Adhikarana atha prakRutibhedIyo nAmAShTamo~adhyAyaH -- pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತಃ ಪ್ರಕೃತಿಭೇದೀಯಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातः प्रकृतिभेदीयं शारीरं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ಶರೀರವಿಚಾರಣಂ ಪ್ರಕೃತಂ ತಸ್ಯ ಚಾಽವಯಪರಿಚ್ಛೇದಃ ಕೃತಃ| ಸಮ್ಪ್ರತಿ ದೋಷಾದಿಭೇದೇನ ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರದರ್ಶನಱ್ಥಮಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಃ|| ೧||
Adhikarana saptaprakRutayaH (2) · Śloka 2
ಸಪ್ತ ಪ್ರಕೃತಯೋ ದೋಷೈಃ ಪೃಥಕ್ ಸಂಸರ್ಗೇಣ ಸಾಮ್ಯೇನ ಚ ಭವನ್ತಿ||೨||
सप्त प्रकृतयो दोषैः पृथक् संसर्गेण साम्येन च भवन्ति||२||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಪ್ರಕೃತಿಭ್ಯೋ ದೋಷಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್ ತಾ ಏವಾದಾವುಚ್ಯನ್ತೇ-ಸಪ್ತ ಪ್ರಕೃತಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಾತಾದಿಭಿಃ ಪೃಥಕ್ ತಿಸ್ರಃ| ಸಂಸರ್ಗೇಣ ತಿಸ್ರಃ| ಸನ್ನಿಪಾತೇನೈಕಾ|| ೨||
Adhikarana doShaiH prakRutisambhavaH (3) · Śloka 3
ತತ್ರ ಶುಕ್ರಾರ್ತ್ತವಗರ್ಭಾಶಯಕಾಲೇಶು ಮಾತುಶ್ಚಾಹಾರವಿಹಾರಯೋರೇಕೋಽನೇಕೋ ವಾ ಯೋ ದೋಷೋ ಭವತ್ಯಾಧಿಕ್ಯೇನ ತೇನಾಽಽಮರಣಾದ್ವಿಷವಲ್ಲ್ಯಮಿವೋತ್ಪದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಕೃಮೇರ್ವಿಷೇಣ ಸವಿಷಕೃಮೇರಿವ ವೃಶ್ಚಿಕಾದೇರಾಶೀವಿಷಸ್ಯೇವ ವಾ ಸ್ವವಿಷೇಣ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಜಾಯತೇ||೩||
तत्र शुक्रार्त्तवगर्भाशयकालेशु मातुश्चाहारविहारयोरेकोऽनेको वा यो दोषो भवत्याधिक्येन तेनाऽऽमरणाद्विषवल्ल्यमिवोत्पद्यमानस्य कृमेर्विषेण सविषकृमेरिव वृश्चिकादेराशीविषस्येव वा स्वविषेण प्रकृतिर्जायते||३||
🔊 Audio coming soon
ನನು ಚ ಕದಾ ವಾತಾದಯಃ ಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ಕಾರಣತಾಂ ಯಾನ್ತೀತ್ಯಾಹ-ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಶುಕ್ರಾದಿಷ್ವಧಿಕೋ ಯ ಏವ ದೋಷೋ ಭವತಿ ಪೃಥಕ್ ಸಂಯುಕ್ತೋ ವಾ ತೇನೈವ ಪುರುಷಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ಗರ್ಭಾಶಯಕಾಲೋ ಯಾವದ್ಗರ್ಭಸ್ಯಾಶಯಾವಸ್ಥಾನಮ್| ಕಥಂ ಪುರುಷಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಜಾಯತ ಇತ್ಯಾಽಽಹ-ಯಥಾ ವಿಷವಲ್ಲ್ಯಾಮುತ್ಪದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಕೃಮೇರ್ವಿಷೇಣ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಜಾಯತೇ ಯಥಾ ವಾ ಸವಿಷಸ್ಯ ಕೃಮೇರ್ವೃಶ್ಚಿಕಾದೇರ್ಯಥಾ ವಾ ಆಶೀವಿಷಸ್ಯ ಸರ್ಪಸ್ಯ ವಿಷೇಣಾನ್ಯಮಾರಣಾತ್ಮಕೇನಾಪಿ ವಿಷೇಣ ವೃಶ್ಚಿಕಾದೀನಾಂ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಭವತ್ಯೇವಂ ದೋಷೈರಪಿ ಪುರುಷಸ್ಯ-ಏತದೇವಾಹ|| ೩||
Adhikarana sharIrotpattihetavo doShAviruddhaguNA api na parasparopamardakAH (4) · Śloka 4
ತಸ್ಮಾತ್ತನ್ಮಯತಯಾ ಶುಕ್ರಾರ್ತವಯೋರ್ದೇಹಸ್ಯ ಭಾವಿತತ್ವಾತ್ ಪ್ರಾಕೃತತ್ವಾಚ್ಚ ತಾವತಾ ತೇನ ದೋಷೇಣ ನ ವಿಹನ್ಯತೇ| ತದ್ಗುಣೈರೇವ ಚಾಸ್ಯ ಶರೀರಮುಪಸ್ಕ್ರಿಯತೇ| ತತಶ್ಚ ತದ್ಗುಣಪ್ರತಿಪಕ್ಷೈಃ ಸಹಸಾ ನ ಬಾಧ್ಯತೇ||೪||
तस्मात्तन्मयतया शुक्रार्तवयोर्देहस्य भावितत्वात् प्राकृतत्वाच्च तावता तेन दोषेण न विहन्यते| तद्गुणैरेव चास्य शरीरमुपस्क्रियते| ततश्च तद्गुणप्रतिपक्षैः सहसा न बाध्यते||४||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ| ತನ್ಮಯತಯಾ ಸರ್ವವ್ಯಾಪ್ತೇರ್ದೋಷಮಯತಯಾ ಶುಕ್ರಾರ್ತವಯೋಃ ತಥಾವಿಧದೈವಕರ್ಮಪರಿಪಾಕವಶೇನ ದೇಹಸ್ಯಾವಶ್ಯಮ್ಭಾವಿತ್ವಾತ್| ತಥೈವ ಚ ದೇಹಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಕೃತತ್ವಾದ್ವಾತಾದಿನಾ ಶುಕ್ರಾಶೋಣಿತಸ್ಯ ದೇಹಾರಮ್ಭಂ ಪ್ರತ್ಯಪಿ ಯಾ ಪರಿಣತಿಃ ಸಾ ನ ವಿಹನ್ಯತೇ| ತಚ್ಛುಕ್ರಶೋಣಿತಮಪಿ ಚಾಹಾರಸಮ್ಭವಂ ತತಸ್ತದ್ಗುಣ್ಚ್ರ್ಬೀಜಸ್ಥದೋಷಗುಣೈಃ ಶರೀರಮುಪಸ್ಕ್ರಿಯತೇ| ನ ಚಾಸ್ಯಸ್ವಾರಮ್ಭಕದೋಷವಿಪರೀತಗುಣೈರಾಹಾರೈರ್ವಿಹಾರೈಶ್ಚ ಝಟಿತಿ ಶರೀರಂ ಬಾಧ್ಯತೇ|| ೪||
Adhikarana shukrashoNitasampAtakAle vikRutimati doSholbaNe sati garbhAsambhavastasya vaikArikatvaM vA (5) · Śloka 5
ತಸ್ಯಾಂ ತ್ವವಸ್ಥಾಯಾಂ ವಿಕೃತಿಮತಿ ದೋಷೇ ಉಲ್ಬಣೇನೈವ ಗರ್ಭಃ ಸಮ್ಭವತಿ| ಸಮ್ಭವ ಏವ ವಾ ವಿಪದ್ಯತೇ| ವಿಕೃತೋ ವಾ ಭವತಿ||೫||
तस्यां त्ववस्थायां विकृतिमति दोषे उल्बणेनैव गर्भः सम्भवति| सम्भव एव वा विपद्यते| विकृतो वा भवति||५||
🔊 Audio coming soon
ಯದಾ ಪುನಸ್ತಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಸಮ್ಪಾತಕಾಲೇ ವಿಕೃತಿಮದ್ದೋಷ ಉದ್ಧತೋ ಭವತಿ ತದಾ ಗರ್ಭೋ ನ ಸಮ್ಭವತ್ಯೇವ| ಸಮ್ಭವಕಾಲೇ ಏವ ವಾ ವ್ಯಾಪದ್ಯತೇ ವಿನಶ್ಯತಿ| ಅಥವಾ ವಿಕೃತೋ ಭವತಿ|| ೫||
Adhikarana vAtAdInAM dvaividhyam (6) · Śloka 6
ತಥಾ ಚ ಕೇಚಿದಾಽಽಹುಃ ದ್ವಿಧಾ ವಾತಾದಯಃ ಪ್ರಾಕೃತಾ ವೈಕೃತಾಶ್ಚ೧|೬|
तथा च केचिदाऽऽहुः द्विधा वातादयः प्राकृता वैकृताश्च१|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAkRutavAtAdInAM svarUpam (6) · Śloka 6
ತತ್ರ ಪ್ರಕೃತಾಃ ಸಪ್ತವಿಧಾಯಾಃ ಪ್ರಕೃತೇರ್ಹೇತುಭೂತಾಃ ಶರೀರೈಕಜನ್ಮಾನಃ ೨|೬|
तत्र प्रकृताः सप्तविधायाः प्रकृतेर्हेतुभूताः शरीरैकजन्मानः २|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikRutAnAM vAtAdInAM svarUpam (6) · Śloka 6
ದೋಷಾಖ್ಯಾನಾಂ ವಿಕೃತಾನಾಂ ಬೀಜಭೂತಾಃ ಮುಮೂರ್ಷೋಃ ಸ್ವರೂಪಾಚ್ಚಲನ್ತಿ ೩|೬|
दोषाख्यानां विकृतानां बीजभूताः मुमूर्षोः स्वरूपाच्चलन्ति ३|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakRutc trayANAM sAnnidhye ekavyapadeshe hetuH (6) · Śloka 6
ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ಚ ದೇಹೇ ಸನ್ನಿಹಿತೇಷು ಪ್ರಕೃತಾವುಲ್ಬಣೇನ ವ್ಯಪದೇಶಃ ೪||೬||
सर्वेष्वपि च देहे सन्निहितेषु प्रकृतावुल्बणेन व्यपदेशः ४||६||
🔊 Audio coming soon
ತಥಾ ಚೇತ್ಯಾದಿನಾ ಉಕ್ತಮೇವ ಪಕ್ಷಂ ದ್ರಢಯತಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ಪ್ರಾಕೃತಾಃ ಶರೀರೈಕಜನ್ಮತ್ವಾಚ್ಛರೀರಧಾರಣೇನ ಧಾತುಸಂಜ್ಞಾಂ ಲಭನ್ತೇ| ತೇ ಪ್ರಾಕೃತಾ ದೋಷಸಂಜ್ಞಕಾನಾಂ ವೈಕೃತಾನಾಂ ವಾತಾದೀನಾಂ ಬೀಜಭೂತಾಃ| ತೇ ಚ ಪ್ರಾಕೃತಾಃ ಯೇ ನ ಮುಮೂರ್ಷುಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪಾನ್ನ ಚಲನ್ತಿ| ಯಾವಜ್ಜೀವಿತಮೇತತ್ ಸ್ವರೂಪರೂಪಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯೇ ತು ಜನ್ಮನ ಉತ್ತರಕಾಲ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ತೇ ವೈಕೃತಾಃ| ಯದ್ಯಪಿ ಚ ಪ್ರಕೃತ್ಯವಸ್ಥಾಯಾಂ ಸರ್ವೇ ವಾತಾದಯಃ ಸನ್ನಿಹಿತಾ ಭವನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ಯ ಏವ ತೇಷಾಮಧಿಕಸ್ತೇನೈವ ಪ್ರಕೃತೈರ್ವ್ಯಪದೇಶಃ|| ೬||
Adhikarana vaikRutAnAM prAkRutairekIbhUtatvam (7) · Śloka 7
ವೈಕೃತಾಸ್ತು ಗರ್ಭಾದಿಭಿನಿಸ್ಸೃತಸ್ಯಾಹಾರರಸಸ್ಯ ಮಲಾಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ| ಪ್ರಾಕೃತೇಷ್ವವರೋಹನ್ತಿ||೭||
वैकृतास्तु गर्भादिभिनिस्सृतस्याहाररसस्य मलाः सम्भवन्ति| प्राकृतेष्ववरोहन्ति||७||
🔊 Audio coming soon
ಯೇ ಚ ವೈಕೃತಾಸ್ತೇ ಯದ್ಯಪಿ ಗರ್ಭಾದಭಿನಿಃಸೃತಸ್ಯಾಹಾರಮಲಾಃ| 'ಫೇನಭೂತೇ ಕಫಮ್'-ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಾಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ತಥಾಪಿ ತೇ ಸಮ್ಭೂತಾಸ್ತತ್ರೈವ ಪ್ರಕೃತೇಷ್ವೇವ ವಾತಾದಿಷ್ವವರೋಹನ್ತಿ| ಸಜಾತೀಯತ್ವಾದೇಕೀಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ|| ೭||
Adhikarana vaikRutAnAM dehopakArakatvaM dehadUShakatva~jca (8) · Śloka 8
ತೇ ಕಾಲಾದಿವಶೇನ ಸ್ವಪ್ರಮಾಣವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಯೋಗಾದ್ ದೇಹಮನುಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ದೂಷಯನ್ತಿ ಚ||೮||
ते कालादिवशेन स्वप्रमाणवृद्धिक्षययोगाद् देहमनुगृह्णन्ति दूषयन्ति च||८||
🔊 Audio coming soon
ತೇ ಚ ವೈಕೃತಾಃ ಪ್ರಾಕೃತೈರೇಕೀಭೂತಾಃ ಕಾಲಾದಿವಿಶೇಷಾಪೇಕ್ಷಯ ಕೇನಚಿತ್ಸ್ವಪ್ರಮಾಣೇನ ಸ್ಥಿತಾ ದೇಹಮನುಗೃಹ್ಣನ್ತಿ| ತಥಾ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಯೋಗಾತ್ತು ದೇಹಂ ಏವ ವಾ ವ್ಯಾಪದ್ಯತೇ ವಿನಶ್ಯತಿ| ಅಥವಾ ವಿಕೃತೋ ಭವತಿ|| ೮||
Adhikarana ojasaH dvaividhyam (9) · Śloka 9
ತದ್ವದೋಜೋಽಪಿ ಪರಂ ಹೃದಯಸ್ಥಮಷ್ಟಬಿನ್ದುಪ್ರಮಾಣಮಾಧಾರಃ ಪ್ರಾಸೃತಿಕಸ್ಯ ರಸಾತ್ಮಕಸ್ಯ್ಚ್ಜಸಃ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಭಾಜಃ||೯||
तद्वदोजोऽपि परं हृदयस्थमष्टबिन्दुप्रमाणमाधारः प्रासृतिकस्य रसात्मकस्य्च्जसः क्षयवृद्धिभाजः||९||
🔊 Audio coming soon
ಓಜೋಽಪಿ ತದ್ವದೇವ ವಾತಾದಿವತ್ ಸ್ವಪ್ರಮಾಣೇನ ಸ್ಥಿತಂ ದೇಹಮನುಗೃಹ್ಣಾತಿ| ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಂ ದೇಹಂ ದೂಷಯತಿ ಚ| ತಚ್ಚ್ಚ್ಜಃ ಪರಂಮಾನೇನಾಷ್ಟಬಿನ್ದುಪ್ರಮಾಣಂ ಪ್ರಾಸೃತಿಕಸ್ಯ ಮಹತ ಓಜಸ ಆಧಾರಸ್ತದಾಯತ್ತಯೋಗಕ್ಷೇಮತ್ವಾನ್ಮಹತಃ|| ೯||
Adhikarana vAtaprakRutilakShaNam (10) · Śloka 10
ಅಥ ಸ್ವದೋಷಗುಣಾನುರೋಧಾದ್ವಾತಪ್ರಕೃತಿಸ್ತನುರೂಕ್ಷಸ್ತಬ್ಧಾಲ್ಪಾಙ್ಗದನ್ತನಖರೋಮನೇತ್ರಸ್ವರಃ ಶೀತದ್ವಿಡುದ್ಬನ್ದ್ವಪಿಣ್ಡಿಕಃ ಸಶಬ್ದಸನ್ಧಿಗಾಮೀ ಶೀಘ್ರಾರಮ್ಭಕ್ಷೋಭಗ್ರಹಣವಿಸ್ಮರಣಶ್ಚಲಧೃತಿಮತಿಗತಿದೃಷ್ಟಿಸ್ವಭಾವಸ್ಛಾರ್ದಸ್ತೇನೋಽನಾರ್ಯ್ಯೋ ಮಾತ್ಸರ್ಯಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ಪ್ರಿಯಗಾನ್ಧರ್ವೇತಿಹಾಸಹಾಸವಿಲಾಸಕಲಹಮೃಗಯೋದ್ಯಾನಯಾತ್ರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಾನ್ನಪಾನಕಾಙ್ಕ್ಷೋಪಶಯಶ್ಚ ಭವತಿ| ಅಪಿ ಚ- ಅಲ್ಪವಿತ್ತಬಲಜಿವಿತನಿದ್ರಃ ಕ್ಷಾಮವಾಗ್ಧಮನಿಸನ್ತತಗಾತ್ರಃ| ದುರ್ಭಗೋಽತಿಬಹುಭುಗ್ಬಹುಭಾಷೀ ನಾಸ್ತಿಕಃ ಸ್ಫುಟಿಕೇಶಕರಾಂಘ್ರಿಃ| ಕಿಞ್ಚಿದುನ್ಮಿಷಿತದುರ್ಮುಖಸುಪ್ತಸ್ತ್ರಯತಿ ಕ್ರಥತಿ ಖಾದತಿ ದನ್ತಾನ್| ಶುಷ್ಕರೂಕ್ಷವಿಷಮಾಸು ಸರಿತ್ಸು ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಶೈಲಶಿಖರೇಷು ಚ ಯಾತಿ||೧೦||
अथ स्वदोषगुणानुरोधाद्वातप्रकृतिस्तनुरूक्षस्तब्धाल्पाङ्गदन्तनखरोमनेत्रस्वरः शीतद्विडुद्बन्द्वपिण्डिकः सशब्दसन्धिगामी शीघ्रारम्भक्षोभग्रहणविस्मरणश्चलधृतिमतिगतिदृष्टिस्वभावस्छार्दस्तेनोऽनार्य्यो मात्सर्यजितेन्द्रियः प्रियगान्धर्वेतिहासहासविलासकलहमृगयोद्यानयात्रः स्निग्धोष्णमधुराम्ललवणान्नपानकाङ्क्षोपशयश्च भवति| अपि च- अल्पवित्तबलजिवितनिद्रः क्षामवाग्धमनिसन्ततगात्रः| दुर्भगोऽतिबहुभुग्बहुभाषी नास्तिकः स्फुटिकेशकरांघ्रिः| किञ्चिदुन्मिषितदुर्मुखसुप्तस्त्रयति क्रथति खादति दन्तान्| शुष्करूक्षविषमासु सरित्सु व्योम्नि शैलशिखरेषु च याति||१०||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ-ಅಥೇತಿ| ತತ್ರ ವಾತಪ್ರಕೃತಿಃ ಪುರುಷಃ ಸ್ವಸ್ಯ ವಾತಸ್ಯ ಗುಣಾನುರೋಧಾತ್ ಕಾಯಸ್ಯ ಚ ಕಾರಣಾನುರೋಧದ್ಧೇತೋ ರೂಕ್ಷತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತೋ ಭವತಿ| ಸ್ತಬ್ಧಾನ್ಯಲ್ಪಾನಿ ಚಾಙ್ಗಾದೀನಿ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ| ಉದ್ಬದ್ಧೇ ಹ್ರಸ್ವಕಠಿನೇ ಪಿಣ್ಡಿಕೇ ಯಸ್ಯ| ಜಙ್ಘಾಯಾಃ ಪಶ್ಚಿಮೇ ಭಾಗೇ ಪಿಣ್ಡಿಕೃತಿ ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡಿಕಾ| ಸಶಬ್ದೈಃ ಸನ್ಧಿಭಿರ್ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಶಬ್ದಸನ್ಧಿಗಾಮೀ| ಗಚ್ಛತೋ ಜಾನ್ವಾದಿಸನ್ಧಿಭಿಃ ಶಬ್ದೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಶೀಘ್ರ ಆರಮ್ಭಾದಿರ್ಯಸ್ಯ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ| ಚಲಾ ಅನೇಕಾರೂಪಾ ಧೃತ್ಯಾದಯೋ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ| ಮತ್ಸರೋ ಗುಣಃ ಅಸ್ಯಾಸ್ತೀತಿ ಮತ್ಸರೀ| ತಥಾ ಅಜಿತೇನ್ದಿಯಃ| ತಥಾ ಪ್ರಿಯಾಣೀಷ್ಟಾನಿ ಗಾನ್ಧರ್ವಾದೀನಿ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ| ಗಾನ್ಧರ್ವಂ ಗೇಯಮಿತಿಹಾಸಃ ಪೂರ್ವವೃತ್ತಮ್| ವಿಲಾಸೋ ಲೀಲಾ| ಮೃಗಯಾ ಮೃಗವಧಕ್ರೀಡಾ| ಯಾತ್ರಾ ಪುರಾನ್ತರಗಮನಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಗುಣಮನ್ನಪಾನಮಾಕಾಙ್ಕ್ಷತೇ| ತದೇವ ಚಾಸ್ಯೋಪಶೇತೇ ಸುಖಾಯ ಕಲ್ಪತೇ| ಅಪಿ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಅಲ್ಪಾನಿ ವಿತ್ತಾದೀನಿ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ| ವಿತ್ತಂ ಧನಂ ಜೀವಿತಮಾಯುಃ| ಧಮನೀಭಿಃ ಸ್ನಾವಭಿಃ ಸನ್ತತಂ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಗಾತ್ರಂ ಯಸ್ಯ| ದುಷ್ಟೋ ಭಗೋ ಯಸ್ಯ| ಐಶ್ವರ್ಯ್ಯಸ್ಯ ಸಮಗ್ರಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಯಶಸಃ ಶ್ರಿಯಃ| ವೈರಾಗ್ಯಸ್ಯಾಥ ಮೋಕ್ಷಸ್ಯ ಷಣ್ಣಾಂ ಭಗ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಿ|| ಬಹು ಭಾಷತೇ ಯಃ ಸ ಬಹುಭಾಷೀ| ನಾಸ್ತಿಕಃ ಅದೃಷ್ಟಂ ನಾಸ್ತೀತಿ ಮನ್ಯತೇ| ತಥಾ-ಸ್ಫುಟಿತಾಃ ಕೇಶಾದಯೋ ಯಸ್ಯ| ಪ್ರಸುಪ್ತಶ್ಚ ಕಿಞ್ಚಿದುದ್ಧಾಟಿತನೇತ್ರಃ ಉದ್ಧಾಟಿತಮುಖಶ್ಚ ಭವತಿ| ಪ್ರಸುಪ್ತಶ್ಚ ತ್ರಾಸಾದಿಯುಕ್ತೋ ಭವತಿ| ಕ್ರಥನಂ ಸುಪ್ತನಾಸಾದಿಶಬ್ದಃ| ಸ್ವಪ್ನೇ ಚ ಶುಕ್ರಾದಿಗುಣಾಸು ಸರಿತ್ಸು ಯಾತಿ| ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಚ ಶೈಲಶಿಖೇರಷು ಚ| ಇತಿ ವಾತಪ್ರಕೃತಿಲಕ್ಷಣಾನಿ|| ೧೦||
Adhikarana pittaprakRutilakShaNam (11) · Śloka 11
ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿರೂಷ್ಣಗ್ಚ್ರಗಾತ್ರಸ್ತಾಮ್ರನಖನಯನಜಿಹ್ವ್ಚ್ಷ್ಠಪಾಣಿಪಾದತಲಃ ಶಿಥಿಲಸನ್ಧಿಬನ್ಧಮಾಂಸಃ ಕರಭಕಪಿಲವಿರಲಮೃದುಕೇಶರೋಮಾ ಮಧ್ಯಬಲಾಯುರಲ್ಪಶುಕ್ರವ್ಯವಾಯಾಪತ್ಯಃ ಶೂರೋಽಭಿಮಾನೀ ಶೀಘ್ರವಲೀಖಲಿತಪಲಿತಪಿಪ್ಲುವ್ಯಙ್ಗಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸೋ ಮೇಧಾವೀ ದುರ್ಭಗಃ ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಷಾಯಶೀತಾಭಿಲಾಷೋಪಶಯಶ್ಚ ಭವತಿ| ಅಪಿ ಚ - ದಯತಿಮಾಲ್ಯವಿಲೇಪನಮಣ್ಡನಃ ಸುಚರಿತಃ ಶುಚಿರಾಶ್ರಿತವತ್ಸಲಃ| ವಿಭವಸಾಹಸಬುದ್ಧಿಬಲಾನ್ವಿತೋ ಭವತಿ ಭೀಷು ಗತಿರ್ದ್ವಿಷತಾಮಪಿ| ಧರ್ಮದ್ವೇಷೀ ಸ್ವೇದನಃ ಪೂತಿಗನ್ಧಿ- ರ್ಭೂರ್ಯ್ಯುಚ್ಚಾರಕ್ರೋಧಪಾನಾಶನೇರ್ಷ್ಯಃ| ಸುಪ್ತಃ ಪಶ್ಯೇತ್ಕರ್ಣಿಕಾರಾನ್ ಪಲಾಶಾನ್ ದಿಗ್ದಾಹೋಲ್ಕಾವಿದ್ಯುದರ್ಕಾನಲಾಂಶ್ಚ||೧೧||
पित्तप्रकृतिरूष्णग्च्रगात्रस्ताम्रनखनयनजिह्व्च्ष्ठपाणिपादतलः शिथिलसन्धिबन्धमांसः करभकपिलविरलमृदुकेशरोमा मध्यबलायुरल्पशुक्रव्यवायापत्यः शूरोऽभिमानी शीघ्रवलीखलितपलितपिप्लुव्यङ्गक्षुत्पिपासो मेधावी दुर्भगः स्वादुतिक्तकषायशीताभिलाषोपशयश्च भवति| अपि च - दयतिमाल्यविलेपनमण्डनः सुचरितः शुचिराश्रितवत्सलः| विभवसाहसबुद्धिबलान्वितो भवति भीषु गतिर्द्विषतामपि| धर्मद्वेषी स्वेदनः पूतिगन्धि- र्भूर्य्युच्चारक्रोधपानाशनेर्ष्यः| सुप्तः पश्येत्कर्णिकारान् पलाशान् दिग्दाहोल्काविद्युदर्कानलांश्च||११||
🔊 Audio coming soon
ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿಲಕ್ಷಣಾನ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ-ಉಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಉಷ್ಣಾನಿ ಗ್ಚ್ರಾಣಿ ಚ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಯಸ್ಯ| ತಾಮ್ರಾಣಿ ತಾಮ್ರವರ್ಣಾನಿ ನಖಾದೀನಿ ಯಸ್ಯ| ಶಿಥಿಲಾಶ್ರವ ಸನ್ಧಿಬನ್ಧಮಾಂಸಾ ಯಸ್ಯ| ತಥಾ ಕರಭಕಪಿಲಾನಿ ವಿರಲಾನಿ ಮೃದೂನಿ ಚ ಕೇಶರೋಮಾಣಿ ಯಸ್ಯ| ಮಧ್ಯಬಲೋ ಮಧ್ಯಾಯುರಲ್ಪಶುಕ್ರೋಽಲ್ಪವ್ಯವಾಯ್ಯೋಽಲ್ಪಾಪತ್ಯಶ್ಚ| ತಥಾ ಶೂರೋಽಭಿಮಾನವಾಂಶ್ಚ| ತಥಾ ಶೀಘ್ರಾಣಿ ಶೀಘ್ರೋತ್ಪತ್ತೀನಿ ವಲ್ಯಾದೀನಿ ಯಸ್ಯ| ವಲಯಶ್ಚರ್ಮಸಙ್ಕೋಚಾಃ| ಖಲಿತಃ ಶೀರ್ಣರೋಮತ್ವಮ್| ಪಲಿತಂ ಕೇಶಶೌಕ್ಲ್ಯಮ್| ಪಿಪ್ಲುರ್ನೀರುಕ್ ಕೃಷ್ಣೋ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಃ| ಮೇಧಾ ಪ್ರಜ್ಞಾ ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ ಸ ಮೇಧಾವೀ| ಸ್ವಾದ್ವಾದಿಕಮಾಕಾಙ್ಕ್ಷತಿ| ತದೇವ ಚಾಸ್ಯಪಾಶೇತೇ| ಅಪಿ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ದಯಿತಾನಿ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಮಾಲ್ಯಾದೀನಿ ಯಸ್ಯ| ವಿಭವಾದಿಭಿರನ್ವಿತಶ್ಚ ಭವತಿ| ಶತ್ರೂಣಾಮಪಿ ಭೀಷು ಗತಿಸ್ರಾತಾ| ತಥಾ ಪ್ರಭೂತೋಚ್ಚಾರಾದಿಯುಕ್ತಃ| ಸ್ವಪ್ನೇ ಚ ಕರ್ಣಿಕಾರಾದೀನ್ ಪಶ್ಯತಿ| ಪಲಾಶಕಣಿಕಾರಾ ಲೋಹಿತಪುಷ್ಪವಕ್ಷಾಃ| ದಿಗ್ದಾಹೋ ದಿಶಾಂ ಲ್ಛಿತ್ಯೇನ ದಾಹ ಇವ| ಇತಿ ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿಲಕ್ಷಣಾನಿ|| ೧೧||
Adhikarana kaphaprakRutilakShaNam (12) · Śloka 12
ಕಫಪ್ರಕೃತಿಸ್ತು ದೂರ್ವೇನ್ದೀವರಶರಕಾಣ್ಡಾನ್ಯತಮವರ್ಣಃ ಸಮಸುವಿಭಕ್ತಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಥಿರಸುಕುಮಾರಶ್ಲಿಷ್ಟಮಾಂಸಸನ್ಧಿಬನ್ಧಃ ಪರಿಪೂರ್ಣಚಾರುಗಾತ್ರೋ ಮಹಾಲಲಾಟೋರುಬಾಹುರ್ವ್ಯಕ್ತಸಿತಾಸಿತ ಪ್ರಸನ್ನಾಯತವಿಶಾಲಪಕ್ಷ್ಮಲಾಕ್ಷಃ ಸಿಂಹಮೃದಙ್ಗಘನಘೋಷಃ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸೋಷ್ಣಸಹಿಷ್ಣುರ್ಬಹ್ವೋಜೋಬಲಶುಕ್ರವ್ಯವಾಯಾಪತ್ಯಶ್ಚಿರಶೋಷಮಾಲ್ಯಾನುಲೇಪನೋ ದೃಢಪ್ರಚ್ಛನ್ನವೈರಃ ಪೇಶಲಃ ಸತ್ಯವಾದೀ ಸ್ಮೃತಿಮಾನ್ಧೃತಿಮಾನಲೋಲುಪೋ ಬಾಲ್ಯೇಽಪ್ಯರೋದನಃ ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯೋ ಷ್ಣರೂಕ್ಷೇಚ್ಛೋಪಶಯಶ್ಚ ಭವತಿ| ಅಪಿ ಚ- ಅಲ್ಪವ್ಯಾಹಾರಕ್ರೋಧಪಾನಾಶನೇಹಃ ಪ್ರಾಜ್ಯಾಯುರ್ವಿತ್ತೋ ದೀರ್ಘದರ್ಶೀ ವದಾನ್ಯಃ| ಶ್ರಾದ್ಧೋ ಗಮ್ಭೀರಃ ಸ್ಥೂಲಲಕ್ಷಃ ಕ್ಷಮಾವಾ- ನಾರ್ಯೋ ನಿದ್ರಾಲುರ್ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಃ ಕೃತಜ್ಞಃ| ಋಜುರ್ವಿಪಶ್ಚಿತ್ಸುಭಗಃ ಸಲಜ್ಜೋ ಭಕ್ತೋ ಗುರೂಣಾಂ ದೃಢಸ್ಛೃದಯ್ಯಃ| ಸ್ವಪ್ನೇ ಸಪದ್ಮಾನ್ ಸವಿಹಙ್ಗಮಾಲಾಂ- ಸ್ತೋಯಾಶಯಾನಪಶ್ಯತಿ ತೋಯದಾಂಶ್ಚ||೧೨||
कफप्रकृतिस्तु दूर्वेन्दीवरशरकाण्डान्यतमवर्णः समसुविभक्तस्निग्धस्थिरसुकुमारश्लिष्टमांससन्धिबन्धः परिपूर्णचारुगात्रो महाललाटोरुबाहुर्व्यक्तसितासित प्रसन्नायतविशालपक्ष्मलाक्षः सिंहमृदङ्गघनघोषः क्षुत्पिपासोष्णसहिष्णुर्बह्वोजोबलशुक्रव्यवायापत्यश्चिरशोषमाल्यानुलेपनो दृढप्रच्छन्नवैरः पेशलः सत्यवादी स्मृतिमान्धृतिमानलोलुपो बाल्येऽप्यरोदनः कटुतिक्तकषायो ष्णरूक्षेच्छोपशयश्च भवति| अपि च- अल्पव्याहारक्रोधपानाशनेहः प्राज्यायुर्वित्तो दीर्घदर्शी वदान्यः| श्राद्धो गम्भीरः स्थूललक्षः क्षमावा- नार्यो निद्रालुर्दीर्घसूत्रः कृतज्ञः| ऋजुर्विपश्चित्सुभगः सलज्जो भक्तो गुरूणां दृढस्छृदय्यः| स्वप्ने सपद्मान् सविहङ्गमालां- स्तोयाशयानपश्यति तोयदांश्च||१२||
🔊 Audio coming soon
ಕಫಪ್ರಕೃತಿಲಕ್ಷಣಾನ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ-ದೂರ್ವಾದ್ಯನ್ಯತಮಸಮಾನವರ್ಣಃ| ಇನ್ದೀವರಂ ನೀಲೋತ್ಪಲಮ್| ತಥಾ ಸಮಾನ್ ಸುವಿಭಕ್ತಾನಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಿ ಸ್ಥಿರಾಣಿ ಸುಕುಮಾರಾಣಿ ಶ್ಲಿಷ್ಟಾನಿ ಚ ಮಾಂಸಸನ್ಧಿಬನ್ಧಾನಿ ಯಸ್ಯ| ತಥಾ ಪರಿಪೂರ್ಣಂ ಚಾರು ಚ ಗಾತ್ರಂ ಯಸ್ಯ| ಮಹಾಲಲಾಟೋ ಮಹೋರುರ್ಮಹಾಬಾಹುಶ್ಚ| ವ್ಯಕ್ತಿ-ಸಿತಾಸಿತೇ ಪ್ರಸನ್ನೇ ಆಯತೇ ವಿಶಾಲೇ ಪಕ್ಷ್ಮಲೇ ಚಾಕ್ಷಿಣೀ ಯಸ್ಯ| ಸಿಂಹಾದಿಸಮಾನಘೋಷಃ| ಕ್ಷುದ್ರಾದಿಸಹಿಷ್ಣುಃ| ಬಹ್ವೋಜಸ್ತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಃ| ಮಾಲ್ಯಮನುಲೇಪನಞ್ಚ ಚಿರೇಣ ಶುಷ್ಯತಿ ಯಸ್ಯ| ಅನ್ಯತ್ ಸುಬೋಧಮ್| ಅಲ್ಪಾ ವ್ಯಾಹಾರಾದಯೋ ಯಸ್ಯ| ವ್ಯವಹಾರೋ ವಾಗ್ವ್ಯಾಪಾರಃ| ಈಹಾಕಾಯಿಕೀ ಚೇಷ್ಟಾ| ಪ್ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಭೂತಮಾಯುರ್ವಿತ್ತಂ ಚ ಯಸ್ಯ| ದೀರ್ಘದರ್ಶೀ ಕಾರ್ಯ್ಯಪ್ರಾನ್ತವಿತ್| ವದಾನ್ಯೋ ವಲ್ಗುಭಾಷೀ| ಶ್ರದ್ಧಾ ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಯಾಽಸ್ಚ್ ಶ್ರಾದ್ಧಃ| ಗಮ್ಭೀರಃ| ಯಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದಾದಾಕಾರಾತ್ ಕ್ರೋಧಶೋಕಭಯಾದಯಃ| ಭಾವಸ್ಥಾ ನೋಪಲಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ತದ್ಗಾಮ್ಭೀರ್ಯ್ಯಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್|| ಸ್ಥೂಲಲಕ್ಷಃ ಯೋಽಲ್ಪಂ ದಾತುಂ ನ ಶಕ್ನೋತಿ ಸ್ಥೂಲಲಕ್ಷಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ| ಸುಹೃದಯಸ್ಯ ಭಾವಃ ಸ್ಛೃದಯ್ಯಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಇತಿ ಕಫಪ್ರಕೃತಿಲಕ್ಷಣಮ್||
Adhikarana saMsargaprakRutilakShaNam (13) · Śloka 13
ಉಭಯಲಕ್ಷಣಸಙ್ಕರೇ ತು ಸಂಸರ್ಗಪ್ರಕೃತಿಃ||೧೩||
उभयलक्षणसङ्करे तु संसर्गप्रकृतिः||१३||
🔊 Audio coming soon
ತ್ರಯಾಣಾಂ ಸಂಸರ್ಗಪ್ರಕೃತೀನಾಮುಭಯಪ್ರಕೃತಿಲಕ್ಷಣಂ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್|| ೧೩||
Adhikarana samadoShaprakRutilakShaNam (14) · Śloka 14
ಸರ್ವಗುಣಸಮುದಿತಃ ಸಮದೋಷಪ್ರಕೃತಿಃ||೧೪||
सर्वगुणसमुदितः समदोषप्रकृतिः||१४||
🔊 Audio coming soon
ಯಸ್ತು ಸರ್ವೈರೇವ ಗುಣೈಃ ಸಮುದಿತಃ ಸ ಸಮದೋಷಪ್ರಕೃತಿರ್ಜ್ಞಾತವ್ಯಃ| ಗುಣಶಬ್ದೇನ ಗರ್ಹಣೀಯವಾತಾದಿಕಪ್ರಕೃತಿಲಕ್ಷಣಪರಿತ್ಯಾಗಃ| ತೇಷಾಂ ದೋಷಾಧಿಕ್ಯಹೇತುತ್ವಾತ್|| ೧೪||
Adhikarana nityAturaprakRutayaH (15) · Śloka 15
ತತ್ರಾದ್ಯಾಸ್ತ್ರಯೋ ನಿತ್ಯಾತುರಾದೋಷಾನುಶಯಿತಪ್ರಕೃತಿವಾತ್| ವಿಶೇಷತಶ್ಚ ದ್ವನ್ದ್ವಪ್ರಕೃತಯಃ| ತೇಷು ಹಿ ಗುಣಮಿಶ್ರವಿಕಾರಕಾರಿಷುಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾದಿಷ್ವಿವಾರೋಗ್ಯವ್ಯಪದೇಶಃ||೧೫||
तत्राद्यास्त्रयो नित्यातुरादोषानुशयितप्रकृतिवात्| विशेषतश्च द्वन्द्वप्रकृतयः| तेषु हि गुणमिश्रविकारकारिषुक्षुत्पिपासादिष्विवारोग्यव्यपदेशः||१५||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಸಪ್ತಸು ಪ್ರಕೃತಿಷು ಮಧ್ಯೇ ಆದ್ಯಾಸ್ತ್ರಯೋ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಜ ದೋಷಾನುಷಯಿತತ್ವಾದ್ಧೇತೋರ್ನಿತ್ಯಾತುರಾಃ| ನಿತ್ಯೋಪಕ್ರಮಣೀಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ಅತ ಏವ ದೋಷಾನುಶಯಿತತ್ವಾದ್ಧೇತೋಃ ಸಂಸರ್ಗಪ್ರಕೃತಯೋ ವಿಶೇಷತೋ ನಿತ್ಯಾತುರಾಃ| ಅತಿಶಯೇನ ನಿತ್ಯತ್ವಾತ್ಪಥ್ಯಾದೀನಾಮೇತೇಶು ಪೃಥಙ್ಮಿಶ್ರಪ್ರಕೃತಿಷು ಯೋಽಯಮಾರೋಗ್ಯವ್ಯಪದೇಶಃ ಸ ಗುಣಮಿಶ್ರವಿಕಾರಕಾರಿತ್ವಾತ್| ತಥಾ ತಥಾ ಲೋಕೇ ರುಕ್ಕರಣಸ್ವಭಾವೇಷ್ವಪಿ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾದಿಷ್ವಾರೋಗ್ಯವ್ಯಪದೇಶಃ|
Adhikarana prakRutidoShaviparItaguNena cikitsA (16) · Śloka 2
ತಸ್ತಾದ್ವಿಪರೀತಗುಣೇನ ವಿಧಿನಾ ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣೀಯೋಕ್ತೇನ ತಾನುಪಾಚರೇತ್| ಸಮಸರ್ವರಸೇನ ಸಾತ್ಮ್ಯೇನಾನ್ತ್ಯಂ ಯಥಾರ್ತುವಿಹಿತೇನ ಚ|೨|
तस्ताद्विपरीतगुणेन विधिना दोषोपक्रमणीयोक्तेन तानुपाचरेत्| समसर्वरसेन सात्म्येनान्त्यं यथार्तुविहितेन च|२|
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಮಾತ್ತಾನ್ ಷಟ್ಪ್ರಕೃತಿಯುಕ್ತಾನ್ ಪ್ರಕೃತಿದೋಷವಿಪರೀತಗುಣೇ ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣೀಯೋಕ್ತೇನ ವಿಧಾನೇನೋಪಾಚರೇತ್| ಅನ್ತ್ಯಂ ಪುನಃ ಸರ್ವಸಮಪ್ರಕೃತಿಕಂ ಸಮಸರ್ವರಸೇನ ಸಾತ್ಮ್ಯೇನೋಪಾಚರೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಋತುವಿಹಿತಚರ್ಯ್ಯಾವಿಧಾನೇನ ಚ| ಇತಿ ವಾತಾದಿಭಿಃ ಸಪ್ತಪ್ರಕೃತಯಃ|| ೧೬||
Adhikarana sattvAdiprakRutayaH (17) · Śloka 2
ದೋಷವಚ್ಚ ಗುಣೈರಪಿ ಸತ್ತ್ವಾದಿಭಿಃ ಸಪ್ತ ಪ್ರಕೃತಯೋ ಭವನ್ತಿ| ತಾಸ್ತದಭಿನಿರ್ವೃತ್ತೈರೇವ ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಶ್ಚ್ಚಾದಿಭಿರ್ಜಾನೀಯಾತ್||೨||
दोषवच्च गुणैरपि सत्त्वादिभिः सप्त प्रकृतयो भवन्ति| तास्तदभिनिर्वृत्तैरेव यथोक्तैः श्च्चादिभिर्जानीयात्||२||
🔊 Audio coming soon
ನ ಕೇವಲಂ ವಾತಾದಿಭಿರೇವ ದೋಷೈಃ ಸಪ್ತ ಪ್ರಕೃತಯೋ ಭವನ್ತಿ| ಯಾವದ್ ಗುಣೈರಪಿ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮೋಭಿಃ ಸಂಯುಕ್ತೈಃ ಪೃಥಗ್ಭೂತೈಶ್ಚ ಸಪ್ತೈವಪ್ರಕೃತಯೋ ಭವನ್ತಿ| ತಾಶ್ಚ ಸತ್ತ್ವಾದಿಪ್ರಕೃತಯಸ್ತದಿಭಿನಿರ್ವೃತ್ತೈಃ ಸತ್ವಾದ್ಯಭಿನಿಷ್ಪನ್ನೈಃ ಶ್ಚ್ಚಾಸ್ತಿಕ್ಯಾದಿಭಿರ್ಲಕ್ಷಣೈರ್ಜಾನೀಯಾತ್| ತತ್ರ ಶೌಚೇ ನಾಸ್ತಿಕ್ಯೇನ ಶುಕ್ಲವರ್ತ್ಮರುಚಿತ್ವೇನ ಮತಿಮತ್ತ್ವೇನ ಚ ಯುಕ್ತಂ ಸತ್ತ್ವಪ್ರಕೃತಿಂ ವಿದ್ಯಾತ್| ಬಹುಭಾಷಿತ್ವೇನ ಮಾನಿತ್ವೇನ ಕ್ರುಧಾ ದಮ್ಭೇನ ಮಾತ್ಸರ್ಯ್ಯೇಣ ಚ ಯುಕ್ತಂ ರಜಃಪ್ರಕೃತಿಂ ವಿದ್ಯಾತ್| ಭಯೇನಾಜ್ಞಾನೇನ ನಿದ್ರಯಾ ಆಲಸ್ಯೇನ ವಿಷಾದತ್ವೇನ ಚ ಯುಕ್ತಂ ತಮಃಪ್ರಕೃತಿಂ ವಿದ್ಯಾತ್| ಲಕ್ಷಣಸಙ್ಕರೇ ಚ ಸಂಯೋಗೇ ಪ್ರಕೃತೀನಧ್ಯವಸ್ಯೇದಿತಿ ಗುಣೈಃ ಸತ್ತ್ವಪ್ರಕೃತಯಃ|| ೧೭||
Adhikarana jAtyAdivisheSheNa prakRutayaH (18) · Śloka 18
ತಥಾ ಪುನಃ ಸಪ್ತಪ್ರಕೃತಯೋ ಜಾತಿಕುಲದೇಶಕಾಲವಯೋಬಲಪ್ರತ್ಯಾತ್ಮಸಂಶ್ರಯಾಃ| ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಹಿ ಪುರುಷಾಣಾಂ ಜಾತ್ಯಾದಿನಿಯತಾಸ್ತೇ ತೇ ಭಾವವಿಶೇಷಾಃ||೧೮||
तथा पुनः सप्तप्रकृतयो जातिकुलदेशकालवयोबलप्रत्यात्मसंश्रयाः| दृश्यन्ते हि पुरुषाणां जात्यादिनियतास्ते ते भावविशेषाः||१८||
🔊 Audio coming soon
ತಥಾ ಜಾತ್ಯಾದಿವಿಶೇಷಣಾಪರಮಪಿ ಸಪ್ತವಿಧತ್ವಂ ಪ್ರಕೃತೇಭವತಿ| ಯಸ್ಮಾದ್ ದೃಷ್ಟಾಸ್ತೇ ತೇ ಭಾವವಿಶೇಷಾಃ ಜಾತ್ಯಾದಿನಿಯತಾಃ| ಜಾತ್ಯಾಃ, ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಧುರಪ್ರಾಯಾಹಾರರುಚಿರಸಾಹಸಿಕೋ ಬಹುಲಭೀತಿಃ ಶಸ್ತ್ರಾದ್ಯಸಸತ್ವಾದಿಯುಕ್ತೋ ಭವತಿ| ಏವಂ ರಾಜನ್ಯಾದೀನಾಮಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಪ್ರಾಯೋದರ್ಶನೇನ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಏವಂ ಕುಲೇನಾಪಿ ಪುಂಸಾಂ ವಿಶೇಷೋ ದೃಷ್ಟಃ| ತಥಾ ಚ ಕೇಚಿತ್ ಕುಲೇನೈವ ಮದ್ಯಲೋಲುಪಾಃ| ಕೇಚಿತ್ ಪಿಶಿತಗುರುಗ್ರಾಸಗೃಧ್ನವಃ| ಅಪರೇ ತು ಕ್ಷಾರಲವಣಜನಿತಜಡಿಮಾನಂ ಸತತಮಪಿ ಸೋಢುಸಮರ್ಥಾಃ| ಕೇಚಿತ್ ಪುನಃ ಪ್ರರೂಢೇಽಪಿ ಗ್ರೀಷ್ಮಸಮಯೇ ತಪ್ತಾಙ್ಗಾರಾಧಿಕತರಪ್ಲೋಷದಾಯಿನಃ ತೀಕ್ಷ್ಣದೀಧಿತಿಪಾದಾನಪಿ ಕಾಲವದ್ ಗುಣಕಲಾಪಾನಿವಾಭಿಮನ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯೇವಮಾದಿಚಿನ್ತ್ಯಮ್| ದೇಶವಿಶೇಷೇಣ ತು ಪುರುಷಾಣಾಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ ಏವ ವಿಶೇಷಃ| ಏವಂ ಕಾಲವಯೋಬಲಾನಾಮಪಿ ವಾಚ್ಯಮ್| ಪ್ರತ್ಯಾತ್ಮಸಂಶ್ರಯೋ ಹಿ ವಿಶೇಷೋ ಯ ಏಕಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಶರೀರೇ ದೃಶ್ಯತೇ ಸ್ವಭಾವವಿಶೇಷಃ| ಇತಿ ಪ್ರಕೃತಿಸಪ್ತಕಮ್|| ೧೮||
Adhikarana sattvAdiprakRutInAmaparisa~gkhyeyatvam (19) · Śloka 17
ಸತ್ತ್ವಾದೀನಾಞ್ಚ ತರತಮಯೋಗಾಚ್ಛರೀರವಿಶೇಷೇಭ್ಯಶ್ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಾನುವಿಧಾಯಿತ್ವಾಚ್ಚ ಭೇದಾಶ್ರಯಮಸಙ್ಖ್ಯೇಯಂ ಭವತಿ| ಶರೀರಮಪಿ ಸತ್ತ್ವಾದೀನನುರುಧ್ಯತೇ| ಸತ್ತ್ವಾದಯೋಽಪಿ ಶರೀರಮ್||೧೭||
सत्त्वादीनाञ्च तरतमयोगाच्छरीरविशेषेभ्यश्चान्योन्यानुविधायित्वाच्च भेदाश्रयमसङ्ख्येयं भवति| शरीरमपि सत्त्वादीननुरुध्यते| सत्त्वादयोऽपि शरीरम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ಆಸಾಞ್ಚ ಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ಸಪ್ತವಿಧಾನಾಂ ಸತ್ತ್ವಾದೀನಾಂ ಸಂಯೋಗೇನ ತರತಮಯೋಗಾಚ್ಛರೀರವಿಶೇಷೋಭ್ಯೋ ಹೇತುಭ್ಯೋಽನ್ಯೋನ್ಯಾನುವಿಧಾಯಿತ್ವಾದ್ಭೇದಾಶ್ರಯಂ ಭೇದಪ್ರಕಾರೋ ಭೇದಪರಿನಿಷ್ಪತ್ತಿಃ ಪ್ರಕೃತೀನಾಮಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯಂ ಭವತಿ| ಯಸ್ಮಾತ್ ಸತ್ತ್ವಾದಯೋಽಪಿ ಕಾರ್ಯ್ಯವಿಶೇಷಸಮ್ಪಾದನಾಯ ಶರೀರಮನುರುದ್ಧಧ್ಯನ್ತೇ| ತಥಾ ಶರೀರಮಪಿ ಸತ್ತ್ವಾದೀನ್|| ೧೯||
Adhikarana anUkasyAsa~gkhyeyatvAdi (20) · Śloka 20
ಸತ್ತ್ವಾದ್ಯಸಙ್ಖ್ಯಭೇದಾವೇಶಾಚ್ಚ ರೂಪಸ್ವರಚರಿತಾನುಕರಣಮಪ್ಯನೂಕಶಬ್ದವಾಚ್ಯಮಸಙ್ಖ್ಯಭೇದಂ ಭವತಿ| ತದಾ ವೇಶಸ್ತ್ವನನ್ತರಜನ್ಮಾಭ್ಯಾಸವಾಸನಯಾ ಜನ್ಯತೇ| ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಮಾನುಷತಿರ್ಯ್ಯಕ್ಪ್ರೇತನಾರಕಾಣಾಂ ತತ್ತದ್ವಿಶೇಷಾಣಾಂ ಚ ಯಥಾಯಥಮೇವಾನೂಕಂ ಪುರುಷಸ್ಯಾನ್ವವೇಕ್ಷೇತ||೨೦||
सत्त्वाद्यसङ्ख्यभेदावेशाच्च रूपस्वरचरितानुकरणमप्यनूकशब्दवाच्यमसङ्ख्यभेदं भवति| तदा वेशस्त्वनन्तरजन्माभ्यासवासनया जन्यते| तस्माद्देवमानुषतिर्य्यक्प्रेतनारकाणां तत्तद्विशेषाणां च यथायथमेवानूकं पुरुषस्यान्ववेक्षेत||२०||
🔊 Audio coming soon
ತಥಾ ಸತ್ತ್ವಾದೀನಾಮನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣಾಸಙ್ಖ್ಯೋ ಭೇದಸ್ತಸ್ಯಾವೇಶಾದನ್ಯಸಮ್ಬನ್ಧಿನಾಂ ರೂಪಾದೀನಾಮನುಕರಣಂ ಸಾದೃಶ್ಯಮಸಙ್ಖ್ಯಭೇದಂ ಭವತಿ| ತಸ್ಯ ಚ ರೂಪಾದ್ಯನುಕರಣಸ್ಯಾನೂಕ ಇತಿ ನಾಮ| ನನು ಸತ್ತ್ವಾದಿಭೇದಾವೇಶಸ್ಯ ಕಿಂ ಕಾರಣಮಿತ್ಯಾಽಽಹ-ತದಾವೇಶಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅನನ್ತರೇಭ್ಯೋ ಜನ್ಮಭ್ಯೋ ಯೇಯಮಭ್ಯಾಸವಾಸದಾ ತಯಾ ಜನ್ಯತೇ| ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ರೂಪಾದ್ಯನುಕರಣಂ ಸತ್ತ್ವಾದ್ಯಾವೇಶಾದ್ಯತೋ ದೇವಾದೀನಾಮಾನೂಕಂ ರೂಪಸತ್ತ್ವಾದ್ಯನುಕರಣಂ ಪುರುಷಸ್ಯಾನ್ವವೇಕ್ಷೇತ|| ೨೦||
Adhikarana vayasastraividhyam (21) · Śloka 21
ವಯಸ್ತ್ರಿವಿಧಂ ಬಾಲಂ ಮಧ್ಯಂ ವೃದ್ಧಂ ಚ| ತತ್ರಾಽಽಷೋಡಶಾದ್ವರ್ಷಾದ್ ಬಾಲಮ್| ಆಷಷ್ಟೇರ್ಮಧ್ಯಮ್| ತತೋ ವೃದ್ಧಮ್||೨೧||
वयस्त्रिविधं बालं मध्यं वृद्धं च| तत्राऽऽषोडशाद्वर्षाद् बालम्| आषष्टेर्मध्यम्| ततो वृद्धम्||२१||
🔊 Audio coming soon
ವಯಸ್ತ್ರಿವಿಧಮಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್|| ೨೧||
Adhikarana bAlasya traividhyAdi (22) · Śloka 22
ತೇಷ್ವಪಿ ಸ್ತನ್ಯಾಹಾರೋಭಯವೃತ್ತ್ಯಾ ಬಾಲಂ ತ್ರಿವಿಧಮ್| ತಸ್ಮಿನ್ ದೇಹಪ್ರಮಾಣವೃದ್ಧಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ರೇಕಶ್ಚ| ತೇನ ಬಾಲಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಮಾರ್ದ್ದವಸ್ಚ್ಕುಮಾರ್ಯ್ಯಾಲ್ಪಕ್ರೋಧತ್ವಸ್ಚ್ಭಾಗ್ಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ||೨೨||
तेष्वपि स्तन्याहारोभयवृत्त्या बालं त्रिविधम्| तस्मिन् देहप्रमाणवृद्धिः श्लेष्मोद्रेकश्च| तेन बालस्य स्नेहमार्द्दवस्च्कुमार्य्याल्पक्रोधत्वस्च्भाग्यानि भवन्ति||२२||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಬಾಲಂ ವಯಸ್ತ್ರಿವಿಧಮ್| ಕ್ಷೀರವೃತ್ತ್ಯಾನ್ನವೃತ್ತ್ಯಾಕ್ಷೀರಾನ್ನವೃತ್ತ್ಯಾ ಚ| ತಸ್ಮಿನ್ ಬಾಲೇ ವಯಸಿ ಕ್ರಮೇಣ ದೇಹಪ್ರಮಾಣವೃದ್ಧಿರ್ಭವತಿ| ತೇನ ವರ್ದ್ಧಮಾನತ್ವೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ರೇಕೇಣ ಚ ಬಾಲಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಾದೀನಿ ಭವನ್ತಿ|| ೨೨||
Adhikarana madhyasya traividhyAdi (23) · Śloka 23
ಮಧ್ಯಮಪಿ ತ್ರಿವಿಧಂ ಯ್ಚ್ವನಂ ಸಮ್ಪೂರ್ಣತ್ವಮಪರಿಹಾನಿಶ್ಚ| ತಸ್ಮಿನ್ ಪಿತ್ತೋದ್ರಕಃ| ತೇನ ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿತಾಪ್ರಜ್ಞಾಧಿಕ್ಯಾಪರಿಪಾಕ್ಚ್ ವ್ಯವಸಾಯಶ್ಚ| ತತ್ರಾಽಽತ್ರಿಂಶತೋ ಯ್ಚ್ವನಮಾಚತ್ವಾರಿಂಶತಃ ಸರ್ವಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಬಲವೀರ್ಯ್ಯಪ್ಚ್ರುಷಸ್ಮರಣವಚನವಿಜ್ಞಾನಪ್ರಶ್ರಯಗುಣಸಮ್ಪೂರ್ಣತ್ವಮತಃ ಪರಮಪರಿಹಾನಿಃ||೨೩||
मध्यमपि त्रिविधं य्च्वनं सम्पूर्णत्वमपरिहानिश्च| तस्मिन् पित्तोद्रकः| तेन दीप्ताग्निताप्रज्ञाधिक्यापरिपाक्च् व्यवसायश्च| तत्राऽऽत्रिंशतो य्च्वनमाचत्वारिंशतः सर्वधात्विन्द्रियबलवीर्य्यप्च्रुषस्मरणवचनविज्ञानप्रश्रयगुणसम्पूर्णत्वमतः परमपरिहानिः||२३||
🔊 Audio coming soon
ಮಧ್ಯಮಪಿ ತ್ರಿವಿಧಮಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ತ್ರಿವಿಧೇಽಪಿ ಮಧ್ಯೇ ಪಿತ್ತೋದ್ರೇಕಾದಿಕಮ್| ಚತ್ವಾರಿಂಶತಃ ಪರಮಪರಿಹಾನಿರ್ನ ವೃದ್ಧಿರ್ನಾಪ್ಯಪಚಯಃ|
Adhikarana vRuddhaM vayaH (24) · Śloka 24
ವೃದ್ಧಂ ತು ಶಶವತ್ಕ್ಷೀಯಮಾಣಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಗುಣಂ ವಲೀಖಲಿತಕಾಸಶ್ವಾಸಾಗ್ನಿಸಾದಾದಿಭಿರಭಿಭೂಯಮಾನಂ ಜೀರ್ಣಂ ಭವನಮಿವಾಭಿವೃಷ್ಟಮವಸೀದತಿ| ತಸ್ಮಿನ್ ಮಾರುತೋದ್ರೇಕಃ| ತೇನ ಶ್ಲಥಸಾರಮಾಂಸಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿತಾ ತ್ವಕ್ಪಾರುಷ್ಯಮವನಾಮಃ ಕಾಯಸ್ಯ ವೇಪಥುಃ ಕಾಸಃ ಶ್ವಾಸಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಿಙ್ಘಾಣಕೋದೀರಣಂ ಧಾತುಕ್ಷಯಶ್ಚ||೨೪||
वृद्धं तु शशवत्क्षीयमाणधात्विन्द्रियादिगुणं वलीखलितकासश्वासाग्निसादादिभिरभिभूयमानं जीर्णं भवनमिवाभिवृष्टमवसीदति| तस्मिन् मारुतोद्रेकः| तेन श्लथसारमांससन्ध्यस्थिता त्वक्पारुष्यमवनामः कायस्य वेपथुः कासः श्वासः श्लेष्मसिङ्घाणकोदीरणं धातुक्षयश्च||२४||
🔊 Audio coming soon
ವೃದ್ಧಂ ತು ಶಶವತ್ ಸಮನ್ತಾತ್ ಕ್ಷೀಯಮಾಣಧಾತ್ವಾದಿಗುಣಂ ವಲ್ಯಾದಿಭಿರಭಿಭೂಯಮಾನಮವಸೀದತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕ್ಷೀಯಮಾಣಾ ಪುರ್ವೋಕ್ತಾ ವಪುಃ ಸ್ಥ್ಚ್ರ್ಯ್ಯಾದಯೋ ಗುಣಾಃ ಶಶವತ್ ಸಮನ್ತಾತ್| ವಲಯಶ್ಚರ್ಮಸಙ್ಕೋಚಾಃ| ಪಲಿತಂ ಕೇಶರೋಮ್ಣಾಂ ಶ್ಚ್ಕ್ಲ್ಯಮ್| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನೈವಂಪ್ರಕಾರಾಣಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ತಥಾಽವಸೀದತಿ ಯಥಾ ಜೀರ್ಣಂ ಭವನಮಭಿವೃಷ್ಟಂ ಜಲೇನ ಸಿಕ್ತಮ್| ತಸ್ಮಿನ್ ವಾಱ್ಧಕೇ ಶ್ಲಥಂ ಸಾರಾದಿಕಂ ಭವತಿ| ಸಾರಾಣಿ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ| ಕಾಯಸ್ಯಾವನಾಮಃ ಕುಬ್ಜತ್ವಮ್| ವೇಪಥುಃ ಕಮ್ಪಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಿಙ್ಘಾಣಕೋ ನಾಸಾಸ್ರಾವಃ| ತಯೋದೀರಣಮಿತಿ ಸರ್ವಂ ವಾತೋದ್ರೇಕಾತ್ ಇತಿ ವಯಃ|| ೨೪||
Adhikarana bAlyAdInAM kramAddashakeShu vyapagamaH (25) · Śloka 25
ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಹುಃ- ಬಾಲ್ಯಂ ವೃದ್ಧಿಃ ಪ್ರಭಾ ಮೇಧಾ ತ್ವಕ್ಶುಕ್ರಾಕ್ಷಿಶ್ರುತೀನ್ದ್ರಿಯಮ್| ದಶಕೇಷು ಕ್ರಮಾದ್ವ್ಯೇತಿ ಮನಃಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ||೨೫||
अन्ये पुनराहुः- बाल्यं वृद्धिः प्रभा मेधा त्वक्शुक्राक्षिश्रुतीन्द्रियम्| दशकेषु क्रमाद्व्येति मनःसर्वेन्द्रियाणि च||२५||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಚಾರ್ಯಾ ಇದಮಾಹುಃ| ಕ್ರಮಾದ್ದಶಸು ದಶಕೇಷು ಬಾಲ್ಯಾದಿದಶಕಂ ವ್ಯೇತಿ ವ್ಯಪಗಚ್ಛತಿ| ತತ್ರ ದಶಕೇ ಬಾಲ್ಯಂ ವ್ಯಪಗಚ್ಛತಿ| ದ್ವಿತೀಯೇ ವೃದ್ಧಿಃ| ತತಃ ಪರಂ ನ ವರ್ಧತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತೃತೀಯೇ ಪ್ರಭಾ| ಚತುರ್ಥೇ ಮೇಧಾ| ಪಞ್ಚಮೇ ತ್ವಕ್ ವ್ಯಪಗಚ್ಛತಿ| ಅನ್ಯಥಾ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಷಷ್ಠೇ ಶುಕ್ರಮ್| ಸಪ್ತಮೇ ಅಕ್ಷೀನ್ದ್ರಿಯಮ್| ಅಷ್ಟಮೇ ಶ್ರುತೀನ್ದ್ರಿಯಮ್| ನವಮೇ ಮನಃ| ದಶಮೇ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ|| ೨೫||
Adhikarana AyuShaH pramANam (26) · Śloka 26
ಏವಂ ವರ್ಷಶತಮಾಯುಷಃ ಪ್ರಮಾಣಮಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ||೨೬||
एवं वर्षशतमायुषः प्रमाणमस्मिन् काले||२६||
🔊 Audio coming soon
ಏವಂ ಸ್ಥಿತೇ ಸರ್ವಥಾಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಕಲ್ಚ್ ವರ್ಷಶತಮಾಯುಷಃ ಪ್ರಮಾಣಮ್|
Adhikarana karmavisheShAdvayaso nyUnAdhikabhAvaH (1) · Śloka 1
ಸನ್ತಿ ಪುನಃ ಕರ್ಮವಿಶೇಷಾದೂನಾಧಿಕವರ್ಷಶತಜೀವನೋ ಮನುಷ್ಯಾಃ||೧||
सन्ति पुनः कर्मविशेषादूनाधिकवर्षशतजीवनो मनुष्याः||१||
🔊 Audio coming soon
ಕೇಚಿತ್ ತು ಮನುಷ್ಯಾಃ ದೈವಸ್ಯ ಪ್ಚ್ರುಷಸ್ಯ ಚ ಕರ್ಮಣೋ ವಿಶೇಷಾದೂನಾಧಿಕವರ್ಷಶತಜೀವನೋಽಪಿ ಸನ್ತಿ|
Adhikarana nyUnAdhikajIvanAM vayasastridhA vibhAgaH (28) · Śloka 28
ತೇಷಾಂ ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಪ್ರಕೃತಿವಿಶೇಷೈರಾಯುಷಃ ಪ್ರಮಾಣಮುಪತಭ್ಯ ವಯಸ್ತ್ರಿಧಾ ವಿಭಜೇತ್||೨೮||
तेषां यथोक्तैः प्रकृतिविशेषैरायुषः प्रमाणमुपतभ्य वयस्त्रिधा विभजेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಮೂನಜೀವನಾಮಧಿಕಜೀವಿನಾಞ್ಚ ವಯಸ್ತ್ರಿಧಾ ವಿಭಜೇತ್| ತೇನ ಪಞ್ಚಾಶದ್ವರ್ಷಜೀವನಾಮಪಿ ಶೈಶವಯ್ಚ್ವನವಾರ್ಧಕ್ಯಾನ್ಯನಯೈವ ಭಾಗತ್ರಯಕಲ್ಪನಯಾ ತಥಾ ವಿಂಶತ್ಯಾದ್ಯಾಯುಷಾಞ್ಚ| ನನ್ವಿಮೇ ಊನವರ್ಷಶತಾಯುಷಃ, ಇಮೇ ಶತವರ್ಷಸಮಾಯುಷಃ ಇಮೇ ಅಧಿಕವರ್ಷಸಮಾಯುಷಃ, ಇತಿ ಕಥಂ ಜ್ಞಾಯತ ಇತಿ ಚೇದುಚ್ಯತೇ-ತೇಷಾಂ ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಪ್ರಕೃತಿವಿಶೇಷೈರಾಯುಷಃ ಪ್ರಮಾಣಮುಪಲಭ್ಯೇತಿ| ಉಕ್ತಾಃ ಪ್ರಕೃತಿವಿಶೇಷಾ ವಾತಾದಿ ದೋಷಸತ್ತ್ವಾದಿಗುಣಜಾತ್ಯಾದಿಭೇದೇನ| ತೈರ್ಹಿ ಪ್ರಮಾಣಮಾಯುಷಃ ಪರಿಜ್ಞಾಯತೇ| ತಥಾ-ವಾತೇನ ಸ್ವಲ್ಪಾಯುಷೋ ಭವನ್ತಿ| ಪಿತ್ತೇನ ಮಧ್ಯಾಯುಷಃ| ಕಫೇನ ದೀರ್ಘಾಯುಷಃ| ಏವಂ ಸಂಯೋಗೇನ ತಾರತಮ್ಯೇನ ಚಾಯುಷಸ್ತಾರತಮ್ಯಮಪ್ಯೂಹ್ಯಮ್| ತಥಾ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಾ ದೀರ್ಘಾಯುಷೋ ರಾಜಸಾ ಮಧ್ಯಾಯುಷಸ್ತಾಮಸಾಃ ಸ್ವಲ್ಪಾಯುಷಃ ತಥಾ ಜಾತಿಕುಲದೇಶಾದಿವಿಶೇಷಾದಾಯುಷೋ ವಿಶೇಷಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ|| ೨೮||
Adhikarana AyuH kShaya kramaH ekavatsarasya hrAsaH (29) · Śloka 29
ಅಪಿ ಚ - ವರ್ಷಂ ವರ್ಷಂ ಕ್ಷಯಂ ಯಾತಿ ನೃಣಾಂ ಯಾತೇ ಶತೇ ಶತೇ| ಆಯುಷೋಽಪುಣ್ಯಬಾಹುಲ್ಯಾದ್ಯದಾ ಯನ್ಮಾನಮಿಷ್ಯತೇ||೨೯||
अपि च - वर्षं वर्षं क्षयं याति नृणां याते शते शते| आयुषोऽपुण्यबाहुल्याद्यदा यन्मानमिष्यते||२९||
🔊 Audio coming soon
ಅಪಿ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ನೃಣಾಂ ಪುರುಷಾಣಾಂ ಯದಾ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಕೃತಯುಗಾದೀ ದಶವರ್ಷಶತಾದಯೋ ವಾ ಯದಾಯುಷೋ ಮಾನನಿಷ್ಯತೇ ತೇನ ಮಾನೇನ ಸಂವತ್ಸರಶತೇ ಪೂರ್ಣೇ ಏಕಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಪುಣ್ಯಬಾಹುಲ್ಯಾದವಶ್ಯಂ ಕ್ಷಯಂ ಯಾತಿ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಯಸ್ಯ ಯದಾ ಸಂವತ್ಸರಶತಮಾಯುಷಃ ಪ್ರಮಾಣಂ ಸ ಏಕೇನ ಸಂವತ್ಸರೇಣೋನಂ ವರ್ಷಶತಂ ಜೀವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನೇನ ಕ್ರಮೇಣ ಸಹಸ್ರಾಧಿಕಜೀವಿನಾಂ ದಶವರ್ಷಜೀವಿನಾಂ ಚ ಭಗಕಲ್ಪನಯಾ ಕ್ಷಯ ಆಯುಷೋ ವಾಚ್ಯಃ|| ೨೯||
Adhikarana balasya traividhyAdi (30) · Śloka 30
ಬಲಮಪಿ ತ್ರಿವಿಧಂ ಭವತಿ| ಸಹಜಂ ಕಾಲಕೃತಂ ಯುಕ್ತಿಕೃತಞ್ಚ| ತತ್ರ ಸಹಜಂ ದೇಹಸತ್ತ್ವಯೋಃ ಪ್ರಾಕೃತಮ್| ಕಾಲಕೃತಮೃತುವಿಭಾಗಜಂ ವಯಃ ಕೃತಞ್ಚ| ಯುಕ್ತಿಕೃತಂ ಪುನರಾಹಾರವಿಹಾರೋತ್ಥಮೂರ್ಜಸ್ಕರಂ ಯೋಗಜಞ್ಚ||೩೦||
बलमपि त्रिविधं भवति| सहजं कालकृतं युक्तिकृतञ्च| तत्र सहजं देहसत्त्वयोः प्राकृतम्| कालकृतमृतुविभागजं वयः कृतञ्च| युक्तिकृतं पुनराहारविहारोत्थमूर्जस्करं योगजञ्च||३०||
🔊 Audio coming soon
ನ ಕೇವಲಂ ಪುರುಷೇ ವಯಸ್ತ್ರಿವಿಧಮ್| ಯಾವತ್ ಸಹಜತ್ವಾಭೇದೇನ ಬಲಮಪಿ ತ್ರಿವಿಧಮ್| ತತ್ರ ಸಹಜಂ ದೇಹಸತ್ತ್ವಸ್ವಭಾವಾಯಾತಮ್| ಕಾಲಕೃತಂ ಹೇಮನ್ತಾದ್ಯೃತುಷಟ್ಕಜನಿತಂ ವಯೋವಿಶೇಷಕೃತಞ್ಚ| ಯುಕ್ತಿಕೃತಾಽಽಹಾರಾದಿವಿಶೇಷಜಮೂರ್ಜಸ್ಕರಂ ಯೋಗಜಞ್ಚ| ಊರ್ಜಸ್ಕರಂ ರಸಾಯನವಾಜೀರಣಾದಿ|
Adhikarana balavRuddhikarA bhAvAH (31) · Śloka 31
ತದ್ ವೃದ್ಧಿಕರಾಸ್ತ್ವಿಮೇ ಚ ಭಾವಾ ಭವನ್ತಿ| ತದ್ಯಥಾಬಲವತ್ಪುರುಷೇ ದೇಶೇ ಜನ್ಮ, ತದ್ವಿಧೇ ಚ ಕಾಲೇ, ಸುಖಶ್ಚ ಕಾಲಯೋಗೋ ಬೀಜಕ್ಷೇತ್ರಗುಣಶರೀರಾಹಾರಸತ್ತ್ವಸಮ್ಪತ್ತಯಃ ಸ್ವಭಾವೋಯ್ಚ್ವನಂ ವ್ಯಾಯಾಮೋಹರ್ಷಶ್ಚ||೩೧||
तद् वृद्धिकरास्त्विमे च भावा भवन्ति| तद्यथाबलवत्पुरुषे देशे जन्म, तद्विधे च काले, सुखश्च कालयोगो बीजक्षेत्रगुणशरीराहारसत्त्वसम्पत्तयः स्वभावोय्च्वनं व्यायामोहर्षश्च||३१||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯ ತ್ರಿವಿಧಸ್ಯಾಪಿ ಬಲಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ಭಾವಾ ವೃದ್ಧಿಕರಾಃ| ತದ್ಯಥಾ-ಯಸ್ಮಿನ್ ದೇಶೇ ಪುರುಷಾ ಬಲವನ್ತೋ ಭವನ್ತಿ ತತ್ರ ದೇಶೇ ಜನ್ಮ| ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಚ ಬಲವನ್ತೋ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಜನ್ಮ ಸುಖಶ್ಚ ಕಾಲಯೋಗಃ ಸಮಯೋಗಃ| ಬೀಜಗುಣಮಪಿ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಪರಿಪೂರ್ಣತಾದಿಕಮ!| ಕ್ಷೇತ್ರಗುಣೋ ಮಾತುಃ ಸ್ವಭಾವಾಹಾರಾದಿವಿಶೇಷಃ| ತಥಾ ಜಾತಸ್ಯ ಶರೀರಾದಿ ಸಮ್ಪತ್ತಯಃ| ಸ್ವಭಾವಾದಿಕಂ ಚೇತಿ ಬಲಸ್ಯ ವೃದ್ಧೇರ್ಹೇತುಃ|| ೩೧||
Adhikarana aShTau sArANi (32) · Śloka 32
ತಥಾ ಸಾರಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ತ್ವಗ್ರಕ್ತಮಾಂಸಮೇದೋಽಸ್ಥಿಮಜ್ಜಶುಕ್ರಸತ್ತ್ವಾತ್ಮಕಾನ್ಯುತ್ತರೋತ್ತರವರಾಣಿ ಬಲಮಾನಜ್ಞಾರ್ಥಮುಪದಿಶ್ಯನ್ತೇ||೩೨||
तथा साराण्यष्टौ त्वग्रक्तमांसमेदोऽस्थिमज्जशुक्रसत्त्वात्मकान्युत्तरोत्तरवराणि बलमानज्ञार्थमुपदिश्यन्ते||३२||
🔊 Audio coming soon
ಅಸ್ಯ ಚ ಬಲಸ್ಯ ಮಾನವಿಶೇಷಪರಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಂ ತ್ವಗಾದ್ಯಾತ್ಮಕಾನ್ಯಷ್ಟೌ ಸಾರಾಣ್ಯುಕ್ತಾನಿ| ತಾನಿ ಚ ಯಥೋತ್ತರಮಗ್ರ್ಯಾಣಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಾನಿ| ತೇನ ತ್ವಕ್ಸಾರವಾನ್ ಬಲೀ ಭವತಿ| ತತೋ ರಕ್ತಸಾರವಾನ್| ತತೋ ಮಾಂಸಸಾರವಾನ್| ತತೋ ಮೇದಸ್ಸಾರವಾನ್| ಇತ್ಯೇವಮಾದಿ ಸತ್ತ್ವಂ ಯಾವತ್| ತ್ವಗೇವ ಸಾರಮೇವಂ ಸರ್ವತ್ರ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಏತಾವತಾ ಬಲಮಾನಪರಿಜ್ಞಾನದರ್ಶನೇನ ಭಿಷಗ್ಬಲಂ ಜಾನೀಯಾತ್|| ೩೨||
Adhikarana kevalasharIropacayApacayAdibhirna balAbalanirNayaH (33) · Śloka 33
ಅಪಿ ಚ ನ ಮುಹ್ಯೇದ್ದೇಹಮಾತ್ರದರ್ಶನಾದೇವ ಭಿಷಗಯಮುಪಚಯೇನ ಮಹಾಶರೀರತ್ವಾದ್ವಾ ಬಲವಾನಯಂ ಕೃಶತ್ವಾದಲ್ಪಶರೀರತ್ವಾದ್ವಾಲ್ಪಬಲ ಇತಿ| ತಚ್ಚೋಭಯಮನ್ಯಥಾದೃಷ್ಟಂ ಗಜಸಿಂಹೇ|೩೩|
अपि च न मुह्येद्देहमात्रदर्शनादेव भिषगयमुपचयेन महाशरीरत्वाद्वा बलवानयं कृशत्वादल्पशरीरत्वाद्वाल्पबल इति| तच्चोभयमन्यथादृष्टं गजसिंहे|३३|
🔊 Audio coming soon
ಶರೀರಮಾತ್ರದರ್ಶನೇ ಭಿಷಗ್ ಬಲೇ ಉಕ್ತನಯಾನ್ನ ಮುಹ್ಯೇತ್| ಅಯಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಮೋಹೇ ಹೇತುರುಚ್ಯತೇ| ತದುಭಯಮುಪಚಯೇನ ಬಲವತ್ತ್ವಂ ಕೃಶತ್ವೇನ ಚಾಲ್ಪಬಲವತ್ವಂ ಗಜಸಿಂಹೇಽನ್ಯಥಾ ವೈಪರೀತ್ಯೇನ ದೃಷ್ಟಮ್| ಸಿಂಹಃ ಕೃಶೋಽಪ್ಯತಿ ಬಲೋ ಗಜಃ ಸ್ಥೂಲೋಽಪ್ಯಲ್ಪಬಲ ಇತಿ|| ೩೩||
Adhikarana sarvasAropetasya guNAH (34) · Śloka 33
ತತ್ರ ಸರ್ವೇಃ ಸಾರೈರುಪೇತೋ ಭವತ್ಯತಿಬಲಃ ಪರಮಗ್ಚ್ರವಯುಕ್ತಃ ಕ್ಲೇಶಕ್ಷಮಃ ಸರ್ವಾರಮ್ಭೇಷ್ವಾತ್ಮನಿ ಪ್ರತ್ಯಾಶಾವಾನ್ ಕಲ್ಯಾಣಾಭಿನಿವೇಶೋ ಸ್ಥಿರಶರೀರಃ ಸುಸಮಾಹಿತಗತಿಃ ಸಾನುನಾದಸ್ನಿಗ್ಧಬಮ್ಭೀರಮಾಹಾಸ್ವರಃ ಸುಖೈಶ್ವರ್ಯ್ಯವಿತ್ತೋಪಭೋಗಸಮ್ಮಾನ ಭಾಙ್ಮನ್ದಜರಾಮಯಃ| ಪ್ರಾಯಸ್ತುಲ್ಯಗುಣವಿಸ್ತೀರ್ಣಾಪತ್ಯೋ ದೀರ್ಘಾಯುಶ್ಚ೨||೩೩||
तत्र सर्वेः सारैरुपेतो भवत्यतिबलः परमग्च्रवयुक्तः क्लेशक्षमः सर्वारम्भेष्वात्मनि प्रत्याशावान् कल्याणाभिनिवेशो स्थिरशरीरः सुसमाहितगतिः सानुनादस्निग्धबम्भीरमाहास्वरः सुखैश्वर्य्यवित्तोपभोगसम्मान भाङ्मन्दजरामयः| प्रायस्तुल्यगुणविस्तीर्णापत्यो दीर्घायुश्च२||३३||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಸರ್ವಸಾರಸಂಯುಕ್ತೋಽತಿಬಲತ್ವಾದಿಗುಣೋ ಭವತಿ| ಪ್ರತ್ಯಾಶಾವಾನ್ ನಾನಾರಮ್ಭೇಷು ಸಮ್ಭಾವಿತಫಲಃ| ಕಲ್ಯಾಣೇಷು ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟೇಷ್ವಭಿನಿವೇಶೋ ಯಸ್ಯ| ಸಹಾನುನಾದಾದಿಭಿರ್ವರ್ತ್ತತೇ ಸ್ವರೋ ಯಸ್ಯ| ತಥಾ ಸುಖಾದಿಭಾಕ್| ಏಶ್ವರ್ಯ್ಯ ಪ್ರಭವನಮ್| ಮನ್ದ್ಚ್ ಜರಾಮಯ್ಚ್ ಯಸ್ಯ| ಪ್ರಾಯಸ್ತುಲ್ಯೈರಾತ್ಮಸದೃಶೈರ್ಗುಣೈರ್ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾನ್ಯಪತ್ಯಾನಿ ಯಸ್ಯ| ದೀರ್ಘಾಯುಶ್ಚ ಭವತಿ|| ೩೪||
Adhikarana asAramadhyamasArau (35) · Śloka 35
ತದ್ವಿಪರೀತಸ್ತ್ವಸಾರಃ| ಮಧ್ಯೋ ಮಧ್ಯಗುಣಃ||೩೫||
तद्विपरीतस्त्वसारः| मध्यो मध्यगुणः||३५||
🔊 Audio coming soon
ಯೋ ವಿದ್ಯಮಾನಸರ್ವಸಾರಗುಣವೈಪರೀತ್ಯಯುಕ್ತೋ ಭವತಿ ಸೋಽಸಾರಃ| ಯಸ್ಯ ತು ಮಧ್ಯಮಾನಿ ಸಾರಾಣಿ ಸ ಗುಣೈರಪಿ ಮಧ್ಯೋ ಭವತಿ|| ೩೫||
Adhikarana samasharIrAvayavapramANam (36) · Śloka 36
ಪ್ರಮಾಣಂ ಪುನಃ ಸ್ವಾಙ್ಗುಲೈಃ| ಪಾದಾಙುಷ್ಠಪ್ರದೇಶಿನ್ಯ್ಚ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾಯತೇ| ತಿಸ್ರೋಽನ್ಯಾಃ ಕ್ರಮೇಣೋತ್ತರೋತ್ತರಂ ಪಞ್ಚಮಭಾಗಹೀನಾಸ್ತನ್ನಖಹೀನಾ ವಾ| ಚತುರಙ್ಗುಲಾಯತಾಃ ಪೃಥಕ್ ಪದಪಾದತಲಪಾರ್ಷ್ಣಯಃ| ಷಟ್ಪಞ್ಚಚತುರಙ್ಗುಲವಿಸ್ತೃತಾಶ್ಚತುರ್ದಶೈವಾಯಾಮೇನ ಪಾದಶ್ಚತುರ್ದಶೈವ ಪರಿಣಾಹೇನ| ತಥಾ ಗುಲ್ಫೌ ಜಙ್ಘಾಮಧ್ಯಞ್ಚ| ಚತುರಙ್ಗುಲೋತ್ಸೇಧಃ ಪಾದಃ| ಅಷ್ಟಾದಶಾಯಾಮಾ ಜಙ್ಘಾ ಊರುಶ್ಚ| ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಜಾನು| ತ್ರಿಂಶದಙ್ಗುಲಪರಿಣಾಹ ಊರುಃ| ಷಡಾಯಾಮೌ ಮುಷ್ಕಮೇಢ್ರಾವಷ್ಟಪಞ್ಚಪರಿಣಾಹೌ| ಷೋಡಶವಿಸ್ತಾರಾ ಕಟೀ ಪಞ್ಚಾಶತ್ ಪರಿಣಾಹಾ| ದಶಾಙ್ಗುಲಂ ಬಸ್ತಿಶಿರಃ| ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಮುದರಮ್| ದಶವಿಸ್ತಾರೇ ದ್ವಾದಶಾಯಾಮೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ| ದ್ವಾದಶೋತ್ಸೇಧಂ ತ್ರಿಕಮ್| ಅಷ್ಟಾದಶೋತ್ಸೇಧಂ ಪೃಷ್ಠಮ್| ದ್ವಾದಶಕಂ ಸ್ತನಾನ್ತರಮದ್ವಯಙ್ಗುಲಂ ಸ್ತನಪರ್ಯ್ಯನ್ತಮ್| ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಯಙ್ಗುಲವಿಶಾಲಂ ದ್ವಾದಶೋತ್ಸೇಧಮುರಃ| ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಹೃದಯಮ್| ಅಷ್ಟಕೌ ಸ್ಕನ್ಧೇ ಕಕ್ಷೇ ಚ| ಷಟ್ಕಾವಂಸೌ| ಷೋಡಶಕೌ ಪ್ರವಾಹೂ| ಪಞ್ಚದಶಕ್ಚ್ ಪ್ರಪಾಣೀ| ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೌ ಪಾಣೀ| ತತ್ರಾಪಿ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಾ ಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲಿಃ| ತತೋಽರ್ಧಾಙ್ಗುಲಹೀನೇ ಪ್ರದೇಶಿನ್ಯನಾಮಿಕೇ| ಸಾರ್ಧತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲ್ಚ್ ಕನಿಷ್ಠಿಕಾಙ್ಗುಷ್ಠೌ| ಚತುರಙ್ಗುಲೋತ್ಸೇಧಾ ದ್ವಾವಿಂಶತಿಪರಿಣಾಹಾ ಶಿರೋಧರಾ| ದ್ವಾದಶೋತ್ಸೇಧಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪರಿಣಾಹಮಾನನಮ್| ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಮಾಸ್ಯಮ್| ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಪೃಥಕ್ ಚಿಬುಕ್ಚ್ಷ್ಠನಾಸಾ ದೃಷ್ಟ್ಯನ್ತ್ಕರ್ಣಲಲಾಟಮ್| ತ್ರಿಭಾಗಾಙ್ಗುಲವಿಸ್ತಾರಾ ನಾಸಾಪುಟಮರ್ಯ್ಯಾದಾ| ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾಯತಮಙ್ಗುಷ್ಠೋದರವಿಸ್ತೃತಂ ನೇತ್ರಮ್| ತತ್ರ ಶುಕ್ಲಾತ್ತೃತೀಯಾಂಶಂ ಕೃಷ್ಣಮ್| ಕೃಷ್ಣಾನ್ನವಮಾಂಶಾ ಮಸೂರದಲಮಾತ್ರಾ ದೃಷ್ಟಿಃ| ಷಡಙ್ಗುಲೋತ್ಸೇಧಂ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪರಿಣಾಹಂ ಶಿರ ಇತಿ| ಸರ್ವಂ ಪುನಃ ಶರೀರಮಙ್ಗುಲಾನಿ ಚತುರಶೀತಿಃ| ತದಾಯಾಮವಿಸ್ತಾರಸಮಂ ಸಮಮುಚ್ಯತೇ||೩೬||
प्रमाणं पुनः स्वाङ्गुलैः| पादाङुष्ठप्रदेशिन्य्च् द्व्यङ्गुलायते| तिस्रोऽन्याः क्रमेणोत्तरोत्तरं पञ्चमभागहीनास्तन्नखहीना वा| चतुरङ्गुलायताः पृथक् पदपादतलपार्ष्णयः| षट्पञ्चचतुरङ्गुलविस्तृताश्चतुर्दशैवायामेन पादश्चतुर्दशैव परिणाहेन| तथा गुल्फौ जङ्घामध्यञ्च| चतुरङ्गुलोत्सेधः पादः| अष्टादशायामा जङ्घा ऊरुश्च| चतुरङ्गुलं जानु| त्रिंशदङ्गुलपरिणाह ऊरुः| षडायामौ मुष्कमेढ्रावष्टपञ्चपरिणाहौ| षोडशविस्तारा कटी पञ्चाशत् परिणाहा| दशाङ्गुलं बस्तिशिरः| द्वादशाङ्गुलमुदरम्| दशविस्तारे द्वादशायामे पार्श्वे| द्वादशोत्सेधं त्रिकम्| अष्टादशोत्सेधं पृष्ठम्| द्वादशकं स्तनान्तरमद्वयङ्गुलं स्तनपर्य्यन्तम्| चतुर्विंशत्यङ्गुलविशालं द्वादशोत्सेधमुरः| द्व्यङ्गुलं हृदयम्| अष्टकौ स्कन्धे कक्षे च| षट्कावंसौ| षोडशकौ प्रवाहू| पञ्चदशक्च् प्रपाणी| द्वादशाङ्गुलौ पाणी| तत्रापि पञ्चाङ्गुला मध्यमाङ्गुलिः| ततोऽर्धाङ्गुलहीने प्रदेशिन्यनामिके| सार्धत्र्यङ्गुल्च् कनिष्ठिकाङ्गुष्ठौ| चतुरङ्गुलोत्सेधा द्वाविंशतिपरिणाहा शिरोधरा| द्वादशोत्सेधं चतुर्विंशतिपरिणाहमाननम्| पञ्चाङ्गुलमास्यम्| चतुरङ्गुलं पृथक् चिबुक्च्ष्ठनासा दृष्ट्यन्त्कर्णललाटम्| त्रिभागाङ्गुलविस्तारा नासापुटमर्य्यादा| द्व्यङ्गुलायतमङ्गुष्ठोदरविस्तृतं नेत्रम्| तत्र शुक्लात्तृतीयांशं कृष्णम्| कृष्णान्नवमांशा मसूरदलमात्रा दृष्टिः| षडङ्गुलोत्सेधं द्वात्रिंशत्परिणाहं शिर इति| सर्वं पुनः शरीरमङ्गुलानि चतुरशीतिः| तदायामविस्तारसमं सममुच्यते||३६||
🔊 Audio coming soon
ಅನನ್ತರಂ ಶರೀರಾವಯವಾನಾಮಙ್ಗುಲಾದಿನಾ ಪ್ರಮಾಣಮುಚ್ಯತೇ| ಆಯಾಮೋ ದೈರ್ಘ್ಯಮ್| ವಿಸ್ತಾರೋ ವ್ಯಾಸಃ| ಪರಿಣಾಹಃ ಪರಿವರ್ತ್ತುಲತಾ| ತತ್ರ ಪಾದಾಙ್ಗುಷ್ಠಃ ತತ್ಸಮೀಪೇ ಚಾಙ್ಗುಲೀ ಆಯಾಮೇನ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ| ಅನ್ಯಾಸ್ತ್ರಿಸ್ರೋಽಙ್ಗುಲ್ಯಃ ಕ್ರಮೇಣ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಸ್ಯ ಪಞ್ಚಮಭಾಗೇನ ಹೀನಾಃ| ಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಾ ಮಧ್ಯಮಾ ತತೋಽನಾಮಿಕಾ ತತಃ ಕನಿಷ್ಠೇತಿ| ಯಥೋತ್ತರಾರ್ಥಃ| ಪ್ರಪದಾದಿತ್ರಯಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಾಯಾಮೇನ ಚತುರಙ್ಗುಲಮ್| ಪ್ರಪದಮಙ್ಗುಲಲ್ಯನನ್ತರಂ ಪಾದಾಗ್ರಂ ಪಾದತಲಮ್| ಪಾದಮಧ್ಯಂ ಪಾರ್ಷ್ಣಿಃ ಖುಡಿಕಾಭಾಗಸ್ತತ್ರ ಚ ಪ್ರಪದಂ ವಿಸ್ತಾರೇಣ ಷಡಙ್ಗುಲಂ ಪಾದತಲಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗುಲಮ್| ಪಾರ್ಷ್ಣಿಃ ಚತುರಙ್ಗುಲಾ| ದ್ವೇ ಚತ್ವಾರೀತಿ ಗುಣಾನಿ| ಚತುರ್ದಶಾಯಾಮೇನ ಪಾದಃ ಪರಿಣಾಹಃ ಪಾದಪೃಷ್ಠಾತ್ ಪಾದತಲಂ ಯಾವತ್| ಗುಲ್ಫಜಙ್ಘಾಮಧ್ಯೇ ಅಪಿ ಪರಿಣಾಹೇನ ಚತುರ್ದಶಾಙ್ಗುಲೇ| ಪಾದಸ್ಯೋತ್ಸೇಧಃ ಕ್ಷಿತಿಲಗ್ನಾತ್ ಪ್ರಭೃತಿ ಗುಲ್ಫೋ ಯಾವತ್| ಸಃ ಚತುರಙ್ಗುಲಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ಮುಷ್ಕಾವಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಪರಿಣಾಹ್ಚ್ ಷಡಾಯಾಮಮೇಢ್ರಃ ಪಞ್ಚಪರಿಣಾಹಃ ಷಡಾಯಾಮಃ| ಕಟೀ ಮೇಢ್ರಮುಷ್ಕಯೋರುಪರಿಭಾಗೇ| ದಶಾಙ್ಗುಲಂ ಬಸ್ತಿಶಿರ ಆಯಾಮೇನ ಮೇಢ್ರಮೂಲಾನ್ನಾಭಿಪ್ರದೇಶೋ ಯಾವತ್| ಸುಬೋಧಮ್| ತ್ರಿಕಶ್ಚ ಕಟ್ಯಾ ಏವೋತ್ಸೇಧಾದ್ಚ್ನ್ನತ್ಯಮ್| ಸ್ತನಪರ್ಯ್ಯನ್ತಂ ಸ್ತನಪಾರ್ಶ್ವಮ್| ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಹೃದಯಮಿತಿ| ಅತಃ ಪ್ರಭೃತಿ ಕನಿಷ್ಠಿಕಾಙ್ಗುಷ್ಠಾವಿತ್ಯೇವಮನ್ತಮ್ ಆಯಾಮೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ| ಆಸ್ಯಂ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಂ ಚಿಬುಕಾದಿಕಂ ಪೃಥಕ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಚತಙ್ಗುಲಮಾಯಾಮೇನ| ದೃಷ್ಟ್ಯನ್ತರಂ ದೃಷ್ಟಿಮಣ್ಡಲೋಯೋರ್ಮಧ್ಯಮ್| ನಾಸಾಪುಟಯೋರ್ಯಾ ಮರ್ಯ್ಯಾದಾ ಮಾಂಸಮಯೀ| ತ್ರಿಭಾಗಾಙ್ಗುಲಮಙ್ಗುಲಸ್ಯ ತೃತೀಯೋ ಭಾಗಃ| ತೄತೀಯಾಂಶೋ ನೇತ್ರಭಾಗಾಚ್ಛುಕ್ಲಾತ್| ಮಸೂರದಲಮಾತ್ರಾ ಘನತ್ವೇನ| ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ಸಮಪ್ರಮಾಣಮ್| ಶರೀರಂ ಸಮಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ|| ೩೬||
Adhikarana avayavaparimANasya cAturvidhyam (37) · Śloka 37
ತತ್ರ ಯಥೋಕ್ತಪರಿಮಾಣಮಿಷ್ಟಮನಿಷ್ಟಂ ಹೀನಮಧಿಕಂ ವಾ||೩೭||
तत्र यथोक्तपरिमाणमिष्टमनिष्टं हीनमधिकं वा||३७||
🔊 Audio coming soon
ಯಥೋಕ್ತಾಯಾಮವಿಸ್ತಾರೋತ್ಸೇಧೇನ ಸಮೇನ ಪರಿಮಾಣಮಿಷ್ಟಮ್| ತಥಾಽತ್ಯನ್ತದೀರ್ಘತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮನಿಷ್ಟಮ್| ಹೀನಾಧಿಕಪ್ರಮಾಣಾವಯವಮನಿಷ್ಟಮ್|| ೩೭||
Adhikarana hRasvadIrghAdibhedenAShTau sharIrANi (1) · Śloka 1
ತಥಾಽತಿಹ್ರಸ್ವದೀರ್ಘಗ್ಚ್ರಕೃಷ್ಣರೋಮಾರೋಮಸ್ಥೂಲಕೃಶಂ ಚೇತಿ||೧||
तथाऽतिह्रस्वदीर्घग्च्रकृष्णरोमारोमस्थूलकृशं चेति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iShTasharIralakShaNam (38) · Śloka 2
ಇಷ್ಟಞ್ಚ ಪುನರ್ಮಹಾಶರೀರದರ್ಶನವದನಹನುಸ್ತನಾಗ್ರಪೃಷ್ಠಸ್ವರಮುಪಚಿತೋರುಸ್ಫಿಕ್ಕಟೀವಕ್ಷೋಗ್ರೀವಾತಾಲುಕಮುಭಯಗುಣಪಾಣಿಪಾದಚಿಬುಕಕರ್ಣಲಲಾಟಮ್| ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಸ್ಥಿದನ್ತನಖಾಙ್ಗುಲಿಪರ್ವಕಮ್||೨||
इष्टञ्च पुनर्महाशरीरदर्शनवदनहनुस्तनाग्रपृष्ठस्वरमुपचितोरुस्फिक्कटीवक्षोग्रीवातालुकमुभयगुणपाणिपादचिबुककर्णललाटम्| सूक्ष्मास्थिदन्तनखाङ्गुलिपर्वकम्||२||
🔊 Audio coming soon
ದೀರ್ಘಾಙ್ಗುಲಿಸಕ್ಥಿಬಾಹೂಚ್ಛ್ವಾಸೇಕ್ಷಿತನೇತ್ರಜಿಹ್ವಮ್| ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ- ಸ್ಯಾಧರ್ಚ್ಷ್ಠಜಿಹ್ವಾಲಲಾಟಕರ್ಣಪೀಠಯಕ್ಷೋಽಲ್ಪಮೇಢ್ರಗ್ರೀವಾಕೇಶಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಕ್ಕಚಕರಜನಯನದಶನಸ್ವನಮ್| ಸ್ಥಿರೇನ್ದ್ರಿಯತ್ವಙ್- ನಖಕೇಶಪಾರ್ಶ್ವಮ್ ಗಮ್ಭೀರನಾಭಿಸನ್ಧಿಸ್ವರಮ್| ಗೂಢಜತ್ರುಪೃಷ್ಠ- ವಂಶದನ್ತಮೂಲಮ್| ರಕ್ತಾಲ್ವೋಷ್ಠನಖನೇತ್ರಾನ್ತಮ್| ಆತಾಮ್ರಜಿ- ಹ್ವಾಹಸ್ತಪಾದತಲಮ್| ಕೃಷ್ಣಕೇಶಭ್ರೂನೇತ್ರಪಕ್ಷ್ಮತಾರಕಮ್| ಶುಕ್ಲ- ಶುಕ್ಲಮಣ್ಡಲದಶನಚರಿತಮ್| ನೀಚೈರ್ಬುದ್ಧಕರ್ಣಸ್ತನನಾಸಾಗ್ರ- ಚಂಕ್ರಮಣಮ್| ಘನಸ್ಕನ್ಧಕನ್ಧರಾದನ್ತಾಙ್ಗುಲಿತ್ವಕ್ಸ್ಛಾರ್ದಮ್| ತನುನಖಮಧ್ಯಜಿಹ್ವಮ್| ವೃತ್ತಸ್ಫಿಗ್ಗ್ರೀವಾನಖಮ್| ಸಮಪೃಷ್ಠದನ್ತ- ಲಲಾಟೇಕ್ಷಿತಮ್| ತಥಾ ನುಪೂರ್ವವೃತ್ತಾವೂರು| ದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತ್ತನಾಭಿಃ ಪ್ರಕೃಷ್ಟನ್ತರ್ಚ್ ಸ್ತನ್ಚ್ ಭ್ರುವೌ ಚ| ಕೂರ್ಮ್ಮಾಕೃತಯೋ ನಖಾಃ ಪಾದೌ ಚ| ಋಜ್ವಾಸ್ಯಂ ನಾಸಾವಂಶಶ್ಚ| ಅನುಲ್ಬಣೇ ಹನುವೇಷಶ್ಚ| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ತಾಲು ಜಿಹ್ವಾ ಚ| ನಾತಿಸ್ಥೂಲಕೃಶಾವೋಷ್ಠೌ ದೇಹಬನ್ಧಶ್ಚ| ಸಸ್ಪನ್ದಂ ಹೃದಯಂ ಶಙ್ಖ್ಚ್ ಮನ್ಯೇ ಚ| ಸೋಷ್ಮತಾಲುಪಾದೋದರಂ ನಿಃಶ್ವಾಸಾಶ್ಚ| ಪೃಷ್ಠತೋಽವನತ್ಚ್ ರೋಮಶೌ ಚ ಕರ್ಣೌ| ಈಷತ್ಪ್ರಲಮ್ಬಿನ್ಯ್ಚ್ ಭ್ರುವೌ| ವಲಿನಂ ಸುಶ್ಲಿಷ್ಟಸನ್ಧ್ಯರ್ಧಚನ್ದ್ರಾಕೃತಿಲಲಾಟಮ್| ಆತಪತ್ರೋಪಮಂ ಶಿರಃ| ನೈಕಮೂಲಾ ಮೃದವಃ ಕೇಶಾಃ| ದೃಢಂ ಗೂಢಂ ಚ ಸಿರಾಸ್ಥಿ- ಸನ್ಧಿಃ| ಪ್ರಕೃತಿಯುಕ್ತಾನಿ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಗುಹ್ಯಾನಿ ಹಸಿತರು- ದಿತಾನಿ ಚ ಚೇಷ್ಟಿತಾನಿ| ತಥಾ ಸ್ನಾತಾಲಿಪ್ತಮಧಃ ಪ್ರಸೃತಾನು- ಪೂರ್ವ್ಯಾಶುಷ್ಯದಿಷ್ಟಂ ಶರೀರಮ್|| ೩೮||
Adhikarana iShTasharIralakShaNam (38) · Śloka 38
ಇಷ್ಟಞ್ಚ ಪುನರ್ಮಹಾಶರೀರದರ್ಶನವದನಹನುಸ್ತನಾಗ್ರಪೃಷ್ಠಸ್ವರಮುಪಚಿತೋರುಸ್ಫಿಕ್ಕಟೀವಕ್ಷೋಗ್ರೀವಾತಾಲುಕಮುಭಯಗುಣಪಾಣಿಪಾದಚಿಬುಕಕರ್ಣಲಲಾಟಮ್| ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಸ್ಥಿದನ್ತನಖಾಙ್ಗುಲಿಪರ್ವಕಮ್| ದೀರ್ಘಾಙ್ಗುಲಿಸಕ್ಥಿಬಾಹೂಚ್ಛ್ವಾಸೇಕ್ಷಿತನೇತ್ರಜಿಹ್ವಮ್| ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ- ಸ್ಯಾಧರ್ಚ್ಷ್ಠಜಿಹ್ವಾಲಲಾಟಕರ್ಣಪೀಠಯಕ್ಷೋಽಲ್ಪಮೇಢ್ರಗ್ರೀವಾಕೇಶಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಕ್ಕಚಕರಜನಯನದಶನಸ್ವನಮ್| ಸ್ಥಿರೇನ್ದ್ರಿಯತ್ವಙ್- ನಖಕೇಶಪಾರ್ಶ್ವಮ್ ಗಮ್ಭೀರನಾಭಿಸನ್ಧಿಸ್ವರಮ್| ಗೂಢಜತ್ರುಪೃಷ್ಠ- ವಂಶದನ್ತಮೂಲಮ್| ರಕ್ತಾಲ್ವೋಷ್ಠನಖನೇತ್ರಾನ್ತಮ್| ಆತಾಮ್ರಜಿ- ಹ್ವಾಹಸ್ತಪಾದತಲಮ್| ಕೃಷ್ಣಕೇಶಭ್ರೂನೇತ್ರಪಕ್ಷ್ಮತಾರಕಮ್| ಶುಕ್ಲ- ಶುಕ್ಲಮಣ್ಡಲದಶನಚರಿತಮ್| ನೀಚೈರ್ಬುದ್ಧಕರ್ಣಸ್ತನನಾಸಾಗ್ರ- ಚಂಕ್ರಮಣಮ್| ಘನಸ್ಕನ್ಧಕನ್ಧರಾದನ್ತಾಙ್ಗುಲಿತ್ವಕ್ಸ್ಛಾರ್ದಮ್| ತನುನಖಮಧ್ಯಜಿಹ್ವಮ್| ವೃತ್ತಸ್ಫಿಗ್ಗ್ರೀವಾನಖಮ್| ಸಮಪೃಷ್ಠದನ್ತ- ಲಲಾಟೇಕ್ಷಿತಮ್| ತಥಾ ನುಪೂರ್ವವೃತ್ತಾವೂರು| ದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತ್ತನಾಭಿಃ ಪ್ರಕೃಷ್ಟನ್ತರ್ಚ್ ಸ್ತನ್ಚ್ ಭ್ರುವೌ ಚ| ಕೂರ್ಮ್ಮಾಕೃತಯೋ ನಖಾಃ ಪಾದೌ ಚ| ಋಜ್ವಾಸ್ಯಂ ನಾಸಾವಂಶಶ್ಚ| ಅನುಲ್ಬಣೇ ಹನುವೇಷಶ್ಚ| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ತಾಲು ಜಿಹ್ವಾ ಚ| ನಾತಿಸ್ಥೂಲಕೃಶಾವೋಷ್ಠೌ ದೇಹಬನ್ಧಶ್ಚ| ಸಸ್ಪನ್ದಂ ಹೃದಯಂ ಶಙ್ಖ್ಚ್ ಮನ್ಯೇ ಚ| ಸೋಷ್ಮತಾಲುಪಾದೋದರಂ ನಿಃಶ್ವಾಸಾಶ್ಚ| ಪೃಷ್ಠತೋಽವನತ್ಚ್ ರೋಮಶೌ ಚ ಕರ್ಣೌ| ಈಷತ್ಪ್ರಲಮ್ಬಿನ್ಯ್ಚ್ ಭ್ರುವೌ| ವಲಿನಂ ಸುಶ್ಲಿಷ್ಟಸನ್ಧ್ಯರ್ಧಚನ್ದ್ರಾಕೃತಿಲಲಾಟಮ್| ಆತಪತ್ರೋಪಮಂ ಶಿರಃ| ನೈಕಮೂಲಾ ಮೃದವಃ ಕೇಶಾಃ| ದೃಢಂ ಗೂಢಂ ಚ ಸಿರಾಸ್ಥಿ- ಸನ್ಧಿಃ| ಪ್ರಕೃತಿಯುಕ್ತಾನಿ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಗುಹ್ಯಾನಿ ಹಸಿತರು- ದಿತಾನಿ ಚ ಚೇಷ್ಟಿತಾನಿ| ತಥಾ ಸ್ನಾತಾಲಿಪ್ತಮಧಃ ಪ್ರಸೃತಾನು- ಪೂರ್ವ್ಯಾಶುಷ್ಯದಿಷ್ಟಂ ಶರೀರಮ್||೩೮||
इष्टञ्च पुनर्महाशरीरदर्शनवदनहनुस्तनाग्रपृष्ठस्वरमुपचितोरुस्फिक्कटीवक्षोग्रीवातालुकमुभयगुणपाणिपादचिबुककर्णललाटम्| सूक्ष्मास्थिदन्तनखाङ्गुलिपर्वकम्| दीर्घाङ्गुलिसक्थिबाहूच्छ्वासेक्षितनेत्रजिह्वम्| विस्तीर्णा- स्याधर्च्ष्ठजिह्वाललाटकर्णपीठयक्षोऽल्पमेढ्रग्रीवाकेशम्| स्निग्धत्वक्कचकरजनयनदशनस्वनम्| स्थिरेन्द्रियत्वङ्- नखकेशपार्श्वम् गम्भीरनाभिसन्धिस्वरम्| गूढजत्रुपृष्ठ- वंशदन्तमूलम्| रक्ताल्वोष्ठनखनेत्रान्तम्| आताम्रजि- ह्वाहस्तपादतलम्| कृष्णकेशभ्रूनेत्रपक्ष्मतारकम्| शुक्ल- शुक्लमण्डलदशनचरितम्| नीचैर्बुद्धकर्णस्तननासाग्र- चंक्रमणम्| घनस्कन्धकन्धरादन्ताङ्गुलित्वक्स्छार्दम्| तनुनखमध्यजिह्वम्| वृत्तस्फिग्ग्रीवानखम्| समपृष्ठदन्त- ललाटेक्षितम्| तथा नुपूर्ववृत्तावूरु| दक्षिणावर्त्तनाभिः प्रकृष्टन्तर्च् स्तन्च् भ्रुवौ च| कूर्म्माकृतयो नखाः पादौ च| ऋज्वास्यं नासावंशश्च| अनुल्बणे हनुवेषश्च| श्लक्ष्णं तालु जिह्वा च| नातिस्थूलकृशावोष्ठौ देहबन्धश्च| सस्पन्दं हृदयं शङ्ख्च् मन्ये च| सोष्मतालुपादोदरं निःश्वासाश्च| पृष्ठतोऽवनत्च् रोमशौ च कर्णौ| ईषत्प्रलम्बिन्य्च् भ्रुवौ| वलिनं सुश्लिष्टसन्ध्यर्धचन्द्राकृतिललाटम्| आतपत्रोपमं शिरः| नैकमूला मृदवः केशाः| दृढं गूढं च सिरास्थि- सन्धिः| प्रकृतियुक्तानि वातमूत्रपुरीषगुह्यानि हसितरु- दितानि च चेष्टितानि| तथा स्नातालिप्तमधः प्रसृतानु- पूर्व्याशुष्यदिष्टं शरीरम्||३८||
🔊 Audio coming soon
ಇತ್ಯುಕ್ತೇ ಯತ್ರಾಧಿಕ್ಯಂ ಹೀನತಾ ಚೇಷ್ಟಾ ತದ್ದರ್ಶಯತಿ-ಇಷ್ಟಂ ಪುನರಿತ್ಯಾದಿ| ಮಹಾನ್ತಿಸ್ವರಾನ್ತಾನ್ಯುಪಚಿತಾನಿ ತಾಲ್ವನ್ತಾನಿ| ಲಲಾಟಾನ್ತಮುಭಯಗುಣಂ ಮಹದುಪಚಿತಂ ಚ| ಕೇಶಾನ್ತಾನಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಜಿಹ್ವಾನ್ತಾನಿ ದೀರ್ಘಾಣಿ ವಕ್ಷಃಪರ್ಯ್ಯನ್ತಂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಮ್| ಕೇಶಾನ್ತಾನ್ಯಲ್ಪಾನಿ| ಸ್ವನಾನ್ತಾನಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಿ| ಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತಾನಿ ಸ್ಥಿರಾಣಿ ಢೃಢಾನಿ| ಸ್ವರಾನ್ತಾನಿ ಗಮ್ಭೀರಾಣಿ| ದನ್ತಮೂಲಾನಿ ಗೂಢಾನ್ಯನುತ್ಪನ್ನಾನಿ| ನೇತ್ರಾನ್ತಾನಿ ರಕ್ತಾನಿ| ಪಾದತಲಾನ್ತಾನಿ ತಾಮ್ರಾಣಿ| ತಾರಕಾನ್ತಾನಿ ಕೃಷ್ಣಾನಿ| ಚರಿತಾನ್ತಾನಿ ಶುಕ್ಲಾನಿ| ಶುಕ್ಲಮಣ್ಡಲಂ ಸಿತಮಸಿತಂ ಕೃಷ್ಣಮ್| ಪಾದಾನ್ತಮುನ್ನತಮ್| ಚಿತ್ತಸ್ಯ್ಚ್ನ್ನತ್ಯಮ್ಚ್ದಾರ್ಯ್ಯಮ್| ಚಙ್ಕ್ರಮಣಾನ್ತಂ ನೀಚೈರ್ಲಘು ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ಛಾರ್ದ್ದಾನ್ತಾನಿ ಘನಾನಿ| ಜಿಹ್ವಾನ್ತಾನಿ ತನೂನಿ| ಮಧ್ಯಂ ಕಾಯಸ್ಯ ನಖಾನ್ತಾನಿ ವೃತ್ತಾನಿ ಇಕ್ಷಿತಾನ್ತಂ ಸಮಮ್| ಈಕ್ಷಿತಂ ಸಮಮೇಕರೂಪಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ದೂರಮನ್ತರಂ ಯಯೋಃ ದೇಹಬನ್ಧೋ ದೇಹಃ| ಸ್ಪನ್ದಶ್ಚಲನಮ್| ಭ್ರುವಾವೀಷತ್ ಪ್ರಾನ್ತೇ ಪ್ರಲಮ್ಬಿನ್ಯ್ಚ್ | ವಲಿನತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಂ ಲಲಾಟಮ್| ವಲಯೋ ವಿದ್ಯನ್ತೇ ಯಸ್ಯ| ಪಾಮಾದಿಪಾಠಾನ್ನಃ| ಸುಶ್ಲಿಷ್ಟೇ ಶಙ್ಖಸನ್ಧೀ ಯತ್ರ| ಶಿರಃ ಕೇಶಾನ್ತಮಾತಪತ್ರೋಪಮಮ್| ಕೇಶಾ ಬಹುಮೂಲಾಃ| ವಾತಾದೀನಿ ಪ್ರಕೃತಿಯುಕ್ತಾನಿ| ಹಸಿತಾದೀನಿ ಚೇಷ್ಟಿತಾನ್ಯಪಿ ಏವಂಲಕ್ಷಣಾನಿ| ಏವಮನನ್ತರೋಕ್ತೈರ್ಲಕ್ಷಣೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಶರೀರಮಿಷ್ಟಂ ಭವತಿ|| ೩೮||
Adhikarana shubhasharIralakShaNaM tatrAyurAdInAM pratidvitvam (39) · Śloka 39
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಉತ್ತರೋತ್ತರಸುಕ್ಷೇತ್ರಂ ಗರ್ಭಾದ್ಭವತಿ ನೀರುಜಮ್| ಆಯಾಮಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನೈರ್ವರ್ಧಮಾನಂ ಶನೈಃ ಶುಭಮ್| ಇತಿ ಸರ್ವಗುಣೋಪೇತೇ ಶರೀರೇ ಶರದಾಂ ಶತಮ್| ಆಯುರೈಶ್ವರ್ಯ್ಯಮಿಷ್ಟಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಭಾವಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠತಾಃ||೩೯||
भवति चात्र- उत्तरोत्तरसुक्षेत्रं गर्भाद्भवति नीरुजम्| आयामज्ञानविज्ञानैर्वर्धमानं शनैः शुभम्| इति सर्वगुणोपेते शरीरे शरदां शतम्| आयुरैश्वर्य्यमिष्टाश्च सर्वे भावा प्रतिष्ठताः||३९||
🔊 Audio coming soon
ಗತಾನುಗತಿಕಮ್| ಉತ್ತರೋತ್ತರಂ ಸುಕ್ಷೇತ್ರತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಂ ವಪುಃ ಶುಭಮ್| ಕ್ಷೇತ್ರವತ್ಕ್ಷೇತ್ರಮ್| ಗರ್ಭಾಧಾನಾತ್ಪ್ರಭೃತಿ ವರ್ತ್ತಮಾನಾವಸ್ಥಾಂ ಯಾವತ್ ತದುತ್ತರಾದುತ್ತರಂ ಶೋಭನಂ ಪರಿಪೂರ್ಣಂ ಯತ್ರ| ಗರ್ಭಾದಿತಶ್ಚ ನೀರುಜಮ್| ಕ್ರಮೇಣ ಆಯಾಮಾದಿಭಿರ್ವರ್ದ್ಧಮಾನಮ್| ಇತ್ಯನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಸರ್ವಗುಣೋಪೇತೇ ಶರೀರೇ ಶರದಾಂ ಶತಮಾಯುಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್| ಸರ್ವೇ ಚ ಭಾವಾ ಇಷ್ಟಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ| ಯಥೋಕ್ತಗುಣಾ ಯೇ ಚ|| ೩೯||
Adhikarana sAttvikAdipuruShANAM lakShaNam (40) · Śloka 40
ಅನುತ್ಸೇಕಮದೈನ್ಯಂ ಚ ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಚ ಸೇವತೇ| ಸತ್ತ್ವವಾಂಸ್ತಭ್ಯಮಾನಸ್ತು ರಾಜಸೋ ನೈವ ತಾಮಸಃ||೪೦||
अनुत्सेकमदैन्यं च सुखं दुःखं च सेवते| सत्त्ववांस्तभ्यमानस्तु राजसो नैव तामसः||४०||
🔊 Audio coming soon
ಯಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಃ ಪುರುಷಃ ಸ ಯದಾ ಸುಖಮುಪಭುಙ್ಕ್ತೇ ತದಾ ಅನುತ್ಸೇಕಂ ಕೃತ್ವ ಯದಾ ಚ ದುಃಖಮುಪಭುಙ್ಕ್ತೇ ತದಾ ಅದೈನ್ಯಂ ಕೃತ್ವ| ಸುಖದುಃಖಯೋರುತ್ಸೇಕದೈನ್ಯವಾನ್ ಸತ್ತ್ವವಾನ್ನ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಸ್ತು ರಾಜಸಃ ಸ ಸುಖಮಪಿ ಸ್ತಭ್ಯಮಾನಃ ಸೇವತೇ| ದುಃಖಮಪಿ ಸ್ತಭ್ಯಮಾನಃ ಸ್ತೋಕೋತ್ಸೇಕದೈನ್ಯಃ| ತಾಮಸೋ ನೈವ ಸುಖಮುಪಭುಙ್ಕ್ತೇ| ನಾಪಿ ದುಃಖಮ್| ತತ್ಕಾರಣಸನ್ನಿಧಾನೇಽಪಿ ಶಠತ್ವಾತ್ ಸುಖಃದುಖಂ ನ ಗೃಹ್ಯತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ | ಅಥವಾ ತಾಮಸೋ ನೈವಾನುತ್ಸೇಕಮದೈನ್ಯಞ್ಚ ಸುಖದುಃಖೇ ಸೇವತೇ| ನೈವ ಚ ಸ್ತಭ್ಯಮಾನಃ ಸೇವತೇ; ಅಪಿ ತು ಸೋತ್ಸೇಕಃ ಸುಖಂ ಸೇವತೇ| ಸದೈನ್ಯೋ ದೂಃಖಂ ಸೇವತೇ| ಇತಿ|| ೪೦||
Adhikarana puNyAyuvRuddhikaro gaNaH (41) · Śloka 41
ದಾನಶೀಲದಯಾಸತ್ಯಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ್ಯಕೃತಜ್ಞತಾಃ| ರಸಾಯನಾನಿ ಮೈತ್ರೀ ಚ ಪುಣ್ಯಾಯುರ್ವೃದ್ಧಿಕೃದ್ಗಣಃ||೪೧||
दानशीलदयासत्यब्रह्मचर्य्यकृतज्ञताः| रसायनानि मैत्री च पुण्यायुर्वृद्धिकृद्गणः||४१||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ವೈದ್ಯಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟ ಕೃತ್ಚ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಕೃತಿಭೇದೀಯೋ ನಾಮಾಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ತಥಾ ದಾನಾದಿಕೋ ಗಣಃ ಪುಣ್ಯಾಯುವೃದ್ಧಿಕೃದಿತಿ|| ೪೧|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇಽಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ