Adhikarana atha garbhAvakrAntirnAma dvitIyo~adhyAyaH atha garbhAvakrAntirnAma dvitIyo~adhyAyaH upodghAtaH · Śloka
🔊 Audio coming soon
పూర్వస్మిన్నధ్యాయే పుత్రకామమధికృత్యోక్తం, సంప్రతి తు యస్యేవ పుత్రస్య నిషేకాత్ ప్రభృతి యోగక్షేమౌ యథా-యథా సంభవతః యథా చ మాతరి తిష్ఠతి యథా చ న వ్యాపద్యతే, అవ్యాపన్నం చ యథా సుఖం సూత ఇతి ప్రదర్శనార్థమధ్యాయారంభః|
Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో గర్భావక్రాంతిం శారీరం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేదయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो गर्भावक्रान्तिं शारीरं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेदयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
అథాత ఇత్యాది| అత్ర గర్భశబ్దేన మనస్సంయ్గాచ్చేతనేనాత్మనాధిష్ఠితానాం మహాభూతానాం వికారవిశేష ఉచ్యతే| తస్యావక్రమణం ప్రాప్తిః స్వరూపలాభో యస్మిన్నధ్యాయే నిర్ణీయతే సోఽప్యుపచారాత్తచ్ఛేబ్దేనోచ్యతే|
Adhikarana garbhAvakrAntiprakAraH (2) · Śloka 2
గతే పురాణే రజసి నవేఽవస్థితే శుద్ధే గర్భస్యాశయే మార్గే చ బీజాత్మనా శుక్రమవికృతమవికృతేన వాయునా ప్రేరితమన్యైశ్చ మహాభూతైరనుగతమార్త్తవేనాభిమూర్చ్ఛితమన్వక్షమేవ రాగాదిక్లేశవశానువర్తినా స్వకర్మచోదితేన మనోజవేన జీవేనాభిసంసృష్టం గర్భాశయముపయాతి||2||
गते पुराणे रजसि नवेऽवस्थिते शुद्धे गर्भस्याशये मार्गे च बीजात्मना शुक्रमविकृतमविकृतेन वायुना प्रेरितमन्यैश्च महाभूतैरनुगतमार्त्तवेनाभिमूर्च्छितमन्वक्षमेव रागादिक्लेशवशानुवर्तिना स्वकर्मचोदितेन मनोजवेन जीवेनाभिसंसृष्टं गर्भाशयमुपयाति||२||
🔊 Audio coming soon
సా చ గర్భస్యావక్రాంతిః గతే పురాణ ఇత్యాదినా ప్రస్తూయతే| పురాణేఽతీతే కర్మతః సంచితే రజసి దుష్టరక్తే గతే వాయునా స్త్రీదేహాద్బహిః ప్రేరితే ఋతోరాద్యదినత్రయం పశ్చాన్నవే సాంప్రతికమాసభవేఽవస్థితే ఆర్త్తవసంజ్ఞే లబ్ధప్రతిష్ఠే సతి శుద్ధే చ గర్భస్యాశయే దోషానుపహతే మార్గే చ శుద్ధే యేనానుపహతం శుక్రం క్షేత్రం ప్రాప్నోతి| శుద్ధ రతి రజసా సంబధ్యతే| గర్భాశయమార్గాభ్యాం చ| శుద్ధిశ్చ స్వాభావిక్యౌపాధికీ చ| ఔపాధికీ ద్రవ్యసంస్కారకృతా| బీజాత్మనా గర్భకారణమహాభూతస్వభావేన అంగాదంగాత్ ప్రేరితమన్యైశ్చ సూక్ష్మస్వరూపైర్మనః సహచారిభిస్తన్మాత్రాఖ్యైర్మహాభూతైరనుగతం స్త్రీక్షేత్రప్రాప్త్యా కర్మవశాదార్త్తవేన మిశ్రీభూతమన్వక్షం మిశ్రీభావాహీనకాలమేవ రాగాదీనాం వశే యోఽనువర్త్తతే తథావిధేన మనోజవేన జీవేనాభిసంసృష్టం ప్రాప్తసంయోగం గార్భాశయం శుక్రముపయాతి| రాగద్వేషావిద్యాస్మితాభినివేశాః క్లేశాః| ఏతే పంచ మిథ్యాజ్ఞానాని| న ప్రమాణం న చాప్రమాణం విపర్యయమాత్రమితి కృత్వా అవిద్యా మూలం క్లేశానాం శేషాణాం| సుఖానుశాయీ రాగః| తత్ప్రభేద ఏవ ద్వేషః క్రోధః| అస్మితాఽభినివేశౌ మోహశబ్దేనోక్తౌ| తత్ర అవిద్యా యా అనిత్యే పృథివ్యాదౌ నిత్యబుద్ధిః| బీజగర్భవాసాదినా అశుచౌ స్త్రీశరీరాదౌ శుచిబుద్ధిః| దుఃఖే చ పరిణామతాపాదిభిరూపభోగసుఖే సుఖబుద్ధిః| అనాత్మని చ బాహ్యోపకరణభావేషు శరీరే చాత్మబుద్ధిరితి| ఆత్మనో బుద్ధేశ్చాభేదగ్రహ అస్మితా| అనుభూతసుఖస్య తత్స్మృత్యా తత్కారణప్రాప్తౌ గృద్ధీ రాగః| అనుభూతదుఃఖస్య తద్గ్రథనేషు తాత్కాలికీ జిఘాంసా ద్వేష ఇతి క్లేశాః| అవిద్యా చాఽఽనాదిః| ఏషాం క్లేశానాం వశమనువర్తతే యో జీవ ఆత్మా స తథోక్తః శుభాఽశుభాని కర్మాణి తాని చాఽఽత్మనః| క్లేశమూలత్వాత్ కర్మణాం| అమూని చ కర్మాణి పచ్యమానాని విపాకేన సుఖాసుఖలక్షణేన పునరవిద్యామేవ పుష్ణంతి, అతోఽవిచ్ఛిన్నేన ప్రవాహేణ కర్మఫలానురూపేషు యోన్యంతరేష్వాత్మనో మనఃప్రభృతిభిః సంయోగాన్నిత్యస్యాపి జన్మశబ్దేనోచ్యతే| మనోజవేనేత్యాత్మనో నిష్క్రియత్వాన్మనసా యుక్తస్య క్రియావత్త్వమివ దర్శయతి| ఏవంభూతం శుక్రం గర్భాశయముపయాతి|| 2||
Adhikarana kAryANA~gkAraNAnuvidhAyitvam (3) · Śloka 3
కార్యాణాం కారణానువిధాయిత్వాత్ తత్స్వభావతాం ప్రతిపద్యతే||3||
कार्याणां कारणानुविधायित्वात् तत्स्वभावतां प्रतिपद्यते||३||
🔊 Audio coming soon
తచ్చ శుక్రం కార్య్యాణాం కారణానువిధాయిత్వాద్ధేతోస్తత్స్వభావతాం కారణసాదృశ్యం ప్రతిపద్యతే| కార్యం హి కారణస్య స్వరూపానుగచ్ఛతి| తథా చ తిలేభ్యస్తిలా ఏవ జాయంతే న మాషాః| కారణం చ యద్ గర్భస్య మాతృపితృమహాభూతదేశకాలగర్భాశయమాత్రాహారవిహారాదికం| తస్య కారణస్య స్వరూపానుగమనాద్ గర్భస్య తదాకృత్యాదిమతశ్చ సంభవః| అత ఏవ కారణవశాదాకృత్యాదివైలక్షణ్యం|| 3||
Adhikarana bhinnali~ggagarbhasambhave hetuH (4) · Śloka 4
తత ఏవ చ శుక్రస్య బాహుల్యాత్ పుమాన్ ఆర్త్తవస్య బాహుల్యాత్ స్త్రీ, తయోః సామ్యే నపుంసకం||4||
तत एव च शुक्रस्य बाहुल्यात् पुमान् आर्त्तवस्य बाहुल्यात् स्त्री, तयोः साम्ये नपुंसकम्||४||
🔊 Audio coming soon
అత ఏవ చ కారణానువిధాయిత్వాదేవ పుంస్కారణస్య శుక్రస్య బాహుల్యాత్ పుమాన్ జాయతే, రక్తస్య తు యోషిత్ | కారణయోః సామ్యే నపుంసకమితి || 4 ||
Adhikarana bahvapatyatAkAraNam (5) · Śloka 5
శుక్రార్త్తవేఽనిలేన ఖండశో భిన్నే యథావిభాగమపత్యానాముత్పత్తిః||5||
शुक्रार्त्तवेऽनिलेन खण्डशो भिन्ने यथाविभागमपत्यानामुत्पत्तिः||५||
🔊 Audio coming soon
మిశ్రీభూతశ్చ శుక్రార్త్తవం స్వవిశిష్టహేతుకోఽనిలో యదా ఖండశః కరోతి, తదా బహూనామప్యపత్యానాం సంభవః || 5 ||
Adhikarana viyoni-vikRutAkArApatyakAraNam (6) · Śloka 6
వికృతే వియోన్యాకృతీనాంచ||6||
विकृते वियोन्याकृतीनाञ्च||६||
🔊 Audio coming soon
యదా త్వనిలో వాఽన్యో వా దోషః శుక్రార్త్తవం కేనచిత్ ప్రకారేణ వికరోతి, తదా వికృతయోనీనాం వికృతాకృతీనాంచ గర్భాణాం సంభవః | వికృతయోనయో యే యోషితః పుంసా సంసృష్టాయాః మృగమేషమార్జారాదయో జాయంతేఽతో వికృతాకృతయః కాణపంగ్వాదయః || 6 ||
Adhikarana sadyogRuhItagarbhAyA lakShaNAni (7) · Śloka 7
అథ నార్య్యాః సద్యోగృహీతగర్భాయాశ్చ లింగం యోన్యా బీజగ్రహణం తృప్తిర్గరిమా స్ఫురణం శుక్రార్త్తవయోరనుబంధశ్చ తథా ప్రహర్షో హృల్లాసస్తంద్రాఽంగసాదః ప్రసేకో హృదయవ్యథా గ్లానిః పిపాసా చ||7||
अथ नार्य्याः सद्योगृहीतगर्भायाश्च लिङ्गं योन्या बीजग्रहणं तृप्तिर्गरिमा स्फुरणं शुक्रार्त्तवयोरनुबन्धश्च तथा प्रहर्षो हृल्लासस्तन्द्राऽङ्गसादः प्रसेको हृदयव्यथा ग्लानिः पिपासा च||७||
🔊 Audio coming soon
అథేతి ప్రస్తావే | యోన్యా బీజగ్రహణాదికం సద్యోగర్భాయాస్తత్కాలప్రాప్తగర్భాయా నార్య్యా లక్షణం | యోన్యా బీజస్య శుక్రస్య గ్రహణం ప్రస్రవాభావః | తృప్తిః ప్రాప్తగర్భాపేక్షయా రతావనభిలాషితా, శరీరప్రీణనం వా | గురుత్వమంగస్య తస్యైవ స్ఫురణం చాలనం | అననుబంధనం గర్భవిదారణాదినా ప్రతిబంధః | హృదుత్క్లేశయుక్తః ప్రసేక ఏవ హృల్లాసః || 7 ||
Adhikarana vyaktagarbhAyA lakShaNAni (8) · Śloka 8
క్రమేణ తు వ్యక్తగర్భాయాః కుక్షిమాత్రగౌరవం క్షామనేత్రస్వరతా యోనిరోమసంలులనం నిద్రా జృంభణం మూర్చ్ఛా ఛర్దిరరుచిః పాదశోఫోఽమ్లేఽభిలాషస్తేషు తేషు చ ఉచ్చావచేషు భావేష్వితి||8||
क्रमेण तु व्यक्तगर्भायाः कुक्षिमात्रगौरवं क्षामनेत्रस्वरता योनिरोमसंलुलनं निद्रा जृम्भणं मूर्च्छा छर्दिररुचिः पादशोफोऽम्लेऽभिलाषस्तेषु तेषु च उच्चावचेषु भावेष्विति||८||
🔊 Audio coming soon
కాలక్రమేణ వ్యక్తగర్భాయాః క్రమేణైవ కుక్షిగాత్రాదిగౌరవాదిలక్షణం | క్రమేణేతి | యథా-యథా ప్రవర్ధతే తథా-తథా కుక్షిగౌరవాదయో భవంతి | క్షామశబ్దో నేత్రస్వరాభ్యాం చ సంబధ్యతే | యోనిరోమ్ణీంచ సంలులనం చలనం | యోనిరోమ్ణాం వా సంలులనం వ్యాలోలతా | తేషు తేష్వనుక్తేష్వపి స్వకల్పితేషు నానావిధేషూచ్చావచేష్వనియతేషు భావేష్వాహారవిహారాద్యుపయోగిష్వభిలాష ఇతి వ్యక్తగర్భాయా లింగం | వ్యక్తః స్ఫుటో నాతిసంపూర్ణో గర్భో యస్యాః || 8 ||
Adhikarana garbhiNyA ArttavAdarshanaM, jarAyvAdisambhavashca (9) · Śloka 9
తస్యాశ్చ రజోవాహినాం స్రోతసాం వర్త్మాన్యుపరుధ్యంతే గర్భేణ| తస్మాత్ తతః పరమార్త్తవం న దృశ్యతే| తతస్తదధః ప్రతిహతమపరమపరం చోపచీయమానమపరేత్యాహుః, జరాయురిత్యన్యే| స్థితే రక్తే రోమరాజిః ప్రాదుర్భవతి||9||
तस्याश्च रजोवाहिनां स्रोतसां वर्त्मान्युपरुध्यन्ते गर्भेण| तस्मात् ततः परमार्त्तवं न दृश्यते| ततस्तदधः प्रतिहतमपरमपरं चोपचीयमानमपरेत्याहुः, जरायुरित्यन्ये| स्थिते रक्ते रोमराजिः प्रादुर्भवति||९||
🔊 Audio coming soon
తస్యాశ్చ వ్యక్తగర్భాయా రజోవహాని స్రోతాంసి యైః స్రోతోభిర్మలభూతం రక్తమృతుకాలం బహిర్వహతి తేషాం వర్త్మాని మార్గాణి ముఖాని గర్భేణ నైకాహాదాచ్ఛాద్యంతే | తస్మాత్ కారణాత్ తతః గర్భస్య వ్యక్తీభావాత్ పరమార్త్తవం న ప్రవర్త్తతే | యత్తు కదాచిద్ దృశ్యతే తద్వైకృతం | తదైవ చార్త్తవమధో గమనే గర్భేణ ప్రతిహతమాహారపరిణామాచ్చ ప్రతిదినముపచీయమానం గర్భస్యాశయ ఏవాపరా గర్భశయ్యాఽఽఖ్యా సంపద్యత ఇతి కేచిదాహుః | అన్యే పునరాచార్య్యాస్తదార్త్తవం జరాయుభావేన పరిణమతీత్యాహుః | తస్మిన్నేవ రక్తే స్థితే కోష్ఠ ఏతావరుద్ధే స్త్రియా నాభేరధో రోమరాజిః ప్రదుర్భవతి | తేన రోమరాజ్యాస్తదేవ జరాయోః సంబంధి కారణముక్తం || 9 ||
Adhikarana kapolAdau pInatAdarshanam (10) · Śloka 10
జరాయుశేషం చోర్ధ్వమసృక్ప్రతిపద్యతే| తస్మాత్ పీనకపోలపయోధరతా కృష్ణౌష్ఠచూచుకత్వంచ||10||
जरायुशेषं चोर्ध्वमसृक्प्रतिपद्यते| तस्मात् पीनकपोलपयोधरता कृष्णौष्ठचूचुकत्वञ्च||१०||
🔊 Audio coming soon
తద్ద్యార్త్తవం బహు జరాయుభావేన ప్రతిఘాతాదూర్ధ్వం ప్రతిపన్నం కపోలయోః పయోధరయోశ్చ పీనత్వం స్థౌల్యం కరోత్యోష్ఠయోశ్చూచుకయోశ్చ స్తనముఖాఖ్యయోరితి | తతశ్చోర్ధ్వప్రతిపన్నాద్రతతాద్యత్ స్తనప్రాప్తం తత్తత్స్థానస్థితేన శ్లేష్మణా శ్వేతేన కృతోపరాగం స్తన్యతాం యాతి || 10 ||
Adhikarana stanyotpattau kAraNam (11) · Śloka 11
స్తనాశ్రయమేవ చ కఫోపరంజితం స్తన్యతాముపగతం ప్రసూతాయాం పునరాహారరసేనాప్యాయతే||11||
स्तनाश्रयमेव च कफोपरञ्जितं स्तन्यतामुपगतं प्रसूतायां पुनराहाररसेनाप्यायते||११||
🔊 Audio coming soon
యత్తత్ స్తన్యతాం యాతం ప్రసూతాయా ఆహారరసేనాపి అవిదగ్ధేన ప్రభావాదాప్యాయతే ఆసంస్కారక్షయాద్యేన ప్రసూతాయా భావి స్తన్యం నియతకాలం భవతి || 11 ||
Adhikarana tRutIyamAsAvadhi garbhasyopacayakramaH (12) · Śloka 12
తత్ర ప్రథమే మాసే కలలం జాయతే| ద్వితీయే ఘనః పేశ్యర్బుదం వా| తేభ్యః క్రమాత్ పుంస్త్రీనపుంసకాని| తృతీయే పంచధా ప్రరోహతి| తద్యథా-- సక్థినీ, బాహూ, శిరశ్చ| సక్థ్యాది ప్రరోహైకకాలమేవ చ సర్వమంగాఽఽవయవోంద్రియాణి యుగపత్ సంభవంత్యన్యత్ర జన్మోత్తరకాలజేభ్యో దంతాదిభ్యః| క్రమేణ తు స్ఫుటీభవంతి| ఏషా ప్రకృతిః| వికృతిరతోఽన్యథా||12||
तत्र प्रथमे मासे कललं जायते| द्वितीये घनः पेश्यर्बुदं वा| तेभ्यः क्रमात् पुंस्त्रीनपुंसकानि| तृतीये पञ्चधा प्ररोहति| तद्यथा-- सक्थिनी, बाहू, शिरश्च| सक्थ्यादि प्ररोहैककालमेव च सर्वमङ्गाऽऽवयवोन्द्रियाणि युगपत् सम्भवन्त्यन्यत्र जन्मोत्तरकालजेभ्यो दन्तादिभ्यः| क्रमेण तु स्फुटीभवन्ति| एषा प्रकृतिः| विकृतिरतोऽन्यथा||१२||
🔊 Audio coming soon
అతోఽనంతరం గర్భస్యాఽఽప్రసవమవస్థాదికం ప్రదర్శ్యతే | తత్ర ప్రథమే మాసే కలలం క్రమేణ భవతి | కలలే గృహీతకాఠిన్యం | ద్వితీయే తు మాసే కాఠిన్యక్రమేణ యదా పుమాన్ సంపద్యతే తదా ఘనో భవతి | ఘనో నాతిదీర్ఘపరివృత్తో మాంసప్రాయః | యదా తు స్త్రీ సంపద్యతే తదా పేశీ చతురస్రా భవతి | యదా తు నపుంసకం తదార్బుదం పరివృత్తం భవతి | తృతీయే తు మాసే ఘనః పేశీ వార్బుదం వా సామాన్యేన గర్భః పంచధా ప్రరోహతి | అధికరణవిచాలే చ ఇతి 'ధా' ప్రత్యయః | ద్వే సక్థినీ, ద్వౌ బాహూ, శిరశ్చ పంచమః | సక్థ్యాదిప్రరోహసమానకాలమేవ సర్వాంగాఽఽవయవానామింద్రియాణాం చ సంభవః | అంగం శరీరం తస్యాఽఽవయవా అంగావయవాః | సర్వే చ తేఽంగావయవాస్తథోక్తాః | ఏకకాలశబ్దేన బాహ్వాదిసమానకాలత్వముచ్యతే | యుగపచ్ఛబ్దేన పరస్పరైకకాలత్వం | జన్మోత్తరకాలభావినాం రోమదంతాదీనామంగావయవత్వేన తత్కాలాసంభవత్రిర్ధారణం | తే హి దంతాదయో జాతస్య జాయంత ఇతి | తాని చాఽఽవయవేంద్రియాణి దశసు మాసేషు గర్భస్య స్ఫుటీభవంతి | ఏషా ప్రకృతిరతోఽన్యథా వికృతిర్జ్ఞేయా | తేనైతదుక్తం భవతి- ఉపఘాతకాద్యభావ ఏష సంభవక్రమః | యదా తు లక్ష్యేణోపఘాతకారణప్రాప్తిస్తదా తదానురూప్యేణైవ విలక్షణా వికృతిః | యథోక్తక్రమవైపరీత్యే వికృతిరుచ్యత ఇత్యన్యథార్థః || 12 ||
Adhikarana garbhali~ggAnurUpaM bhAvAnAM copasthitiH (13) · Śloka 13
యథాస్వం చ గర్భస్య పుంస్త్రీనపుంసకాన్యతమలింగానురూపా భావా మనసి శరీరే చ సంతిష్ఠంతే| వైశేషికలింగసంకరే తు యతో భూయస్త్వం తతోఽంతరా భావాః||13||
यथास्वं च गर्भस्य पुंस्त्रीनपुंसकान्यतमलिङ्गानुरूपा भावा मनसि शरीरे च सन्तिष्ठन्ते| वैशेषिकलिङ्गसङ्करे तु यतो भूयस्त्वं ततोऽन्तरा भावाः||१३||
🔊 Audio coming soon
నను ద్వితీయే ఘనః పేశ్యర్బుదం వా పుంస్త్రీనపుంసకాఖ్యం జాయత ఇతి తత్ర హేతుర్న జ్ఞాయతే | కేన హేతునా సదృశైరపి కరచరణాదిభిరంగావయవైః స్త్ర్యాదికృతో గర్భస్య విశేషో భవతీత్యత ఆహ- యథాస్వమిత్యాది | యథాస్వం ప్రత్యాత్మ | గర్భస్యాన్యతమలింగస్యానురూపాభావాః మనసి శరీరే చ సంతిష్ఠంతే | తేనైతదుక్తం భవతి- గర్భస్య సంభవమత ఏవ స్వకర్మహేతుకా భీరుత్వాదయో మనస్యధోగురుత్వాదయశ్చ శరీరే సంతిష్ఠంతే | యే స్త్రీనపుంసకహేతవస్త ఏవ క్లైబ్యాధోగురుత్వాదయః స్త్ర్యాఖ్యం విశేషమారభంతే | అక్లైబ్యాధోగురుత్వాదయః పుమాఖ్యముభయసమత్వేన నపుంసకమితి | అతస్తేషాం వైశేషికగుణత్వం | అతస్తేషాంచ వైశేషికాణాం లింగానాం క్లైబ్యభీరుత్వాదీనాం స్త్రీపుంసకారణానాం సంకరే మిశ్రీభావే యతో భూయస్త్వమేషామేవ వైశేషికాణాం ప్రభూతత్వం తతోఽన్యతరా భావాస్తైరేవ భూయోభిరంతతస్య స్త్రియా పురుషస్య వా భావః | ఉభయేషామపి భూయస్త్వే నపుంసకస్యేతి || 13 ||
Adhikarana strIpuMnapuMsakakarAH bhAvAH (14) · Śloka 14
తద్యథా- క్లైబ్యం భీరుత్వమవైశారద్యం మోహోఽనవస్థానమధోగురువమసంహానం శైథిల్యం మార్ద్దవం గర్భాశయబీజభాగస్తథాయుక్తాశ్చాపరే స్త్రీకరా భావాః| తతో విపరీతాః పుంస్కరాః| సంకీర్ణా నపుంసకకరాః||14||
तद्यथा- क्लैब्यं भीरुत्वमवैशारद्यं मोहोऽनवस्थानमधोगुरुवमसंहानं शैथिल्यं मार्द्दवं गर्भाशयबीजभागस्तथायुक्ताश्चापरे स्त्रीकरा भावाः| ततो विपरीताः पुंस्कराः| सङ्कीर्णा नपुंसककराः||१४||
🔊 Audio coming soon
నను కే తే భావాః స్త్ర్యాద్యన్యతమలింగారూపా ఇత్యాహ- తద్యథేత్యాది | క్లైబ్యాదయో మనోధర్మాః | అధోగురుత్వాదయశ్చ శరీరధర్మాః | స్త్రీకరా భావాః కర్మహేతుకాః యే తే స్త్ర్యాఖ్యం విశేషమభినిర్వర్త్తయంతి | తుల్యేష్వపి కరణాదిషు క్లైబ్యం నిస్తేజత్వాత్ | బుద్ధేరవైశారద్యం మౌగ్ధ్యం | మోహోఽసమ్యగ్జ్ఞానం | అనవస్థానం చలచిత్తత్వం | ఇతి మనః సంశ్రయాః స్త్రీకరా భావాః | అధోగురుత్వం పశ్చిమకాయభాగగౌరవం | అసంహననం మాంసాస్థిసంధ్యాదీనామాస్థితినివిష్టత్వం | శైథిల్యమనిబిడావయవదేహత్వం | మార్దవం శిథిలస్యాపి వస్త్రాదేర్దృశ్యతే | గర్భాశయకారణో బీజభాగో మాతృసంభవో యేనోత్పద్యమానే స్త్రీశరీరే గర్భాశయాఖ్యోఽంతరవయవః సంపద్యతే | తథాయుక్తాః స్త్రీసంభావినోఽపరే యోనిస్తనాదిబీజభాగాః | స్తనాదీనాముత్తరకాలభవిత్వస్య సమర్థో బీజభాగో యోగ్యకాలప్రతీక్షోఽదృశ్యమానోఽప్యసత్త్వేన న విజ్ఞేయ ఇతి శారీరాః స్త్రియాః స్త్రీకరాభావాః | ఏత ఏవ మనఃశరీరాశ్రయా భావా యథాక్రమం వైపరీత్యే పుంస్త్వేన వ్యాఖ్యేయాః | సంకీర్ణాః సామ్యేన్ మిశ్రీభూతా నపుంసకకరా ఇత్యాది || 14 ||
Adhikarana tRutIyAmAsAtprabhRuti garbhe vedanAdisambhavaH (15) · Śloka 15
తదా చాస్య వేదనా ప్రవ్యక్తా భవతి| తతశ్చ తత్ప్రభృతి స్పందతేఽభిలాషం పంచేంద్రియార్థేషు కరోతి||15||
तदा चास्य वेदना प्रव्यक्ता भवति| ततश्च तत्प्रभृति स्पन्दतेऽभिलाषं पञ्चेन्द्रियार्थेषु करोति||१५||
🔊 Audio coming soon
అస్య చ గర్భస్య తదా తృతీయే మాసే వేదనా చేతనా ప్రవ్యక్తా స్ఫుటా భవతి | తతోఽనంతరమేవ స్వేచ్ఛయా స్పందతే | ఇంద్రియార్థేషు అభిలాషం కరోతి || 15 ||
Adhikarana garbhiNyAH tRutIyamAse daurhRudasambhavaH (16) · Śloka 16
మాతృజం హ్యస్య హృదయం తద్రసహారిణీభిర్ధమనీభిర్మాతృహృదయేనాభిసంబద్ధం భవతి| తస్మాత్తయోస్తాభిః శ్రద్ధా సంపద్యతే| తథా చ ద్విహృదయాం నారీం దౌర్హృదినీమిత్యాచక్షతే||16||
मातृजं ह्यस्य हृदयं तद्रसहारिणीभिर्धमनीभिर्मातृहृदयेनाभिसम्बद्धं भवति| तस्मात्तयोस्ताभिः श्रद्धा सम्पद्यते| तथा च द्विहृदयां नारीं दौर्हृदिनीमित्याचक्षते||१६||
🔊 Audio coming soon
అస్మిన్నేవ చ కాలే నారీ దౌర్హృదినీ భవతి | దౌర్హృదినీ ద్విహృదయా కథమిత్యాహ- మాతృజమిత్యాది | అస్య గర్భస్య మాతృజం హృదయం భవతి | మాతుర్బీజభాగేన మృదునా ఆర్త్తవాఖ్యేన జాయతే | తచ్చ గర్భహృదయం రసవాహీభిర్నాడీభిర్మాతృహృదయేన సంబద్ధం భవతి | తేన గర్భస్యేచ్ఛయా మాతా వ్యాప్యతే మాతుశ్చ గర్భ ఇతి | అతో మాతా ద్విహృదయా తృతీయమాస్యుచ్యతే || 16 ||
Adhikarana matAntareNa daurhRudakAlaH (17) · Śloka 17
అన్యే తు పక్షత్రయాత్ ప్రభృత్యాపంచమాత్ మాసాత్ దౌర్హృదకాలమాహుః||17||
अन्ये तु पक्षत्रयात् प्रभृत्यापञ्चमात् मासात् दौर्हृदकालमाहुः||१७||
🔊 Audio coming soon
అన్యే పునరాచార్య్యా గర్భగ్రహణాద్గతే పక్షత్రయే యావచ్చతుర్థో మాసో నిష్పన్నస్తావద్దౌర్హృదకాలమాహుః || 17 ||
Adhikarana daurhRudamahitamapi deyameva (18) · Śloka 18
ప్రార్థనాయాంచ తీవ్రాయాం కామమహితమప్యస్యై హితోపసహితం దద్యాత్||18||
प्रार्थनायाञ्च तीव्रायां काममहितमप्यस्यै हितोपसहितं दद्यात्||१८||
🔊 Audio coming soon
అస్మింశ్చ దౌర్హృదే గర్భిణ్యాః ప్రార్థనాయాం నానావిధే ఆహారే పథ్యే యది ప్రార్థనా భవతి తత్తదానీమేవ దద్యాత్ | అహితే పునర్యది ప్రార్థనా భవతి తతోఽన్యేన హితేనోపహితం మిశ్రం తత్తస్యై ప్రదద్యాత్ || 18 ||
Adhikarana daurhRudavimAnanAddoShaH (19) · Śloka 19
దౌర్హృదవిమాననాద్ధి వాయుః ప్రకుపితోఽంతఃశరీరమనుచరన్ గర్భస్య వినాశం వైరూప్యం వా కుర్య్యాత్||19||
दौर्हृदविमाननाद्धि वायुः प्रकुपितोऽन्तःशरीरमनुचरन् गर्भस्य विनाशं वैरूप्यं वा कुर्य्यात्||१९||
🔊 Audio coming soon
అన్యథా దౌర్హృదస్య విమాననాత్ ప్రార్థనాభంగాదసౌమ్యత్వాద్వాయుః కుపితోఽంతఃశరీరం పరిభ్రమన్ గర్భస్య వినాశం కరోతి వైరూప్యం వా కరోతి || 19 ||
Adhikarana daurhRudAvAptiphalam (20) · Śloka 20
లబ్ధదౌర్హృదా తు వీర్య్యవంతంచిరాయుషంచ పుత్రం ప్రసూతే||20||
लब्धदौर्हृदा तु वीर्य्यवन्तञ्चिरायुषञ्च पुत्रं प्रसूते||२०||
🔊 Audio coming soon
యదా పునర్దౌర్హృదే ప్రార్థితం లభతే తదా సా లబ్ధదౌర్హృదా వీర్య్యవంతం చిరాయుషం చ పుత్రం సూతే || 20 ||
Adhikarana caturthe~a~ggapratya~ggavibhAgastatsthairyya~jca (21) · Śloka 21
చతుర్థేఽంగప్రత్యంగవిభాగః ప్రవ్యక్తో గర్భశ్చ స్థిరో భవతి||21||
चतुर्थेऽङ्गप्रत्यङ्गविभागः प्रव्यक्तो गर्भश्च स्थिरो भवति||२१||
🔊 Audio coming soon
చతుర్థే మాసి సర్వావయవానాం స్ఫుటతా, వ్యక్తిః స్థైర్య్యంచ గర్భస్య భవతి || 21 ||
Adhikarana pa~jcame mAse manaHprabodho mAMsashoNitopacayashca (22) · Śloka 22
పంచమే మనః ప్రతిబుద్ధతరం భవతి మాంసశోణితోపచయశ్చ||22||
पञ्चमे मनः प्रतिबुद्धतरं भवति मांसशोणितोपचयश्च||२२||
🔊 Audio coming soon
అన్యత్ సుబోధం || 22 ||
Adhikarana ShaShThe mAse keSaromAdInAmabhivyaktiH balavarNopacayashca (23) · Śloka 23
షష్ఠే కేశరోమనఖాస్థిస్నాయ్వాదీన్యభివ్యక్తాని బలవర్ణోపచయశ్చ| సప్తమే సర్వాంగసంపూర్ణతా||23||
षष्ठे केशरोमनखास्थिस्नाय्वादीन्यभिव्यक्तानि बलवर्णोपचयश्च| सप्तमे सर्वाङ्गसम्पूर्णता||२३||
🔊 Audio coming soon
సుగమం || 23 ||
Adhikarana aShTame mAsi ojasaH mAtRugarbhayossa~jcAraH (24) · Śloka 24
అష్టమే గర్భశ్చ మాతృతో గర్భతశ్చ మాతా రసహారిణీభిర్వాహినీభిర్ముహురోజః పరస్పరమాదదాతే| తస్మాత్తదా గర్భిణీ ముహుర్ముదితా భవతి ముహుర్గ్లానా తథా గర్భః||24||
अष्टमे गर्भश्च मातृतो गर्भतश्च माता रसहारिणीभिर्वाहिनीभिर्मुहुरोजः परस्परमाददाते| तस्मात्तदा गर्भिणी मुहुर्मुदिता भवति मुहुर्ग्लाना तथा गर्भः||२४||
🔊 Audio coming soon
అష్టమే మాసి తాభిరుభయలగ్నాభీ రసవహాభిర్నాడీభిరోజః ప్రతిక్షణం ద్వయోః శరీరయోః ప్రభావాద్వాతవశాచ్చ సంచరతి | యత్ర చ తదోజస్తిష్ఠతి తత్ర శరీరే హర్షో భవత్యన్యత్ర గ్లానిః || 24 ||
Adhikarana aShTame mAse jAtasya garbhasya vinAshe hetuH (25) · Śloka 25
ఏవం గర్భస్య జన్మ వ్యాపత్తిమత్తదా భవత్యోజసోఽనవస్థితత్వాత్| తథా హ్యస్య నిష్క్రమణోన్ముఖస్య పరివర్త్తనాదీన్యనుభవత ఏవౌజసా వియోగః| యద్యపి చ కించిత్కాలమస్యోచ్ఛ్వసనం స్యాత్తచ్ఛిన్నస్యేవాంగస్యౌజః సంస్కారానువృత్తికృతం| జనన్యాస్తు స్థిరౌజస్కతయైకదేశేన రసే సంక్రాంతే గ్లానిరేవేతి||25||
एवं गर्भस्य जन्म व्यापत्तिमत्तदा भवत्योजसोऽनवस्थितत्वात्| तथा ह्यस्य निष्क्रमणोन्मुखस्य परिवर्त्तनादीन्यनुभवत एवौजसा वियोगः| यद्यपि च किञ्चित्कालमस्योच्छ्वसनं स्यात्तच्छिन्नस्येवाङ्गस्यौजः संस्कारानुवृत्तिकृतम्| जनन्यास्तु स्थिरौजस्कतयैकदेशेन रसे संक्रान्ते ग्लानिरेवेति||२५||
🔊 Audio coming soon
తత్ర మాతృశరీరం గతే ఓజసి యది గర్భం ప్రసూతే తదా స జాతో వినశ్యతి | యత్తు కించిత్ స్వల్పమేవోజో భవతి తన్నిష్క్రమణక్లేశేన క్షయం యాతి | యత్తు కించిత్కాలముచ్ఛ్వసనం భవతి తదోజః సంస్కారాత్ | యథా ఛిత్రస్యాంగస్య చలనం | యదా గర్భశరీరం ప్రాప్తే ఓజసి గర్భో నిష్క్రామతి తదా ఓజసః సద్భావాత్ జాతో జీవత్యత్ర మాతా యతః స్థిరౌజస్కా భవత్యతః సా కేవలం గ్లానా భవతి, న తు విపద్యతే | తస్యాస్తు సంబంధిన ఓజసస్తోకమాత్రం గర్భశరీరం సంక్రామతి || 25 ||
Adhikarana aShTame prasavena garbhasya maraNamiti (26) · Śloka 26
అన్యే పునరాహుః| నైఋతభాగత్వాత్తత్ర గర్భస్య మరణం||26||
अन्ये पुनराहुः| नैऋतभागत्वात्तत्र गर्भस्य मरणम्||२६||
🔊 Audio coming soon
అన్యే పునరాచార్య్యాః సుశ్రుతాదయస్తత్రాష్టమే మాసే నైర్-ఋతభాగత్వాత్ భూతావసరత్వాత్ తస్య కాలస్య గర్భస్య మరణమాహుః | న త్వోజసోఽనవస్థానాత్ || 26 ||
Adhikarana aShTame mAsi garbhaprasavanirodhApAyAH (27) · Śloka 27
తస్మాత్ ప్రసవప్రతిషేధార్థం స్త్రీ స్నాతా, శుచిర్బ్రహ్మచారిణీ, దేవతారాధనమపరా స్యాత్| మాంసౌదనబలిం చాత్ర నిర్వపేత||27||
तस्मात् प्रसवप्रतिषेधार्थं स्त्री स्नाता, शुचिर्ब्रह्मचारिणी, देवताराधनमपरा स्यात्| मांसौदनबलिं चात्र निर्वपेत||२७||
🔊 Audio coming soon
తస్మాన్నైర్-ఋతభాగత్వాత్తస్య కాలస్య ప్రతిషేధార్థం భూయో మే ప్రసవో న భూయాదితి కృత్వా గర్భిణీ స్త్రీ స్నానాదియుక్తా సతీ దేవారాధనపరా స్యాత్ | తేషాంచ నైర్-ఋతానాం మాంసోదనాదికం బలిపలలపిష్టాదికం నిర్వపేత్ || 27 ||
Adhikarana garbhasya sUteH kAlaH (28) · Śloka 28
తస్మిన్నేకదివసాతిక్రాంతేπ ప్రసవకాలమాహురాసంవత్సరాత్| అతః పరం వికారీ భవతి||28||
तस्मिन्नेकदिवसातिक्रान्तेπ प्रसवकालमाहुरासंवत्सरात्| अतः परं विकारी भवति||२८||
🔊 Audio coming soon
అస్మింస్త్వష్టమే మాసే ఏకదివసాతిక్రాంతేπ ప్రసవకాలమాహుః | ఏకదివసమతిక్రాంతో యః స తథోక్తః | యావద్గర్భగ్రహణాత్ సంవత్సరం తావన్నవమాన్మాసాత్ ప్రభృతి చతుర్మాసం ప్రసవకాలమాహుః | సంవత్సరాత్ పరే చ త్రయోదశాదిషు మాసేషు అంతఃస్థితో గర్భో వికారిత్వం భజతే || 28 ||
Adhikarana garbhakoShThe garbhasthitiprakAraH (29) · Śloka 29
గర్భస్తు మాతుః పృష్ఠాభిముఖో లలాటే కృతాంజలిః సంకుచితాంగో గర్భకోష్ఠే దక్షిణపార్శ్వమాశ్రిత్యావతిష్ఠతే పుమాన్, వామం స్త్రీ, మధ్యం నపుంసకం||29||
गर्भस्तु मातुः पृष्ठाभिमुखो ललाटे कृताञ्जलिः सङ्कुचिताङ्गो गर्भकोष्ठे दक्षिणपार्श्वमाश्रित्यावतिष्ठते पुमान्, वामं स्त्री, मध्यं नपुंसकम्||२९||
🔊 Audio coming soon
స చ గర్భో యావత్ జఠరే తిష్ఠతి తావదేవం తిష్ఠతి, ఏవంచ నిష్క్రామతీతి ప్రదర్శనార్థమాహ-- గర్భస్త్విత్యాది | సర్వో గర్భో మాతృ-పృష్ఠాభిముఖో లలాటే కృతాంజలిస్తిష్ఠతి సంకుచితైరంగైః | స చ యదా పుంవ్యంజనస్తదా గర్భకోష్ఠస్య దక్షిణం పార్శ్వమాశ్రిత్య తిష్ఠతి | స్త్రీవ్యంజనో వామం మధ్యం నపుంసకమితి | సుబోధమన్యత్ || 29 ||
Adhikarana garbhasya mAtRuparAyattavRuttitvAdi (30) · Śloka 30
తత్ర స్థితశ్చ గర్భో మాతరి స్వపత్న్యాం స్వపితి ప్రబుద్ధాయాం ప్రబుద్ధ్యతే| పరతంత్రవృత్తేశ్చ గర్భస్య| నిషేకాత్ ప్రభృతి గర్భాశయోపస్నేహోపస్వేదౌ వర్తనం||30||
तत्र स्थितश्च गर्भो मातरि स्वपत्न्यां स्वपिति प्रबुद्धायां प्रबुद्ध्यते| परतन्त्रवृत्तेश्च गर्भस्य| निषेकात् प्रभृति गर्भाशयोपस्नेहोपस्वेदौ वर्तनम्||३०||
🔊 Audio coming soon
పరతంత్రవృత్తైర్మాతృపరాయత్తవృత్తిత్వాత్ | ద్వౌ తు గర్భాశయసంబంధినావుపస్నేహోపస్వేదౌ వర్తనం | ఉపస్నేహః స్నిగ్ధత్వం | ఉపస్వేద ఉత్క్లేదః | తౌ చాహారాయత్తౌ | సుబోధమన్యత్ || 30 ||
Adhikarana garbhasya poShaNam (31) · Śloka 31
తతో వ్యక్తీభవదంగప్రత్యంగస్యాఽస్య నాభ్యాం ప్రతిబద్ధా నాడీ నాడ్యామపరా తస్యాం మాతృహృదయం| తతో మాతృహృదయాదాహారరసో ధమనీభిః స్యందమానోఽపరాముపైతి| తతః క్రమాన్నాభిం| తతశ్చ సపునర్గర్భస్య పక్వాశయే స్వకాయాగ్నినా పచ్యమానః ప్రసాదబాహుల్యాద్ధాత్వాదిపుష్టికరః సంపద్యతే| తథా రోమకూపైరుపస్నేహో రస ఏవ చ పయోభూతః||31||
ततो व्यक्तीभवदङ्गप्रत्यङ्गस्याऽस्य नाभ्यां प्रतिबद्धा नाडी नाड्यामपरा तस्यां मातृहृदयम्| ततो मातृहृदयादाहाररसो धमनीभिः स्यन्दमानोऽपरामुपैति| ततः क्रमान्नाभिम्| ततश्च सपुनर्गर्भस्य पक्वाशये स्वकायाग्निना पच्यमानः प्रसादबाहुल्याद्धात्वादिपुष्टिकरः सम्पद्यते| तथा रोमकूपैरुपस्नेहो रस एव च पयोभूतः||३१||
🔊 Audio coming soon
తస్య చ గర్భస్య క్రమేణ వ్యక్తీభవదంగప్రత్యంగస్య సతస్తన్మాతురాహారసారో రసాఖ్యో ధాతుః పుష్టికరః సంపద్యతే | కథమిత్యాహ-- నాభ్యామితి | గర్భస్య నాభ్యాం ప్రతిసంబద్ధా నాడీ భవతి, తస్యాం నాడ్యాం ప్రతిబద్ధా పూర్వోక్తాపరా తస్యాం ప్రతిబద్ధం మాతృహృదయం | తత్ర మాతుః సంబంధ్యాహారరసస్తద్ధృదయలగ్నా ధమనీః ప్రాప్నోతి | తాభిర్ధమనీభిః స్రుతోఽపరాం ప్రాప్నోతి | తతో నాభిప్రతిబద్ధనాడీక్రమేణ నాభిమనుప్రాప్తో గర్భస్య కాయాగ్నిస్థానమనుప్రాప్తస్తేన కాయాగ్నినా పచ్యమానః ససారః స్వల్పోπ ప్రసాదబాహుల్యాద్ధేతోర్ధాతుపుష్టికరః సంపద్యతే | అస్య హ్యాహారః సరో భవతి | గర్భశరీరం తు సర్వ ఏవ సారః ప్రాప్నోతీతి ప్రసాదబాహుల్యం | తథా గర్భాశయస్యాపి స్నేహోగర్భస్య రోమకూపైః ప్రవిష్టో ధాతుః పుష్టికరః సంపద్యతే | తథా గర్భస్య జాతస్యాపి స ఏవ మాతురాహారరసః పయోభూతో ధాతుపుష్టికరః సంపద్యతే || 31 ||
Adhikarana garbhasya sthUlamalAsambhave hetuH (32) · Śloka 32
అజాతస్య సాక్షాదన్నపానానుప్రవేశాదమలత్వాచ్చ రసస్య గర్భస్య స్థూలమలాసంభవః||32||
अजातस्य साक्षादन्नपानानुप्रवेशादमलत्वाच्च रसस्य गर्भस्य स्थूलमलासम्भवः||३२||
🔊 Audio coming soon
గర్భస్య తు జఠరస్థస్య స్థూలానాం మలానాం మూత్రపురీషాదీనామసంభవః సాక్షాదన్నపానాననుప్రవేశాద్ధేతోః | యశ్చ ప్రవిశతి రసః సోఽమలః ప్రసాదరూపత్వాదిత్యర్థః || 32 ||
Adhikarana garbhaniShkramaNakramaH (33) · Śloka 33
ఏవం జఠరస్థో గర్భో జన్మకాలే తు ప్రసూతిమారుతయోగాత్ పరివృత్త్యాఽవాక్శిరా నిష్క్రామత్యను చాపరా చ్యుతా మాతృహృదయాత్| ఏషా ప్రకృతిః| వికృతిరతోఽంథా||33||
एवं जठरस्थो गर्भो जन्मकाले तु प्रसूतिमारुतयोगात् परिवृत्त्याऽवाक्शिरा निष्क्रामत्यनु चापरा च्युता मातृहृदयात्| एषा प्रकृतिः| विकृतिरतोऽन्था||३३||
🔊 Audio coming soon
ఏవమనంతరోక్తేన ప్రకారేణ జఠరస్థో గర్భః ప్రసూతివశాత్ పృష్ఠాభిముఖత్వాత్ పరివృత్య నాభ్యాభిముఖో భూత్వాఽవాక్శిరా నిష్క్రామతి ఆవాక్శిరా అధోముఖః | అను చ గర్భే నిష్క్రాంతే అపరా నిష్క్రామతి | ఏషా అనంతరోక్తా ప్రకృతిః అతో యథోక్తాదన్యథా వికృతిః తేనైతదుక్తం భవతి-- యథా గర్భసంభవాదనంతరమాప్రసవం యథోక్తాకారత్వేన గర్భస్య స్థానం ప్రకృతిరుచ్యతే | అతో వైపరీత్యాద్ వికృతిరతస్తత్ర యద్విధేయం తద్వక్ష్యామః || 33 ||
Adhikarana puMstrInapuMsakagarbhalakShaNam (34) · Śloka 34
తత్ర యా దక్షిణం పాదం పూర్వమభిసరతి దక్షిణశ్చ బాహుర్బలవాంస్తేన చేష్టతే తత్స్తనే చ ప్రాక్ పయో దృశ్యతేఽభ్యున్నతదక్షిణకుక్షిః పరిమండలగర్భా పున్నామదర్శనస్పర్శాప్రశ్నదౌర్హృదాభిరతా పున్నామధేయాంశ్చ స్వప్నాత్ పశ్యతి ప్రసన్నముఖవర్ణా తీక్ష్ణక్షుదూర్ధ్వరోమరాజిః పురుషానభిలాషిణీ చ సా పుత్రం ప్రసూతే| తద్విపర్య్యయే కన్యాం| సంకరే చ నపుంసకం| ప్రశ్నకాలే నారీ యల్లింగమంగం బాహ్యద్రవ్యం వా పరామృశతి తల్లింగమస్యా గర్భమాదిశేత్||34||
तत्र या दक्षिणं पादं पूर्वमभिसरति दक्षिणश्च बाहुर्बलवांस्तेन चेष्टते तत्स्तने च प्राक् पयो दृश्यतेऽभ्युन्नतदक्षिणकुक्षिः परिमण्डलगर्भा पुन्नामदर्शनस्पर्शाप्रश्नदौर्हृदाभिरता पुन्नामधेयांश्च स्वप्नात् पश्यति प्रसन्नमुखवर्णा तीक्ष्णक्षुदूर्ध्वरोमराजिः पुरुषानभिलाषिणी च सा पुत्रं प्रसूते| तद्विपर्य्यये कन्याम्| सङ्करे च नपुंसकम्| प्रश्नकाले नारी यल्लिङ्गमङ्गं बाह्यद्रव्यं वा परामृशति तल्लिङ्गमस्या गर्भमादिशेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
అనంతరం పుంస్త్రీనపుంసకానాం గర్భస్థానాం పుంసవనాదిఫలజ్ఞానాయ భిషజశ్చ ప్రతిపత్తయే క్రమేణ లక్షణముచ్యతే- తత్ర యా దక్షిణమిత్యాది | యా స్త్రీ దక్షిణం పాదం పూర్వమభిసరత్యభిసరణకాలే సా పుత్రం సూత ఇతి సంబంధః | తదిత్యనేన సర్వత్ర దక్షిణశబ్దస్య పరామర్శః | పరిమండలః సర్వతః సమః | పుఁల్లింగనామ్నో భావాత్ ఝటితి స్వప్నే పశ్యతి | పున్నామభిరేవ యత్కించిత్ పృచ్ఛతి | పున్నామ్ని దౌర్హృదేఽభిలాషం కరోతి | ముఖవర్ణయోః ప్రసన్నత్వం బుభుక్షాయాస్తీక్ష్ణత్వం | రోమరాజ్యా నాభేరధోభవాయా ఊర్ధ్వత్వమూర్ధ్వాభిముఖత్వం | గర్భిణీ సతీ పురుషగమనాయ నాభిలషతీతి | ఏతద్వైపరీత్యే న దుహితరం ప్రసూత ఇతి వ్యాఖ్యేయం | తత్ర దక్షిణశబ్దస్థానే వామశబ్దప్రయోగః | పున్నామస్థానే స్త్రీశబ్దప్రయోగః | పరిమండలస్థానే దీర్ఘశబ్దన్యాసః | తీక్ష్ణే మందశబ్దః | ఊర్ధ్వస్థానే అధఃశబ్దః | పురుషానభిలాషశబ్దే హితత్వమిత్యేవమాది సర్వం యోజ్యం | ఉభయలింగసంకరే మిశ్రీభావే నపుంసకో విజ్ఞేయః | విరుద్ధయోర్మిశ్రీభావేతూభయచ్ఛాయాగ్రహణేన తయోశ్చ క్రమయౌగపద్యం | యథాసంభవం వ్యాఖ్యేయం | ప్రశ్నకాలే యస్మిన్ కాలే భిషజో గర్భప్రసవాయ కశ్చిత్ పృచ్ఛతి కింలింగో గర్భః ప్రసోష్యత్ ఇతి | సుబోధమన్యత్ || 34 ||
Adhikarana garbhasya vAtarogitAdisambhave hetuH (35) · Śloka 35
యదా తూన్మార్గగో వాతోగర్భస్య రసవాహీనీ స్రోతాంసి శోషయతి తదా వాతరోగీ హీనాంగో వా జాయతే| బహూని వా వర్షాణ్యుదరే తిష్ఠతి||35||
यदा तून्मार्गगो वातोगर्भस्य रसवाहीनी स्रोतांसि शोषयति तदा वातरोगी हीनाङ्गो वा जायते| बहूनि वा वर्षाण्युदरे तिष्ठति||३५||
🔊 Audio coming soon
యదా త్విత్యాదినా వేగధారణేన వాతకోపాత్ పరిపోషకరసక్షయాద్దోషసంభవదర్శనం గర్భశరీరే భవతీత్యుచ్యతే | వాయురున్మార్గగః స్వమార్గం త్యక్త్వాఽన్యమార్గతో గర్భస్య రసవాహిస్రోతాంసి శోషయతి తదా తైః శుష్యద్భిః శరీరే రసో న వహత్యతో వాతరోగీ హీనాంగో వా జాయతే అపరిపూర్ణత్వాద్ బహూన్ వర్షానుదరే తిష్ఠతి || 35 ||
Adhikarana dviretAkhyanapuMsakotpattikAraNam (36) · Śloka 36
యద స్త్రీపుంసయోః సమమేవార్థో నిష్పద్యతే| బీజం వా తయోః సమాంశం సమ్ముఖం చ| యదా చ బీజం భాగే దుష్యతి తదా ద్విప్రకృతిద్విరితా నపుంసకం భవతి||36||
यद स्त्रीपुंसयोः सममेवार्थो निष्पद्यते| बीजं वा तयोः समांशं सम्मुखं च| यदा च बीजं भागे दुष्यति तदा द्विप्रकृतिद्विरिता नपुंसकं भवति||३६||
🔊 Audio coming soon
యదా తు రతికాలే స్త్రీపుంసయోః సమమేకకాలమర్థో రతిసమాప్తిలక్షణో నిష్పద్యతే | అనయోః స్త్రీపుంసయోః సంబంధి బీజం వా సమభాగం భవతి సమ్ముఖం చైక్యరూపేణ | యదా చ తస్మిన్ స్త్రీభూతం బీజం గర్భస్య బీజారంభకే భాగే దుష్యతి యేనైకరూపతా పుంవిశేషేణ యోషిద్విశేషేణ వా గర్భబీజస్య న సంపద్యతే తస్మింస్త్రీపురుషబీజభాగే కేనాపి దోషకోపకారణేన దుష్టే ద్విః ప్రకృతిరేకోఽప్యుభయస్వరూపో ద్విరేతా నపుంసకో భవతి | స్త్రీకార్య్యమపి స్తోకం సాధయతి పుంస్కార్య్యమపి న పుమానిత్యర్థః || 36 ||
Adhikarana vAtendriyAkhyanapuMsakotpattikAraNam (37) · Śloka 37
యదా స్త్రీ ప్రథమం కృతార్థా భవతి, తతః పురుషేణ పశ్చాత్ శుక్రముత్సృష్టం హర్షానవస్థితచేతసః స్త్రియా వాతో విగుణీకరోతి| పుంస్త్వవాహీని స్రోతాంసి చోపహంతి తదా వాతేంద్రియం భవతి| తన్మైథునే వాతమేవోత్సృజతి||37||
यदा स्त्री प्रथमं कृतार्था भवति, ततः पुरुषेण पश्चात् शुक्रमुत्सृष्टं हर्षानवस्थितचेतसः स्त्रिया वातो विगुणीकरोति| पुंस्त्ववाहीनि स्रोतांसि चोपहन्ति तदा वातेन्द्रियं भवति| तन्मैथुने वातमेवोत्सृजति||३७||
🔊 Audio coming soon
యదా తు స్త్రీ రతౌ పుంసః పూర్వం కృతార్థా సంప్రాప్తరత్యవసానా భవతి, తతోఽస్యాః స్త్రియాః పశ్చాత్ పుంసా శుక్రముత్సృష్టం భవతి | రతికాలభూతేన హర్షేణానవస్థితచేతసః సత్యా అత ఏవ కారణాద్వాతో దుష్టః తచ్ఛుక్రం పశ్చాదుత్సృష్టం విగుణీకరోతి | గర్భశుక్రబీజభాగే వికృతిమాపాదయత్యస్య గర్భస్య చ స వాతః పుస్త్వవహాని శుక్రవహాని స్రోతాంసి చోపహంతి | తదా జాతో నపుంసకో వాతేంద్రియో నామ్నా భవతి | స స్త్రియా సంగతో శుక్రవన్మేఢ్రేణ వాతమేవోత్సృజతి || 37 ||
Adhikarana saMskAravAhyAkhyanapuMsakotpattikAraNam (38) · Śloka 38
యదా తు కార్త్స్న్యేన నోపహంత్యనుపఘ్నన్నేవ వా స్రోతోముఖం పిధత్తే తదా సంస్కారవాహ్యం భవతి| తత్ర సంస్కారో వాజీకరా బస్తయోఽభ్యవహారశ్చేతోహర్షణాని చ| తాని హి శుక్రే బలమాదధానాని స్రోతాంస్యస్యాప్యాయయంతీతి చ||38||
यदा तु कार्त्स्न्येन नोपहन्त्यनुपघ्नन्नेव वा स्रोतोमुखं पिधत्ते तदा संस्कारवाह्यं भवति| तत्र संस्कारो वाजीकरा बस्तयोऽभ्यवहारश्चेतोहर्षणानि च| तानि हि शुक्रे बलमादधानानि स्रोतांस्यस्याप्याययन्तीति च||३८||
🔊 Audio coming soon
యదా త్వనంతరోక్తం శుక్రం వాతో దుష్టః కార్త్స్న్యేన నోపహంతి | కించిదుపహంత్యనుపఘ్నన్ వా స్రోతోముఖం పిధత్త ఏవ న శోషయతి తదా సంస్కారవాహ్యో నామ్నా నపుంసకో భవతి | సంస్కారేణ వాజీకరణాదినా స్త్రీగమనాయ సంబాహ్యత ఇత్యర్థః || 38 ||
Adhikarana AsekyAkhyanapuMsakotpattikAraNam (39) · Śloka 39
యదాపబీజోఽపబలః పుమానుద్వేగః స్త్రీద్వేషయుక్తోఽన్యకామో వా నార్య్యా వ్యవాయప్రతిఘాతం కరోతి తద్విధా వా నారీ పుంసః| తదాఽఽసేక్యం నామ భవతి| తచ్ఛుక్రాస్వాదాద్ ధ్వజోచ్ఛ్రాయం లభతే||39||
यदापबीजोऽपबलः पुमानुद्वेगः स्त्रीद्वेषयुक्तोऽन्यकामो वा नार्य्या व्यवायप्रतिघातं करोति तद्विधा वा नारी पुंसः| तदाऽऽसेक्यं नाम भवति| तच्छुक्रास्वादाद् ध्वजोच्छ्रायं लभते||३९||
🔊 Audio coming soon
యదాఽల్పబీజత్వాదియుక్తః పుమాంస్త్రియా వ్యవాయప్రతిఘాతం రత్యవసానవినాశం కరోతి తదాఽఽసేక్యో నామ నపుంసకో భవతి | స స్వమన్యభవం వా శుక్రం ముఖే ఆసిచ్యాస్వాదనాద్ ధ్వజస్య మేఢ్రస్యోచ్ఛ్రాయం లభతే | యది వాల్పబీజత్వాదియుక్తా స్త్రీ పుంసో వ్యవాయప్రతిఘాతం కరోతి తదాఽప్యాఽఽసేక్యో భవతి || 39 ||
Adhikarana vakradhvajAkhyanapuMsakotpattikAraNam (40) · Śloka 40
యదా పునరుభావపి భవతః స్త్రీపుంసౌ తద్విధౌ తదా వక్రధ్వజో భవతి| తస్య నైవ ధ్వజః స్తభ్యతే||40||
यदा पुनरुभावपि भवतः स्त्रीपुंसौ तद्विधौ तदा वक्रध्वजो भवति| तस्य नैव ध्वजः स्तभ्यते||४०||
🔊 Audio coming soon
యదా తూభావపి స్త్రీపుంసావల్పబీజత్వాదియుక్తౌ భవతః పరస్పరంచ వ్యవాయప్రతిఘాతం కురుతస్తదా వక్రధ్వజో నామ నపుంసకో భవతి | యో వక్రేణైవ ధ్వజేన వర్తతే న త్వస్య మేహనం స్తభ్యతే ఇతి || 40 ||
Adhikarana saugandhikAkhyanapuMsakotpattikAraNam (41) · Śloka 41
యదా పూతియోన్యాః స్త్రియా గర్భో భవతి, తదా సౌగంధికాఖ్యం స యోనిధ్వజగంధేన బలం లభతే||41||
यदा पूतियोन्याः स्त्रिया गर्भो भवति, तदा सौगन्धिकाख्यं स योनिध्वजगन्धेन बलं लभते||४१||
🔊 Audio coming soon
యదా పూతియోన్యభిధానయోనివ్యాపత్సంయుక్తాయాః స్త్రియా గర్భో భవతి, తదా స గర్భః సౌగంధికాఖ్యో నపుంసకో భవతి | స స్వలబ్ధేన ధ్వజగంధేన యోనిగంధేన వా స్త్రీగమనే బలం లభతే || 41 ||
Adhikarana IrShyAratisaMj~jakanapuMsakotpattikAraNam (42) · Śloka 42
యదా త్వీర్ష్యాభిభూతౌ మందహర్షౌ సంసృజ్యేతే తదేర్ష్యా రతిసంజ్ఞం| తస్య పరం మిథునీభూతం దృష్ట్వా మైథునప్రవృత్తిర్భవతి||42||
यदा त्वीर्ष्याभिभूतौ मन्दहर्षौ संसृज्येते तदेर्ष्या रतिसंज्ञम्| तस्य परं मिथुनीभूतं दृष्ट्वा मैथुनप्रवृत्तिर्भवति||४२||
🔊 Audio coming soon
యదా పునర్ద్వావపి స్త్రీపుంసౌ పరస్పరమీర్ష్యయా బలవత్యాభిభూతౌ సంసృజ్యేతే తదేర్ష్యారతిర్నామ్నా నపుంసకో భవతి | స పరస్య మైథునం దృష్ట్వా తదీర్ష్యా మైథునే ప్రవృత్తిం లభతే || 42 ||
Adhikarana vAtaShaNDakAkhyanapuMsakotpattikAraNam (43) · Śloka 43
యదా పురుషస్య గర్భస్య వాయ్వాగ్నిదోషాద్ వృషణనాశస్తదా వాతషండకాఖ్యం భవతి| ఏతాః కర్మవైచిత్ర్యాదష్టౌ షండయోనయోఽసంకీర్ణాః కథితాః||43||
यदा पुरुषस्य गर्भस्य वाय्वाग्निदोषाद् वृषणनाशस्तदा वातषण्डकाख्यं भवति| एताः कर्मवैचित्र्यादष्टौ षण्डयोनयोऽसङ्कीर्णाः कथिताः||४३||
🔊 Audio coming soon
యదా గర్భస్య సంభవకాలే వాయునా ఊష్మణా చ వృషణనాశః క్రియతే తదా వాతషండకాఖ్యం నపుంసకం భవతి | వాతేన షండకో వాతషండకః | ఏతా అష్టౌ షండానాం యోనయోఽసంకీర్ణాః పృథగ్భూతాః షండభూతా ఇత్యర్థః | ఆసాం చ శుక్రాణాం కర్మణాం పూర్వజన్మకృతా తాం వైచిత్ర్యాత్ సంభవ ఇతి || 43 ||
Adhikarana strIbIjadoShAMshAdi strIgarbhAvayave vikRuti~jjanayet (44) · Śloka 44
యదా తు స్త్రియాః శోణితగర్భాశయౌ దోషాః కించిత్ ప్రదూషయంతి తదా యో గర్భో భవతి, తస్య గర్భస్య యస్య యస్య మాతృజస్యావయవస్య బీజే బీజాంశే వా దోషః ప్రకోపమాపద్యతే తం తమవయవం వికృతిరావిశతి||44||
यदा तु स्त्रियाः शोणितगर्भाशयौ दोषाः किञ्चित् प्रदूषयन्ति तदा यो गर्भो भवति, तस्य गर्भस्य यस्य यस्य मातृजस्यावयवस्य बीजे बीजांशे वा दोषः प्रकोपमापद्यते तं तमवयवं विकृतिराविशति||४४||
🔊 Audio coming soon
అనంతరం స్త్రీపురుషగర్భావస్థాయాం బీజదోషాద్యే విశేషా భవంతి తే యదా త్విత్యాదినోచ్యంతే | యదా తు స్త్రియా మాతుః శోణితం బీజోపయోగి గర్భాశయం వా దోషా వాతాదయః స్వకారణైర్దుష్టా దూషయంతి తదా తే సాకల్యేన వా దూషయంతి అంశేన వా | యదా తు సాకల్యేన దూషయంతి తదా గర్భస్య సంభవ ఏవ న భవతి | యదా పునః కించిద్దూషయంతి తదా శోణితకారణస్య స్త్రీగర్భస్య విశిష్టేష్వవయవేషు గర్భాశయాదిషు యే కారణబీజభూతా బీజాంశాస్తేషామంశానాం కదాచిత్ సాకల్యేన దూషణం కుర్వంతి భాగేన వా | తేనోభయరూపేణ బీజాంశదూషణేన స్త్రీగర్భస్య వికృతిరుత్పద్యతే | ఏవముక్తమనేన | యథా శోణితగర్భాశయయోర్దుష్టయోః స్త్రీగర్భస్య యో మాతృజోఽవయవః శోణితకారణో గర్భాశయరక్తాదిస్తస్యావయవస్య యో బీజాంశో మాతృశోణితభాగస్తస్య యస్మిన్ యస్మిన్నంశే వా దోషో వాతాదిః ప్రకోపమాపద్యతే తం తం శోణితకారణమవయవం గర్భాశయాద్యం దూషణానురూపేణ వికృతిర్భవిష్యద్గర్భగ్రహణ ఆవిశతి | ఏతదేవ యదా హీత్యాదినా విభాగేన దర్శయతి || 44 ||
Adhikarana strIgarbhe vandhyotpattiH (45) · Śloka 45
యదా హ్యస్యాః శోణితాఖ్యే బీజే గర్భాశయస్థే నిర్వర్తకం బీజం ప్రదుష్యతి తదా వంధ్యాం జనయతి||45||
यदा ह्यस्याः शोणिताख्ये बीजे गर्भाशयस्थे निर्वर्तकं बीजं प्रदुष्यति तदा वन्ध्यां जनयति||४५||
🔊 Audio coming soon
స్త్రీగర్భే గర్భాశయే నిర్వర్తకే స్త్రియాః శోణితాఖ్యే బీజభాగే సాకల్యేన దుష్టే వంధ్యా స్త్రీ జాయతే || 45 ||
Adhikarana garbhAshayasthastrIbIje ki~jcitpraduShTe pUtiprajotpattiH (46) · Śloka 46
యదా తస్యావయవస్తదా పూతిప్రజాం| తస్యా జాతం జాతం మ్రియతే||46||
यदा तस्यावयवस्तदा पूतिप्रजाम्| तस्या जातं जातं म्रियते||४६||
🔊 Audio coming soon
యదా త్వసాకల్యేన తదా పూతిప్రజా జాయతే | తస్యా జాతం జాతం మ్రియతే | లింగవిశేషేణ నపుంసకం | పూతిః క్లిన్నా క్షీణాప్రజా యస్యాః సా తథోక్తా || 46 ||
Adhikarana strIvyApadutpattikAraNam (47) · Śloka 47
యదా పునః సోఽవయవః స్త్రీకరాణాం చ శరీరసంశ్రయాణామధోగురుత్వాదీనాం నిర్వర్తకా యే బీజాంశాస్తేషామేకదేశః| తదా స్త్ర్యాకృతిప్రాయామస్త్రియం వార్తాం నామ జనయతి| తాం స్త్రీవ్యాపదమాచక్షతే||47||
यदा पुनः सोऽवयवः स्त्रीकराणां च शरीरसंश्रयाणामधोगुरुत्वादीनां निर्वर्तका ये बीजांशास्तेषामेकदेशः| तदा स्त्र्याकृतिप्रायामस्त्रियं वार्तां नाम जनयति| तां स्त्रीव्यापदमाचक्षते||४७||
🔊 Audio coming soon
యదా పునః సోఽవయవ అనంతరోక్తబీజభాగావయవః పూర్వోక్తానాం చాధోగురుత్వాదీనాం భావానాం యే నిర్వర్తకాభావాస్తేషాం య ఏకదేశస్తదుష్ట్యా మాతా వార్తా నామ స్త్రియం జనయతి | యా స్త్ర్యాకృతిబాహుల్యాత్ స్త్రీ, స్త్రీకార్య్యాకరణాచ్చాస్త్రీ | తస్యాశ్చ స్త్రీవ్యాపదితి నామ || 47 ||
Adhikarana shukrAkhyabIjadoShAMshena puruShavandhyAdInAM sambhavaH (48) · Śloka 48
ఏవమేవ పుంసో యదా శుక్రాఖ్యే బీజే బీజం ప్రదుష్యతీత్యాది యోజయేద్వంధ్యం పూతిప్రజం తథా పురుషాకృతిప్రాయమపురుషం తృణముఖినం నామ జనయతీత్యేన మాతృజానాం పితృజానాం చావయవానాం వికృతిర్వ్యాఖ్యాతా||48||
एवमेव पुंसो यदा शुक्राख्ये बीजे बीजं प्रदुष्यतीत्यादि योजयेद्वन्ध्यं पूतिप्रजं तथा पुरुषाकृतिप्रायमपुरुषं तृणमुखिनं नाम जनयतीत्येन मातृजानां पितृजानां चावयवानां विकृतिर्व्याख्याता||४८||
🔊 Audio coming soon
ఏవమేవ యథా స్త్రియాః శోణితాఖ్యే బీజే గర్భాశయస్య నిర్వర్తకం బీజమిత్యుక్తం తథైవ చ పుంసః శుక్రాశయనిర్వర్తకం ప్రదుష్యతీత్యాది యోజ్యం | తేన వంధ్యావద్వంధ్యో యో గర్భస్తం జనయతి | పూతిప్రజావత్ పూతిప్రజో యస్మాజ్జాతంజాతం ప్రియతే | వార్తావత్తృణముఖీ | యః పురుషాకృతిప్రాయత్వాత్ పురుషకార్యాకరణాచ్చాపురుష ఇతి | ఏతేన మాతృపితృజాఽవయవదోషా వ్యాఖ్యాతాః || 48 ||
Adhikarana sasattvAdInAM duShTyA garbhasya vikArasambhavAdiphalam (49) · Śloka 49
అనేన సాత్మ్యజానాం రసజానాం సత్త్వజానాం చావయవానాం వికృతిర్వ్యాఖ్యాతా భవతి| యస్య-యస్యాంగావయవస్య బీజే బీజాంశే వా ఉపతప్తిర్భవతి తస్య-తస్యాంగావయవస్య వికృతిరుపజాయతే| నోపజాయతేఽనుతాపాత్||49||
अनेन सात्म्यजानां रसजानां सत्त्वजानां चावयवानां विकृतिर्व्याख्याता भवति| यस्य-यस्याङ्गावयवस्य बीजे बीजांशे वा उपतप्तिर्भवति तस्य-तस्याङ्गावयवस्य विकृतिरुपजायते| नोपजायतेऽनुतापात्||४९||
🔊 Audio coming soon
అనేన సాత్మ్యరససత్త్వజానామవయవానాం దోషవికృతిర్వ్యఖ్యాతా భవతి | కారణసామాన్యాత్ సాత్మ్యజానామాయురారోగ్యాదీనామంగవిభాగే వక్ష్యమాణానాం రసజానాంచ కృత్స్నదేహసంభవాదీనాం | సత్త్వజానాం శౌచాదీనామద్రవ్యాణాముపచర్య్యతే | తేనైతదుక్తం భవతి-- రసస్య నానావిధయా దుష్ట్యా తత్కార్య్యాణామపి గర్భే తదనుగుణైవ వికృతిర్భవతి | ఏవం సాత్మ్యాసాత్మ్యయోరపి వాచ్యం | అపి చ బీజభాగోపతాపాద్ గర్భావయవానాం వికృతిర్భవతి | ఏతదాహ- యస్య యస్యేత్యాది | సుబోధం || 49 ||
Adhikarana garbhiNyA satataM vAtalAnAM sevayA jAyamAnAH doShAH (50) · Śloka 50
యదా చ లబ్ధగర్భాఽన్వక్షమేవ వాతలాన్యాసేవతే తదాఽస్యా వాయుః ప్రకుపితః శరీరమనుసర్పన్ గర్భాశయేఽవతిష్ఠమానో గర్భస్య జడ-బధిర-మూక-మిన్మిణ-గద్గద్-ఖంజ-కుబ్జ-వామన-హీనాంగాధికాంగత్వాన్యన్యం వా వాతవికారం కరోతి||50||
यदा च लब्धगर्भाऽन्वक्षमेव वातलान्यासेवते तदाऽस्या वायुः प्रकुपितः शरीरमनुसर्पन् गर्भाशयेऽवतिष्ठमानो गर्भस्य जड-बधिर-मूक-मिन्मिण-गद्गद्-खञ्ज-कुब्ज-वामन-हीनाङ्गाधिकाङ्गत्वान्यन्यं वा वातविकारं करोति||५०||
🔊 Audio coming soon
లబ్ధగర్భా వాఽన్వక్షం నిరంతరం యదా వాతలాన్యాఽఽసేవతే తదాఽస్యా వాయుః ప్రకుపితః శరీరోపసర్పణేన గర్భాశయానుప్రప్తో గర్భస్య జడబధిరత్వాదీనన్యాంశ్చ యథా హేతువాతవికారాన్ కరోత్యేవం పిత్తలాన్యాసేవమానాయా పిత్తం ఖలత్యాదీని శ్లేష్మా కుష్ఠాదీని | త్రివర్గసన్నిపాతో మిశ్రాననంతరోక్తాన్ వాతపిత్తకఫజాన్ | జడః స్తోకశ్రుతిః బధిరోఽశ్రుతిః | మూకో వాగ్రహితః | మిన్మిణోఽనునాసికభాషీ | గద్గదో ఘర్ఘరస్వరః | ఖంజః ఏకపాత్ | తథా హీనాంగోఽధికాంగో వా || 50 ||
Adhikarana garbhiNyA satataM pittalAnAM sevayA jAyamAnAH doShAH (51) · Śloka 51
తథా వాయువత్ పిత్తమపి ఖలిత-పలిత-శ్మశ్రు-హీనతా-త్వఙ్-నఖ-కేశ-పైంగల్యాదీని||51||
तथा वायुवत् पित्तमपि खलित-पलित-श्मश्रु-हीनता-त्वङ्-नख-केश-पैङ्गल्यादीनि||५१||
🔊 Audio coming soon
ఖలితనిర్లోమశిరస్త్వం | పలితం శ్వేతలోమత్వం | శ్మశ్రుహీనతా నిఃశ్మశ్రుత్వం | త్వగాదీనాం పైంగల్యేన సంబంధః | ఆదిగ్రహణేన పిత్తవికారాణాం సంబంధః || 51 ||
Adhikarana garbhiNyAH sarvadA shleShmalAnAM sevayA jAyamAnA doShAH (52) · Śloka 52
శ్లేష్మా తు కుష్ఠకిలాససదంతత్త్వాదీని| త్రివర్గో మిశ్రాన్ వికారాన్||52||
श्लेष्मा तु कुष्ठकिलाससदन्तत्त्वादीनि| त्रिवर्गो मिश्रान् विकारान्||५२||
🔊 Audio coming soon
సదంతత్వం గర్భ ఏవ దంతజన్మ | ఆదిగ్రహణేన శ్లేష్మవికారాణాం గ్రహణం || 52 ||
Adhikarana jAtyandhAdInAM samuptattau kAraNam (53) · Śloka 53
అపి చ-- దృష్టిభాగమప్రతిపన్నం తేజో జాత్యంధత్వం| తదేవ వాతానుగతం వికృతరూక్షారుణాక్షం| పిత్తానుగతం పింగాక్షం| శ్లేష్మానుగతం శుక్లాక్షం| రక్తానుగతం రక్తాక్షం ఇతి||53||
अपि च-- दृष्टिभागमप्रतिपन्नं तेजो जात्यन्धत्वम्| तदेव वातानुगतं विकृतरूक्षारुणाक्षम्| पित्तानुगतं पिङ्गाक्षम्| श्लेष्मानुगतं शुक्लाक्षम्| रक्तानुगतं रक्ताक्षम् इति||५३||
🔊 Audio coming soon
అపి చేతి వికృతిప్రసంగసముచ్చయే | గర్భస్య దృష్టిభాగం యది తేజో న ప్రతిపద్యతే దృష్టాదృష్టాత్ కారణాత్తదా జాత్యంధో జాతయే | తదేవ తేజో వాతానుగతం దృష్టిభాగం ప్రతిపన్నం వికృతరూక్షారుణాక్షం జనయతి | పిత్తాదౌ తేజోఽనువర్తతే | అన్యత్ సుబోధం || 53 ||
Adhikarana garbhiNyAH garbhopaghAtakarebhyo rakShaNIyatvam (54) · Śloka 54
గర్భసమానయోగక్షేమా హి గర్భిణీ భవతి| తస్మాద్విశేషతస్తాం ప్రియహితాభ్యాం గర్భోపఘాతకరేభ్యో రక్షేత్||54||
गर्भसमानयोगक्षेमा हि गर्भिणी भवति| तस्माद्विशेषतस्तां प्रियहिताभ्यां गर्भोपघातकरेभ्यो रक्षेत्||५४||
🔊 Audio coming soon
ప్రస్తుతస్య గర్భస్య వికృతిర్యథా న భవతి తథోచ్యతే | గర్భసమానయోగక్షేమా హి యతో గర్భిణీ భవతి తతస్తాం ప్రియహితైః కరణభూతైర్వక్ష్యమాణేభ్యో గర్భవిఘాతకరేభ్యో భావేభ్యో రక్షేత్ || 54 ||
Adhikarana garbhiNyA balakShayakAraNAni (55) · Śloka 55
యథా-యథా చ గర్భో వృద్ధిమాప్నోతి తథా-తథా భారాహారానాదానాదాహారరసాపహారాచ్చ స్త్రియా బలక్షయః||55||
यथा-यथा च गर्भो वृद्धिमाप्नोति तथा-तथा भाराहारानादानादाहाररसापहाराच्च स्त्रिया बलक्षयः||५५||
🔊 Audio coming soon
యథాక్రమం చ గర్భిణ్యా గర్భభారేణాఽఽహారానాదానాత్ గర్భేణ చాహారరసాపహారాద్ బలక్షయో భవత్యయో బలం పాలయేదితి తాత్పర్య్యార్థః | అన్యత్ సుబోధం || 55 ||
Adhikarana garbhopaghAtakarA bhAvAH (56) · Śloka 56
తత్రేమే గర్భోపఘాతకరాః| తద్యథా-- వ్యవాయవ్యాయామకర్శనాభిఘాతాతిమాత్రసంక్షోభియానయానరాత్రిజాగరణదివాస్వప్నవేగవిధారణాజీర్ణాతపాగ్నిక్రోధశోకభయోత్రాసోప్రవాసోత్కటకవిషమకఠినాసనశ్వభ్రకూపపాతాప్రియావలోకనశ్రవణాదయః| సమాసతః సర్వమతిగురూష్ణతీక్ష్ణరూక్షమన్నపానం దారుణాశ్చ చేష్టాః||56||
तत्रेमे गर्भोपघातकराः| तद्यथा-- व्यवायव्यायामकर्शनाभिघातातिमात्रसंक्षोभियानयानरात्रिजागरणदिवास्वप्नवेगविधारणाजीर्णातपाग्निक्रोधशोकभयोत्रासोप्रवासोत्कटकविषमकठिनासनश्वभ्रकूपपाताप्रियावलोकनश्रवणादयः| समासतः सर्वमतिगुरूष्णतीक्ष्णरूक्षमन्नपानं दारुणाश्च चेष्टाः||५६||
🔊 Audio coming soon
యానశబ్దేన వాహనాభిధేయేన సహ సంక్షోభిశబ్దస్య సమాసం కృత్వా తేన సహ క్రియావచనస్య యానశబ్దస్య సమాసః | ఆసనశబ్ద ఉత్కటకాదిభిః ప్రపాతశబ్దః శ్వభ్రకూపాభ్యాం | అప్రియశబ్దోఽవలోకనశ్రవణాభ్యాం | ఆదిశబ్దేన సర్వేషాం మిథ్యాయోగాదీనాం గ్రహణం | సమాసతః సంక్షేపేణోచ్యతే | అతిగురుతీక్ష్ణత్వాదియుక్తమన్నపానం దారుణాశ్చ దుఃఖాశ్చేష్టా గర్భోపఘాతకరాః || 56 ||
Adhikarana garbhiNIniyamAH tadvighAte~atyAhita~jca (57) · Śloka 57
తథా-- దేవతారక్షోఽనుపచయపరిరక్షణార్థం న రక్తాని వాసాంసి ధారయేన్న యానమధిరోహేన్న మద్యమాసమశ్నీయాత్| యచ్చాన్యదపి వృద్ధస్త్రియో బ్రూయుః| ప్రతతోత్తానశయిన్యాః పునర్గర్భస్య నాభ్యాశ్రయా నాడీ కంఠమనువేష్ట్య వ్యాపత్తిం కరోతి| వివృతశయా నక్తచారిణీ చోన్మత్తం జనయతి| కలహశీలాపస్మరిణం| వ్యవాయశీలాదుర్వపుషమహ్నీకం స్త్రైణం వా| శోకనిత్యా భీరుమపచితమల్పాయుషం వా| అభిధ్యయినీ పరోపతాపినమీర్ష్యాలుం స్త్రైణం వా| స్తేనా త్వాయాసబహులమభిద్రోహిణమకర్మశీలం వా| అమర్షణా చండమౌపధికం వా| స్వప్నశీలా నిద్రాలుమబుధమల్పాగ్నిం వా| మద్యనిత్యా తృష్ణాలుమల్పస్మృతిమనవస్థితం వా| గోధామాంసనిత్యాశ్మరిణం శనైర్మేహినం వా| వరాహమాంసనిత్యా రక్తాక్షం క్రథనమతిపరుషరోమాణం వా| మత్స్యమాంసనిత్యా చిరనిమేషం స్తబ్ధాక్షం వా| మధురనిత్యా ప్రమేహిణం మూకమతిస్థూలం వా| అమ్లనిత్యా రక్తపిత్తినం త్వగక్షిరోగిణం వా| లవణనిత్యా శీఘ్రవలీపలితం ఖలితకం వా| తిక్తనిత్యా శోషిణమబలమపచితం వా| కటుకనిత్యా దుర్బలమల్పశుక్రమనపత్యం వా| కషాయనిత్యా శ్యామమానాహినముదావర్తినం వా| యచ్చ యస్య వ్యాధేర్నిదానం తత్తదాఽఽసేవమానాంతర్వత్నీ స్త్రీ తద్వికారబహులమపత్యం జనయతి| ఏతేన పితృజా అపి శుక్రదోషా వ్యాఖ్యాతాః||57||
तथा-- देवतारक्षोऽनुपचयपरिरक्षणार्थं न रक्तानि वासांसि धारयेन्न यानमधिरोहेन्न मद्यमासमश्नीयात्| यच्चान्यदपि वृद्धस्त्रियो ब्रूयुः| प्रततोत्तानशयिन्याः पुनर्गर्भस्य नाभ्याश्रया नाडी कण्ठमनुवेष्ट्य व्यापत्तिं करोति| विवृतशया नक्तचारिणी चोन्मत्तं जनयति| कलहशीलापस्मरिणम्| व्यवायशीलादुर्वपुषमह्नीकं स्त्रैणं वा| शोकनित्या भीरुमपचितमल्पायुषं वा| अभिध्ययिनी परोपतापिनमीर्ष्यालुं स्त्रैणं वा| स्तेना त्वायासबहुलमभिद्रोहिणमकर्मशीलं वा| अमर्षणा चण्डमौपधिकं वा| स्वप्नशीला निद्रालुमबुधमल्पाग्निं वा| मद्यनित्या तृष्णालुमल्पस्मृतिमनवस्थितं वा| गोधामांसनित्याश्मरिणं शनैर्मेहिनं वा| वराहमांसनित्या रक्ताक्षं क्रथनमतिपरुषरोमाणं वा| मत्स्यमांसनित्या चिरनिमेषं स्तब्धाक्षं वा| मधुरनित्या प्रमेहिणं मूकमतिस्थूलं वा| अम्लनित्या रक्तपित्तिनं त्वगक्षिरोगिणं वा| लवणनित्या शीघ्रवलीपलितं खलितकं वा| तिक्तनित्या शोषिणमबलमपचितं वा| कटुकनित्या दुर्बलमल्पशुक्रमनपत्यं वा| कषायनित्या श्याममानाहिनमुदावर्तिनं वा| यच्च यस्य व्याधेर्निदानं तत्तदाऽऽसेवमानान्तर्वत्नी स्त्री तद्विकारबहुलमपत्यं जनयति| एतेन पितृजा अपि शुक्रदोषा व्याख्याताः||५७||
🔊 Audio coming soon
తథా గర్భోపఘాతరక్షణార్థంచ దేవతాద్యనుపఘాతాయ చ లోహితవాసోధారణాదీన్న కుర్య్యాత్ | సుబోధం | వివృతాననా యా శేతే సా తథోక్తా | నక్తం యా బహిః పరిభ్రమతి సా తథా | దుర్వపుషమలసప్రాయం | స్త్రైణం స్త్రీప్రియం | భీరుం భయశీలం | అపచితం స్వల్పభోగశరీరం | అభిధ్యాయినీ నానాచింతాశీలా | స్తేనా చౌర్య్యపరా | ఔపధికః కపటజీవీ | తృష్ణాలుః పిపాసాస్వభావః | అనవస్థితో వ్యాక్షిప్తచిత్తః | క్రథనో యః సుప్తో నాసయా శబ్దం కరోతి | రక్తపిత్తీ యస్య ప్రాయేణ రక్తపిత్తముత్పద్యతే | సుబోధం | యద్వికారకారణాని గర్భిణ్యాఽఽసేవతే సా తద్వికారమైవాపత్యం ప్రసూతే | యావన్మాతృదోషాద్గర్భవికృతిస్తావత్ పితృదోషాచ్ఛుక్రదోషాద్గర్భవికృతిః తావత్ పితృదోషాత్ శుక్రదోషాద్ గర్భవికృతిరిత్యపి వ్యాఖ్యాతం కారణసామాన్యాత్ || 57 ||
Adhikarana garbhiNIvikAre upakramavisheShaH (58) · Śloka 58
తస్మాత్ ప్రజాసంపదమిచ్ఛంతౌ సాధ్వాత్మానముపాచరేతాం| విశేషేణ నారీ| వ్యాధీంశ్చాస్యా మృదుమధురశిశిరసుఖైరౌషధాహారవిహారైరుపాచరేత్| న చాస్యా వమనాదీని ప్రయోజయేత్| న రక్తావసేచనం| కేవలం త్వష్టమమాసముపాదాయాస్థాపనమనువాసనం వా| వమనాదిసాధ్యేషు పునర్వికారేషు మృదుభిస్తదర్థకారిభిర్వోపక్రమేత్ పూర్ణమివ తైలపాత్రమసంక్షోభయద్గర్భిణీముపాచరేదితి||58||
तस्मात् प्रजासम्पदमिच्छन्तौ साध्वात्मानमुपाचरेताम्| विशेषेण नारी| व्याधींश्चास्या मृदुमधुरशिशिरसुखैरौषधाहारविहारैरुपाचरेत्| न चास्या वमनादीनि प्रयोजयेत्| न रक्तावसेचनम्| केवलं त्वष्टममासमुपादायास्थापनमनुवासनं वा| वमनादिसाध्येषु पुनर्विकारेषु मृदुभिस्तदर्थकारिभिर्वोपक्रमेत् पूर्णमिव तैलपात्रमसंक्षोभयद्गर्भिणीमुपाचरेदिति||५८||
🔊 Audio coming soon
ఉపసంహరన్నాహ-- తస్మాదిత్యాది | ప్రజాసంపదమిచ్ఛంతౌ మాతాపితరౌ సాధు కృత్వా ఆత్మానముపాచరేతాం | నారీ తు విశేషతః సాధ్వాత్మానముపాచరేత్ | గర్భస్య హి తత్ర యస్మాత్ సంబంధః | తస్మాచ్చ నార్య్యా గర్భిణ్యా మృదాదిగుణైరాహారాదిభిర్వ్యాధీనుపాచరేత్ | వమనాదీని కర్మాణ్యస్యా వ్యాధివశాత్ ప్రసక్తాన్యపి న ప్రయోజయేత్ | కేవలమష్టమమాసప్రథమదివసాదారభ్యాప్రసవాద్దోషాద్యపేక్షయా ఆస్థాపనమనువాసనం వా ప్రయోజయేత్ | వమనాదిసాధ్యేషు గర్భిణ్యా వికారేషు కుష్ఠాదిషు మృదుభిర్వమనాదిభిర్గర్భిణీముపక్రమేత | వమనాదీని కర్మణ్యస్యా వ్యాధివశాత్ ప్రసక్తాన్యపి న ప్రయోజయేత్ | కేవలమష్టమమాసప్రథమదివసాదారభ్యాప్రసవాద్దోషాద్యపేక్షయా ఆస్థాపనమనువాసనం వా ప్రయోజయేత్ | వమనాదిసాధ్యేషు గర్భిణ్యా వికారేషు కుష్ఠాదిషు మృదుభిర్వమనాదిభిర్గర్భిణీముపక్రమేత | ఛర్ద్యతీసారాదిషు తదర్థకారిభిః | వ్యాధేః స్వరూపం కుర్వన్ వ్యాధ్యుపశమమర్థం యత్ కరోతి తత్ తదర్థకారి | యథా పర్ణం తైలేన పాత్రం చలనాదిక్రియాస్వసంక్షోభయంస్తదధ్యుపచారాస్తద్వద్గర్భిణీమపి భిషగ్ వ్యాధిషూత్పన్నేషు అసంక్షోభయన్నుపచరేదితి || 58 || భవంతి చాత్రేతి తంత్రరీతిః |
Adhikarana garbhiNyAH Atyayike vikAre visheShavidhiH (59) · Śloka 59
భవంతి చాత్ర-- ఇత్యనాత్యయికే వ్యాధౌ విధిరాత్యయికే పునః| తీక్ష్ణైరపి క్రియాయోగైః స్త్రియం యత్నేన పాలయేత్||59||
भवन्ति चात्र-- इत्यनात्ययिके व्याधौ विधिरात्ययिके पुनः| तीक्ष्णैरपि क्रियायोगैः स्त्रियं यत्नेन पालयेत्||५९||
🔊 Audio coming soon
భవంతి చాత్రేతి తంత్రరీతిః | ఇత్యనంతరోక్తవిధిరనాత్యయికే స్వల్పే వ్యాధావుక్తః | ఆత్యయికే పునః శీఘ్రం మహాదోషకారిణి వ్యాధౌ తీక్ష్ణైరపి నానావిధైర్యథాయోగం క్రియాయోగైః స్త్రియం యత్నేన పాలయేత్ | గర్భనిరపేక్షమేవేత్యర్థః || 59 ||
Adhikarana garbhiNIM yatnena pAlayet (60) · Śloka 60
స్త్రీ హి మూలమపత్యానాం స్త్రీ హి రక్షతి రక్షితా| సర్వాశ్రమాణాం ప్రథమం గృహస్థత్వమనిందితం||60||
स्त्री हि मूलमपत्यानां स्त्री हि रक्षति रक्षिता| सर्वाश्रमाणां प्रथमं गृहस्थत्वमनिन्दितम्||६०||
🔊 Audio coming soon
యస్మాదపత్యానాం మూలకారణం స్త్రీ తస్మాత్ పాలయేత్ | అతశ్చ తాం యత్నేన పాలయేద్యతః సా రక్షితా సతీ పుంసో గృహస్థత్వం గృహిత్వం రక్షతి | కింభూతమిత్యాహ-- సర్వాశ్రమాణామిత్యాది | సర్వేషాం బ్రహ్మచర్య్యాదీనామాశ్రమాణాం ప్రథమం ప్రధానం || 60 ||
Adhikarana garbhasyArodane hetuH (61-62) · Śloka 62
జరాయుణా ముఖే ఛన్నే కంఠే చ కఫవేష్టితే| వాయోర్మార్గనిరోధాచ్చ న గర్భస్థః ప్రరోదితి||61|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శారీరస్థానే గర్భావక్రాంతిర్నామ ద్వితీయోఽధ్యాయః||62||
जरायुणा मुखे छन्ने कण्ठे च कफवेष्टिते| वायोर्मार्गनिरोधाच्च न गर्भस्थः प्ररोदिति||६१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहव्याख्यायां शारीरस्थाने गर्भावक्रान्तिर्नाम द्वितीयोऽध्यायः||६२||
🔊 Audio coming soon
జరాయుణా ఇత్యాదినా ప్రతిరూపయోగవిప్రతిపన్నవాదినిగ్రహమాత్రయా గర్భస్యారోదనే కారణముపసంహృత్యాధ్యాయమాచార్య్యః కథయతి | ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయామష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం శారీరస్థానే ద్వితీయోఽధ్యాయః