Adhikarana atha prakRutibhedIyo nAmAShTamo~adhyAyaH -- pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತಃ ಪ್ರಕೃತಿಭೇದೀಯಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातः प्रकृतिभेदीयं शारीरं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saptaprakRutayaH (2) · Śloka 2
ಸಪ್ತ ಪ್ರಕೃತಯೋ ದೋಷೈಃ ಪೃಥಕ್ ಸಂಸರ್ಗೇಣ ಸಾಮ್ಯೇನ ಚ ಭವನ್ತಿ||೨||
सप्त प्रकृतयो दोषैः पृथक् संसर्गेण साम्येन च भवन्ति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaiH prakRutisambhavaH (3) · Śloka 3
ತತ್ರ ಶುಕ್ರಾರ್ತ್ತವಗರ್ಭಾಶಯಕಾಲೇಶು ಮಾತುಶ್ಚಾಹಾರವಿಹಾರಯೋರೇಕೋಽನೇಕೋ ವಾ ಯೋ ದೋಷೋ ಭವತ್ಯಾಧಿಕ್ಯೇನ ತೇನಾಽಽಮರಣಾದ್ವಿಷವಲ್ಲ್ಯಮಿವೋತ್ಪದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಕೃಮೇರ್ವಿಷೇಣ ಸವಿಷಕೃಮೇರಿವ ವೃಶ್ಚಿಕಾದೇರಾಶೀವಿಷಸ್ಯೇವ ವಾ ಸ್ವವಿಷೇಣ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಜಾಯತೇ||೩||
तत्र शुक्रार्त्तवगर्भाशयकालेशु मातुश्चाहारविहारयोरेकोऽनेको वा यो दोषो भवत्याधिक्येन तेनाऽऽमरणाद्विषवल्ल्यमिवोत्पद्यमानस्य कृमेर्विषेण सविषकृमेरिव वृश्चिकादेराशीविषस्येव वा स्वविषेण प्रकृतिर्जायते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharIrotpattihetavo doShAviruddhaguNA api na parasparopamardakAH (4) · Śloka 4
ತಸ್ಮಾತ್ತನ್ಮಯತಯಾ ಶುಕ್ರಾರ್ತವಯೋರ್ದೇಹಸ್ಯ ಭಾವಿತತ್ವಾತ್ ಪ್ರಾಕೃತತ್ವಾಚ್ಚ ತಾವತಾ ತೇನ ದೋಷೇಣ ನ ವಿಹನ್ಯತೇ| ತದ್ಗುಣೈರೇವ ಚಾಸ್ಯ ಶರೀರಮುಪಸ್ಕ್ರಿಯತೇ| ತತಶ್ಚ ತದ್ಗುಣಪ್ರತಿಪಕ್ಷೈಃ ಸಹಸಾ ನ ಬಾಧ್ಯತೇ||೪||
तस्मात्तन्मयतया शुक्रार्तवयोर्देहस्य भावितत्वात् प्राकृतत्वाच्च तावता तेन दोषेण न विहन्यते| तद्गुणैरेव चास्य शरीरमुपस्क्रियते| ततश्च तद्गुणप्रतिपक्षैः सहसा न बाध्यते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrashoNitasampAtakAle vikRutimati doSholbaNe sati garbhAsambhavastasya vaikArikatvaM vA (5) · Śloka 5
ತಸ್ಯಾಂ ತ್ವವಸ್ಥಾಯಾಂ ವಿಕೃತಿಮತಿ ದೋಷೇ ಉಲ್ಬಣೇನೈವ ಗರ್ಭಃ ಸಮ್ಭವತಿ| ಸಮ್ಭವ ಏವ ವಾ ವಿಪದ್ಯತೇ| ವಿಕೃತೋ ವಾ ಭವತಿ||೫||
तस्यां त्ववस्थायां विकृतिमति दोषे उल्बणेनैव गर्भः सम्भवति| सम्भव एव वा विपद्यते| विकृतो वा भवति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdInAM dvaividhyam (6) · Śloka 6
ತಥಾ ಚ ಕೇಚಿದಾಽಽಹುಃ ದ್ವಿಧಾ ವಾತಾದಯಃ ಪ್ರಾಕೃತಾ ವೈಕೃತಾಶ್ಚ೧|೬|
तथा च केचिदाऽऽहुः द्विधा वातादयः प्राकृता वैकृताश्च१|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAkRutavAtAdInAM svarUpam (6) · Śloka 6
ತತ್ರ ಪ್ರಕೃತಾಃ ಸಪ್ತವಿಧಾಯಾಃ ಪ್ರಕೃತೇರ್ಹೇತುಭೂತಾಃ ಶರೀರೈಕಜನ್ಮಾನಃ ೨|೬|
तत्र प्रकृताः सप्तविधायाः प्रकृतेर्हेतुभूताः शरीरैकजन्मानः २|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikRutAnAM vAtAdInAM svarUpam (6) · Śloka 6
ದೋಷಾಖ್ಯಾನಾಂ ವಿಕೃತಾನಾಂ ಬೀಜಭೂತಾಃ ಮುಮೂರ್ಷೋಃ ಸ್ವರೂಪಾಚ್ಚಲನ್ತಿ ೩|೬|
दोषाख्यानां विकृतानां बीजभूताः मुमूर्षोः स्वरूपाच्चलन्ति ३|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakRutc trayANAM sAnnidhye ekavyapadeshe hetuH (6) · Śloka 6
ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ಚ ದೇಹೇ ಸನ್ನಿಹಿತೇಷು ಪ್ರಕೃತಾವುಲ್ಬಣೇನ ವ್ಯಪದೇಶಃ ೪||೬||
सर्वेष्वपि च देहे सन्निहितेषु प्रकृतावुल्बणेन व्यपदेशः ४||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaikRutAnAM prAkRutairekIbhUtatvam (7) · Śloka 7
ವೈಕೃತಾಸ್ತು ಗರ್ಭಾದಿಭಿನಿಸ್ಸೃತಸ್ಯಾಹಾರರಸಸ್ಯ ಮಲಾಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ| ಪ್ರಾಕೃತೇಷ್ವವರೋಹನ್ತಿ||೭||
वैकृतास्तु गर्भादिभिनिस्सृतस्याहाररसस्य मलाः सम्भवन्ति| प्राकृतेष्ववरोहन्ति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaikRutAnAM dehopakArakatvaM dehadUShakatva~jca (8) · Śloka 8
ತೇ ಕಾಲಾದಿವಶೇನ ಸ್ವಪ್ರಮಾಣವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಯೋಗಾದ್ ದೇಹಮನುಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ದೂಷಯನ್ತಿ ಚ||೮||
ते कालादिवशेन स्वप्रमाणवृद्धिक्षययोगाद् देहमनुगृह्णन्ति दूषयन्ति च||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ojasaH dvaividhyam (9) · Śloka 9
ತದ್ವದೋಜೋಽಪಿ ಪರಂ ಹೃದಯಸ್ಥಮಷ್ಟಬಿನ್ದುಪ್ರಮಾಣಮಾಧಾರಃ ಪ್ರಾಸೃತಿಕಸ್ಯ ರಸಾತ್ಮಕಸ್ಯ್ಚ್ಜಸಃ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಭಾಜಃ||೯||
तद्वदोजोऽपि परं हृदयस्थमष्टबिन्दुप्रमाणमाधारः प्रासृतिकस्य रसात्मकस्य्च्जसः क्षयवृद्धिभाजः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaprakRutilakShaNam (10) · Śloka 10
ಅಥ ಸ್ವದೋಷಗುಣಾನುರೋಧಾದ್ವಾತಪ್ರಕೃತಿಸ್ತನುರೂಕ್ಷಸ್ತಬ್ಧಾಲ್ಪಾಙ್ಗದನ್ತನಖರೋಮನೇತ್ರಸ್ವರಃ ಶೀತದ್ವಿಡುದ್ಬನ್ದ್ವಪಿಣ್ಡಿಕಃ ಸಶಬ್ದಸನ್ಧಿಗಾಮೀ ಶೀಘ್ರಾರಮ್ಭಕ್ಷೋಭಗ್ರಹಣವಿಸ್ಮರಣಶ್ಚಲಧೃತಿಮತಿಗತಿದೃಷ್ಟಿಸ್ವಭಾವಸ್ಛಾರ್ದಸ್ತೇನೋಽನಾರ್ಯ್ಯೋ ಮಾತ್ಸರ್ಯಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ಪ್ರಿಯಗಾನ್ಧರ್ವೇತಿಹಾಸಹಾಸವಿಲಾಸಕಲಹಮೃಗಯೋದ್ಯಾನಯಾತ್ರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಾನ್ನಪಾನಕಾಙ್ಕ್ಷೋಪಶಯಶ್ಚ ಭವತಿ| ಅಪಿ ಚ- ಅಲ್ಪವಿತ್ತಬಲಜಿವಿತನಿದ್ರಃ ಕ್ಷಾಮವಾಗ್ಧಮನಿಸನ್ತತಗಾತ್ರಃ| ದುರ್ಭಗೋಽತಿಬಹುಭುಗ್ಬಹುಭಾಷೀ ನಾಸ್ತಿಕಃ ಸ್ಫುಟಿಕೇಶಕರಾಂಘ್ರಿಃ| ಕಿಞ್ಚಿದುನ್ಮಿಷಿತದುರ್ಮುಖಸುಪ್ತಸ್ತ್ರಯತಿ ಕ್ರಥತಿ ಖಾದತಿ ದನ್ತಾನ್| ಶುಷ್ಕರೂಕ್ಷವಿಷಮಾಸು ಸರಿತ್ಸು ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಶೈಲಶಿಖರೇಷು ಚ ಯಾತಿ||೧೦||
अथ स्वदोषगुणानुरोधाद्वातप्रकृतिस्तनुरूक्षस्तब्धाल्पाङ्गदन्तनखरोमनेत्रस्वरः शीतद्विडुद्बन्द्वपिण्डिकः सशब्दसन्धिगामी शीघ्रारम्भक्षोभग्रहणविस्मरणश्चलधृतिमतिगतिदृष्टिस्वभावस्छार्दस्तेनोऽनार्य्यो मात्सर्यजितेन्द्रियः प्रियगान्धर्वेतिहासहासविलासकलहमृगयोद्यानयात्रः स्निग्धोष्णमधुराम्ललवणान्नपानकाङ्क्षोपशयश्च भवति| अपि च- अल्पवित्तबलजिवितनिद्रः क्षामवाग्धमनिसन्ततगात्रः| दुर्भगोऽतिबहुभुग्बहुभाषी नास्तिकः स्फुटिकेशकरांघ्रिः| किञ्चिदुन्मिषितदुर्मुखसुप्तस्त्रयति क्रथति खादति दन्तान्| शुष्करूक्षविषमासु सरित्सु व्योम्नि शैलशिखरेषु च याति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprakRutilakShaNam (11) · Śloka 11
ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿರೂಷ್ಣಗ್ಚ್ರಗಾತ್ರಸ್ತಾಮ್ರನಖನಯನಜಿಹ್ವ್ಚ್ಷ್ಠಪಾಣಿಪಾದತಲಃ ಶಿಥಿಲಸನ್ಧಿಬನ್ಧಮಾಂಸಃ ಕರಭಕಪಿಲವಿರಲಮೃದುಕೇಶರೋಮಾ ಮಧ್ಯಬಲಾಯುರಲ್ಪಶುಕ್ರವ್ಯವಾಯಾಪತ್ಯಃ ಶೂರೋಽಭಿಮಾನೀ ಶೀಘ್ರವಲೀಖಲಿತಪಲಿತಪಿಪ್ಲುವ್ಯಙ್ಗಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸೋ ಮೇಧಾವೀ ದುರ್ಭಗಃ ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಷಾಯಶೀತಾಭಿಲಾಷೋಪಶಯಶ್ಚ ಭವತಿ| ಅಪಿ ಚ - ದಯತಿಮಾಲ್ಯವಿಲೇಪನಮಣ್ಡನಃ ಸುಚರಿತಃ ಶುಚಿರಾಶ್ರಿತವತ್ಸಲಃ| ವಿಭವಸಾಹಸಬುದ್ಧಿಬಲಾನ್ವಿತೋ ಭವತಿ ಭೀಷು ಗತಿರ್ದ್ವಿಷತಾಮಪಿ| ಧರ್ಮದ್ವೇಷೀ ಸ್ವೇದನಃ ಪೂತಿಗನ್ಧಿ- ರ್ಭೂರ್ಯ್ಯುಚ್ಚಾರಕ್ರೋಧಪಾನಾಶನೇರ್ಷ್ಯಃ| ಸುಪ್ತಃ ಪಶ್ಯೇತ್ಕರ್ಣಿಕಾರಾನ್ ಪಲಾಶಾನ್ ದಿಗ್ದಾಹೋಲ್ಕಾವಿದ್ಯುದರ್ಕಾನಲಾಂಶ್ಚ||೧೧||
पित्तप्रकृतिरूष्णग्च्रगात्रस्ताम्रनखनयनजिह्व्च्ष्ठपाणिपादतलः शिथिलसन्धिबन्धमांसः करभकपिलविरलमृदुकेशरोमा मध्यबलायुरल्पशुक्रव्यवायापत्यः शूरोऽभिमानी शीघ्रवलीखलितपलितपिप्लुव्यङ्गक्षुत्पिपासो मेधावी दुर्भगः स्वादुतिक्तकषायशीताभिलाषोपशयश्च भवति| अपि च - दयतिमाल्यविलेपनमण्डनः सुचरितः शुचिराश्रितवत्सलः| विभवसाहसबुद्धिबलान्वितो भवति भीषु गतिर्द्विषतामपि| धर्मद्वेषी स्वेदनः पूतिगन्धि- र्भूर्य्युच्चारक्रोधपानाशनेर्ष्यः| सुप्तः पश्येत्कर्णिकारान् पलाशान् दिग्दाहोल्काविद्युदर्कानलांश्च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaprakRutilakShaNam (12) · Śloka 12
ಕಫಪ್ರಕೃತಿಸ್ತು ದೂರ್ವೇನ್ದೀವರಶರಕಾಣ್ಡಾನ್ಯತಮವರ್ಣಃ ಸಮಸುವಿಭಕ್ತಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಥಿರಸುಕುಮಾರಶ್ಲಿಷ್ಟಮಾಂಸಸನ್ಧಿಬನ್ಧಃ ಪರಿಪೂರ್ಣಚಾರುಗಾತ್ರೋ ಮಹಾಲಲಾಟೋರುಬಾಹುರ್ವ್ಯಕ್ತಸಿತಾಸಿತ ಪ್ರಸನ್ನಾಯತವಿಶಾಲಪಕ್ಷ್ಮಲಾಕ್ಷಃ ಸಿಂಹಮೃದಙ್ಗಘನಘೋಷಃ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸೋಷ್ಣಸಹಿಷ್ಣುರ್ಬಹ್ವೋಜೋಬಲಶುಕ್ರವ್ಯವಾಯಾಪತ್ಯಶ್ಚಿರಶೋಷಮಾಲ್ಯಾನುಲೇಪನೋ ದೃಢಪ್ರಚ್ಛನ್ನವೈರಃ ಪೇಶಲಃ ಸತ್ಯವಾದೀ ಸ್ಮೃತಿಮಾನ್ಧೃತಿಮಾನಲೋಲುಪೋ ಬಾಲ್ಯೇಽಪ್ಯರೋದನಃ ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯೋ ಷ್ಣರೂಕ್ಷೇಚ್ಛೋಪಶಯಶ್ಚ ಭವತಿ| ಅಪಿ ಚ- ಅಲ್ಪವ್ಯಾಹಾರಕ್ರೋಧಪಾನಾಶನೇಹಃ ಪ್ರಾಜ್ಯಾಯುರ್ವಿತ್ತೋ ದೀರ್ಘದರ್ಶೀ ವದಾನ್ಯಃ| ಶ್ರಾದ್ಧೋ ಗಮ್ಭೀರಃ ಸ್ಥೂಲಲಕ್ಷಃ ಕ್ಷಮಾವಾ- ನಾರ್ಯೋ ನಿದ್ರಾಲುರ್ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಃ ಕೃತಜ್ಞಃ| ಋಜುರ್ವಿಪಶ್ಚಿತ್ಸುಭಗಃ ಸಲಜ್ಜೋ ಭಕ್ತೋ ಗುರೂಣಾಂ ದೃಢಸ್ಛೃದಯ್ಯಃ| ಸ್ವಪ್ನೇ ಸಪದ್ಮಾನ್ ಸವಿಹಙ್ಗಮಾಲಾಂ- ಸ್ತೋಯಾಶಯಾನಪಶ್ಯತಿ ತೋಯದಾಂಶ್ಚ||೧೨||
कफप्रकृतिस्तु दूर्वेन्दीवरशरकाण्डान्यतमवर्णः समसुविभक्तस्निग्धस्थिरसुकुमारश्लिष्टमांससन्धिबन्धः परिपूर्णचारुगात्रो महाललाटोरुबाहुर्व्यक्तसितासित प्रसन्नायतविशालपक्ष्मलाक्षः सिंहमृदङ्गघनघोषः क्षुत्पिपासोष्णसहिष्णुर्बह्वोजोबलशुक्रव्यवायापत्यश्चिरशोषमाल्यानुलेपनो दृढप्रच्छन्नवैरः पेशलः सत्यवादी स्मृतिमान्धृतिमानलोलुपो बाल्येऽप्यरोदनः कटुतिक्तकषायो ष्णरूक्षेच्छोपशयश्च भवति| अपि च- अल्पव्याहारक्रोधपानाशनेहः प्राज्यायुर्वित्तो दीर्घदर्शी वदान्यः| श्राद्धो गम्भीरः स्थूललक्षः क्षमावा- नार्यो निद्रालुर्दीर्घसूत्रः कृतज्ञः| ऋजुर्विपश्चित्सुभगः सलज्जो भक्तो गुरूणां दृढस्छृदय्यः| स्वप्ने सपद्मान् सविहङ्गमालां- स्तोयाशयानपश्यति तोयदांश्च||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargaprakRutilakShaNam (13) · Śloka 13
ಉಭಯಲಕ್ಷಣಸಙ್ಕರೇ ತು ಸಂಸರ್ಗಪ್ರಕೃತಿಃ||೧೩||
उभयलक्षणसङ्करे तु संसर्गप्रकृतिः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samadoShaprakRutilakShaNam (14) · Śloka 14
ಸರ್ವಗುಣಸಮುದಿತಃ ಸಮದೋಷಪ್ರಕೃತಿಃ||೧೪||
सर्वगुणसमुदितः समदोषप्रकृतिः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nityAturaprakRutayaH (15) · Śloka 15
ತತ್ರಾದ್ಯಾಸ್ತ್ರಯೋ ನಿತ್ಯಾತುರಾದೋಷಾನುಶಯಿತಪ್ರಕೃತಿವಾತ್| ವಿಶೇಷತಶ್ಚ ದ್ವನ್ದ್ವಪ್ರಕೃತಯಃ| ತೇಷು ಹಿ ಗುಣಮಿಶ್ರವಿಕಾರಕಾರಿಷುಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾದಿಷ್ವಿವಾರೋಗ್ಯವ್ಯಪದೇಶಃ||೧೫||
तत्राद्यास्त्रयो नित्यातुरादोषानुशयितप्रकृतिवात्| विशेषतश्च द्वन्द्वप्रकृतयः| तेषु हि गुणमिश्रविकारकारिषुक्षुत्पिपासादिष्विवारोग्यव्यपदेशः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakRutidoShaviparItaguNena cikitsA (16) · Śloka 2
ತಸ್ತಾದ್ವಿಪರೀತಗುಣೇನ ವಿಧಿನಾ ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣೀಯೋಕ್ತೇನ ತಾನುಪಾಚರೇತ್| ಸಮಸರ್ವರಸೇನ ಸಾತ್ಮ್ಯೇನಾನ್ತ್ಯಂ ಯಥಾರ್ತುವಿಹಿತೇನ ಚ|೨|
तस्ताद्विपरीतगुणेन विधिना दोषोपक्रमणीयोक्तेन तानुपाचरेत्| समसर्वरसेन सात्म्येनान्त्यं यथार्तुविहितेन च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sattvAdiprakRutayaH (17) · Śloka 2
ದೋಷವಚ್ಚ ಗುಣೈರಪಿ ಸತ್ತ್ವಾದಿಭಿಃ ಸಪ್ತ ಪ್ರಕೃತಯೋ ಭವನ್ತಿ| ತಾಸ್ತದಭಿನಿರ್ವೃತ್ತೈರೇವ ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಶ್ಚ್ಚಾದಿಭಿರ್ಜಾನೀಯಾತ್||೨||
दोषवच्च गुणैरपि सत्त्वादिभिः सप्त प्रकृतयो भवन्ति| तास्तदभिनिर्वृत्तैरेव यथोक्तैः श्च्चादिभिर्जानीयात्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAtyAdivisheSheNa prakRutayaH (18) · Śloka 18
ತಥಾ ಪುನಃ ಸಪ್ತಪ್ರಕೃತಯೋ ಜಾತಿಕುಲದೇಶಕಾಲವಯೋಬಲಪ್ರತ್ಯಾತ್ಮಸಂಶ್ರಯಾಃ| ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಹಿ ಪುರುಷಾಣಾಂ ಜಾತ್ಯಾದಿನಿಯತಾಸ್ತೇ ತೇ ಭಾವವಿಶೇಷಾಃ||೧೮||
तथा पुनः सप्तप्रकृतयो जातिकुलदेशकालवयोबलप्रत्यात्मसंश्रयाः| दृश्यन्ते हि पुरुषाणां जात्यादिनियतास्ते ते भावविशेषाः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sattvAdiprakRutInAmaparisa~gkhyeyatvam (19) · Śloka 17
ಸತ್ತ್ವಾದೀನಾಞ್ಚ ತರತಮಯೋಗಾಚ್ಛರೀರವಿಶೇಷೇಭ್ಯಶ್ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಾನುವಿಧಾಯಿತ್ವಾಚ್ಚ ಭೇದಾಶ್ರಯಮಸಙ್ಖ್ಯೇಯಂ ಭವತಿ| ಶರೀರಮಪಿ ಸತ್ತ್ವಾದೀನನುರುಧ್ಯತೇ| ಸತ್ತ್ವಾದಯೋಽಪಿ ಶರೀರಮ್||೧೭||
सत्त्वादीनाञ्च तरतमयोगाच्छरीरविशेषेभ्यश्चान्योन्यानुविधायित्वाच्च भेदाश्रयमसङ्ख्येयं भवति| शरीरमपि सत्त्वादीननुरुध्यते| सत्त्वादयोऽपि शरीरम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anUkasyAsa~gkhyeyatvAdi (20) · Śloka 20
ಸತ್ತ್ವಾದ್ಯಸಙ್ಖ್ಯಭೇದಾವೇಶಾಚ್ಚ ರೂಪಸ್ವರಚರಿತಾನುಕರಣಮಪ್ಯನೂಕಶಬ್ದವಾಚ್ಯಮಸಙ್ಖ್ಯಭೇದಂ ಭವತಿ| ತದಾ ವೇಶಸ್ತ್ವನನ್ತರಜನ್ಮಾಭ್ಯಾಸವಾಸನಯಾ ಜನ್ಯತೇ| ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಮಾನುಷತಿರ್ಯ್ಯಕ್ಪ್ರೇತನಾರಕಾಣಾಂ ತತ್ತದ್ವಿಶೇಷಾಣಾಂ ಚ ಯಥಾಯಥಮೇವಾನೂಕಂ ಪುರುಷಸ್ಯಾನ್ವವೇಕ್ಷೇತ||೨೦||
सत्त्वाद्यसङ्ख्यभेदावेशाच्च रूपस्वरचरितानुकरणमप्यनूकशब्दवाच्यमसङ्ख्यभेदं भवति| तदा वेशस्त्वनन्तरजन्माभ्यासवासनया जन्यते| तस्माद्देवमानुषतिर्य्यक्प्रेतनारकाणां तत्तद्विशेषाणां च यथायथमेवानूकं पुरुषस्यान्ववेक्षेत||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vayasastraividhyam (21) · Śloka 21
ವಯಸ್ತ್ರಿವಿಧಂ ಬಾಲಂ ಮಧ್ಯಂ ವೃದ್ಧಂ ಚ| ತತ್ರಾಽಽಷೋಡಶಾದ್ವರ್ಷಾದ್ ಬಾಲಮ್| ಆಷಷ್ಟೇರ್ಮಧ್ಯಮ್| ತತೋ ವೃದ್ಧಮ್||೨೧||
वयस्त्रिविधं बालं मध्यं वृद्धं च| तत्राऽऽषोडशाद्वर्षाद् बालम्| आषष्टेर्मध्यम्| ततो वृद्धम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya traividhyAdi (22) · Śloka 22
ತೇಷ್ವಪಿ ಸ್ತನ್ಯಾಹಾರೋಭಯವೃತ್ತ್ಯಾ ಬಾಲಂ ತ್ರಿವಿಧಮ್| ತಸ್ಮಿನ್ ದೇಹಪ್ರಮಾಣವೃದ್ಧಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ರೇಕಶ್ಚ| ತೇನ ಬಾಲಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಮಾರ್ದ್ದವಸ್ಚ್ಕುಮಾರ್ಯ್ಯಾಲ್ಪಕ್ರೋಧತ್ವಸ್ಚ್ಭಾಗ್ಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ||೨೨||
तेष्वपि स्तन्याहारोभयवृत्त्या बालं त्रिविधम्| तस्मिन् देहप्रमाणवृद्धिः श्लेष्मोद्रेकश्च| तेन बालस्य स्नेहमार्द्दवस्च्कुमार्य्याल्पक्रोधत्वस्च्भाग्यानि भवन्ति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhyasya traividhyAdi (23) · Śloka 23
ಮಧ್ಯಮಪಿ ತ್ರಿವಿಧಂ ಯ್ಚ್ವನಂ ಸಮ್ಪೂರ್ಣತ್ವಮಪರಿಹಾನಿಶ್ಚ| ತಸ್ಮಿನ್ ಪಿತ್ತೋದ್ರಕಃ| ತೇನ ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿತಾಪ್ರಜ್ಞಾಧಿಕ್ಯಾಪರಿಪಾಕ್ಚ್ ವ್ಯವಸಾಯಶ್ಚ| ತತ್ರಾಽಽತ್ರಿಂಶತೋ ಯ್ಚ್ವನಮಾಚತ್ವಾರಿಂಶತಃ ಸರ್ವಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಬಲವೀರ್ಯ್ಯಪ್ಚ್ರುಷಸ್ಮರಣವಚನವಿಜ್ಞಾನಪ್ರಶ್ರಯಗುಣಸಮ್ಪೂರ್ಣತ್ವಮತಃ ಪರಮಪರಿಹಾನಿಃ||೨೩||
मध्यमपि त्रिविधं य्च्वनं सम्पूर्णत्वमपरिहानिश्च| तस्मिन् पित्तोद्रकः| तेन दीप्ताग्निताप्रज्ञाधिक्यापरिपाक्च् व्यवसायश्च| तत्राऽऽत्रिंशतो य्च्वनमाचत्वारिंशतः सर्वधात्विन्द्रियबलवीर्य्यप्च्रुषस्मरणवचनविज्ञानप्रश्रयगुणसम्पूर्णत्वमतः परमपरिहानिः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuddhaM vayaH (24) · Śloka 24
ವೃದ್ಧಂ ತು ಶಶವತ್ಕ್ಷೀಯಮಾಣಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಗುಣಂ ವಲೀಖಲಿತಕಾಸಶ್ವಾಸಾಗ್ನಿಸಾದಾದಿಭಿರಭಿಭೂಯಮಾನಂ ಜೀರ್ಣಂ ಭವನಮಿವಾಭಿವೃಷ್ಟಮವಸೀದತಿ| ತಸ್ಮಿನ್ ಮಾರುತೋದ್ರೇಕಃ| ತೇನ ಶ್ಲಥಸಾರಮಾಂಸಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿತಾ ತ್ವಕ್ಪಾರುಷ್ಯಮವನಾಮಃ ಕಾಯಸ್ಯ ವೇಪಥುಃ ಕಾಸಃ ಶ್ವಾಸಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಿಙ್ಘಾಣಕೋದೀರಣಂ ಧಾತುಕ್ಷಯಶ್ಚ||೨೪||
वृद्धं तु शशवत्क्षीयमाणधात्विन्द्रियादिगुणं वलीखलितकासश्वासाग्निसादादिभिरभिभूयमानं जीर्णं भवनमिवाभिवृष्टमवसीदति| तस्मिन् मारुतोद्रेकः| तेन श्लथसारमांससन्ध्यस्थिता त्वक्पारुष्यमवनामः कायस्य वेपथुः कासः श्वासः श्लेष्मसिङ्घाणकोदीरणं धातुक्षयश्च||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlyAdInAM kramAddashakeShu vyapagamaH (25) · Śloka 25
ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಹುಃ- ಬಾಲ್ಯಂ ವೃದ್ಧಿಃ ಪ್ರಭಾ ಮೇಧಾ ತ್ವಕ್ಶುಕ್ರಾಕ್ಷಿಶ್ರುತೀನ್ದ್ರಿಯಮ್| ದಶಕೇಷು ಕ್ರಮಾದ್ವ್ಯೇತಿ ಮನಃಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ||೨೫||
अन्ये पुनराहुः- बाल्यं वृद्धिः प्रभा मेधा त्वक्शुक्राक्षिश्रुतीन्द्रियम्| दशकेषु क्रमाद्व्येति मनःसर्वेन्द्रियाणि च||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuShaH pramANam (26) · Śloka 26
ಏವಂ ವರ್ಷಶತಮಾಯುಷಃ ಪ್ರಮಾಣಮಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ||೨೬||
एवं वर्षशतमायुषः प्रमाणमस्मिन् काले||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmavisheShAdvayaso nyUnAdhikabhAvaH (1) · Śloka 1
ಸನ್ತಿ ಪುನಃ ಕರ್ಮವಿಶೇಷಾದೂನಾಧಿಕವರ್ಷಶತಜೀವನೋ ಮನುಷ್ಯಾಃ||೧||
सन्ति पुनः कर्मविशेषादूनाधिकवर्षशतजीवनो मनुष्याः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nyUnAdhikajIvanAM vayasastridhA vibhAgaH (28) · Śloka 28
ತೇಷಾಂ ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಪ್ರಕೃತಿವಿಶೇಷೈರಾಯುಷಃ ಪ್ರಮಾಣಮುಪತಭ್ಯ ವಯಸ್ತ್ರಿಧಾ ವಿಭಜೇತ್||೨೮||
तेषां यथोक्तैः प्रकृतिविशेषैरायुषः प्रमाणमुपतभ्य वयस्त्रिधा विभजेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuH kShaya kramaH ekavatsarasya hrAsaH (29) · Śloka 29
ಅಪಿ ಚ - ವರ್ಷಂ ವರ್ಷಂ ಕ್ಷಯಂ ಯಾತಿ ನೃಣಾಂ ಯಾತೇ ಶತೇ ಶತೇ| ಆಯುಷೋಽಪುಣ್ಯಬಾಹುಲ್ಯಾದ್ಯದಾ ಯನ್ಮಾನಮಿಷ್ಯತೇ||೨೯||
अपि च - वर्षं वर्षं क्षयं याति नृणां याते शते शते| आयुषोऽपुण्यबाहुल्याद्यदा यन्मानमिष्यते||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balasya traividhyAdi (30) · Śloka 30
ಬಲಮಪಿ ತ್ರಿವಿಧಂ ಭವತಿ| ಸಹಜಂ ಕಾಲಕೃತಂ ಯುಕ್ತಿಕೃತಞ್ಚ| ತತ್ರ ಸಹಜಂ ದೇಹಸತ್ತ್ವಯೋಃ ಪ್ರಾಕೃತಮ್| ಕಾಲಕೃತಮೃತುವಿಭಾಗಜಂ ವಯಃ ಕೃತಞ್ಚ| ಯುಕ್ತಿಕೃತಂ ಪುನರಾಹಾರವಿಹಾರೋತ್ಥಮೂರ್ಜಸ್ಕರಂ ಯೋಗಜಞ್ಚ||೩೦||
बलमपि त्रिविधं भवति| सहजं कालकृतं युक्तिकृतञ्च| तत्र सहजं देहसत्त्वयोः प्राकृतम्| कालकृतमृतुविभागजं वयः कृतञ्च| युक्तिकृतं पुनराहारविहारोत्थमूर्जस्करं योगजञ्च||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balavRuddhikarA bhAvAH (31) · Śloka 31
ತದ್ ವೃದ್ಧಿಕರಾಸ್ತ್ವಿಮೇ ಚ ಭಾವಾ ಭವನ್ತಿ| ತದ್ಯಥಾಬಲವತ್ಪುರುಷೇ ದೇಶೇ ಜನ್ಮ, ತದ್ವಿಧೇ ಚ ಕಾಲೇ, ಸುಖಶ್ಚ ಕಾಲಯೋಗೋ ಬೀಜಕ್ಷೇತ್ರಗುಣಶರೀರಾಹಾರಸತ್ತ್ವಸಮ್ಪತ್ತಯಃ ಸ್ವಭಾವೋಯ್ಚ್ವನಂ ವ್ಯಾಯಾಮೋಹರ್ಷಶ್ಚ||೩೧||
तद् वृद्धिकरास्त्विमे च भावा भवन्ति| तद्यथाबलवत्पुरुषे देशे जन्म, तद्विधे च काले, सुखश्च कालयोगो बीजक्षेत्रगुणशरीराहारसत्त्वसम्पत्तयः स्वभावोय्च्वनं व्यायामोहर्षश्च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTau sArANi (32) · Śloka 32
ತಥಾ ಸಾರಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ತ್ವಗ್ರಕ್ತಮಾಂಸಮೇದೋಽಸ್ಥಿಮಜ್ಜಶುಕ್ರಸತ್ತ್ವಾತ್ಮಕಾನ್ಯುತ್ತರೋತ್ತರವರಾಣಿ ಬಲಮಾನಜ್ಞಾರ್ಥಮುಪದಿಶ್ಯನ್ತೇ||೩೨||
तथा साराण्यष्टौ त्वग्रक्तमांसमेदोऽस्थिमज्जशुक्रसत्त्वात्मकान्युत्तरोत्तरवराणि बलमानज्ञार्थमुपदिश्यन्ते||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kevalasharIropacayApacayAdibhirna balAbalanirNayaH (33) · Śloka 33
ಅಪಿ ಚ ನ ಮುಹ್ಯೇದ್ದೇಹಮಾತ್ರದರ್ಶನಾದೇವ ಭಿಷಗಯಮುಪಚಯೇನ ಮಹಾಶರೀರತ್ವಾದ್ವಾ ಬಲವಾನಯಂ ಕೃಶತ್ವಾದಲ್ಪಶರೀರತ್ವಾದ್ವಾಲ್ಪಬಲ ಇತಿ| ತಚ್ಚೋಭಯಮನ್ಯಥಾದೃಷ್ಟಂ ಗಜಸಿಂಹೇ|೩೩|
अपि च न मुह्येद्देहमात्रदर्शनादेव भिषगयमुपचयेन महाशरीरत्वाद्वा बलवानयं कृशत्वादल्पशरीरत्वाद्वाल्पबल इति| तच्चोभयमन्यथादृष्टं गजसिंहे|३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvasAropetasya guNAH (34) · Śloka 33
ತತ್ರ ಸರ್ವೇಃ ಸಾರೈರುಪೇತೋ ಭವತ್ಯತಿಬಲಃ ಪರಮಗ್ಚ್ರವಯುಕ್ತಃ ಕ್ಲೇಶಕ್ಷಮಃ ಸರ್ವಾರಮ್ಭೇಷ್ವಾತ್ಮನಿ ಪ್ರತ್ಯಾಶಾವಾನ್ ಕಲ್ಯಾಣಾಭಿನಿವೇಶೋ ಸ್ಥಿರಶರೀರಃ ಸುಸಮಾಹಿತಗತಿಃ ಸಾನುನಾದಸ್ನಿಗ್ಧಬಮ್ಭೀರಮಾಹಾಸ್ವರಃ ಸುಖೈಶ್ವರ್ಯ್ಯವಿತ್ತೋಪಭೋಗಸಮ್ಮಾನ ಭಾಙ್ಮನ್ದಜರಾಮಯಃ| ಪ್ರಾಯಸ್ತುಲ್ಯಗುಣವಿಸ್ತೀರ್ಣಾಪತ್ಯೋ ದೀರ್ಘಾಯುಶ್ಚ೨||೩೩||
तत्र सर्वेः सारैरुपेतो भवत्यतिबलः परमग्च्रवयुक्तः क्लेशक्षमः सर्वारम्भेष्वात्मनि प्रत्याशावान् कल्याणाभिनिवेशो स्थिरशरीरः सुसमाहितगतिः सानुनादस्निग्धबम्भीरमाहास्वरः सुखैश्वर्य्यवित्तोपभोगसम्मान भाङ्मन्दजरामयः| प्रायस्तुल्यगुणविस्तीर्णापत्यो दीर्घायुश्च२||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAramadhyamasArau (35) · Śloka 35
ತದ್ವಿಪರೀತಸ್ತ್ವಸಾರಃ| ಮಧ್ಯೋ ಮಧ್ಯಗುಣಃ||೩೫||
तद्विपरीतस्त्वसारः| मध्यो मध्यगुणः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samasharIrAvayavapramANam (36) · Śloka 36
ಪ್ರಮಾಣಂ ಪುನಃ ಸ್ವಾಙ್ಗುಲೈಃ| ಪಾದಾಙುಷ್ಠಪ್ರದೇಶಿನ್ಯ್ಚ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾಯತೇ| ತಿಸ್ರೋಽನ್ಯಾಃ ಕ್ರಮೇಣೋತ್ತರೋತ್ತರಂ ಪಞ್ಚಮಭಾಗಹೀನಾಸ್ತನ್ನಖಹೀನಾ ವಾ| ಚತುರಙ್ಗುಲಾಯತಾಃ ಪೃಥಕ್ ಪದಪಾದತಲಪಾರ್ಷ್ಣಯಃ| ಷಟ್ಪಞ್ಚಚತುರಙ್ಗುಲವಿಸ್ತೃತಾಶ್ಚತುರ್ದಶೈವಾಯಾಮೇನ ಪಾದಶ್ಚತುರ್ದಶೈವ ಪರಿಣಾಹೇನ| ತಥಾ ಗುಲ್ಫೌ ಜಙ್ಘಾಮಧ್ಯಞ್ಚ| ಚತುರಙ್ಗುಲೋತ್ಸೇಧಃ ಪಾದಃ| ಅಷ್ಟಾದಶಾಯಾಮಾ ಜಙ್ಘಾ ಊರುಶ್ಚ| ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಜಾನು| ತ್ರಿಂಶದಙ್ಗುಲಪರಿಣಾಹ ಊರುಃ| ಷಡಾಯಾಮೌ ಮುಷ್ಕಮೇಢ್ರಾವಷ್ಟಪಞ್ಚಪರಿಣಾಹೌ| ಷೋಡಶವಿಸ್ತಾರಾ ಕಟೀ ಪಞ್ಚಾಶತ್ ಪರಿಣಾಹಾ| ದಶಾಙ್ಗುಲಂ ಬಸ್ತಿಶಿರಃ| ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಮುದರಮ್| ದಶವಿಸ್ತಾರೇ ದ್ವಾದಶಾಯಾಮೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ| ದ್ವಾದಶೋತ್ಸೇಧಂ ತ್ರಿಕಮ್| ಅಷ್ಟಾದಶೋತ್ಸೇಧಂ ಪೃಷ್ಠಮ್| ದ್ವಾದಶಕಂ ಸ್ತನಾನ್ತರಮದ್ವಯಙ್ಗುಲಂ ಸ್ತನಪರ್ಯ್ಯನ್ತಮ್| ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಯಙ್ಗುಲವಿಶಾಲಂ ದ್ವಾದಶೋತ್ಸೇಧಮುರಃ| ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಹೃದಯಮ್| ಅಷ್ಟಕೌ ಸ್ಕನ್ಧೇ ಕಕ್ಷೇ ಚ| ಷಟ್ಕಾವಂಸೌ| ಷೋಡಶಕೌ ಪ್ರವಾಹೂ| ಪಞ್ಚದಶಕ್ಚ್ ಪ್ರಪಾಣೀ| ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೌ ಪಾಣೀ| ತತ್ರಾಪಿ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಾ ಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲಿಃ| ತತೋಽರ್ಧಾಙ್ಗುಲಹೀನೇ ಪ್ರದೇಶಿನ್ಯನಾಮಿಕೇ| ಸಾರ್ಧತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲ್ಚ್ ಕನಿಷ್ಠಿಕಾಙ್ಗುಷ್ಠೌ| ಚತುರಙ್ಗುಲೋತ್ಸೇಧಾ ದ್ವಾವಿಂಶತಿಪರಿಣಾಹಾ ಶಿರೋಧರಾ| ದ್ವಾದಶೋತ್ಸೇಧಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪರಿಣಾಹಮಾನನಮ್| ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಮಾಸ್ಯಮ್| ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಪೃಥಕ್ ಚಿಬುಕ್ಚ್ಷ್ಠನಾಸಾ ದೃಷ್ಟ್ಯನ್ತ್ಕರ್ಣಲಲಾಟಮ್| ತ್ರಿಭಾಗಾಙ್ಗುಲವಿಸ್ತಾರಾ ನಾಸಾಪುಟಮರ್ಯ್ಯಾದಾ| ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾಯತಮಙ್ಗುಷ್ಠೋದರವಿಸ್ತೃತಂ ನೇತ್ರಮ್| ತತ್ರ ಶುಕ್ಲಾತ್ತೃತೀಯಾಂಶಂ ಕೃಷ್ಣಮ್| ಕೃಷ್ಣಾನ್ನವಮಾಂಶಾ ಮಸೂರದಲಮಾತ್ರಾ ದೃಷ್ಟಿಃ| ಷಡಙ್ಗುಲೋತ್ಸೇಧಂ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪರಿಣಾಹಂ ಶಿರ ಇತಿ| ಸರ್ವಂ ಪುನಃ ಶರೀರಮಙ್ಗುಲಾನಿ ಚತುರಶೀತಿಃ| ತದಾಯಾಮವಿಸ್ತಾರಸಮಂ ಸಮಮುಚ್ಯತೇ||೩೬||
प्रमाणं पुनः स्वाङ्गुलैः| पादाङुष्ठप्रदेशिन्य्च् द्व्यङ्गुलायते| तिस्रोऽन्याः क्रमेणोत्तरोत्तरं पञ्चमभागहीनास्तन्नखहीना वा| चतुरङ्गुलायताः पृथक् पदपादतलपार्ष्णयः| षट्पञ्चचतुरङ्गुलविस्तृताश्चतुर्दशैवायामेन पादश्चतुर्दशैव परिणाहेन| तथा गुल्फौ जङ्घामध्यञ्च| चतुरङ्गुलोत्सेधः पादः| अष्टादशायामा जङ्घा ऊरुश्च| चतुरङ्गुलं जानु| त्रिंशदङ्गुलपरिणाह ऊरुः| षडायामौ मुष्कमेढ्रावष्टपञ्चपरिणाहौ| षोडशविस्तारा कटी पञ्चाशत् परिणाहा| दशाङ्गुलं बस्तिशिरः| द्वादशाङ्गुलमुदरम्| दशविस्तारे द्वादशायामे पार्श्वे| द्वादशोत्सेधं त्रिकम्| अष्टादशोत्सेधं पृष्ठम्| द्वादशकं स्तनान्तरमद्वयङ्गुलं स्तनपर्य्यन्तम्| चतुर्विंशत्यङ्गुलविशालं द्वादशोत्सेधमुरः| द्व्यङ्गुलं हृदयम्| अष्टकौ स्कन्धे कक्षे च| षट्कावंसौ| षोडशकौ प्रवाहू| पञ्चदशक्च् प्रपाणी| द्वादशाङ्गुलौ पाणी| तत्रापि पञ्चाङ्गुला मध्यमाङ्गुलिः| ततोऽर्धाङ्गुलहीने प्रदेशिन्यनामिके| सार्धत्र्यङ्गुल्च् कनिष्ठिकाङ्गुष्ठौ| चतुरङ्गुलोत्सेधा द्वाविंशतिपरिणाहा शिरोधरा| द्वादशोत्सेधं चतुर्विंशतिपरिणाहमाननम्| पञ्चाङ्गुलमास्यम्| चतुरङ्गुलं पृथक् चिबुक्च्ष्ठनासा दृष्ट्यन्त्कर्णललाटम्| त्रिभागाङ्गुलविस्तारा नासापुटमर्य्यादा| द्व्यङ्गुलायतमङ्गुष्ठोदरविस्तृतं नेत्रम्| तत्र शुक्लात्तृतीयांशं कृष्णम्| कृष्णान्नवमांशा मसूरदलमात्रा दृष्टिः| षडङ्गुलोत्सेधं द्वात्रिंशत्परिणाहं शिर इति| सर्वं पुनः शरीरमङ्गुलानि चतुरशीतिः| तदायामविस्तारसमं सममुच्यते||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avayavaparimANasya cAturvidhyam (37) · Śloka 37
ತತ್ರ ಯಥೋಕ್ತಪರಿಮಾಣಮಿಷ್ಟಮನಿಷ್ಟಂ ಹೀನಮಧಿಕಂ ವಾ||೩೭||
तत्र यथोक्तपरिमाणमिष्टमनिष्टं हीनमधिकं वा||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRasvadIrghAdibhedenAShTau sharIrANi (1) · Śloka 1
ತಥಾಽತಿಹ್ರಸ್ವದೀರ್ಘಗ್ಚ್ರಕೃಷ್ಣರೋಮಾರೋಮಸ್ಥೂಲಕೃಶಂ ಚೇತಿ||೧||
तथाऽतिह्रस्वदीर्घग्च्रकृष्णरोमारोमस्थूलकृशं चेति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iShTasharIralakShaNam (38) · Śloka 2
ಇಷ್ಟಞ್ಚ ಪುನರ್ಮಹಾಶರೀರದರ್ಶನವದನಹನುಸ್ತನಾಗ್ರಪೃಷ್ಠಸ್ವರಮುಪಚಿತೋರುಸ್ಫಿಕ್ಕಟೀವಕ್ಷೋಗ್ರೀವಾತಾಲುಕಮುಭಯಗುಣಪಾಣಿಪಾದಚಿಬುಕಕರ್ಣಲಲಾಟಮ್| ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಸ್ಥಿದನ್ತನಖಾಙ್ಗುಲಿಪರ್ವಕಮ್||೨||
इष्टञ्च पुनर्महाशरीरदर्शनवदनहनुस्तनाग्रपृष्ठस्वरमुपचितोरुस्फिक्कटीवक्षोग्रीवातालुकमुभयगुणपाणिपादचिबुककर्णललाटम्| सूक्ष्मास्थिदन्तनखाङ्गुलिपर्वकम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iShTasharIralakShaNam (38) · Śloka 38
ಇಷ್ಟಞ್ಚ ಪುನರ್ಮಹಾಶರೀರದರ್ಶನವದನಹನುಸ್ತನಾಗ್ರಪೃಷ್ಠಸ್ವರಮುಪಚಿತೋರುಸ್ಫಿಕ್ಕಟೀವಕ್ಷೋಗ್ರೀವಾತಾಲುಕಮುಭಯಗುಣಪಾಣಿಪಾದಚಿಬುಕಕರ್ಣಲಲಾಟಮ್| ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಸ್ಥಿದನ್ತನಖಾಙ್ಗುಲಿಪರ್ವಕಮ್| ದೀರ್ಘಾಙ್ಗುಲಿಸಕ್ಥಿಬಾಹೂಚ್ಛ್ವಾಸೇಕ್ಷಿತನೇತ್ರಜಿಹ್ವಮ್| ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ- ಸ್ಯಾಧರ್ಚ್ಷ್ಠಜಿಹ್ವಾಲಲಾಟಕರ್ಣಪೀಠಯಕ್ಷೋಽಲ್ಪಮೇಢ್ರಗ್ರೀವಾಕೇಶಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಕ್ಕಚಕರಜನಯನದಶನಸ್ವನಮ್| ಸ್ಥಿರೇನ್ದ್ರಿಯತ್ವಙ್- ನಖಕೇಶಪಾರ್ಶ್ವಮ್ ಗಮ್ಭೀರನಾಭಿಸನ್ಧಿಸ್ವರಮ್| ಗೂಢಜತ್ರುಪೃಷ್ಠ- ವಂಶದನ್ತಮೂಲಮ್| ರಕ್ತಾಲ್ವೋಷ್ಠನಖನೇತ್ರಾನ್ತಮ್| ಆತಾಮ್ರಜಿ- ಹ್ವಾಹಸ್ತಪಾದತಲಮ್| ಕೃಷ್ಣಕೇಶಭ್ರೂನೇತ್ರಪಕ್ಷ್ಮತಾರಕಮ್| ಶುಕ್ಲ- ಶುಕ್ಲಮಣ್ಡಲದಶನಚರಿತಮ್| ನೀಚೈರ್ಬುದ್ಧಕರ್ಣಸ್ತನನಾಸಾಗ್ರ- ಚಂಕ್ರಮಣಮ್| ಘನಸ್ಕನ್ಧಕನ್ಧರಾದನ್ತಾಙ್ಗುಲಿತ್ವಕ್ಸ್ಛಾರ್ದಮ್| ತನುನಖಮಧ್ಯಜಿಹ್ವಮ್| ವೃತ್ತಸ್ಫಿಗ್ಗ್ರೀವಾನಖಮ್| ಸಮಪೃಷ್ಠದನ್ತ- ಲಲಾಟೇಕ್ಷಿತಮ್| ತಥಾ ನುಪೂರ್ವವೃತ್ತಾವೂರು| ದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತ್ತನಾಭಿಃ ಪ್ರಕೃಷ್ಟನ್ತರ್ಚ್ ಸ್ತನ್ಚ್ ಭ್ರುವೌ ಚ| ಕೂರ್ಮ್ಮಾಕೃತಯೋ ನಖಾಃ ಪಾದೌ ಚ| ಋಜ್ವಾಸ್ಯಂ ನಾಸಾವಂಶಶ್ಚ| ಅನುಲ್ಬಣೇ ಹನುವೇಷಶ್ಚ| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ತಾಲು ಜಿಹ್ವಾ ಚ| ನಾತಿಸ್ಥೂಲಕೃಶಾವೋಷ್ಠೌ ದೇಹಬನ್ಧಶ್ಚ| ಸಸ್ಪನ್ದಂ ಹೃದಯಂ ಶಙ್ಖ್ಚ್ ಮನ್ಯೇ ಚ| ಸೋಷ್ಮತಾಲುಪಾದೋದರಂ ನಿಃಶ್ವಾಸಾಶ್ಚ| ಪೃಷ್ಠತೋಽವನತ್ಚ್ ರೋಮಶೌ ಚ ಕರ್ಣೌ| ಈಷತ್ಪ್ರಲಮ್ಬಿನ್ಯ್ಚ್ ಭ್ರುವೌ| ವಲಿನಂ ಸುಶ್ಲಿಷ್ಟಸನ್ಧ್ಯರ್ಧಚನ್ದ್ರಾಕೃತಿಲಲಾಟಮ್| ಆತಪತ್ರೋಪಮಂ ಶಿರಃ| ನೈಕಮೂಲಾ ಮೃದವಃ ಕೇಶಾಃ| ದೃಢಂ ಗೂಢಂ ಚ ಸಿರಾಸ್ಥಿ- ಸನ್ಧಿಃ| ಪ್ರಕೃತಿಯುಕ್ತಾನಿ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಗುಹ್ಯಾನಿ ಹಸಿತರು- ದಿತಾನಿ ಚ ಚೇಷ್ಟಿತಾನಿ| ತಥಾ ಸ್ನಾತಾಲಿಪ್ತಮಧಃ ಪ್ರಸೃತಾನು- ಪೂರ್ವ್ಯಾಶುಷ್ಯದಿಷ್ಟಂ ಶರೀರಮ್||೩೮||
इष्टञ्च पुनर्महाशरीरदर्शनवदनहनुस्तनाग्रपृष्ठस्वरमुपचितोरुस्फिक्कटीवक्षोग्रीवातालुकमुभयगुणपाणिपादचिबुककर्णललाटम्| सूक्ष्मास्थिदन्तनखाङ्गुलिपर्वकम्| दीर्घाङ्गुलिसक्थिबाहूच्छ्वासेक्षितनेत्रजिह्वम्| विस्तीर्णा- स्याधर्च्ष्ठजिह्वाललाटकर्णपीठयक्षोऽल्पमेढ्रग्रीवाकेशम्| स्निग्धत्वक्कचकरजनयनदशनस्वनम्| स्थिरेन्द्रियत्वङ्- नखकेशपार्श्वम् गम्भीरनाभिसन्धिस्वरम्| गूढजत्रुपृष्ठ- वंशदन्तमूलम्| रक्ताल्वोष्ठनखनेत्रान्तम्| आताम्रजि- ह्वाहस्तपादतलम्| कृष्णकेशभ्रूनेत्रपक्ष्मतारकम्| शुक्ल- शुक्लमण्डलदशनचरितम्| नीचैर्बुद्धकर्णस्तननासाग्र- चंक्रमणम्| घनस्कन्धकन्धरादन्ताङ्गुलित्वक्स्छार्दम्| तनुनखमध्यजिह्वम्| वृत्तस्फिग्ग्रीवानखम्| समपृष्ठदन्त- ललाटेक्षितम्| तथा नुपूर्ववृत्तावूरु| दक्षिणावर्त्तनाभिः प्रकृष्टन्तर्च् स्तन्च् भ्रुवौ च| कूर्म्माकृतयो नखाः पादौ च| ऋज्वास्यं नासावंशश्च| अनुल्बणे हनुवेषश्च| श्लक्ष्णं तालु जिह्वा च| नातिस्थूलकृशावोष्ठौ देहबन्धश्च| सस्पन्दं हृदयं शङ्ख्च् मन्ये च| सोष्मतालुपादोदरं निःश्वासाश्च| पृष्ठतोऽवनत्च् रोमशौ च कर्णौ| ईषत्प्रलम्बिन्य्च् भ्रुवौ| वलिनं सुश्लिष्टसन्ध्यर्धचन्द्राकृतिललाटम्| आतपत्रोपमं शिरः| नैकमूला मृदवः केशाः| दृढं गूढं च सिरास्थि- सन्धिः| प्रकृतियुक्तानि वातमूत्रपुरीषगुह्यानि हसितरु- दितानि च चेष्टितानि| तथा स्नातालिप्तमधः प्रसृतानु- पूर्व्याशुष्यदिष्टं शरीरम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shubhasharIralakShaNaM tatrAyurAdInAM pratidvitvam (39) · Śloka 39
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಉತ್ತರೋತ್ತರಸುಕ್ಷೇತ್ರಂ ಗರ್ಭಾದ್ಭವತಿ ನೀರುಜಮ್| ಆಯಾಮಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನೈರ್ವರ್ಧಮಾನಂ ಶನೈಃ ಶುಭಮ್| ಇತಿ ಸರ್ವಗುಣೋಪೇತೇ ಶರೀರೇ ಶರದಾಂ ಶತಮ್| ಆಯುರೈಶ್ವರ್ಯ್ಯಮಿಷ್ಟಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಭಾವಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠತಾಃ||೩೯||
भवति चात्र- उत्तरोत्तरसुक्षेत्रं गर्भाद्भवति नीरुजम्| आयामज्ञानविज्ञानैर्वर्धमानं शनैः शुभम्| इति सर्वगुणोपेते शरीरे शरदां शतम्| आयुरैश्वर्य्यमिष्टाश्च सर्वे भावा प्रतिष्ठताः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAttvikAdipuruShANAM lakShaNam (40) · Śloka 40
ಅನುತ್ಸೇಕಮದೈನ್ಯಂ ಚ ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಚ ಸೇವತೇ| ಸತ್ತ್ವವಾಂಸ್ತಭ್ಯಮಾನಸ್ತು ರಾಜಸೋ ನೈವ ತಾಮಸಃ||೪೦||
अनुत्सेकमदैन्यं च सुखं दुःखं च सेवते| सत्त्ववांस्तभ्यमानस्तु राजसो नैव तामसः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puNyAyuvRuddhikaro gaNaH (41) · Śloka 41
ದಾನಶೀಲದಯಾಸತ್ಯಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ್ಯಕೃತಜ್ಞತಾಃ| ರಸಾಯನಾನಿ ಮೈತ್ರೀ ಚ ಪುಣ್ಯಾಯುರ್ವೃದ್ಧಿಕೃದ್ಗಣಃ||೪೧||
दानशीलदयासत्यब्रह्मचर्य्यकृतज्ञताः| रसायनानि मैत्री च पुण्यायुर्वृद्धिकृद्गणः||४१||
🔊 Audio coming soon