തന്മാത്രാഖ്യൈര്മഹാഭൂതൈരനുഗതം സ്ത്രീക്ഷേത്രപ്രാപ്ത്യാ കര്മവശാദാര്ത്തവേന മിശ്രീഭൂതമന്വക്ഷം മിശ്രീഭാവാഹീനകാലമേവ രാഗാദീനാം വശേ യോऽനുവര്ത്തതേ തഥാവിധേന മനോജവേന ജീവേനാഭിസംസൃഷ്ടം പ്രാപ്തസംയോഗം ഗാര്ഭാശയം ശുക്രമുപയാതി| രാഗദ്വേഷാവിദ്യാസ്മിതാഭിനിവേശാഃ ക്ലേശാഃ| ഏതേ പഞ്ച മിഥ്യാജ്ഞാനാനി| ന പ്രമാണം ന ചാപ്രമാണം വിപര്യയമാത്രമിതി കൃത്വാ അവിദ്യാ മൂലം ക്ലേശാനാം ശേഷാണാമ്| സുഖാനുശായീ രാഗഃ| തത്പ്രഭേദ ഏവ ദ്വേഷഃ ക്രോധഃ| അസ്മിതാऽഭിനിവേശൌ മോഹശബ്ദേനോക്തൌ| തത്ര അവിദ്യാ യാ അനിത്യേ പൃഥിവ്യാദൌ നിത്യബുദ്ധിഃ| ബീജഗര്ഭവാസാദിനാ അശുചൌ സ്ത്രീശരീരാദൌ ശുചിബുദ്ധിഃ| ദുഃഖേ ച പരിണാമതാപാദിഭിരൂപഭോഗസുഖേ സുഖബുദ്ധിഃ| അനാത്മനി ച ബാഹ്യോപകരണഭാവേഷു ശരീരേ ചാത്മബുദ്ധിരിതി| ആത്മനോ ബുദ്ധേശ്ചാഭേദഗ്രഹ അസ്മിതാ| അനുഭൂതസുഖസ്യ തത്സ്മൃത്യാ തത്കാരണപ്രാപ്തൌ ഗൃദ്ധീ രാഗഃ| അനുഭൂതദുഃഖസ്യ തദ്ഗ്രഥനേഷു താത്കാലികീ ജിഘാംസാ ദ്വേഷ ഇതി ക്ലേശാഃ| അവിദ്യാ ചാऽऽനാദിഃ| ഏഷാം ക്ലേശാനാം വശമനുവര്തതേ യോ ജീവ ആത്മാ സ തഥോക്തഃ ശുഭാऽശുഭാനി കര്മാണി താനി ചാऽऽത്മനഃ| ക്ലേശമൂലത്വാത് കര്മണാമ്| അമൂനി ച കര്മാണി പച്യമാനാനി വിപാകേന സുഖാസുഖലക്ഷണേന പുനരവിദ്യാമേവ പുഷ്ണന്തി, അതോऽവിച്ഛിന്നേന പ്രവാഹേണ കര്മഫലാനുരൂപേഷു യോന്യന്തരേഷ്വാത്മനോ മനഃപ്രഭൃതിഭിഃ സംയോഗാന്നിത്യസ്യാപി ജന്മശബ്ദേനോച്യതേ| മനോജവേനേത്യാത്മനോ നിഷ്ക്രിയത്വാന്മനസാ യുക്തസ്യ ക്രിയാവത്ത്വമിവ ദര്ശയതി| ഏവമ്ഭൂതം ശുക്രം ഗര്ഭാശയമുപയാതി|| ൨||

Adhikarana kAryANA~gkAraNAnuvidhAyitvam (3) · Śloka 3

കാര്യാണാം കാരണാനുവിധായിത്വാത് തത്സ്വഭാവതാം പ്രതിപദ്യതേ||൩||

തച്ച ശുക്രം കാര്യ്യാണാം കാരണാനുവിധായിത്വാദ്ധേതോസ്തത്സ്വഭാവതാം കാരണസാദൃശ്യം പ്രതിപദ്യതേ| കാര്യം ഹി കാരണസ്യ സ്വരൂപാനുഗച്ഛതി| തഥാ ച തിലേഭ്യസ്തിലാ ഏവ ജായന്തേ ന മാഷാഃ| കാരണം ച യദ് ഗര്ഭസ്യ മാതൃപിതൃമഹാഭൂതദേശകാലഗര്ഭാശയമാത്രാഹാരവിഹാരാദികമ്| തസ്യ കാരണസ്യ സ്വരൂപാനുഗമനാദ് ഗര്ഭസ്യ തദാകൃത്യാദിമതശ്ച സമ്ഭവഃ| അത ഏവ കാരണവശാദാകൃത്യാദിവൈലക്ഷണ്യമ്|| ൩||

Adhikarana bhinnali~ggagarbhasambhave hetuH (4) · Śloka 4

തത ഏവ ച ശുക്രസ്യ ബാഹുല്യാത് പുമാന് ആര്ത്തവസ്യ ബാഹുല്യാത് സ്ത്രീ, തയോഃ സാമ്യേ നപുംസകമ്||൪||

അത ഏവ ച കാരണാനുവിധായിത്വാദേവ പുംസ്കാരണസ്യ ശുക്രസ്യ ബാഹുല്യാത് പുമാന് ജായതേ, രക്തസ്യ തു യോഷിത് | കാരണയോഃ സാമ്യേ നപുംസകമിതി || ൪ ||

Adhikarana bahvapatyatAkAraNam (5) · Śloka 5

ശുക്രാര്ത്തവേऽനിലേന ഖണ്ഡശോ ഭിന്നേ യഥാവിഭാഗമപത്യാനാമുത്പത്തിഃ||൫||

മിശ്രീഭൂതശ്ച ശുക്രാര്ത്തവം സ്വവിശിഷ്ടഹേതുകോऽനിലോ യദാ ഖണ്ഡശഃ കരോതി, തദാ ബഹൂനാമപ്യപത്യാനാം സമ്ഭവഃ || ൫ ||

Adhikarana viyoni-vikRutAkArApatyakAraNam (6) · Śloka 6

വികൃതേ വിയോന്യാകൃതീനാഞ്ച||൬||

യദാ ത്വനിലോ വാऽന്യോ വാ ദോഷഃ ശുക്രാര്ത്തവം കേനചിത് പ്രകാരേണ വികരോതി, തദാ വികൃതയോനീനാം വികൃതാകൃതീനാഞ്ച ഗര്ഭാണാം സമ്ഭവഃ | വികൃതയോനയോ യേ യോഷിതഃ പുംസാ സംസൃഷ്ടായാഃ മൃഗമേഷമാര്ജാരാദയോ ജായന്തേऽതോ വികൃതാകൃതയഃ കാണപങ്ഗ്വാദയഃ || ൬ ||

Adhikarana sadyogRuhItagarbhAyA lakShaNAni (7) · Śloka 7

അഥ നാര്യ്യാഃ സദ്യോഗൃഹീതഗര്ഭായാശ്ച ലിങ്ഗം യോന്യാ ബീജഗ്രഹണം തൃപ്തിര്ഗരിമാ സ്ഫുരണം ശുക്രാര്ത്തവയോരനുബന്ധശ്ച തഥാ പ്രഹര്ഷോ ഹൃല്ലാസസ്തന്ദ്രാऽങ്ഗസാദഃ പ്രസേകോ ഹൃദയവ്യഥാ ഗ്ലാനിഃ പിപാസാ ച||൭||

അഥേതി പ്രസ്താവേ | യോന്യാ ബീജഗ്രഹണാദികം സദ്യോഗര്ഭായാസ്തത്കാലപ്രാപ്തഗര്ഭായാ നാര്യ്യാ ലക്ഷണമ് | യോന്യാ ബീജസ്യ ശുക്രസ്യ ഗ്രഹണം പ്രസ്രവാഭാവഃ | തൃപ്തിഃ പ്രാപ്തഗര്ഭാപേക്ഷയാ രതാവനഭിലാഷിതാ, ശരീരപ്രീണനം വാ | ഗുരുത്വമങ്ഗസ്യ തസ്യൈവ സ്ഫുരണം ചാലനമ് | അനനുബന്ധനമ് ഗര്ഭവിദാരണാദിനാ പ്രതിബന്ധഃ | ഹൃദുത്ക്ലേശയുക്തഃ പ്രസേക ഏവ ഹൃല്ലാസഃ || ൭ ||

Adhikarana vyaktagarbhAyA lakShaNAni (8) · Śloka 8

ക്രമേണ തു വ്യക്തഗര്ഭായാഃ കുക്ഷിമാത്രഗൌരവം ക്ഷാമനേത്രസ്വരതാ യോനിരോമസംലുലനം നിദ്രാ ജൃമ്ഭണം മൂര്ച്ഛാ ഛര്ദിരരുചിഃ പാദശോഫോऽമ്ലേऽഭിലാഷസ്തേഷു തേഷു ച ഉച്ചാവചേഷു ഭാവേഷ്വിതി||൮||

കാലക്രമേണ വ്യക്തഗര്ഭായാഃ ക്രമേണൈവ കുക്ഷിഗാത്രാദിഗൌരവാദിലക്ഷണമ് | ക്രമേണേതി | യഥാ-യഥാ പ്രവര്ധതേ തഥാ-തഥാ കുക്ഷിഗൌരവാദയോ ഭവന്തി | ക്ഷാമശബ്ദോ നേത്രസ്വരാഭ്യാം ച സമ്ബധ്യതേ | യോനിരോമ്ണീഞ്ച സംലുലനം ചലനമ് | യോനിരോമ്ണാം വാ സംലുലനം വ്യാലോലതാ | തേഷു തേഷ്വനുക്തേഷ്വപി സ്വകല്പിതേഷു നാനാവിധേഷൂച്ചാവചേഷ്വനിയതേഷു ഭാവേഷ്വാഹാരവിഹാരാദ്യുപയോഗിഷ്വഭിലാഷ ഇതി വ്യക്തഗര്ഭായാ ലിങ്ഗമ് | വ്യക്തഃ സ്ഫുടോ നാതിസമ്പൂര്ണോ ഗര്ഭോ യസ്യാഃ || ൮ ||

Adhikarana garbhiNyA ArttavAdarshanaM, jarAyvAdisambhavashca (9) · Śloka 9

തസ്യാശ്ച രജോവാഹിനാം സ്രോതസാം വര്ത്മാന്യുപരുധ്യന്തേ ഗര്ഭേണ| തസ്മാത് തതഃ പരമാര്ത്തവം ന ദൃശ്യതേ| തതസ്തദധഃ പ്രതിഹതമപരമപരം ചോപചീയമാനമപരേത്യാഹുഃ, ജരായുരിത്യന്യേ| സ്ഥിതേ രക്തേ രോമരാജിഃ പ്രാദുര്ഭവതി||൯||

തസ്യാശ്ച വ്യക്തഗര്ഭായാ രജോവഹാനി സ്രോതാംസി യൈഃ സ്രോതോഭിര്മലഭൂതം രക്തമൃതുകാലം ബഹിര്വഹതി തേഷാം വര്ത്മാനി മാര്ഗാണി മുഖാനി ഗര്ഭേണ നൈകാഹാദാച്ഛാദ്യന്തേ | തസ്മാത് കാരണാത് തതഃ ഗര്ഭസ്യ വ്യക്തീഭാവാത് പരമാര്ത്തവം ന പ്രവര്ത്തതേ | യത്തു കദാചിദ് ദൃശ്യതേ തദ്വൈകൃതമ് | തദൈവ ചാര്ത്തവമധോ ഗമനേ ഗര്ഭേണ പ്രതിഹതമാഹാരപരിണാമാച്ച പ്രതിദിനമുപചീയമാനം ഗര്ഭസ്യാശയ ഏവാപരാ ഗര്ഭശയ്യാऽऽഖ്യാ സമ്പദ്യത ഇതി കേചിദാഹുഃ | അന്യേ പുനരാചാര്യ്യാസ്തദാര്ത്തവം ജരായുഭാവേന പരിണമതീത്യാഹുഃ | തസ്മിന്നേവ രക്തേ സ്ഥിതേ കോഷ്ഠ ഏതാവരുദ്ധേ സ്ത്രിയാ നാഭേരധോ രോമരാജിഃ പ്രദുര്ഭവതി | തേന രോമരാജ്യാസ്തദേവ ജരായോഃ സമ്ബന്ധി കാരണമുക്തമ് || ൯ ||

Adhikarana kapolAdau pInatAdarshanam (10) · Śloka 10

ജരായുശേഷം ചോര്ധ്വമസൃക്പ്രതിപദ്യതേ| തസ്മാത് പീനകപോലപയോധരതാ കൃഷ്ണൌഷ്ഠചൂചുകത്വഞ്ച||൧൦||

തദ്ദ്യാര്ത്തവം ബഹു ജരായുഭാവേന പ്രതിഘാതാദൂര്ധ്വം പ്രതിപന്നം കപോലയോഃ പയോധരയോശ്ച പീനത്വം സ്ഥൌല്യം കരോത്യോഷ്ഠയോശ്ചൂചുകയോശ്ച സ്തനമുഖാഖ്യയോരിതി | തതശ്ചോര്ധ്വപ്രതിപന്നാദ്രതതാദ്യത് സ്തനപ്രാപ്തം തത്തത്സ്ഥാനസ്ഥിതേന ശ്ലേഷ്മണാ ശ്വേതേന കൃതോപരാഗം സ്തന്യതാം യാതി || ൧൦ ||

Adhikarana stanyotpattau kAraNam (11) · Śloka 11

സ്തനാശ്രയമേവ ച കഫോപരഞ്ജിതം സ്തന്യതാമുപഗതം പ്രസൂതായാം പുനരാഹാരരസേനാപ്യായതേ||൧൧||

യത്തത് സ്തന്യതാം യാതം പ്രസൂതായാ ആഹാരരസേനാപി അവിദഗ്ധേന പ്രഭാവാദാപ്യായതേ ആസംസ്കാരക്ഷയാദ്യേന പ്രസൂതായാ ഭാവി സ്തന്യം നിയതകാലം ഭവതി || ൧൧ ||

Adhikarana tRutIyamAsAvadhi garbhasyopacayakramaH (12) · Śloka 12

തത്ര പ്രഥമേ മാസേ കലലം ജായതേ| ദ്വിതീയേ ഘനഃ പേശ്യര്ബുദം വാ| തേഭ്യഃ ക്രമാത് പുംസ്ത്രീനപുംസകാനി| തൃതീയേ പഞ്ചധാ പ്രരോഹതി| തദ്യഥാ-- സക്ഥിനീ, ബാഹൂ, ശിരശ്ച| സക്ഥ്യാദി പ്രരോഹൈകകാലമേവ ച സര്വമങ്ഗാऽऽവയവോന്ദ്രിയാണി യുഗപത് സമ്ഭവന്ത്യന്യത്ര ജന്മോത്തരകാലജേഭ്യോ ദന്താദിഭ്യഃ| ക്രമേണ തു സ്ഫുടീഭവന്തി| ഏഷാ പ്രകൃതിഃ| വികൃതിരതോऽന്യഥാ||൧൨||

അതോऽനന്തരം ഗര്ഭസ്യാऽऽപ്രസവമവസ്ഥാദികം പ്രദര്ശ്യതേ | തത്ര പ്രഥമേ മാസേ കലലം ക്രമേണ ഭവതി | കലലേ ഗൃഹീതകാഠിന്യമ് | ദ്വിതീയേ തു മാസേ കാഠിന്യക്രമേണ യദാ പുമാന് സമ്പദ്യതേ തദാ ഘനോ ഭവതി | ഘനോ നാതിദീര്ഘപരിവൃത്തോ മാംസപ്രായഃ | യദാ തു സ്ത്രീ സമ്പദ്യതേ തദാ പേശീ ചതുരസ്രാ ഭവതി | യദാ തു നപുംസകം തദാര്ബുദം പരിവൃത്തം ഭവതി | തൃതീയേ തു മാസേ ഘനഃ പേശീ വാര്ബുദം വാ സാമാന്യേന ഗര്ഭഃ പഞ്ചധാ പ്രരോഹതി | അധികരണവിചാലേ ച ഇതി 'ധാ' പ്രത്യയഃ | ദ്വേ സക്ഥിനീ, ദ്വൌ ബാഹൂ, ശിരശ്ച പഞ്ചമഃ | സക്ഥ്യാദിപ്രരോഹസമാനകാലമേവ സര്വാങ്ഗാऽऽവയവാനാമിന്ദ്രിയാണാം ച സമ്ഭവഃ | അങ്ഗം ശരീരം തസ്യാऽऽവയവാ അങ്ഗാവയവാഃ | സര്വേ ച തേऽങ്ഗാവയവാസ്തഥോക്താഃ | ഏകകാലശബ്ദേന ബാഹ്വാദിസമാനകാലത്വമുച്യതേ | യുഗപച്ഛബ്ദേന പരസ്പരൈകകാലത്വമ് | ജന്മോത്തരകാലഭാവിനാം രോമദന്താദീനാമങ്ഗാവയവത്വേന തത്കാലാസമ്ഭവത്രിര്ധാരണമ് | തേ ഹി ദന്താദയോ ജാതസ്യ ജായന്ത ഇതി | താനി ചാऽऽവയവേന്ദ്രിയാണി ദശസു മാസേഷു ഗര്ഭസ്യ സ്ഫുടീഭവന്തി | ഏഷാ പ്രകൃതിരതോऽന്യഥാ വികൃതിര്ജ്ഞേയാ | തേനൈതദുക്തം ഭവതി- ഉപഘാതകാദ്യഭാവ ഏഷ സമ്ഭവക്രമഃ | യദാ തു ലക്ഷ്യേണോപഘാതകാരണപ്രാപ്തിസ്തദാ തദാനുരൂപ്യേണൈവ വിലക്ഷണാ വികൃതിഃ | യഥോക്തക്രമവൈപരീത്യേ വികൃതിരുച്യത ഇത്യന്യഥാര്ഥഃ || ൧൨ ||

Adhikarana garbhali~ggAnurUpaM bhAvAnAM copasthitiH (13) · Śloka 13

യഥാസ്വം ച ഗര്ഭസ്യ പുംസ്ത്രീനപുംസകാന്യതമലിങ്ഗാനുരൂപാ ഭാവാ മനസി ശരീരേ ച സന്തിഷ്ഠന്തേ| വൈശേഷികലിങ്ഗസങ്കരേ തു യതോ ഭൂയസ്ത്വം തതോऽന്തരാ ഭാവാഃ||൧൩||

നനു ദ്വിതീയേ ഘനഃ പേശ്യര്ബുദം വാ പുംസ്ത്രീനപുംസകാഖ്യം ജായത ഇതി തത്ര ഹേതുര്ന ജ്ഞായതേ | കേന ഹേതുനാ സദൃശൈരപി കരചരണാദിഭിരങ്ഗാവയവൈഃ സ്ത്ര്യാദികൃതോ ഗര്ഭസ്യ വിശേഷോ ഭവതീത്യത ആഹ- യഥാസ്വമിത്യാദി | യഥാസ്വം പ്രത്യാത്മ | ഗര്ഭസ്യാന്യതമലിങ്ഗസ്യാനുരൂപാഭാവാഃ മനസി ശരീരേ ച സന്തിഷ്ഠന്തേ | തേനൈതദുക്തം ഭവതി- ഗര്ഭസ്യ സമ്ഭവമത ഏവ സ്വകര്മഹേതുകാ ഭീരുത്വാദയോ മനസ്യധോഗുരുത്വാദയശ്ച ശരീരേ സന്തിഷ്ഠന്തേ | യേ സ്ത്രീനപുംസകഹേതവസ്ത ഏവ ക്ലൈബ്യാധോഗുരുത്വാദയഃ സ്ത്ര്യാഖ്യം വിശേഷമാരഭന്തേ | അക്ലൈബ്യാധോഗുരുത്വാദയഃ പുമാഖ്യമുഭയസമത്വേന നപുംസകമിതി | അതസ്തേഷാം വൈശേഷികഗുണത്വമ് | അതസ്തേഷാഞ്ച വൈശേഷികാണാം ലിങ്ഗാനാം ക്ലൈബ്യഭീരുത്വാദീനാം സ്ത്രീപുംസകാരണാനാം സങ്കരേ മിശ്രീഭാവേ യതോ ഭൂയസ്ത്വമേഷാമേവ വൈശേഷികാണാം പ്രഭൂതത്വം തതോऽന്യതരാ ഭാവാസ്തൈരേവ ഭൂയോഭിരന്തതസ്യ സ്ത്രിയാ പുരുഷസ്യ വാ ഭാവഃ | ഉഭയേഷാമപി ഭൂയസ്ത്വേ നപുംസകസ്യേതി || ൧൩ ||

Adhikarana strIpuMnapuMsakakarAH bhAvAH (14) · Śloka 14

തദ്യഥാ- ക്ലൈബ്യം ഭീരുത്വമവൈശാരദ്യം മോഹോऽനവസ്ഥാനമധോഗുരുവമസംഹാനം ശൈഥില്യം മാര്ദ്ദവം ഗര്ഭാശയബീജഭാഗസ്തഥായുക്താശ്ചാപരേ സ്ത്രീകരാ ഭാവാഃ| തതോ വിപരീതാഃ പുംസ്കരാഃ| സങ്കീര്ണാ നപുംസകകരാഃ||൧൪||

നനു കേ തേ ഭാവാഃ സ്ത്ര്യാദ്യന്യതമലിങ്ഗാരൂപാ ഇത്യാഹ- തദ്യഥേത്യാദി | ക്ലൈബ്യാദയോ മനോധര്മാഃ | അധോഗുരുത്വാദയശ്ച ശരീരധര്മാഃ | സ്ത്രീകരാ ഭാവാഃ കര്മഹേതുകാഃ യേ തേ സ്ത്ര്യാഖ്യം വിശേഷമഭിനിര്വര്ത്തയന്തി | തുല്യേഷ്വപി കരണാദിഷു ക്ലൈബ്യം നിസ്തേജത്വാത് | ബുദ്ധേരവൈശാരദ്യം മൌഗ്ധ്യമ് | മോഹോऽസമ്യഗ്ജ്ഞാനമ് | അനവസ്ഥാനം ചലചിത്തത്വമ് | ഇതി മനഃ സംശ്രയാഃ സ്ത്രീകരാ ഭാവാഃ | അധോഗുരുത്വം പശ്ചിമകായഭാഗഗൌരവമ് | അസംഹനനം മാംസാസ്ഥിസന്ധ്യാദീനാമാസ്ഥിതിനിവിഷ്ടത്വമ് | ശൈഥില്യമനിബിഡാവയവദേഹത്വമ് | മാര്ദവം ശിഥിലസ്യാപി വസ്ത്രാദേര്ദൃശ്യതേ | ഗര്ഭാശയകാരണോ ബീജഭാഗോ മാതൃസംഭവോ യേനോത്പദ്യമാനേ സ്ത്രീശരീരേ ഗര്ഭാശയാഖ്യോऽന്തരവയവഃ സമ്പദ്യതേ | തഥായുക്താഃ സ്ത്രീസമ്ഭാവിനോऽപരേ യോനിസ്തനാദിബീജഭാഗാഃ | സ്തനാദീനാമുത്തരകാലഭവിത്വസ്യ സമര്ഥോ ബീജഭാഗോ യോഗ്യകാലപ്രതീക്ഷോऽദൃശ്യമാനോऽപ്യസത്ത്വേന ന വിജ്ഞേയ ഇതി ശാരീരാഃ സ്ത്രിയാഃ സ്ത്രീകരാഭാവാഃ | ഏത ഏവ മനഃശരീരാശ്രയാ ഭാവാ യഥാക്രമം വൈപരീത്യേ പുംസ്ത്വേന വ്യാഖ്യേയാഃ | സങ്കീര്ണാഃ സാമ്യേന് മിശ്രീഭൂതാ നപുംസകകരാ ഇത്യാദി || ൧൪ ||

Adhikarana tRutIyAmAsAtprabhRuti garbhe vedanAdisambhavaH (15) · Śloka 15

തദാ ചാസ്യ വേദനാ പ്രവ്യക്താ ഭവതി| തതശ്ച തത്പ്രഭൃതി സ്പന്ദതേऽഭിലാഷം പഞ്ചേന്ദ്രിയാര്ഥേഷു കരോതി||൧൫||

അസ്യ ച ഗര്ഭസ്യ തദാ തൃതീയേ മാസേ വേദനാ ചേതനാ പ്രവ്യക്താ സ്ഫുടാ ഭവതി | തതോऽന്ന്തരമേവ സ്വേച്ഛയാ സ്പന്ദതേ | ഇന്ദ്രിയാര്ഥേഷു അഭിലാഷം കരോതി || ൧൫ ||

Adhikarana garbhiNyAH tRutIyamAse daurhRudasambhavaH (16) · Śloka 16

മാതൃജം ഹ്യസ്യ ഹൃദയം തദ്രസഹാരിണീഭിര്ധമനീഭിര്മാതൃഹൃദയേനാഭിസമ്ബദ്ധം ഭവതി| തസ്മാത്തയോസ്താഭിഃ ശ്രദ്ധാ സമ്പദ്യതേ| തഥാ ച ദ്വിഹൃദയാം നാരീം ദൌര്ഹൃദിനീമിത്യാചക്ഷതേ||൧൬||

അസ്മിന്നേവ ച കാലേ നാരീ ദൌര്ഹൃദിനീ ഭവതി | ദൌര്ഹൃദിനീ ദ്വിഹൃദയാ കഥമിത്യാഹ- മാതൃജമിത്യാദി | അസ്യ ഗര്ഭസ്യ മാതൃജം ഹൃദയം ഭവതി | മാതുര്ബീജഭാഗേന മൃദുനാ ആര്ത്തവാഖ്യേന ജായതേ | തച്ച ഗര്ഭഹൃദയം രസവാഹീഭിര്നാഡീഭിര്മാതൃഹൃദയേന സമ്ബദ്ധം ഭവതി | തേന ഗര്ഭസ്യേച്ഛയാ മാതാ വ്യാപ്യതേ മാതുശ്ച ഗര്ഭ ഇതി | അതോ മാതാ ദ്വിഹൃദയാ തൃതീയമാസ്യുച്യതേ || ൧൬ ||

Adhikarana matAntareNa daurhRudakAlaH (17) · Śloka 17

അന്യേ തു പക്ഷത്രയാത് പ്രഭൃത്യാപഞ്ചമാത് മാസാത് ദൌര്ഹൃദകാലമാഹുഃ||൧൭||

അന്യേ പുനരാചാര്യ്യാ ഗര്ഭഗ്രഹണാദ്ഗതേ പക്ഷത്രയേ യാവച്ചതുര്ഥോ മാസോ നിഷ്പന്നസ്താവദ്ദൌര്ഹൃദകാലമാഹുഃ || ൧൭ ||

Adhikarana daurhRudamahitamapi deyameva (18) · Śloka 18

പ്രാര്ഥനായാഞ്ച തീവ്രായാം കാമമഹിതമപ്യസ്യൈ ഹിതോപസഹിതം ദദ്യാത്||൧൮||

അസ്മിംശ്ച ദൌര്ഹൃദേ ഗര്ഭിണ്യാഃ പ്രാര്ഥനായാം നാനാവിധേ ആഹാരേ പഥ്യേ യദി പ്രാര്ഥനാ ഭവതി തത്തദാനീമേവ ദദ്യാത് | അഹിതേ പുനര്യദി പ്രാര്ഥനാ ഭവതി തതോऽന്യേന ഹിതേനോപഹിതം മിശ്രം തത്തസ്യൈ പ്രദദ്യാത് || ൧൮ ||

Adhikarana daurhRudavimAnanAddoShaH (19) · Śloka 19

ദൌര്ഹൃദവിമാനനാദ്ധി വായുഃ പ്രകുപിതോऽന്തഃശരീരമനുചരന് ഗര്ഭസ്യ വിനാശം വൈരൂപ്യം വാ കുര്യ്യാത്||൧൯||

അന്യഥാ ദൌര്ഹൃദസ്യ വിമാനനാത് പ്രാര്ഥനാഭങ്ഗാദസൌമ്യത്വാദ്വായുഃ കുപിതോऽന്തഃശരീരം പരിഭ്രമന് ഗര്ഭസ്യ വിനാശം കരോതി വൈരൂപ്യം വാ കരോതി || ൧൯ ||

Adhikarana daurhRudAvAptiphalam (20) · Śloka 20

ലബ്ധദൌര്ഹൃദാ തു വീര്യ്യവന്തഞ്ചിരായുഷഞ്ച പുത്രം പ്രസൂതേ||൨൦||

യദാ പുനര്ദൌര്ഹൃദേ പ്രാര്ഥിതം ലഭതേ തദാ സാ ലബ്ധദൌര്ഹൃദാ വീര്യ്യവന്തം ചിരായുഷം ച പുത്രം സൂതേ || ൨൦ ||

Adhikarana caturthe~a~ggapratya~ggavibhAgastatsthairyya~jca (21) · Śloka 21

ചതുര്ഥേऽങ്ഗപ്രത്യങ്ഗവിഭാഗഃ പ്രവ്യക്തോ ഗര്ഭശ്ച സ്ഥിരോ ഭവതി||൨൧||

ചതുര്ഥേ മാസി സര്വാവയവാനാം സ്ഫുടതാ, വ്യക്തിഃ സ്ഥൈര്യ്യഞ്ച ഗര്ഭസ്യ ഭവതി || ൨൧ ||

Adhikarana pa~jcame mAse manaHprabodho mAMsashoNitopacayashca (22) · Śloka 22

പഞ്ചമേ മനഃ പ്രതിബുദ്ധതരം ഭവതി മാംസശോണിതോപചയശ്ച||൨൨||

അന്യത് സുബോധമ് || ൨൨ ||

Adhikarana ShaShThe mAse keSaromAdInAmabhivyaktiH balavarNopacayashca (23) · Śloka 23

ഷഷ്ഠേ കേശരോമനഖാസ്ഥിസ്നായ്വാദീന്യഭിവ്യക്താനി ബലവര്ണോപചയശ്ച| സപ്തമേ സര്വാങ്ഗസമ്പൂര്ണതാ||൨൩||

സുഗമമ് || ൨൩ ||

Adhikarana aShTame mAsi ojasaH mAtRugarbhayossa~jcAraH (24) · Śloka 24

അഷ്ടമേ ഗര്ഭശ്ച മാതൃതോ ഗര്ഭതശ്ച മാതാ രസഹാരിണീഭിര്വാഹിനീഭിര്മുഹുരോജഃ പരസ്പരമാദദാതേ| തസ്മാത്തദാ ഗര്ഭിണീ മുഹുര്മുദിതാ ഭവതി മുഹുര്ഗ്ലാനാ തഥാ ഗര്ഭഃ||൨൪||

അഷ്ടമേ മാസി താഭിരുഭയലഗ്നാഭീ രസവഹാഭിര്നാഡീഭിരോജഃ പ്രതിക്ഷണം ദ്വയോഃ ശരീരയോഃ പ്രഭാവാദ്വാതവശാച്ച സഞ്ചരതി | യത്ര ച തദോജസ്തിഷ്ഠതി തത്ര ശരീരേ ഹര്ഷോ ഭവത്യന്യത്ര ഗ്ലാനിഃ || ൨൪ ||

Adhikarana aShTame mAse jAtasya garbhasya vinAshe hetuH (25) · Śloka 25

ഏവം ഗര്ഭസ്യ ജന്മ വ്യാപത്തിമത്തദാ ഭവത്യോജസോऽനവസ്ഥിതത്വാത്| തഥാ ഹ്യസ്യ നിഷ്ക്രമണോന്മുഖസ്യ പരിവര്ത്തനാദീന്യനുഭവത ഏവൌജസാ വിയോഗഃ| യദ്യപി ച കിഞ്ചിത്കാലമസ്യോച്ഛ്വസനം സ്യാത്തച്ഛിന്നസ്യേവാങ്ഗസ്യൌജഃ സംസ്കാരാനുവൃത്തികൃതമ്| ജനന്യാസ്തു സ്ഥിരൌജസ്കതയൈകദേശേന രസേ സംക്രാന്തേ ഗ്ലാനിരേവേതി||൨൫||

തത്ര മാതൃശരീരം ഗതേ ഓജസി യദി ഗര്ഭം പ്രസൂതേ തദാ സ ജാതോ വിനശ്യതി | യത്തു കിഞ്ചിത് സ്വല്പമേവോജോ ഭവതി തന്നിഷ്ക്രമണക്ലേശേന ക്ഷയം യാതി | യത്തു കിഞ്ചിത്കാലമുച്ഛ്വസനം ഭവതി തദോജഃ സംസ്കാരാത് | യഥാ ഛിത്രസ്യാങ്ഗസ്യ ചലനമ് | യദാ ഗര്ഭശരീരം പ്രാപ്തേ ഓജസി ഗര്ഭോ നിഷ്ക്രാമതി തദാ ഓജസഃ സദ്ഭാവാത് ജാതോ ജീവത്യത്ര മാതാ യതഃ സ്ഥിരൌജസ്കാ ഭവത്യതഃ സാ കേവലം ഗ്ലാനാ ഭവതി, ന തു വിപദ്യതേ | തസ്യാസ്തു സമ്ബന്ധിന ഓജസസ്തോകമാത്രം ഗര്ഭശരീരം സംക്രാമതി || ൨൫ ||

Adhikarana aShTame prasavena garbhasya maraNamiti (26) · Śloka 26

അന്യേ പുനരാഹുഃ| നൈഋതഭാഗത്വാത്തത്ര ഗര്ഭസ്യ മരണമ്||൨൬||

അന്യേ പുനരാചാര്യ്യാഃ സുശ്രുതാദയസ്തത്രാഷ്ടമേ മാസേ നൈര്-ഋതഭാഗത്വാത് ഭൂതാവസരത്വാത് തസ്യ കാലസ്യ ഗര്ഭസ്യ മരണമാഹുഃ | ന ത്വോജസോऽനവസ്ഥാനാത് || ൨൬ ||

Adhikarana aShTame mAsi garbhaprasavanirodhApAyAH (27) · Śloka 27

തസ്മാത് പ്രസവപ്രതിഷേധാര്ഥം സ്ത്രീ സ്നാതാ, ശുചിര്ബ്രഹ്മചാരിണീ, ദേവതാരാധനമപരാ സ്യാത്| മാംസൌദനബലിം ചാത്ര നിര്വപേത||൨൭||

തസ്മാന്നൈര്-ഋതഭാഗത്വാത്തസ്യ കാലസ്യ പ്രതിഷേധാര്ഥം ഭൂയോ മേ പ്രസവോ ന ഭൂയാദിതി കൃത്വാ ഗര്ഭിണീ സ്ത്രീ സ്നാനാദിയുക്താ സതീ ദേവാരാധനപരാ സ്യാത് | തേഷാഞ്ച നൈര്-ഋതാനാം മാംസോദനാദികം ബലിപലലപിഷ്ടാദികം നിര്വപേത് || ൨൭ ||

Adhikarana garbhasya sUteH kAlaH (28) · Śloka 28

തസ്മിന്നേകദിവസാതിക്രാന്തേπ പ്രസവകാലമാഹുരാസംവത്സരാത്| അതഃ പരം വികാരീ ഭവതി||൨൮||

അസ്മിംസ്ത്വഷ്ടമേ മാസേ ഏകദിവസാതിക്രാന്തേπ പ്രസവകാലമാഹുഃ | ഏകദിവസമതിക്രാന്തോ യഃ സ തഥോക്തഃ | യാവദ്ഗര്ഭഗ്രഹണാത് സംവത്സരം താവന്നവമാന്മാസാത് പ്രഭൃതി ചതുര്മാസം പ്രസവകാലമാഹുഃ | സംവത്സരാത് പരേ ച ത്രയോദശാദിഷു മാസേഷു അന്തഃസ്ഥിതോ ഗര്ഭോ വികാരിത്വം ഭജതേ || ൨൮ ||

Adhikarana garbhakoShThe garbhasthitiprakAraH (29) · Śloka 29

ഗര്ഭസ്തു മാതുഃ പൃഷ്ഠാഭിമുഖോ ലലാടേ കൃതാഞ്ജലിഃ സങ്കുചിതാങ്ഗോ ഗര്ഭകോഷ്ഠേ ദക്ഷിണപാര്ശ്വമാശ്രിത്യാവതിഷ്ഠതേ പുമാന്, വാമം സ്ത്രീ, മധ്യം നപുംസകമ്||൨൯||

സ ച ഗര്ഭോ യാവത് ജഠരേ തിഷ്ഠതി താവദേവം തിഷ്ഠതി, ഏവഞ്ച നിഷ്ക്രാമതീതി പ്രദര്ശനാര്ഥമാഹ-- ഗര്ഭസ്ത്വിത്യാദി | സര്വോ ഗര്ഭോ മാതൃ-പൃഷ്ഠാഭിമുഖോ ലലാടേ കൃതാഞ്ജലിസ്തിഷ്ഠതി സങ്കുചിതൈരങ്ഗൈഃ | സ ച യദാ പുംവ്യഞ്ജനസ്തദാ ഗര്ഭകോഷ്ഠസ്യ ദക്ഷിണം പാര്ശ്വമാശ്രിത്യ തിഷ്ഠതി | സ്ത്രീവ്യഞ്ജനോ വാമം മധ്യം നപുംസകമിതി | സുബോധമന്യത് || ൨൯ ||

Adhikarana garbhasya mAtRuparAyattavRuttitvAdi (30) · Śloka 30

തത്ര സ്ഥിതശ്ച ഗര്ഭോ മാതരി സ്വപത്ന്യാം സ്വപിതി പ്രബുദ്ധായാം പ്രബുദ്ധ്യതേ| പരതന്ത്രവൃത്തേശ്ച ഗര്ഭസ്യ| നിഷേകാത് പ്രഭൃതി ഗര്ഭാശയോപസ്നേഹോപസ്വേദൌ വര്തനമ്||൩൦||

പരതന്ത്രവൃത്തൈര്മാതൃപരായത്തവൃത്തിത്വാത് | ദ്വൌ തു ഗര്ഭാശയസമ്ബന്ധിനാവുപസ്നേഹോപസ്വേദൌ വര്തനമ് | ഉപസ്നേഹഃ സ്നിഗ്ധത്വമ് | ഉപസ്വേദ ഉത്ക്ലേദഃ | തൌ ചാഹാരായത്തൌ | സുബോധമന്യത് || ൩൦ ||

Adhikarana garbhasya poShaNam (31) · Śloka 31

തതോ വ്യക്തീഭവദങ്ഗപ്രത്യങ്ഗസ്യാऽസ്യ നാഭ്യാം പ്രതിബദ്ധാ നാഡീ നാഡ്യാമപരാ തസ്യാം മാതൃഹൃദയമ്| തതോ മാതൃഹൃദയാദാഹാരരസോ ധമനീഭിഃ സ്യന്ദമാനോऽപരാമുപൈതി| തതഃ ക്രമാന്നാഭിമ്| തതശ്ച സപുനര്ഗര്ഭസ്യ പക്വാശയേ സ്വകായാഗ്നിനാ പച്യമാനഃ പ്രസാദബാഹുല്യാദ്ധാത്വാദിപുഷ്ടികരഃ സമ്പദ്യതേ| തഥാ രോമകൂപൈരുപസ്നേഹോ രസ ഏവ ച പയോഭൂതഃ||൩൧||

തസ്യ ച ഗര്ഭസ്യ ക്രമേണ വ്യക്തീഭവദങ്ഗപ്രത്യങ്ഗസ്യ സതസ്തന്മാതുരാഹാരസാരോ രസാഖ്യോ ധാതുഃ പുഷ്ടികരഃ സമ്പദ്യതേ | കഥമിത്യാഹ-- നാഭ്യാമിതി | ഗര്ഭസ്യ നാഭ്യാം പ്രതിസമ്ബദ്ധാ നാഡീ ഭവതി, തസ്യാം നാഡ്യാം പ്രതിബദ്ധാ പൂര്വോക്താപരാ തസ്യാം പ്രതിബദ്ധം മാതൃഹൃദയമ് | തത്ര മാതുഃ സമ്ബന്ധ്യാഹാരരസസ്തദ്ധൃദയലഗ്നാ ധമനീഃ പ്രാപ്നോതി | താഭിര്ധമനീഭിഃ സ്രുതോऽപരാം പ്രാപ്നോതി | തതോ നാഭിപ്രതിബദ്ധനാഡീക്രമേണ നാഭിമനുപ്രാപ്തോ ഗര്ഭസ്യ കായാഗ്നിസ്ഥാനമനുപ്രാപ്തസ്തേന കായാഗ്നിനാ പച്യമാനഃ സസാരഃ സ്വല്പോπ പ്രസാദബാഹുല്യാദ്ധേതോര്ധാതുപുഷ്ടികരഃ സമ്പദ്യതേ | അസ്യ ഹ്യാഹാരഃ സരോ ഭവതി | ഗര്ഭശരീരം തു സര്വ ഏവ സാരഃ പ്രാപ്നോതീതി പ്രസാദബാഹുല്യമ് | തഥാ ഗര്ഭാശയസ്യാപി സ്നേഹോഗര്ഭസ്യ രോമകൂപൈഃ പ്രവിഷ്ടോ ധാതുഃ പുഷ്ടികരഃ സമ്പദ്യതേ | തഥാ ഗര്ഭസ്യ ജാതസ്യാപി സ ഏവ മാതുരാഹാരരസഃ പയോഭൂതോ ധാതുപുഷ്ടികരഃ സമ്പദ്യതേ || ൩൧ ||

Adhikarana garbhasya sthUlamalAsambhave hetuH (32) · Śloka 32

അജാതസ്യ സാക്ഷാദന്നപാനാനുപ്രവേശാദമലത്വാച്ച രസസ്യ ഗര്ഭസ്യ സ്ഥൂലമലാസമ്ഭവഃ||൩൨||

ഗര്ഭസ്യ തു ജഠരസ്ഥസ്യ സ്ഥൂലാനാം മലാനാം മൂത്രപുരീഷാദീനാമസമ്ഭവഃ സാക്ഷാദന്നപാനാനനുപ്രവേശാദ്ധേതോഃ | യശ്ച പ്രവിശതി രസഃ സോऽമലഃ പ്രസാദരൂപത്വാദിത്യര്ഥഃ || ൩൨ ||

Adhikarana garbhaniShkramaNakramaH (33) · Śloka 33

ഏവം ജഠരസ്ഥോ ഗര്ഭോ ജന്മകാലേ തു പ്രസൂതിമാരുതയോഗാത് പരിവൃത്ത്യാऽവാക്ശിരാ നിഷ്ക്രാമത്യനു ചാപരാ ച്യുതാ മാതൃഹൃദയാത്| ഏഷാ പ്രകൃതിഃ| വികൃതിരതോऽന്ഥാ||൩൩||

ഏവമനന്തരോക്തേന പ്രകാരേണ ജഠരസ്ഥോ ഗര്ഭഃ പ്രസൂതിവശാത് പൃഷ്ഠാഭിമുഖത്വാത് പരിവൃത്യ നാഭ്യാഭിമുഖോ ഭൂത്വാऽവാക്ശിരാ നിഷ്ക്രാമതി ആവാക്ശിരാ അധോമുഖഃ | അനു ച ഗര്ഭേ നിഷ്ക്രാന്തേ അപരാ നിഷ്ക്രാമതി | ഏഷാ അനന്തരോക്താ പ്രകൃതിഃ അതോ യഥോക്താദന്യഥാ വികൃതിഃ തേനൈതദുക്തം ഭവതി-- യഥാ ഗര്ഭസമ്ഭവാദനന്തരമാപ്രസവം യഥോക്താകാരത്വേന ഗര്ഭസ്യ സ്ഥാനം പ്രകൃതിരുച്യതേ | അതോ വൈപരീത്യാദ് വികൃതിരതസ്തത്ര യദ്വിധേയം തദ്വക്ഷ്യാമഃ || ൩൩ ||

Adhikarana puMstrInapuMsakagarbhalakShaNam (34) · Śloka 34

തത്ര യാ ദക്ഷിണം പാദം പൂര്വമഭിസരതി ദക്ഷിണശ്ച ബാഹുര്ബലവാംസ്തേന ചേഷ്ടതേ തത്സ്തനേ ച പ്രാക് പയോ ദൃശ്യതേऽഭ്യുന്നതദക്ഷിണകുക്ഷിഃ പരിമണ്ഡലഗര്ഭാ പുന്നാമദര്ശനസ്പര്ശാപ്രശ്നദൌര്ഹൃദാഭിരതാ പുന്നാമധേയാംശ്ച സ്വപ്നാത് പശ്യതി പ്രസന്നമുഖവര്ണാ തീക്ഷ്ണക്ഷുദൂര്ധ്വരോമരാജിഃ പുരുഷാനഭിലാഷിണീ ച സാ പുത്രം പ്രസൂതേ| തദ്വിപര്യ്യയേ കന്യാമ്| സങ്കരേ ച നപുംസകമ്| പ്രശ്നകാലേ നാരീ യല്ലിങ്ഗമങ്ഗം ബാഹ്യദ്രവ്യം വാ പരാമൃശതി തല്ലിങ്ഗമസ്യാ ഗര്ഭമാദിശേത്||൩൪||

അനന്തരം പുംസ്ത്രീനപുംസകാനാം ഗര്ഭസ്ഥാനാം പുംസവനാദിഫലജ്ഞാനായ ഭിഷജശ്ച പ്രതിപത്തയേ ക്രമേണ ലക്ഷണമുച്യതേ- തത്ര യാ ദക്ഷിണമിത്യാദി | യാ സ്ത്രീ ദക്ഷിണം പാദം പൂര്വമഭിസരത്യഭിസരണകാലേ സാ പുത്രം സൂത ഇതി സമ്ബന്ധഃ | തദിത്യനേന സര്വത്ര ദക്ഷിണശബ്ദസ്യ പരാമര്ശഃ | പരിമണ്ഡലഃ സര്വതഃ സമഃ | പുല്ലിങ്ഗനാമ്നോ ഭാവാത് ഝടിതി സ്വപ്നേ പശ്യതി | പുന്നാമഭിരേവ യത്കിഞ്ചിത് പൃച്ഛതി | പുന്നാമ്നി ദൌര്ഹൃദേऽഭിലാഷം കരോതി | മുഖവര്ണയോഃ പ്രസന്നത്വം ബുഭുക്ഷായാസ്തീക്ഷ്ണത്വമ് | രോമരാജ്യാ നാഭേരധോഭവായാ ഊര്ധ്വത്വമൂര്ധ്വാഭിമുഖത്വമ് | ഗര്ഭിണീ സതീ പുരുഷഗമനായ നാഭിലഷതീതി | ഏതദ്വൈപരീത്യേ ന ദുഹിതരം പ്രസൂത ഇതി വ്യാഖ്യേയമ് | തത്ര ദക്ഷിണശബ്ദസ്ഥാനേ വാമശബ്ദപ്രയോഗഃ | പുന്നാമസ്ഥാനേ സ്ത്രീശബ്ദപ്രയോഗഃ | പരിമണ്ഡലസ്ഥാനേ ദീര്ഘശബ്ദന്യാസഃ | തീക്ഷ്ണേ മന്ദശബ്ദഃ | ഊര്ധ്വസ്ഥാനേ അധഃശബ്ദഃ | പുരുഷാനഭിലാഷശബ്ദേ ഹിതത്വമിത്യേവമാദി സര്വം യോജ്യമ് | ഉഭയലിങ്ഗസങ്കരേ മിശ്രീഭാവേ നപുംസകോ വിജ്ഞേയഃ | വിരുദ്ധയോര്മിശ്രീഭാവേതൂഭയച്ഛായാഗ്രഹണേന തയോശ്ച ക്രമയൌഗപദ്യമ് | യഥാസമ്ഭവം വ്യാഖ്യേയമ് | പ്രശ്നകാലേ യസ്മിന് കാലേ ഭിഷജോ ഗര്ഭപ്രസവായ കശ്ചിത് പൃച്ഛതി കിംലിങ്ഗോ ഗര്ഭഃ പ്രസോഷ്യത് ഇതി | സുബോധമന്യത് || ൩൪ ||

Adhikarana garbhasya vAtarogitAdisambhave hetuH (35) · Śloka 35

യദാ തൂന്മാര്ഗഗോ വാതോഗര്ഭസ്യ രസവാഹീനീ സ്രോതാംസി ശോഷയതി തദാ വാതരോഗീ ഹീനാങ്ഗോ വാ ജായതേ| ബഹൂനി വാ വര്ഷാണ്യുദരേ തിഷ്ഠതി||൩൫||

യദാ ത്വിത്യാദിനാ വേഗധാരണേന വാതകോപാത് പരിപോഷകരസക്ഷയാദ്ദോഷസമ്ഭവദര്ശനം ഗര്ഭശരീരേ ഭവതീത്യുച്യതേ | വായുരുന്മാര്ഗഗഃ സ്വമാര്ഗം ത്യക്ത്വാऽന്യമാര്ഗതോ ഗര്ഭസ്യ രസവാഹിസ്രോതാംസി ശോഷയതി തദാ തൈഃ ശുഷ്യദ്ഭിഃ ശരീരേ രസോ ന വഹത്യതോ വാതരോഗീ ഹീനാങ്ഗോ വാ ജായതേ അപരിപൂര്ണത്വാദ് ബഹൂന് വര്ഷാനുദരേ തിഷ്ഠതി || ൩൫ ||

Adhikarana dviretAkhyanapuMsakotpattikAraNam (36) · Śloka 36

യദ സ്ത്രീപുംസയോഃ സമമേവാര്ഥോ നിഷ്പദ്യതേ| ബീജം വാ തയോഃ സമാംശം സമ്മുഖം ച| യദാ ച ബീജം ഭാഗേ ദുഷ്യതി തദാ ദ്വിപ്രകൃതിദ്വിരിതാ നപുംസകം ഭവതി||൩൬||

യദാ തു രതികാലേ സ്ത്രീപുംസയോഃ സമമേകകാലമര്ഥോ രതിസമാപ്തിലക്ഷണോ നിഷ്പദ്യതേ | അനയോഃ സ്ത്രീപുംസയോഃ സമ്ബന്ധി ബീജം വാ സമഭാഗം ഭവതി സമ്മുഖം ചൈക്യരൂപേണ | യദാ ച തസ്മിന് സ്ത്രീഭൂതം ബീജം ഗര്ഭസ്യ ബീജാരമ്ഭകേ ഭാഗേ ദുഷ്യതി യേനൈകരൂപതാ പുംവിശേഷേണ യോഷിദ്വിശേഷേണ വാ ഗര്ഭബീജസ്യ ന സമ്പദ്യതേ തസ്മിംസ്ത്രീപുരുഷബീജഭാഗേ കേനാപി ദോഷകോപകാരണേന ദുഷ്ടേ ദ്വിഃ പ്രകൃതിരേകോऽപ്യുഭയസ്വരൂപോ ദ്വിരേതാ നപുംസകോ ഭവതി | സ്ത്രീകാര്യ്യമപി സ്തോകം സാധയതി പുംസ്കാര്യ്യമപി ന പുമാനിത്യര്ഥഃ || ൩൬ ||

Adhikarana vAtendriyAkhyanapuMsakotpattikAraNam (37) · Śloka 37

യദാ സ്ത്രീ പ്രഥമം കൃതാര്ഥാ ഭവതി, തതഃ പുരുഷേണ പശ്ചാത് ശുക്രമുത്സൃഷ്ടം ഹര്ഷാനവസ്ഥിതചേതസഃ സ്ത്രിയാ വാതോ വിഗുണീകരോതി| പുംസ്ത്വവാഹീനി സ്രോതാംസി ചോപഹന്തി തദാ വാതേന്ദ്രിയം ഭവതി| തന്മൈഥുനേ വാതമേവോത്സൃജതി||൩൭||

യദാ തു സ്ത്രീ രതൌ പുംസഃ പൂര്വം കൃതാര്ഥാ സമ്പ്രാപ്തരത്യവസാനാ ഭവതി, തതോऽസ്യാഃ സ്ത്രിയാഃ പശ്ചാത് പുംസാ ശുക്രമുത്സൃഷ്ടം ഭവതി | രതികാലഭൂതേന ഹര്ഷേണാനവസ്ഥിതചേതസഃ സത്യാ അത ഏവ കാരണാദ്വാതോ ദുഷ്ടഃ തച്ഛുക്രം പശ്ചാദുത്സൃഷ്ടം വിഗുണീകരോതി | ഗര്ഭശുക്രബീജഭാഗേ വികൃതിമാപാദയത്യസ്യ ഗര്ഭസ്യ ച സ വാതഃ പുസ്ത്വവഹാനി ശുക്രവഹാനി സ്രോതാംസി ചോപഹന്തി | തദാ ജാതോ നപുംസകോ വാതേന്ദ്രിയോ നാമ്നാ ഭവതി | സ സ്ത്രിയാ സങ്ഗതോ ശുക്രവന്മേഢ്രേണ വാതമേവോത്സൃജതി || ൩൭ ||

Adhikarana saMskAravAhyAkhyanapuMsakotpattikAraNam (38) · Śloka 38

യദാ തു കാര്ത്സ്ന്യേന നോപഹന്ത്യനുപഘ്നന്നേവ വാ സ്രോതോമുഖം പിധത്തേ തദാ സംസ്കാരവാഹ്യം ഭവതി| തത്ര സംസ്കാരോ വാജീകരാ ബസ്തയോऽഭ്യവഹാരശ്ചേതോഹര്ഷണാനി ച| താനി ഹി ശുക്രേ ബലമാദധാനാനി സ്രോതാംസ്യസ്യാപ്യായയന്തീതി ച||൩൮||

യദാ ത്വനന്തരോക്തം ശുക്രം വാതോ ദുഷ്ടഃ കാര്ത്സ്ന്യേന നോപഹന്തി | കിഞ്ചിദുപഹന്ത്യനുപഘ്നന് വാ സ്രോതോമുഖം പിധത്ത ഏവ ന ശോഷയതി തദാ സംസ്കാരവാഹ്യോ നാമ്നാ നപുംസകോ ഭവതി | സംസ്കാരേണ വാജീകരണാദിനാ സ്ത്രീഗമനായ സംബാഹ്യത ഇത്യര്ഥഃ || ൩൮ ||

Adhikarana AsekyAkhyanapuMsakotpattikAraNam (39) · Śloka 39

യദാപബീജോऽപബലഃ പുമാനുദ്വേഗഃ സ്ത്രീദ്വേഷയുക്തോऽന്യകാമോ വാ നാര്യ്യാ വ്യവായപ്രതിഘാതം കരോതി തദ്വിധാ വാ നാരീ പുംസഃ| തദാऽऽസേക്യം നാമ ഭവതി| തച്ഛുക്രാസ്വാദാദ് ധ്വജോച്ഛ്രായം ലഭതേ||൩൯||

യദാऽല്പബീജത്വാദിയുക്തഃ പുമാംസ്ത്രിയാ വ്യവായപ്രതിഘാതം രത്യവസാനവിനാശം കരോതി തദാऽऽസേക്യോ നാമ നപുംസകോ ഭവതി | സ സ്വമന്യഭവം വാ ശുക്രം മുഖേ ആസിച്യാസ്വാദനാദ് ധ്വജസ്യ മേഢ്രസ്യോച്ഛ്രായം ലഭതേ | യദി വാല്പബീജത്വാദിയുക്താ സ്ത്രീ പുംസോ വ്യവായപ്രതിഘാതം കരോതി തദാऽപ്യാऽऽസേക്യോ ഭവതി || ൩൯ ||

Adhikarana vakradhvajAkhyanapuMsakotpattikAraNam (40) · Śloka 40

യദാ പുനരുഭാവപി ഭവതഃ സ്ത്രീപുംസൌ തദ്വിധൌ തദാ വക്രധ്വജോ ഭവതി| തസ്യ നൈവ ധ്വജഃ സ്തഭ്യതേ||൪൦||

യദാ തൂഭാവപി സ്ത്രീപുംസാവല്പബീജത്വാദിയുക്തൌ ഭവതഃ പരസ്പരഞ്ച വ്യവായപ്രതിഘാതം കുരുതസ്തദാ വക്രധ്വജോ നാമ നപുംസകോ ഭവതി | യോ വക്രേണൈവ ധ്വജേന വര്തതേ ന ത്വസ്യ മേഹനം സ്തഭ്യതേ ഇതി || ൪൦ ||

Adhikarana saugandhikAkhyanapuMsakotpattikAraNam (41) · Śloka 41

യദാ പൂതിയോന്യാഃ സ്ത്രിയാ ഗര്ഭോ ഭവതി, തദാ സൌഗന്ധികാഖ്യം സ യോനിധ്വജഗന്ധേന ബലം ലഭതേ||൪൧||

യദാ പൂതിയോന്യഭിധാനയോനിവ്യാപത്സംയുക്തായാഃ സ്ത്രിയാ ഗര്ഭോ ഭവതി, തദാ സ ഗര്ഭഃ സൌഗന്ധികാഖ്യോ നപുംസകോ ഭവതി | സ സ്വലബ്ധേന ധ്വജഗന്ധേന യോനിഗന്ധേന വാ സ്ത്രീഗമനേ ബലം ലഭതേ || ൪൧ ||

Adhikarana IrShyAratisaMj~jakanapuMsakotpattikAraNam (42) · Śloka 42

യദാ ത്വീര്ഷ്യാഭിഭൂതൌ മന്ദഹര്ഷൌ സംസൃജ്യേതേ തദേര്ഷ്യാ രതിസംജ്ഞമ്| തസ്യ പരം മിഥുനീഭൂതം ദൃഷ്ട്വാ മൈഥുനപ്രവൃത്തിര്ഭവതി||൪൨||

യദാ പുനര്ദ്വാവപി സ്ത്രീപുംസൌ പരസ്പരമീര്ഷ്യയാ ബലവത്യാഭിഭൂതൌ സംസൃജ്യേതേ തദേര്ഷ്യാരതിര്നാമ്നാ നപുംസകോ ഭവതി | സ പരസ്യ മൈഥുനം ദൃഷ്ട്വാ തദീര്ഷ്യാ മൈഥുനേ പ്രവൃത്തിം ലഭതേ || ൪൨ ||

Adhikarana vAtaShaNDakAkhyanapuMsakotpattikAraNam (43) · Śloka 43

യദാ പുരുഷസ്യ ഗര്ഭസ്യ വായ്വാഗ്നിദോഷാദ് വൃഷണനാശസ്തദാ വാതഷണ്ഡകാഖ്യം ഭവതി| ഏതാഃ കര്മവൈചിത്ര്യാദഷ്ടൌ ഷണ്ഡയോനയോऽസങ്കീര്ണാഃ കഥിതാഃ||൪൩||

യദാ ഗര്ഭസ്യ സമ്ഭവകാലേ വായുനാ ഊഷ്മണാ ച വൃഷണനാശഃ ക്രിയതേ തദാ വാതഷണ്ഡകാഖ്യം നപുംസകം ഭവതി | വാതേന ഷണ്ഡകോ വാതഷണ്ഡകഃ | ഏതാ അഷ്ടൌ ഷണ്ഡാനാം യോനയോऽസങ്കീര്ണാഃ പൃഥഗ്ഭൂതാഃ ഷണ്ഡഭൂതാ ഇത്യര്ഥഃ | ആസാം ച ശുക്രാണാം കര്മണാം പൂര്വജന്മകൃതാ താം വൈചിത്ര്യാത് സമ്ഭവ ഇതി || ൪൩ ||

Adhikarana strIbIjadoShAMshAdi strIgarbhAvayave vikRuti~jjanayet (44) · Śloka 44

യദാ തു സ്ത്രിയാഃ ശോണിതഗര്ഭാശയൌ ദോഷാഃ കിഞ്ചിത് പ്രദൂഷയന്തി തദാ യോ ഗര്ഭോ ഭവതി, തസ്യ ഗര്ഭസ്യ യസ്യ യസ്യ മാതൃജസ്യാവയവസ്യ ബീജേ ബീജാംശേ വാ ദോഷഃ പ്രകോപമാപദ്യതേ തം തമവയവം വികൃതിരാവിശതി||൪൪||

അനന്തരം സ്ത്രീപുരുഷഗര്ഭാവസ്ഥായാം ബീജദോഷാദ്യേ വിശേഷാ ഭവന്തി തേ യദാ ത്വിത്യാദിനോച്യന്തേ | യദാ തു സ്ത്രിയാ മാതുഃ ശോണിതം ബീജോപയോഗി ഗര്ഭാശയം വാ ദോഷാ വാതാദയഃ സ്വകാരണൈര്ദുഷ്ടാ ദൂഷയന്തി തദാ തേ സാകല്യേന വാ ദൂഷയന്തി അംശേന വാ | യദാ തു സാകല്യേന ദൂഷയന്തി തദാ ഗര്ഭസ്യ സമ്ഭവ ഏവ ന ഭവതി | യദാ പുനഃ കിഞ്ചിദ്ദൂഷയന്തി തദാ ശോണിതകാരണസ്യ സ്ത്രീഗര്ഭസ്യ വിശിഷ്ടേഷ്വവയവേഷു ഗര്ഭാശയാദിഷു യേ കാരണബീജഭൂതാ ബീജാംശാസ്തേഷാമംശാനാം കദാചിത് സാകല്യേന ദൂഷണം കുര്വന്തി ഭാഗേന വാ | തേനോഭയരൂപേണ ബീജാംശദൂഷണേന സ്ത്രീഗര്ഭസ്യ വികൃതിരുത്പദ്യതേ | ഏവമുക്തമനേന | യഥാ ശോണിതഗര്ഭാശയയോര്ദുഷ്ടയോഃ സ്ത്രീഗര്ഭസ്യ യോ മാതൃജോऽവയവഃ ശോണിതകാരണോ ഗര്ഭാശയരക്താദിസ്തസ്യാവയവസ്യ യോ ബീജാംശോ മാതൃശോണിതഭാഗസ്തസ്യ യസ്മിന് യസ്മിന്നംശേ വാ ദോഷോ വാതാദിഃ പ്രകോപമാപദ്യതേ തം തം ശോണിതകാരണമവയവം ഗര്ഭാശയാദ്യം ദൂഷണാനുരൂപേണ വികൃതിര്ഭവിഷ്യദ്ഗര്ഭഗ്രഹണ ആവിശതി | ഏതദേവ യദാ ഹീത്യാദിനാ വിഭാഗേന ദര്ശയതി || ൪൪ ||

Adhikarana strIgarbhe vandhyotpattiH (45) · Śloka 45

യദാ ഹ്യസ്യാഃ ശോണിതാഖ്യേ ബീജേ ഗര്ഭാശയസ്ഥേ നിര്വര്തകം ബീജം പ്രദുഷ്യതി തദാ വന്ധ്യാം ജനയതി||൪൫||

സ്ത്രീഗര്ഭേ ഗര്ഭാശയേ നിര്വര്തകേ സ്ത്രിയാഃ ശോണിതാഖ്യേ ബീജഭാഗേ സാകല്യേന ദുഷ്ടേ വന്ധ്യാ സ്ത്രീ ജായതേ || ൪൫ ||

Adhikarana garbhAshayasthastrIbIje ki~jcitpraduShTe pUtiprajotpattiH (46) · Śloka 46

യദാ തസ്യാവയവസ്തദാ പൂതിപ്രജാമ്| തസ്യാ ജാതം ജാതം മ്രിയതേ||൪൬||

യദാ ത്വസാകല്യേന തദാ പൂതിപ്രജാ ജായതേ | തസ്യാ ജാതം ജാതം മ്രിയതേ | ലിങ്ഗവിശേഷേണ നപുംസകമ് | പൂതിഃ ക്ലിന്നാ ക്ഷീണാപ്രജാ യസ്യാഃ സാ തഥോക്താ || ൪൬ ||

Adhikarana strIvyApadutpattikAraNam (47) · Śloka 47

യദാ പുനഃ സോऽവയവഃ സ്ത്രീകരാണാം ച ശരീരസംശ്രയാണാമധോഗുരുത്വാദീനാം നിര്വര്തകാ യേ ബീജാംശാസ്തേഷാമേകദേശഃ| തദാ സ്ത്ര്യാകൃതിപ്രായാമസ്ത്രിയം വാര്താം നാമ ജനയതി| താം സ്ത്രീവ്യാപദമാചക്ഷതേ||൪൭||

യദാ പുനഃ സോऽവയവ അനന്തരോക്തബീജഭാഗാവയവഃ പൂര്വോക്താനാം ചാധോഗുരുത്വാദീനാം ഭാവാനാം യേ നിര്വര്തകാഭാവാസ്തേഷാം യ ഏകദേശസ്തദുഷ്ട്യാ മാതാ വാര്താ നാമ സ്ത്രിയം ജനയതി | യാ സ്ത്ര്യാകൃതിബാഹുല്യാത് സ്ത്രീ, സ്ത്രീകാര്യ്യാകരണാച്ചാസ്ത്രീ | തസ്യാശ്ച സ്ത്രീവ്യാപദിതി നാമ || ൪൭ ||

Adhikarana shukrAkhyabIjadoShAMshena puruShavandhyAdInAM sambhavaH (48) · Śloka 48

ഏവമേവ പുംസോ യദാ ശുക്രാഖ്യേ ബീജേ ബീജം പ്രദുഷ്യതീത്യാദി യോജയേദ്വന്ധ്യം പൂതിപ്രജം തഥാ പുരുഷാകൃതിപ്രായമപുരുഷം തൃണമുഖിനം നാമ ജനയതീത്യേന മാതൃജാനാം പിതൃജാനാം ചാവയവാനാം വികൃതിര്വ്യാഖ്യാതാ||൪൮||

ഏവമേവ യഥാ സ്ത്രിയാഃ ശോണിതാഖ്യേ ബീജേ ഗര്ഭാശയസ്യ നിര്വര്തകം ബീജമിത്യുക്തം തഥൈവ ച പുംസഃ ശുക്രാശയനിര്വര്തകം പ്രദുഷ്യതീത്യാദി യോജ്യമ് | തേന വന്ധ്യാവദ്വന്ധ്യോ യോ ഗര്ഭസ്തം ജനയതി | പൂതിപ്രജാവത് പൂതിപ്രജോ യസ്മാജ്ജാതംജാതം പ്രിയതേ | വാര്താവത്തൃണമുഖീ | യഃ പുരുഷാകൃതിപ്രായത്വാത് പുരുഷകാര്യാകരണാച്ചാപുരുഷ ഇതി | ഏതേന മാതൃപിതൃജാऽവയവദോഷാ വ്യാഖ്യാതാഃ || ൪൮ ||

Adhikarana sasattvAdInAM duShTyA garbhasya vikArasambhavAdiphalam (49) · Śloka 49

അനേന സാത്മ്യജാനാം രസജാനാം സത്ത്വജാനാം ചാവയവാനാം വികൃതിര്വ്യാഖ്യാതാ ഭവതി| യസ്യ-യസ്യാങ്ഗാവയവസ്യ ബീജേ ബീജാംശേ വാ ഉപതപ്തിര്ഭവതി തസ്യ-തസ്യാങ്ഗാവയവസ്യ വികൃതിരുപജായതേ| നോപജായതേऽനുതാപാത്||൪൯||

അനേന സാത്മ്യരസസത്ത്വജാനാമവയവാനാം ദോഷവികൃതിര്വ്യഖ്യാതാ ഭവതി | കാരണസാമാന്യാത് സാത്മ്യജാനാമായുരാരോഗ്യാദീനാമങ്ഗവിഭാഗേ വക്ഷ്യമാണാനാം രസജാനാഞ്ച കൃത്സ്നദേഹസമ്ഭവാദീനാമ് | സത്ത്വജാനാം ശൌചാദീനാമദ്രവ്യാണാമുപചര്യ്യതേ | തേനൈതദുക്തമ് ഭവതി-- രസസ്യ നാനാവിധയാ ദുഷ്ട്യാ തത്കാര്യ്യാണാമപി ഗര്ഭേ തദനുഗുണൈവ വികൃതിര്ഭവതി | ഏവം സാത്മ്യാസാത്മ്യയോരപി വാച്യമ് | അപി ച ബീജഭാഗോപതാപാദ് ഗര്ഭാവയവാനാം വികൃതിര്ഭവതി | ഏതദാഹ- യസ്യ യസ്യേത്യാദി | സുബോധമ് || ൪൯ ||

Adhikarana garbhiNyA satataM vAtalAnAM sevayA jAyamAnAH doShAH (50) · Śloka 50

യദാ ച ലബ്ധഗര്ഭാऽന്വക്ഷമേവ വാതലാന്യാസേവതേ തദാऽസ്യാ വായുഃ പ്രകുപിതഃ ശരീരമനുസര്പന് ഗര്ഭാശയേऽവതിഷ്ഠമാനോ ഗര്ഭസ്യ ജഡ-ബധിര-മൂക-മിന്മിണ-ഗദ്ഗദ്-ഖഞ്ജ-കുബ്ജ-വാമന-ഹീനാങ്ഗാധികാങ്ഗത്വാന്യന്യം വാ വാതവികാരം കരോതി||൫൦||

ലബ്ധഗര്ഭാ വാऽന്വക്ഷം നിരന്തരം യദാ വാതലാന്യാऽऽസേവതേ തദാऽസ്യാ വായുഃ പ്രകുപിതഃ ശരീരോപസര്പണേന ഗര്ഭാശയാനുപ്രപ്തോ ഗര്ഭസ്യ ജഡബധിരത്വാദീനന്യാംശ്ച യഥാ ഹേതുവാതവികാരാന് കരോത്യേവം പിത്തലാന്യാസേവമാനായാ പിത്തം ഖലത്യാദീനി ശ്ലേഷ്മാ കുഷ്ഠാദീനി | ത്രിവര്ഗസന്നിപാതോ മിശ്രാനനന്തരോക്താന് വാതപിത്തകഫജാന് | ജഡഃ സ്തോകശ്രുതിഃ ബധിരോऽശ്രുതിഃ | മൂകോ വാഗ്രഹിതഃ | മിന്മിണോऽനുനാസികഭാഷീ | ഗദ്ഗദോ ഘര്ഘരസ്വരഃ | ഖഞ്ജഃ ഏകപാത് | തഥാ ഹീനാങ്ഗോऽധികാങ്ഗോ വാ || ൫൦ ||

Adhikarana garbhiNyA satataM pittalAnAM sevayA jAyamAnAH doShAH (51) · Śloka 51

തഥാ വായുവത് പിത്തമപി ഖലിത-പലിത-ശ്മശ്രു-ഹീനതാ-ത്വങ്-നഖ-കേശ-പൈങ്ഗല്യാദീനി||൫൧||

ഖലിതനിര്ലോമശിരസ്ത്വമ് | പലിതം ശ്വേതലോമത്വമ് | ശ്മശ്രുഹീനതാ നിഃശ്മശ്രുത്വമ് | ത്വഗാദീനാം പൈങ്ഗല്യേന സമ്ബന്ധഃ | ആദിഗ്രഹണേന പിത്തവികാരാണാം സമ്ബന്ധഃ || ൫൧ ||

Adhikarana garbhiNyAH sarvadA shleShmalAnAM sevayA jAyamAnA doShAH (52) · Śloka 52

ശ്ലേഷ്മാ തു കുഷ്ഠകിലാസസദന്തത്ത്വാദീനി| ത്രിവര്ഗോ മിശ്രാന് വികാരാന്||൫൨||

സദന്തത്വം ഗര്ഭ ഏവ ദന്തജന്മ | ആദിഗ്രഹണേന ശ്ലേഷ്മവികാരാണാം ഗ്രഹണമ് || ൫൨ ||

Adhikarana jAtyandhAdInAM samuptattau kAraNam (53) · Śloka 53

അപി ച-- ദൃഷ്ടിഭാഗമപ്രതിപന്നം തേജോ ജാത്യന്ധത്വമ്| തദേവ വാതാനുഗതം വികൃതരൂക്ഷാരുണാക്ഷമ്| പിത്താനുഗതം പിങ്ഗാക്ഷമ്| ശ്ലേഷ്മാനുഗതം ശുക്ലാക്ഷമ്| രക്താനുഗതം രക്താക്ഷമ് ഇതി||൫൩||

അപി ചേതി വികൃതിപ്രസങ്ഗസമുച്ചയേ | ഗര്ഭസ്യ ദൃഷ്ടിഭാഗം യദി തേജോ ന പ്രതിപദ്യതേ ദൃഷ്ടാദൃഷ്ടാത് കാരണാത്തദാ ജാത്യന്ധോ ജാതയേ | തദേവ തേജോ വാതാനുഗതം ദൃഷ്ടിഭാഗം പ്രതിപന്നം വികൃതരൂക്ഷാരുണാക്ഷം ജനയതി | പിത്താദൌ തേജോऽനുവര്തതേ | അന്യത് സുബോധമ് || ൫൩ ||

Adhikarana garbhiNyAH garbhopaghAtakarebhyo rakShaNIyatvam (54) · Śloka 54

ഗര്ഭസമാനയോഗക്ഷേമാ ഹി ഗര്ഭിണീ ഭവതി| തസ്മാദ്വിശേഷതസ്താം പ്രിയഹിതാഭ്യാം ഗര്ഭോപഘാതകരേഭ്യോ രക്ഷേത്||൫൪||

പ്രസ്തുതസ്യ ഗര്ഭസ്യ വികൃതിര്യഥാ ന ഭവതി തഥോച്യതേ | ഗര്ഭസമാനയോഗക്ഷേമാ ഹി യതോ ഗര്ഭിണീ ഭവതി തതസ്താം പ്രിയഹിതൈഃ കരണഭൂതൈര്വക്ഷ്യമാണേഭ്യോ ഗര്ഭവിഘാതകരേഭ്യോ ഭാവേഭ്യോ രക്ഷേത് || ൫൪ ||

Adhikarana garbhiNyA balakShayakAraNAni (55) · Śloka 55

യഥാ-യഥാ ച ഗര്ഭോ വൃദ്ധിമാപ്നോതി തഥാ-തഥാ ഭാരാഹാരാനാദാനാദാഹാരരസാപഹാരാച്ച സ്ത്രിയാ ബലക്ഷയഃ||൫൫||

യഥാക്രമം ച ഗര്ഭിണ്യാ ഗര്ഭഭാരേണാऽऽഹാരാനാദാനാത് ഗര്ഭേണ ചാഹാരരസാപഹാരാദ് ബലക്ഷയോ ഭവത്യയോ ബലം പാലയേദിതി താത്പര്യ്യാര്ഥഃ | അന്യത് സുബോധമ് || ൫൫ ||

Adhikarana garbhopaghAtakarA bhAvAH (56) · Śloka 56

തത്രേമേ ഗര്ഭോപഘാതകരാഃ| തദ്യഥാ-- വ്യവായവ്യായാമകര്ശനാഭിഘാതാതിമാത്രസംക്ഷോഭിയാനയാനരാത്രിജാഗരണദിവാസ്വപ്നവേഗവിധാരണാജീര്ണാതപാഗ്നിക്രോധശോകഭയോത്രാസോപ്രവാസോത്കടകവിഷമകഠിനാസനശ്വഭ്രകൂപപാതാപ്രിയാവലോകനശ്രവണാദയഃ| സമാസതഃ സര്വമതിഗുരൂഷ്ണതീക്ഷ്ണരൂക്ഷമന്നപാനം ദാരുണാശ്ച ചേഷ്ടാഃ||൫൬||

യാനശബ്ദേന വാഹനാഭിധേയേന സഹ സംക്ഷോഭിശബ്ദസ്യ സമാസം കൃത്വാ തേന സഹ ക്രിയാവചനസ്യ യാനശബ്ദസ്യ സമാസഃ | ആസനശബ്ദ ഉത്കടകാദിഭിഃ പ്രപാതശബ്ദഃ ശ്വഭ്രകൂപാഭ്യാമ് | അപ്രിയശബ്ദോऽവലോകനശ്രവണാഭ്യാമ് | ആദിശബ്ദേന സര്വേഷാം മിഥ്യായോഗാദീനാം ഗ്രഹണമ് | സമാസതഃ സംക്ഷേപേണോച്യതേ | അതിഗുരുതീക്ഷ്ണത്വാദിയുക്തമന്നപാനം ദാരുണാശ്ച ദുഃഖാശ്ചേഷ്ടാ ഗര്ഭോപഘാതകരാഃ || ൫൬ ||

Adhikarana garbhiNIniyamAH tadvighAte~atyAhita~jca (57) · Śloka 57

തഥാ-- ദേവതാരക്ഷോऽനുപചയപരിരക്ഷണാര്ഥം ന രക്താനി വാസാംസി ധാരയേന്ന യാനമധിരോഹേന്ന മദ്യമാസമശ്നീയാത്| യച്ചാന്യദപി വൃദ്ധസ്ത്രിയോ ബ്രൂയുഃ| പ്രതതോത്താനശയിന്യാഃ പുനര്ഗര്ഭസ്യ നാഭ്യാശ്രയാ നാഡീ കണ്ഠമനുവേഷ്ട്യ വ്യാപത്തിം കരോതി| വിവൃതശയാ നക്തചാരിണീ ചോന്മത്തം ജനയതി| കലഹശീലാപസ്മരിണമ്| വ്യവായശീലാദുര്വപുഷമഹ്നീകം സ്ത്രൈണം വാ| ശോകനിത്യാ ഭീരുമപചിതമല്പായുഷം വാ| അഭിധ്യയിനീ പരോപതാപിനമീര്ഷ്യാലും സ്ത്രൈണം വാ| സ്തേനാ ത്വായാസബഹുലമഭിദ്രോഹിണമകര്മശീലം വാ| അമര്ഷണാ ചണ്ഡമൌപധികം വാ| സ്വപ്നശീലാ നിദ്രാലുമബുധമല്പാഗ്നിം വാ| മദ്യനിത്യാ തൃഷ്ണാലുമല്പസ്മൃതിമനവസ്ഥിതം വാ| ഗോധാമാംസനിത്യാശ്മരിണം ശനൈര്മേഹിനം വാ| വരാഹമാംസനിത്യാ രക്താക്ഷം ക്രഥനമതിപരുഷരോമാണം വാ| മത്സ്യമാംസനിത്യാ ചിരനിമേഷം സ്തബ്ധാക്ഷം വാ| മധുരനിത്യാ പ്രമേഹിണം മൂകമതിസ്ഥൂലം വാ| അമ്ലനിത്യാ രക്തപിത്തിനം ത്വഗക്ഷിരോഗിണം വാ| ലവണനിത്യാ ശീഘ്രവലീപലിതം ഖലിതകം വാ| തിക്തനിത്യാ ശോഷിണമബലമപചിതം വാ| കടുകനിത്യാ ദുര്ബലമല്പശുക്രമനപത്യം വാ| കഷായനിത്യാ ശ്യാമമാനാഹിനമുദാവര്തിനം വാ| യച്ച യസ്യ വ്യാധേര്നിദാനം തത്തദാऽऽസേവമാനാന്തര്വത്നീ സ്ത്രീ തദ്വികാരബഹുലമപത്യം ജനയതി| ഏതേന പിതൃജാ അപി ശുക്രദോഷാ വ്യാഖ്യാതാഃ||൫൭||

തഥാ ഗര്ഭോപഘാതരക്ഷണാര്ഥഞ്ച ദേവതാദ്യനുപഘാതായ ച ലോഹിതവാസോധാരണാദീന്ന കുര്യ്യാത് | സുബോധമ് | വിവൃതാനനാ യാ ശേതേ സാ തഥോക്താ | നക്തം യാ ബഹിഃ പരിഭ്രമതി സാ തഥാ | ദുര്വപുഷമലസപ്രായമ് | സ്ത്രൈണം സ്ത്രീപ്രിയമ് | ഭീരും ഭയശീലമ് | അപചിതം സ്വല്പഭോഗശരീരമ് | അഭിധ്യായിനീ നാനാചിന്താശീലാ | സ്തേനാ ചൌര്യ്യപരാ | ഔപധികഃ കപടജീവീ | തൃഷ്ണാലുഃ പിപാസാസ്വഭാവഃ | അനവസ്ഥിതോ വ്യാക്ഷിപ്തചിത്തഃ | ക്രഥനോ യഃ സുപ്തോ നാസയാ ശബ്ദം കരോതി | രക്തപിത്തീ യസ്യ പ്രായേണ രക്തപിത്തമുത്പദ്യതേ | സുബോധമ് | യദ്വികാരകാരണാനി ഗര്ഭിണ്യാऽऽസേവതേ സാ തദ്വികാരമൈവാപത്യം പ്രസൂതേ | യാവന്മാതൃദോഷാദ്ഗര്ഭവികൃതിസ്താവത് പിതൃദോഷാച്ഛുക്രദോഷാദ്ഗര്ഭവികൃതിഃ താവത് പിതൃദോഷാത് ശുക്രദോഷാദ് ഗര്ഭവികൃതിരിത്യപി വ്യാഖ്യാതം കാരണസാമാന്യാത് || ൫൭ ||

Adhikarana garbhiNIvikAre upakramavisheShaH (58) · Śloka 58

തസ്മാത് പ്രജാസമ്പദമിച്ഛന്തൌ സാധ്വാത്മാനമുപാചരേതാമ്| വിശേഷേണ നാരീ| വ്യാധീംശ്ചാസ്യാ മൃദുമധുരശിശിരസുഖൈരൌഷധാഹാരവിഹാരൈരുപാചരേത്| ന ചാസ്യാ വമനാദീനി പ്രയോജയേത്| ന രക്താവസേചനമ്| കേവലം ത്വഷ്ടമമാസമുപാദായാസ്ഥാപനമനുവാസനം വാ| വമനാദിസാധ്യേഷു പുനര്വികാരേഷു മൃദുഭിസ്തദര്ഥകാരിഭിര്വോപക്രമേത് പൂര്ണമിവ തൈലപാത്രമസംക്ഷോഭയദ്ഗര്ഭിണീമുപാചരേദിതി||൫൮||

ഉപസംഹരന്നാഹ-- തസ്മാദിത്യാദി | പ്രജാസമ്പദമിച്ഛന്തൌ മാതാപിതരൌ സാധു കൃത്വാ ആത്മാനമുപാചരേതാമ് | നാരീ തു വിശേഷതഃ സാധ്വാത്മാനമുപാചരേത് | ഗര്ഭസ്യ ഹി തത്ര യസ്മാത് സമ്ബന്ധഃ | തസ്മാച്ച നാര്യ്യാ ഗര്ഭിണ്യാ മൃദാദിഗുണൈരാഹാരാദിഭിര്വ്യാധീനുപാചരേത് | വമനാദീനി കര്മാണ്യസ്യാ വ്യാധിവശാത് പ്രസക്താന്യപി ന പ്രയോജയേത് | കേവലമഷ്ടമമാസപ്രഥമദിവസാദാരഭ്യാപ്രസവാദ്ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ ആസ്ഥാപനമനുവാസനം വാ പ്രയോജയേത് | വമനാദിസാധ്യേഷു ഗര്ഭിണ്യാ വികാരേഷു കുഷ്ഠാദിഷു മൃദുഭിര്വമനാദിഭിര്ഗര്ഭിണീമുപക്രമേത | വമനാദീനി കര്മണ്യസ്യാ വ്യാധിവശാത് പ്രസക്താന്യപി ന പ്രയോജയേത് | കേവലമഷ്ടമമാസപ്രഥമദിവസാദാരഭ്യാപ്രസവാദ്ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ ആസ്ഥാപനമനുവാസനം വാ പ്രയോജയേത് | വമനാദിസാധ്യേഷു ഗര്ഭിണ്യാ വികാരേഷു കുഷ്ഠാദിഷു മൃദുഭിര്വമനാദിഭിര്ഗര്ഭിണീമുപക്രമേത | ഛര്ദ്യതീസാരാദിഷു തദര്ഥകാരിഭിഃ | വ്യാധേഃ സ്വരൂപം കുര്വന് വ്യാധ്യുപശമമര്ഥം യത് കരോതി തത് തദര്ഥകാരി | യഥാ പര്ണം തൈലേന പാത്രം ചലനാദിക്രിയാസ്വസംക്ഷോഭയംസ്തദധ്യുപചാരാസ്തദ്വദ്ഗര്ഭിണീമപി ഭിഷഗ് വ്യാധിഷൂത്പന്നേഷു അസംക്ഷോഭയന്നുപചരേദിതി || ൫൮ || ഭവന്തി ചാത്രേതി തന്ത്രരീതിഃ |

Adhikarana garbhiNyAH Atyayike vikAre visheShavidhiH (59) · Śloka 59

ഭവന്തി ചാത്ര-- ഇത്യനാത്യയികേ വ്യാധൌ വിധിരാത്യയികേ പുനഃ| തീക്ഷ്ണൈരപി ക്രിയായോഗൈഃ സ്ത്രിയം യത്നേന പാലയേത്||൫൯||

ഭവന്തി ചാത്രേതി തന്ത്രരീതിഃ | ഇത്യനന്തരോക്തവിധിരനാത്യയികേ സ്വല്പേ വ്യാധാവുക്തഃ | ആത്യയികേ പുനഃ ശീഘ്രം മഹാദോഷകാരിണി വ്യാധൌ തീക്ഷ്ണൈരപി നാനാവിധൈര്യഥായോഗം ക്രിയായോഗൈഃ സ്ത്രിയം യത്നേന പാലയേത് | ഗര്ഭനിരപേക്ഷമേവേത്യര്ഥഃ || ൫൯ ||

Adhikarana garbhiNIM yatnena pAlayet (60) · Śloka 60

സ്ത്രീ ഹി മൂലമപത്യാനാം സ്ത്രീ ഹി രക്ഷതി രക്ഷിതാ| സര്വാശ്രമാണാം പ്രഥമം ഗൃഹസ്ഥത്വമനിന്ദിതമ്||൬൦||

യസ്മാദപത്യാനാം മൂലകാരണം സ്ത്രീ തസ്മാത് പാലയേത് | അതശ്ച താം യത്നേന പാലയേദ്യതഃ സാ രക്ഷിതാ സതീ പുംസോ ഗൃഹസ്ഥത്വം ഗൃഹിത്വം രക്ഷതി | കിമ്ഭൂതമിത്യാഹ-- സര്വാശ്രമാണാമിത്യാദി | സര്വേഷാം ബ്രഹ്മചര്യ്യാദീനാമാശ്രമാണാം പ്രഥമം പ്രധാനമ് || ൬൦ ||

Adhikarana garbhasyArodane hetuH (61-62) · Śloka 62

ജരായുണാ മുഖേ ഛന്നേ കണ്ഠേ ച കഫവേഷ്ടിതേ| വായോര്മാര്ഗനിരോധാച്ച ന ഗര്ഭസ്ഥഃ പ്രരോദിതി||൬൧|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശാരീരസ്ഥാനേ ഗര്ഭാവക്രാന്തിര്നാമ ദ്വിതീയോऽധ്യായഃ||൬൨||

ജരായുണാ ഇത്യാദിനാ പ്രതിരൂപയോഗവിപ്രതിപന്നവാദിനിഗ്രഹമാത്രയാ ഗര്ഭസ്യാരോദനേ കാരണമുപസംഹൃത്യാധ്യായമാചാര്യ്യഃ കഥയതി | ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം ശാരീരസ്ഥാനേ ദ്വിതീയോऽധ്യായഃ