1. putrakāmīyaḥ

Adhikarana atha putrakAmIyo nAma prathamo~adhyAyaH| upodghAtaH · Śloka

പൂര്വസ്മിന് സ്ഥാനേ സകലതന്ത്രവ്യാപകസ്യാര്ഥജാതസ്യ സൂത്രണം കൃതം ശാസ്ത്രകൃതാ| യതഃ പ്രതിപ്രസങ്ഗമാകാംക്ഷാനിവൃത്തയേ പുനഃ പുനരുച്യമാനമതിഗഹനത്വാത് കേവലമപ്രതിപത്തയേ സമ്പദ്യത ഇതി| ശേഷേഷു സ്ഥാനേഷു യഥാക്രമം പ്രഥമം സൂത്രിതമേവ വിസ്തരേണാऽऽഖ്യായതേ| തത്ര ശരീരസ്യ തദധിഷ്ഠാതൃഭൂതസ്യായുഷശ്ച പ്രാധാന്യോനോപേയത്വാത് ദ്വിതീയസ്ഥാന ഉചിത ഏവ നിര്ണയഃ| തദര്ഥം ശാരീരസ്ഥാനമരഭ്യതേ| തത്ര പ്രഥമം ശരീരസ്വരൂപനിര്ണയഃ കര്ത്തവ്യഃ| തസ്യ ച പ്രഥമം ജന്മ| തച്ച കാരണാധീനമ്| തേഷാഞ്ചാഗ്രണീഃ പിതാ, തത്പരായത്തത്വാത് കാരണാന്തരസാമഗ്ര്യാഃ| അതസ്തസ്യൈവാനുഷ്ഠേയപ്രദര്ശനാര്ഥമധ്യായാരമ്ഭഃ|

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

അഥാതഃ പുത്രകാമീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||

അഥേത്യാദി ച പൂര്വദ്വ്യാഖ്യേയമ്| പുത്രം കാമയന്ത ഇതി പുത്രകാമാഃ, തേഭ്യോ ഹിതഃ പുത്രകാമീയഃ, തത് പ്രാപ്ത്യുപായപ്രദര്ശകത്വേനാऽऽധ്യായഃ പുത്രകാമീയഃ, തം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ|| ൧||

Adhikarana puruShasya vivAhavayaH pariNayArthaM strINAM lakShaNa~jca (2) · Śloka 2

അഥ ഖലു പുമാനേകവിംശതിവര്ഷഃ കന്യാമതുല്യഗോത്രാം തുല്യാഭിജനാമസഞ്ചാരിരോഗകുലപ്രസൂതാം രൂപശീലലക്ഷണസമ്പന്നാമനൂനാമവിനഷ്ടദന്തൌഷ്ഠകര്ണനാസാനഖകേശസ്തനീം മൃദുമരോഗപ്രകൃതിമകപിലാമപിങ്ഗലാമഹീനാധികാങ്ഗീം ദ്വാദശവര്ഷദേശീയാമമരഭുജഗസരിദചലവൃക്ഷപക്ഷിനക്ഷത്രാന്ത്യപ്രേഷ്യഭീഷണകനാമാന്യനുദ്വഹന്തീമനഘാമനിന്ദ്യാമാനിന്ദ്യേന വിധിനോദ്വഹേത്||൨||

അഥേതി മങ്ഗലേ| ഏകവിംശതിവര്ഷഃ പുമാന് കന്യാമനിന്ദ്യേനാലോകദ്വിഷ്ടേന വിധിനോദ്വഹേത് സ്വീകുര്യാദിതി സമ്ബന്ധഃ| കിമ്ഭൂതാം കന്യാമിത്യാഹ-- അതുല്യഗോത്രാമിത്യാദി| തുല്യശബ്ദോऽത്രൈകശബ്ദസ്യ സാധാരണസ്യാര്ഥേ വര്തതേ| ഗോത്രഞ്ച വസിഷ്ഠാദിഋഷിനാമപൂര്വകം ലോകശാസ്ത്രേ ച പ്രസിദ്ധമ്| അഭിജനഃ കുലമ്| അത്ര തുല്യശബ്ദഃ സദൃശപര്യായഃ| സാദൃശ്യം ചാത്ര വിത്തവൃത്തദിഭിഃ പ്രകൃതത്വാത് തുല്യാര്ഥത്വേ പുമാന് പ്രത്യവമൃശ്യതേ| തഥാ യസ്മിന് കുലേ സഞ്ചാരീ രോഗഃ കുഷ്ഠപൈങ്ഗല്യാദിഃ നാസ്തി, തത്ര യാ പ്രസൂതാ താം തഥാ സാതിശയൈഃ രൂപാദിഭിഃ സമ്പന്നാമ്| ലക്ഷണാനി ശുഭാനി ലോകേ ശാസ്ത്രേ ച പ്രസിദ്ധാനി| നാജാതാനി നാപി ഭൂത്വാ വിനഷ്ടാനി ദന്താദീനി യസ്യാഃ സാ തഥോക്താ| മൃദുഃ കോമലാ ശരീരേണ സ്വഭാവേന ച| തഥാരോഗാ പ്രകൃതിഃ സ്വഭാവോ യസ്യാഃ സാ, തഥാവിധാമ്| കപിലാ പീതലോഹിതാ| പിങ്ഗലാ അരുണലോഹിതാ, താമ്| യസ്യാശ്ചാങ്ഗാനി ബാഹുനയനാങ്ഗുലിപ്രഭൃതീനി അന്യാങ്ഗാപേക്ഷയാ നാപ്യൂനാനി നാപ്യധികാനി തഥാ ഈഷദസമാപ്താ ദ്വാദശവര്ഷാ ദ്വാദശവയാംസി യസ്യാസ്താമ്| തഥാ അമരാദിനാമരഹിതാം ശചീസഹസ്രാക്ഷ്യുമാലക്ഷ്മീപ്രഭൃതീന്യമരനാമാനി| ഗോധാതക്ഷകീപ്രഭൃതീനി ദാഗനാമാനി| ഗങ്ഗായമുനാസരസ്വതീപ്രഭൃതീനി സരിന്നാമാനി| മേരുമലയവിന്ധ്യപ്രഭൃതീന്യ്ചലനാമാനി| മധൂകി(ലി)കാബദരീശമീപ്രഭൃതീനി വൃക്ഷനാമാനി| ഹംസീബലാകാചകോരീകോകിലാപ്രഭൃതീനി പക്ഷിനാമാനി| രോഹിണീരേവതീമഘാപ്രഭൃതീനി നക്ഷത്രനാമാനി| അന്ത്യാ രജകചണ്ഡാലാദായഃ, തേഷാം പ്രതിദേശേ പ്രസിദ്ധ്യാ യാനി നാമാനി തദ്വര്ജിതാമ്| ഏവം പ്രേഷ്യാ ദാസശില്പിനഃ| സത്യപി യഥോക്താവിരോധേ കാചിത് ഭീഷണം നാമാകോമലമസ്ഥ്യാവല്യാദി ബിഭര്തി താമപി| അനിന്ദ്യാമന്യേനാപി കേനചില്ലോകദ്വിഷ്ടേന പ്രകാരേണാഗര്ഹണീയാമ്|| ൨||

Adhikarana dampatyoH putrotpAdanavayaH (3) · Śloka 3

തസ്യാം ഷോഡശവര്ഷായാം പഞ്ചവിംശതിവര്ഷഃ പുരുഷഃ പുത്രാര്ഥം പ്രയതേത| തദാ ഹി തൌ പ്രാപ്തവീര്യൌ വീര്യാന്വിതമപത്യം ജനയതഃ||൩||

തസ്യാമനന്തരോക്തായാമങ്ഗനായാം കാലേന് ഷോഡശവര്ഷായാം സ പുമാന് പഞ്ചവിംശതിവര്ഷോ വക്ഷ്യമാണേന വിധിനാ പുത്രാര്ഥം പ്രയതേത| യതസ്തൌ ദമ്പതീ തദേതി ഷോഡശേ പഞ്ചവിംശേ ച വര്ഷേ ലബ്ധാത്മവീര്യാതിശയൌ സന്തൌ വീര്യവന്തം ബലാരോഗ്യാദിസമ്പന്നം പുത്രം ജനയതഃ|| ൩||

Adhikarana nyUnAbdAbhyAM RutorAdyadinatraye shukrArtavadoShe ca garbhasambhave doShAH (4) · Śloka 4

ഊനപഞ്ചവിംശതിവര്ഷേണോനഷോഡശവര്ഷായാമാഹിതോ ഗര്ഭഃ കുക്ഷിസ്ഥ ഏവ വിനാശമാപ്നുയാദല്പായുര്ബലാരോഗ്യവിഭവോ വാ സ്യാദ്വികലേന്ദ്രിയോ വാ ഋതാവാദ്യേ ച രാത്രിത്രയേ തഥാ ദുഷ്ടേ ശുക്രാര്തവ ഇതി||൪||

ഊനഷോഡശവര്ഷായാ വാ ആഹിതോ ഗര്ഭ ഊനപഞ്ചവിംശതിവര്ഷേണ വാപ്യാഹിതഃ കാരണസാമഗ്ര്യനപേക്ഷയാ കദാചിന്മാതൃകുക്ഷാവേവ നശ്യതി കദാചിദ് വികലേന്ദ്രിയോ വാ ഭവതി| ഇന്ദ്രിയേണൈകേന ദ്വാഭ്യാം വാ ഹീനോ ഭവതീത്യര്ഥഃ| ന കേവലം ദമ്പത്യോരൂനവര്ഷതയാ ഗര്ഭസ്യൈവംവിധതാ, യാവത് പൂര്ണയോരപി മാതാപിത്രോര്മാതുരാദ്യേ പുഷ്പദര്ശനാദാരഭ്യ ഋതൌ രാത്രിത്രയേ ആഹാരവിഹാരാദിനാ വാതാദിദുഷ്ടേ ശുക്രാര്തവേ ചൈവംവിധതൈവ|| ൪||

Adhikarana shukrotpattiH (5) · Śloka 5

തത്രാഹാരസ്യ സമ്യക്പരിണതസ്യ ക്രമാന്മജ്ജാജമനുപ്രാപ്തസ്യ സാരഃ ശുക്രസംജ്ഞാം ലഭതേ||൫||

ശുക്രാര്തവം കിമുച്യതേ കഥം ച തദ് ഗര്ഭജന്മാദ്യുപകരോതി ഉപഘാതശ്ച തസ്യ കഥം ഭവതീത്യാഹ-- തത്രാഹാരസ്യേത്യാദി| ആഹാരസ്യ ചതുര്വിധസ്യ സമ്യക് യഥാവത് പരിണതസ്യ ജഠരാഗ്നി ധാത്വഗ്നിപരിപാകപരമ്പരാവശാച്ചക്രമാന്മജ്ജാനം മജ്ജസ്വഭാവം പ്രാപ്തസ്യ യഃ സാരഃ സഃ ശുക്രസംജ്ഞാം ലഭതേ|| ൫||

Adhikarana shukrasya sthAnAni (6) · Śloka 6

തത്തു ക്ഷീര ഇവ സര്പിരിക്ഷുരസ ഇവ ഗുഡഃ ശരീരേ ശുക്രധരാം കലാമാശ്രിത്യാസ്രുതം സര്വാങ്ഗവ്യാപിതയാ സ്ഥിതമ്| വിശേഷതശ്ച മജ്ജമുഷ്കസ്തനേഷു||൬||

തച്ച ശുക്രം (വ്യാപകമപി മജ്ജപ്രഭൃതിഷു വിശേഷതഃ സ്ഥിതം) ശരീരേ യാ ശുക്രധരാ നാമ കലാ വക്ഷ്യമാണലക്ഷണാ താമാശ്രിത്യാസ്രുതം സത് സര്വാങ്ഗവ്യാപിത്വേന സ്ഥിതം ഭവതി| ദൃഷ്ടാന്തോ യഥാ- ക്ഷീരേ സര്പിര്ഘൃതമ്| യഥാ ചേക്ഷുരസേ ഗുഡഃ| വ്യാപ്യസ്ഥിതമപി തദവസ്ഥായാം ന ദൃശ്യതേ| ക്രിയാസംസ്കാരാദിവശാച്ച പശ്ചാദഭിവ്യജ്യതേ| തഥൈവ ശരീരേ ശുക്രമിതി ദൃഷ്ടാന്തഃ| ക്ഷീരാദൌ ച സര്പിരാദേരസ്തിത്വമനുമാനലബ്ധം യദിഹ സമുത്പദ്യതേ| തന്ന ചേത്| കഥം സികതാഭ്യോ ലോകസ്തൈലം ന ഗൃഹ്ണീയാത്| അഥവാ കാര്യകാരണമാത്രോ വാ ദൃഷ്ടാന്തഃ|| ൬||

Adhikarana shukrapravRuttau hetuH| (7) · Śloka 7

ഹര്ഷോദീരിതം തു സങ്ഘട്ടനേന ഹൃദയാവേശാത് പിണ്ഡീഭൂതമങ്ഗാദങ്ഗാത് പ്രവര്തതേ||൭||

തച്ച ശുക്രം സര്വാങ്ഗവ്യാപി സ അങ്ഗനാസംയോഗേ ഹര്ഷേണോദീരിതം പ്രേരിതമങ്ഗാദങ്ഗാദ്ബഹിഃ പ്രവര്തതേ|| ൭||

Adhikarana garbhAdhAnayogyaM shukram| (8) · Śloka 8

തത് സൌമ്യം സ്നിഗ്ധം ഗുരു ശുക്ലം മധുഗന്ധി മധുരം പിച്ഛിലം ബഹു ബഹലം ഘൃതതൈലക്ഷൌദ്രാന്യതമവര്ണം ച ശുക്രം ഗര്ഭാധാനയോഗ്യം ഭവതി||൮||

കിമ്ഭൂതം ? സങ്ഘട്ടനേന വേഗാവേശേന ഹൃദയാവേശാത്പിണ്ഡീഭൂതമേകത്വം യാതം വാതാദിഭിരനുപഹതം സൌമ്യസ്നിഗ്ധാദിഗുണയുക്തം സദ്ഗര്ഭാധാനയോഗ്യം ഭവതി| സൌമ്യം സോമഗുണഭൂയിഷ്ഠം മധുഗന്ധി മാക്ഷികഗന്ധി വഹലം നാതിഘനമ്| തഥാ ഘൃതവര്ണം തൈലവര്ണം വാ| ക്ഷൌദ്രവര്ണം വാ ക്ഷൌദ്രം ച കപിലം വിദ്യാത്| ഏതദ്വിപരീതം ഗര്ഭാധാനായോഗ്യമ്| ഇതി ശുക്രസ്യ സ്വരൂപമുക്തമ്|| ൮||

Adhikarana ArtavalakShaNam| (9) · Śloka 9

തഥാ രക്തമേവ ച സ്ത്രീണാം മാസേ മാസേ ഗര്ഭകോഷ്ഠമനുപ്രാപ്യ ത്ര്യഹം പ്രവര്തമാനമാര്തവമിത്യാഹുഃ||൯||

ആര്തവസ്യാത്രോച്യതേ-- തഥാ രക്തമിത്യാദി| രക്തമേവ സര്വസ്യ ധാതുത്വേന ജായതേ| തദേവം വിശിഷ്ടം സദ് ആര്തവമിത്യാऽऽചാര്യ്യാ ആഹുഃ| കിമ്ഭൂതം ? മാസേ മാസേ ത്ര്യഹം ബഹിഃ പ്രവര്തമാനമ്| കിം കൃത്വാ ? ഗര്ഭകോഷ്ഠം യോഷിതോ ഗര്ഭസ്ഥാനം സര്വതഃ ശരീരാത് പ്രാപ്യ| ബഹിഃ പ്രവര്തമാനത്വം തസ്യോപലക്ഷണമ്| ന തു തദേവാര്തവം യത് പ്രവര്തത ഏവ കേവലമ്| ഋതൌ ഭവതീത്യാര്തവമ്| ഋതുശ്ച നിഷിക്തസ്യ ബീജസ്യ ഫലപ്രസവാനുഗുണഃ കാലഃ| തസ്മിംശ്ചര്തൌ പ്രഥമം ത്ര്യഹം ബഹിര്ദുഷ്ടമവശ്യം പ്രവര്തതേ|| ൯||

Adhikarana asRugdarAdicikitsA| (10) · Śloka 10

അതിപ്രസങ്ഗേനാനൃതാവൃതൌ വാ തദേവാസൃഗ്ദരം പ്രദരം വ്യാപദം ച രക്തയോനിസംജ്ഞാം ലഭതേ| തത്സാധനേ രക്തപിത്തചികിത്സിതം ഗുഹ്യരോഗപ്രതിഷേധം ചേക്ഷേത||൧൦||

തദേവാതിപ്രസങ്ഗേനര്തകാല ഏവ പ്രവര്തമാനമനൃതൌ വാതിപ്രസങ്ഗേന പ്രവര്തമാനമസ്രമസൃഗ്ദരാദി സംജ്ഞാം ലഭതേ| ഏതല്ലക്ഷണം ചോത്തരത്ര വക്ഷ്യതേ| ഋതോസ്തു ലക്ഷണം ക്ഷാമപ്രസന്നവദനാമിത്യത്രൈവ വക്ഷ്യതേ| തത്സാധന ഇതി| തത്സാധനേऽതിപ്രസക്തരക്തചികിത്സിതായ രക്തപിത്തചികിത്സിതം ഗുഹ്യരോഗപ്രതിഷേധം ചേക്ഷേത| തേനൈതദുക്തം ഭവതി-- തഥാവിധസ്യ നിദാനാദിവശാത് കദാചി രക്തപിത്തതാ ഭവതി, കദാചിദ് യോനിരോഗോക്താന്യതമപ്രകാരതാ| അതഏവ ച തേഷാം വിശേഷേ വിശേഷാച്ചികിത്സിതമുക്തമിതി|| ൧൦||

Adhikarana ArtavApravRuttistaccikitsAsUtraM ca| (11) · Śloka 11

വാതകഫാവൃതമാര്ഗാണാഞ്ചാപ്രവര്തമാനം പിത്തലൈരുപാചരേത്||൧൧||

തഥാ തദേവാര്തവം കദാചിത് പ്രാപ്തേऽപി കാലേ വാതശ്ലേഷ്മണാ ആവൃതരക്തമാര്ഗാണാം യോഷിതാം നൈവ പ്രവര്തതേ, തഥാവിധമപ്രവര്തമാനം പിത്തലൈരാഹാരാദിഭിരൂപാചരേത്|| ൧൧||

Adhikarana raktagulmaH taccikitsAtideshashca| (12) · Śloka 12

തദ്ധി വര്ദ്ധമാനമന്തര്വര്തമാനം സശുക്രമശുക്രം വാ ജീവരഹിതം വാതലാന്യാസേവമാനായാ യോഷിതോ ഗര്ഭലിങ്ഗാനി ദര്ശയദ് ഗുല്മീഭവതി| തത്ര ഗുല്മചികിത്സിതമീക്ഷേത||൧൨||

യതസ്തദ്രക്തം ബഹിരപ്രവര്തമാനമന്തര്മഹാസ്രോതസി നിഷിക്തശുക്രസഹിതം കേവലമേവ വാ വര്ധതേ| തദ്വര്ധമാനം യാ വാതലാന്യാऽऽഹാരാദീന്യാസേവതേ തസ്യാ ഗര്ഭലിങ്ഗാനി സ്തന്യദര്ശനാദീനി പ്രകടയദ് ഗുല്മീഭവതി| തദേവം ഗുല്മത്വം പ്രാപ്നോതി| തത്രാരക്ഷയാ ഗുല്മീഭൂതേ ചികിത്സായൈ ഗുല്മചികിത്സിതമീക്ഷേത| തത്ര ഹി രക്തഗുല്മസ്യ പൃഥക് ചികിത്സിതമുക്തമ്| ഏവം രക്തഗുല്മാദീനാം കദാചിദ് രക്തയോനിതാ ഭവതി|| ൧൨||

Adhikarana duShTArtavajanyaM vAtodarantaccikitsAsUtra~jca| (13) · Śloka 13

കദാചിദ്വാ ഗര്ഭ ഇവ വാതോദരം ഭവതി തദ്വാതോപശമനൈരുപശാമ്യതി||൧൩||

കദാചിദ്വാ ഗുല്മത്വേന വിനാ രക്തഗുല്മലക്ഷണൈര്വക്ഷ്യമാണൈര്വിരഹിതം ഗര്ഭ- സാദൃശ്യമാത്രേണൈവ വാതോദരാഖ്യാം പ്രാപ്നോതി| തദ്വാതോ പ്രശമഹേതുഭിഃ ശാമ്യതി|| ൧൩||

Adhikarana asRu~gnirodhe garbhabhramaH| (14) · Śloka 14

തദേവ കദാചിദ് ആര്തവം സൌമ്യൈര്ബൃംഹണാത്മഭിരാഹാരവിഹാരൈഃ സ്തമ്ഭിതമനുപദ്രവമേവോദരം ഗര്ഭാധിഷ്ഠിതമിവ വര്ധയതി| യേന താമഗര്ഭാം ഗര്ഭിണീമാഹുര്മൂഢാഃ||൧൪||

കദാചിദ്വാ സൌമ്യാദിഭീ രുദ്ധം സദനുപദ്രവം പീഡാദികമ് അകുര്വദ് ഉദരം വര്ധയതി| യേന ഹേതുനാ മൂഢാ യാഥാതഥ്യപരിജ്ഞാനബഹിഷ്കൃതാഃ അഗര്ഭാമേവ യോഷിതം ഗര്ഭിണീമാഹുഃ|| ൧൪||

Adhikarana garbhasya bhUtahatatvabhrAntiH| (15) · Śloka 15

തതോ വിരീതൈര്യദൃച്ഛയാ വാ പ്രവൃത്തേ രക്തേ ഗര്ഭശരീരമപശ്യന്തോ ഭൂതഹൃതമിത്യജ്ഞാ ബ്രുവതേ||൧൫||

തതോऽനന്തരം സൌമ്യാദിഹേതുവിപരീതൈഃ കാകതാലീയേന സാധുഭിഷജാ വാ പ്രയുക്തൈഃ സ്വയമേവൌഷധനിരപേക്ഷയാ വാ പ്രവൃത്തേ രക്തേ ഗര്ഭം ദുര്ബുദ്ധികല്പിതം പ്രത്യക്ഷേണാപശ്യന്തോ ഭൂതൈരാഹൃതമിതി വദന്ത്യജ്ഞാ ഏവം തേഷാമജ്ഞത്വമ്|| ൧൫||

Adhikarana rakShasAM sharIrApaharaNe~ashaktiH (16) · Śloka 16

യസ്മാത് സമ്ഭവത്യോജസോऽപഹരണം രക്ഷോഭിര്ന തു ശരീരാപഹരണമനിഷ്ടത്വാദശക്തേര്വാ| ഇച്ഛാശക്ത്യോര്ഹി പ്രവൃത്തേരുപലബ്ധിഃ ന ച ദൃശ്യതേ കസ്യചിദമാനുഷൈര്ദേഹാപ്രഹാരഃ||൧൬||

രക്ഷോഭിരോജസോऽപഹരണം സമ്ഭാവ്യതേ ന തു ശരീരോപഹരണമ്| നനു കഥം ന സമ്ഭാവ്യത ഇത്യാഹ-- അനിഷ്ടത്വാത്| അഥവാऽശക്തിതഃ| ശക്തോऽപി കദാചിദനിഷ്ടേന പ്രവര്തതേ, ഇഷ്ടേऽപി വാ അശക്ത്യാ ന പ്രവര്തതേ| ഏതദുക്തമിച്ഛാശക്ത്യോര്ഹി പ്രവൃത്തേരുപലബ്ധിരിതി| ന ചേത്യാദി, തര്ഹ്യേവം കദാചിദ് ദൃഷ്ടം യ്ദമാനുഷൈഃ രക്ഷോഭിഃ കസ്യചിദ്ദേഹോപഹാരഃ കൃത ഇതി|| ൧൬||

Adhikarana AkShepapUrvako rakShobhiH sharIrApaharaNaniShedhaH| (17) · Śloka 17

യദി ച ദൃഷ്ടമപി സമുല്ലങ്ഘ്യ കേചിദതിശക്തിയുക്താ ഗര്ഭസ്യ ശരീരാക്ഷേപേ പ്രവര്തന്തേ തദാ കഥമിവ പ്രാപ്താവസരാസ്തജ്ജനനീമുപേക്ഷേരന്||൧൭||

അഥ കശ്ചിദേവം ബ്രൂയാത് യഥാപൂര്വം ന ദൃഷ്ടമധുനാ തു ദൃശ്യതേ തദര്ഥമാഹ-- യദി ചേത്യാദി| യദി ഹി ശക്ത്യതിശയയുക്താ മാതുരപി ശരീരാഹരണേ സമര്ഥാ അദൃഷ്ടേऽപി ദേഹാപഹാരേ പ്രവര്തേരന് കിമിതി സാതിശയസ്വാര്ഥസമ്പാദനം സ്ഥൂലസ്ഥൂലം തന്മാതൃശരീരമുപേക്ഷന്തേ| അതോऽനുമാനാത് ജ്ഞായതേ ശരീരാപഹരണം ഭൂതാനാമനിഷ്ടമശക്തതാ വാ തത്രേതി| ഏതച്ചാചാര്യസ്യാസമ്ഭവമാത്രപ്രദര്ശനമിതി കൃത്വാ ഗൃഹ്യതേ| അന്യഥാ ശരീരവദോജസി പര്യനുയുക്തഃ കിമുത്തരം ദാസ്യതി|| ൧൭||

Adhikarana shuddhArtavalakShaNam| (18) · Śloka 18

ആര്തവം പുനഃ ശശരുധിരലാക്ഷാരസോപമം ധൌതഞ്ച വിരജ്യമാനം ശുദ്ധമാഹുഃ||൧൮||

തച്ചാനന്തരോക്തമാര്തവം ശശരുധിരാദിസദൃശം സദ് ആചാര്യ്യാഃ ശുദ്ധമിത്യാഹുഃ| തദ്ധി ഗര്ഭാധനയോഗ്യം ഭവതി| ധൌതം സദ്വസ്ത്രാദ്വിവിരജ്യമാനമപസരച്ച്|| ൧൮||

Adhikarana strIpuMsayo rajaH shukrAdInAmanupalabdhikAlaH| (19) · Śloka 19

യഥാ ച ബാലസ്യ ജീര്ണസ്യ വാ തരോഃ പുഷ്പഫലം പുഷ്പഫലസ്യ വാ തദ്വിധസ്യ ഗന്ധോ നോപലഭ്യതേ തഥൈവ നോനഷോഡശാതീതസപ്തതിവര്ഷസ്യ പുംസഃ ശുക്രരോമാദയോ യോഷിതശ്ചോനദ്വാദശാതീതപഞ്ചാശദ്വര്ഷായാ രജസ്തന്യാദയ ഇതി||൧൯||

പ്രസ്തുതശുക്രം തഥാ രോമാദയ ഊനഷോഡശവര്ഷസ്യ പുംസോ നോപലഭ്യതേ| യഥാ ബാലസ്യ തരോഃ പുഷ്പഫലമ്| യഥാ വാ തദ്വിധസ്യ ബാലസ്യൈവ പുഷ്പഫലസ്യ ഗന്ധഃ| അസ്ത്യപി സത്തയാ വ്യക്തഭാവോ നോപലഭ്യതേ| ദേശകാലവശാത്തു വ്യക്തം ഭവത്യേതത്| അതീതസപ്തതിവര്ഷസ്യാപി പുംസഃ ശുക്രാദയോ നോപലഭ്യന്തേ| യഥാ ജീര്ണസ്യ തരോഃ പുഷ്പ്ഫലം, തദ്വിധസ്യ വാ പുഷ്പഫലസ്യ ഗന്ധോऽതിജീര്ണസ്യ ഇതി| അനേനൈവ ക്രമേണ യോഷിത ആര്തവസ്തന്യാദീനാം വാച്യമ്| ആദിശബ്ദേന രോമാദീനാം പരിഗ്രഹഃ|

Adhikarana shukrArtavayorA~a~apyAyanam| (20) · Śloka 20

അഥ ശുദ്ധശുക്രാര്തവമരോഗം മിഥോऽനുരക്തം മിഥുനമുപസ്നേഹ്യവിധിവത് സംശോധ്യാസ്ഥാപനാനുവാസനാഭ്യാമുപാചരേത്| വിശേഷതസ്തു ഘൃതക്ഷീരവദ്ഭിര്മധുരൌഷധസംസ്കാരൈഃ പുരുഷമ്, തൈലേന നാരീം പിത്തലൈശ്ച മാംസൈഃ| ഏവം ഹി സമാനഗുണതയാ ശുക്രാര്തവമാപ്യായതേ||൨൦||

അഥേത്യാദി സുബോധമ്| പ്രശസ്തേഷു തിഥിമുഹൂര്തനക്ഷത്രേഷു സദപത്യലാഭായ മിഥുനമുപസ്നേഹ്യാര്തവാമ്യര്ണേ കാലേ ശുദ്ധശുക്രാര്തവത്വാദിയുക്തം മിഥുനം ജായാപതീ ആസ്ഥാപനാനുവാസനാഭ്യാമുപാചരേദിതി സമ്ബന്ധഃ| കിം കൃത്വാ ? ആഹ, പൂര്വമുപസ്നേഹ്യ പശ്ചാച്ഛാസ്ത്രോക്തേന വിധാനേന സംശോധ്യേതി| പുരുഷം തു വിശേഷാദ് ഘൃതാദിഭിരുപാചരേത്| മധുരസ്കന്ധനിര്ദിഷ്ടൈരൌഷധാന്നസംസ്കാരൈശ്ചോപാചരേദുപചര്യമാണസ്യ ബഹുദിവസോപയോഗേന യശ്ശരീരേऽതിശയഃ സ മധുരൌഷധസംസ്കാരഃ| നാരീം തു വിശേഷേണ തൈലാദിഭിഃ| പിത്തലാനി മാംസാനി ആനൂപസത്ത്വജാനി താനി കഫപിത്തലാനി ഭവന്ത്യേവ| ഏവം ഹി ഘൃതാദ്യുപചാരേണ പുംസഃ ശുക്രമാപ്യായതേ സദൃശ്ഗുണത്വാത്| തഥാ തൈലാദ്യുപയോഗേന രക്തമാപ്യായതേ|| ൨൦||

Adhikarana garbhAsambhavakarAH shukradoShAH| (21) · Śloka 21

വാതപിത്തശ്ലേഷ്മകുണപഗന്ധിഗ്രന്ഥിപൂയക്ഷീണമൂത്രപുരീഷരേതാംസി ത്വബീജാനി ഭവന്തി||൨൧||

തത്ര യാന്യശുദ്ധാനി ആഹാരാദിഹേതുകവാതാദിദോഷാദ്രേതാംസി താന്യബീജാനി ഭവന്തി ഗര്ഭായ ന ഭവന്തീത്യര്ഥഃ|| ൨൧||

Adhikarana vAtAdiduShTasya shukrasya lakShaNAni| (22) · Śloka 22

തത്ര തനു രൂക്ഷം ഫേനിലമരുണമല്പം വിച്ഛിന്നം സരുജം ചിരാച്ച നിഷിച്യതേ വാതേന| കിഞ്ചിത് പീതമപിച്ഛിലമാനീലം വാ ദഹദിവ പ്രവര്തതേ പിത്തേന| മജ്ജോസംസൃഷ്ടം പ്രഭൂതം വിബദ്ധം ചാമ്ഭസി ച കിഞ്ചിന്മജ്ജതി ശ്ലേഷ്മണാ| കുണപഗന്ധ്യനല്പം രക്തേന| ഗ്രന്ഥിഭൂതം വാതശ്ലേഷ്മഭ്യാമ്| പൂതി പൂയനിഭം പിത്തശ്ലേഷ്മഭ്യാമ്| ക്ഷീണം വാതപിത്താഭ്യാമ്| തദുക്തം സസാധനം പ്രാക്| മൂത്രപുരീഷഗന്ധി സന്നിപാതേന||൨൨||

തത്ര തസ്മിന് ഇത്യാദിനാ വാതാദിദുഷ്ടസ്യ ശുക്രസ്യ ലക്ഷണം ചികിത്സിതം ച ദോഷക്രമേണോച്യതേ| സുബോധമന്യത്| വാതപിത്താഭ്യാം ശുക്രക്ഷയഃ ക്രിയതേ, തച്ച ക്ഷീണം ശുക്രം പ്രാഗ് ദോഷാദിവിജ്ഞാനീയേ സചികിത്സിതമുക്തമ്|| ൨൨||

Adhikarana duShTArtavalakShaNAtideshaH duShTashukrArtavayoH sAdhyatvAdi ca| (23) · Śloka 23

ആര്തവമപി ശുക്രവദ് ദോഷൈരുപസൃഷ്ടമബീജമേവ| തസ്യ ലിങ്ഗം നാമ ച പൂര്വവത്| തേഷു കുണപഗ്രന്ഥിപൂയക്ഷീണരേതാംസി കൃച്ഛ്രസാധ്യാനി| മൂത്രപുരീഷശുക്രാര്തവം ത്വസാധ്യം കുണപഗ്രന്ഥിപൂയാര്തവം ച||൨൩||

ന കേവലം വാതാദിദുഷ്ടം ശുക്രമബീജം ഭവതി യാവത് തേനൈവ ക്രമേണ തൈരേവ ദുഷ്ടമാര്തവമപ്യബീജം ഭവതി| തസ്യ ചാऽऽര്ത്തവസ്യ ദുഷ്ടസ്യ ശുക്രവദേവ ക്രമേണ ലക്ഷണം നാമ ച വിജാനീയാത്| തേഷു ദുഷ്ടേഷു ശുക്രാര്ത്തവേഷു മധ്യേ കുണപാദിരേതാംസി കൃച്ഛ്രസാധ്യാനി| മൂത്രപുരീഷശുക്രാര്ത്തവാന്യസാധ്യാനി| താനി പ്രജോത്പാദനേ ന സമര്ഥാന്യേവ ഭവന്തി| കുണപഗ്രന്ഥ്യാദി ദുഷ്ടമാര്ത്തവം ച| ശേഷം സര്വം സാധ്യമ്|| ൨൩||

Adhikarana vAtAditriduShTayoH shukrArtavadoShayoshcikitsAtideshaH| (24) · Śloka 24

തത്രാദ്യാംസ്ത്രീന് ശുക്രാര്ത്തവദോഷാന് യഥാസ്വം ദോഷസാധനേന സാധയേത്| ഗുഹ്യയോനിരോഗപ്രതിഷേധേന ചോഭയാന്||൨൪||

തത്ര സാധ്യേഷു വാതാദിഭിസ്ത്രീന് ശുക്രദോഷാംസ്തൈരേവ ത്രീനാര്ത്തവദോഷാന് സ്വഹേതുദോഷചികിത്സയോപക്രമേത്| ഗുഹ്യരോഗപ്രതിഷേധോക്തവിധാനേന ച|| ൨൪||

Adhikarana vAtikashukradoShe cikitsAvisheShaH| (25) · Śloka 25

അപി ച-- വാതികേ ശുക്രദോഷേ വസുകസൈന്ധവഫലാമ്ലസിദ്ധം യവക്ഷാരപ്രതീവാപം സര്പിഷ്പാനമ്| ബില്വവിദാരീസിദ്ധം ക്ഷീരയുക്തമാസ്ഥാപനമ്| മധുകഭദ്രദാരുസിദ്ധം തൈലമനുവാസനം ക്ഷീരകുലീരരസസിദ്ധം തൈലമുത്തരബസ്തിഃ||൨൫||

അപി ചേതി വിശേഷസമുച്ചയായ| വസുകാദിസിദ്ധം സര്പിര്യവക്ഷാരപ്രതീവാപം വാതികേ ശുക്രദോഷേ| പ്രതീവാപോ യഃ സിദ്ധേ ചൂര്ണത്വേന ദീയതേ| മാത്രാ ചാസ്യ ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ| വസുകം രോമകമ്| സൈന്ധവം മാണിമന്ഥമ്| ഫലാമ്ലമമ്ലദാഡിമാദിഫലമ്| സക്ഷീരം ക്വാഥകല്പനയാ സിദ്ധം വില്വാദിക്വാഥമാസ്ഥാപനമ്| തത്രൈവാനുവാസനയോഗ്യതായാം മധുകാദിസിദ്ധം തൈലമ്| തത്രൈവ ക്ഷീരകുലീരരസാഭ്യാം സിദ്ധം തൈലമുത്തരബസ്തിഃ| കുലീരോ ജലജപ്രാണിവിശേഷഃ കര്കടാഖ്യഃ| തേഷാം സമഭാഗത്വമ്|| ൨൫||

Adhikarana paittikashukradoShe cikitsAvisheShaH| (26) · Śloka 26

പൈത്തികേ കാണ്ഡേക്ഷുശ്വദംഷ്ട്രാഗുഡൂചീസിദ്ധം മൂര്വാമധൂകപ്രതീവാപം സര്പിഷ്പാനമ്| ത്രിവൃച്ചൂര്ണഃ സഘൃതോ വിരേകഃ| പയസ്യാശ്രീപര്ണീസിദ്ധം ക്ഷീരയുക്തമാസ്ഥാപനമ്| മധുകമുദ്ഗപര്ണീസിദ്ധം തൈലമനുവാസനമുത്തരബസ്തിശ്ച||൨൬||

പൈത്തികേ സുബോധമ്| പയസ്യയാ ശ്രീപര്ണ്യാ ച സിദ്ധേന ക്ഷീരേണാസ്ഥാപനമ്| മധുകമുദ്ഗപര്ണീസിദ്ധം തൈലമനുവാസനമുത്തരബസ്തിശ്ച|| ൨൬||

Adhikarana shlaiShmikashukradoShe cikitsAvisheShaH| (27) · Śloka 27

ശ്ലൈഷ്മികേ പാഷാണഭേദാऽശ്മന്തകാऽऽമലകക്വാഥസിദ്ധം പിപ്പലീമധുകചൂര്ണപ്രതീവാപം സര്പിഷ്പാനമ്| മദനഫലകഷായോ വമനമ്| ദന്തീവിഡങ്ഗചൂര്ണസ്തൈലലീഢോ വിരേകഃ| രാജവൃക്ഷമദനഫലകഷായപ്രഗാഢമാऽऽസ്ഥാപനമ്| മധുകപിപ്പലീസിദ്ധം തൈലമനുവാസനമുത്തരബസ്തിശ്ച||൨൭||

ശ്ലൈഷ്മികേ പാഷാനഭേദാദി സിദ്ധം സര്പിഷ്പാനമ് | മദനഫലകഷായേണ വമനമ് |ദന്ത്യാദി ചൂര്ണേന വിരേകഃ |രാജവൃക്ഷാദികഷായപ്രഗാഢമാസ്ഥാപനമ് |പ്രഗാഢം ഭൂയിഷ്ഠം ഘനമ് | മധുകാദി സിദ്ധം തൈലമനുവാസനമുത്തരബസ്തിശ്ച|

Adhikarana vAtajArttavadoShe cikitsAvisheShaH| (28) · Śloka 28

വാതജേ പുഷ്പദോഷേ ഭാര്ങ്ഗീമധുകഭദ്രദാരുസിദ്ധം സര്പിഷ്പാനമ്| കാശ്മര്യ്യക്ഷുദ്രസഹാസിദ്ധം വാ ക്ഷീരമ്| മധുകശൃഗാലവിന്നാകല്കം പയസ്സര്പിസ്സഹിതം പ്രിയങ്ഗുതിലകല്കം വാ യോനൌ ധാരയേത്| സരലമുദ്ഗപര്ണീകഷായഃ പ്രക്ഷാലനമ്||൨൮||

വാതജേ പുഷ്പദോഷേ| പുഷ്പദോഷഃ ആര്ത്തവദോഷഃ| മധുകാദിസിദ്ധം പരസ്പരസമാഭ്യാം പയഃസര്പിഭ്യാം സമ്മിശ്ര്യ യഥായോഗമ്| കല്കം പാനീയപിഷ്ടദ്രവ്യാണാമ് ഏതത് പാനമേവ| തിലപ്രിയങ്ഗ്വോഃ കല്കം യോനൌ ധാരയേത്| വേതി സമുച്ചയേ| പ്രക്ഷാലനം പ്രകരണാദ്യോനേഃ|| ൨൮||

Adhikarana pittajArtavadoShe cikitsAvisheShaH| (29) · Śloka 29

പിത്തജേ കാകോലീദ്വയവിദാരീമൂലക്വാഥമുത്പലപദ്മകക്വാഥം മധൂകപുഷ്പകാശ്മര്യ്യഫലക്വാഥം വാ സശര്കരം പിബേത്| ശ്വേതചന്ദനക്വാഥം വാ സക്ഷൌദ്രമ്| ധവധാതകീകല്കം വാ ഘൃതേന വാ മധുകമധുരസാമൃദ്വീകാകല്കമ്| ശമ്യാകഗവാക്ഷീക്ഷീരം വിരേകഃ| ചന്ദനപയസ്യാകല്കം യോനൌ ധാരയേത്| ഗൌരികാരിഷ്ടകഷായഃ പ്രക്ഷാലനമ്||൨൯||

പിത്തജേ കാകോല്യാദീനാം ക്വാഥത്രയം സശര്കരം ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ വികല്പേന യോജ്യമ്| സര്പിര്മധുഭ്യാം സംയുക്തമനുപാനമഥവാ ശ്വേതചന്ദനക്വാഥം സക്ഷൌദ്രമ്| മധുകാദികല്കഃ സഘൃതഃ| സര്വത്ര ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ വികല്പഃ| ശമ്യാകാദിഭിവിരേകശ്ചന്ദനാദികല്കം യോനൌ ധാരയേത്| ഗൈരികാദികഷായം പ്രക്ഷാലനമ്|| ൨൯||

Adhikarana shlaiShmikArttavadoShe cikitsAvisheShaH| (30) · Śloka 30

ശ്ലൈഷ്മികേ കുടജകടുകാശ്വഗന്ധാക്വാഥം പിബേത്| സമാക്ഷികം വാ ക്ഷീരിവൃക്ഷപ്രവാലക്വാഥമ്| ഏതേഷാമേവ വാ ചൂര്ണം മധുഘൃതാഭ്യാം ലിഹ്യാത്| മദനഫലകഷായേണ വമനമ്| തത്കല്കമേവ ച യോനൌ ധാരയേത്| ലോധ്രതിന്ദുകകഷായഃ പ്രക്ഷാലനം ബസ്തമേഷമൂത്രം വാ||൩൦||

ശ്ലൈഷ്മികേ കുടജാദിക്വാഥം സമാക്ഷികമ്| ഏതേഷാമപീതി ക്ഷീരിവൃക്ഷപ്രവാലാനാമേവ||൩൦||

Adhikarana kuNaparetasi cikitsA| (31) · Śloka 31

കുണപരേതസി ധാതകീപുഷ്പഖദിരാര്ജുനദാഡിമൈഃ സിദ്ധമസനാദിഭിര്വാ സര്പിഃ പായയേത്||൩൧||

കുണപരേതസി ധാതക്യാദിഭിഃ പക്വം സര്പിഃ പായയേത്| അസനാദിഗണേന ച പക്വമ്||൩൧||

Adhikarana granthiretasi cikitsA| (32) · Śloka 32

ഗ്രന്ഥിരേതസി പാഷാണഭേദാ പലാശഭസ്മനാ വാ||൩൨||

ഗ്രന്ഥിരേതസി പാഷാണഭേദപക്വം പലാശഭസ്മനാ വാ|| ൩൨||

Adhikarana pUyaretasi cikitsA| (33) · Śloka 33

പൂയരേതസി പരുഷകാദിന്യഗ്രോധാദിഭ്യാമ്||൩൩||

പൂയരേതസി പരുഷകാദിന്യഗ്രോധാദിഭ്യാം വാ സാധിതം പാനോപയോഗേ ഘൃതമ്|| ൩൩||

Adhikarana mUtrapurISharetasi cikitsA| (34) · Śloka 34

മൂത്രപുരീഷരേതസി വായുനാതിവികൃതേ ഹിങ്ഗൂശീരചിത്രകൈരഥവാ ചിത്രകവിതുന്നകപ്രിയങ്ഗുസമങ്ഗാമൃണാലസിദ്ധമ് ഏലാമോചചൂര്ണപ്രതീവാപമ്||൩൪||

മൂത്രപുരീഷരേതസി നാതിദുഷ്ടേ ചികിത്സാ| അതിദുഷ്ടേ ഉപേക്ഷാ, അനുപ്രക്രമണമേവ| ഘൃതം ഹിങ്ഗ്വാദിത്രയപക്വമ്| അഥവാ ചിത്രകാദിസിദ്ധമേലാമോചചൂര്ണപ്രതീവാപമ്| പ്രതീവാപോ യഃ സിദ്ദേ ച പ്രകീര്യ്യത പ്രക്ഷിപ്യതേ|| ൩൪||

Adhikarana granthyArtave cikitsA| (35) · Śloka 35

തഥ ഗ്രന്ഥ്യാര്ത്തവേ പാഠാത്രികണ്ടകവൃക്ഷകക്വാഥമ്||൩൫||

സുബോധമ്|| ൩൫||

Adhikarana kuNapapUyArttave cikitsA| (36) · Śloka 36

കുണപപൂയാര്ത്തവേ ചന്ദനക്വാഥം പിബേത്| ത്രിഫലാകല്കക്വാഥൌ ചാത്ര ധാരണാചമനേ||൩൬||

അത്രേതി കുണപപൂയാര്ത്തവയോഃ പ്രത്യവമര്ശഃ| ധാരണം യോനൌ|| ൩൬||

Adhikarana shukrArttavadoSheShu sAmAnyA cikitsA| (37) · Śloka 37

സര്വേഷു ച ശുക്രാര്ത്തവദോഷേഷു സ്ത്രീപുംസൌ സ്നേഹാദികര്മഭിര്വിശേഷേണ ചോത്തരബസ്തിഭിഃ പുനഃ പുനരുപാചരേത്| യഥാസ്വം ച യോനൌ കല്കൈഃ പിചുഭിശ്ച| ഇത്യേവം വിശുദ്ധശുക്രാര്ത്തവൌ പൂര്വോക്തം വിധിമാസേവേതാമ്||൩൭||

സ്നേഹാദീനി കര്മാണി ധൂമാന്താനി| സര്വേഷു ശുക്രാര്ത്തവദോഷേഷു യദുക്തം, തൈഃ സ്നേഹാദിഭിരുപാചരേത്| യഥാസ്വമിതി| യത്ര യദൌഷധം തത്ര തദേവ കല്കേന പിചുനാ ദേയം യോനാവിതി| പൂര്വോക്തം വിധിം ഘൃതക്ഷീരതൈലമാംസാദികമ്|| ൩൭||

Adhikarana RutukAlaH tatra matAntarANi ca| (38) · Śloka 38

ഋതുസ്തു ദൃഷ്ടാര്ത്തവോ ദ്വാദശരാത്രം ഭവതി| ഷോഡശരാത്രമിത്യന്യേ| ശുദ്ധയോനിഗര്ഭാശയാര്ത്തവായാ മാസമപി കേചിത്| തദ്വദദൃഷ്ടാര്ത്തവോऽപ്യസ്തീത്യപരേ||൩൮||

ഋതാവിത്യുക്തം തത്ര ന ജ്ഞായതേ കിയാന് കാല ഋതുര്ഭവതീത്യാഹ--ഋതുസ്ത്വിത്യാദി| മാസി ഭവാദാര്ത്തവദര്ശനാദാരഭ്യ യാവത് ദ്വാദശരാത്രമ്| അന്യേ ത്വാചാര്യ്യാഃ ഷോഡശരാത്രമിതി വദന്തി| അന്യേ ത്വേവം വദന്തി--സര്വഥാ യോന്യാദീനാം ശുദ്ധൌ ദോഷാനുപഹതത്വേ സതി മാസമൃതുര്ഭവതീതി| അത്ര സദൈവര്ത്തുഃ| ക്രമോപചയാപചയേ തു വിശേഷഃ| ഗര്ഭാധാനായ ന വിശേഷഃ| ഋതുത്വോപദര്ശനരഹിതമന്യേ ഋതുമിച്ഛന്തി| ഇതി മതചാതുര്വിധ്യം ഗര്ഭസ്യാऽനിയതദര്ശനാത്|| ൩൮||

Adhikarana RutumatyA lakShaNam| (39) · Śloka 39

ക്ഷാമപ്രസന്നവദനാം സ്ഫുരച്ഛ്രോണിപയോധരാമ്| സ്രസ്താക്ഷികുക്ഷിം പുംസ്കാമാം വിന്ദ്യാദൃതുമതീം സ്ത്രിയമ്||൩൯||

യോന്യാദിശുദ്ധ്യശുദ്ധിഭ്യാം ചോപപ്ലവതേऽതസ്തത്ര നിശ്ചയായ ഋതുമത്യാ ലക്ഷണം ക്ഷാമവദനത്വാദികമുച്യതേ| സ്രസ്തം സന്ധിബന്ധേഭ്യഃ ശിഥിലീഭൂതമക്ഷികുക്ഷി യസ്യാഃ|| ൩൯||

Adhikarana RutAvatIte garbhAsambhavasya hetuH| (40) · Śloka 40

പദ്മം സങ്കോചമായാതി ദിനേऽതീതേ യഥാ തഥാ| ഋതാവതീതേ യോനിഃ സ്യാച്ഛുക്രം നാതഃ പ്രതീച്ഛതി||൪൦||

ദിനേഷ്വര്ത്തോശ്ച സാദൃശ്യം പദ്മസ്യ യോനേശ്ചാതഃ ക്രമസങ്കോചാദ്ധേതോഃ ദിനേऽതീതേ ശര്വര്യ്യാമ് അതീതേऽപ്യൃതൌ യോനിര്ബീജം ന ഗൃഹ്ണാതി| ഗര്ഭാശയം ന പ്രാപയതീത്യര്ഥഃ|| ൪൦||

Adhikarana Arttavasa~jcayakAlaH vAyorArttavaprartakattva~jca| (41) · Śloka 41

മാസേനോപചിതം രക്തം ധമനീഭ്യാമൃതൌ പുനഃ| ഈഷത്കൃഷ്ണം വിഗന്ധം ച വായുര്യോനിമുഖാന്നുദേത്||൪൧||

സാമ്പ്രതികമാസഭവം തു ത്ര്യഹം സ്രവതി ത്ര്യഹാദൂര്ധ്വമുപചീയത ഏവ| അനേന ച മാസി മാസ്യാഭിനവ ഋതുര്ഭവതീതി ദര്ശിതമ്| തത്ര ച പൂര്വമുപചിതരക്തസ്രുതൌ നിയതഃ കാലഃ| അതിസ്രുതൌ യോനിദോഷോക്തമ്|| ൪൧||

Adhikarana RutumatyA niyamAH| (42) · Śloka 42

തതഃ പുഷ്പദര്ശനി പ്രഥമദിവസാത്പ്രഭൃതി ബ്രഹ്മചാരിണീ, സ്നാനാദ്യലങ്കാരരഹിതാ, ദര്ഭസംസ്തരശായിനീ ത്രിരാത്രമാസീത| പര്ണശരാവകരതലാന്യതമേന യാവകം പയസാ സിദ്ധമല്പം കര്ശനാര്ഥമ് അശ്നീയാത്| തീക്ഷ്ണോഷ്ണാऽമ്ലലവണാനി ച വര്ജയേത്||൪൨||

തതഃ ഋതുപ്രാപ്തൌ പുഷ്പദര്ശനേ പ്രഥമദിവസാത് പ്രഭൃതി ത്രിരാത്രമ് ആസീതേതി സമ്ബന്ധഃ| കിമ്ഭൂതാ ? ബ്രഹ്മചാരിണീ പുംസാ അസങ്ഗതാ| സ്നാനാദികയാ ശോഭാര്ഥയാ മൃജയാ രഹിതാ അലങ്കാരരഹിതാ ച| ദര്ഭശയ്യാശായിനീ ച| തസ്മിംശ്ച ത്രിരാത്രേ പര്ണാദീനാമന്യതമേ സ്ഥിതം യാവകമ് അന്നം ക്ഷീരേണ സിദ്ധം കര്ശനാര്ഥമ് അല്പമ് അശ്നീയാത്| കര്ശനം രക്തശുദ്ധയേ മാര്ഗശുദ്ധയേ ച| യാവകം ച യവമേവ നിസ്തുഷമിതി തസ്മിന്നേവ ക്രിയതേ| തസ്മിംശ്ച ത്രിരാത്രേ തീക്ഷ്ണാദീനി വര്ജയേദ് രക്താऽऽശുദ്ധിഭയാത്|| ൪൨||

Adhikarana RutusnAtAyAH prathamabhartRudarshanavidhiH tatra hetushca| (43) · Śloka 43

ചതുര്ഥേऽഹന്യുദ്വര്ത്തിതാ ശീതസലിലസ്നാതാऽനുലിപ്താऽലങ്കൃതാ ശുക്ലമാല്യാമ്ബരാ കൃതമങ്ഗലസ്വസ്ത്യയനൈവംവിധമേവം ഭര്ത്താരം പശ്യേദനന്യമനാഃ| തദാ ഹി യാദൃശമേവ പശ്യതി ചിന്തയതി വാ താദൃശം പ്രസൂത ഇതി||൪൩||

ചതുര്ഥേ ത്വഹന്യുദ്വര്തിതത്വാദിയുക്താ തഥാവിധമേവ ഉദ്വതിര്തതത്വാദിയുക്തം ഭര്താരം പരിജനദര്ശനാത് പൂര്വമ് അനന്യമനാഃ സതീ പശ്യേത്| ശീതസലിലേന സ്നാതാ പശ്ചാച്ചാനുലിപ്താ സുകാന്തിഭിര്ഗന്ധൈഃ| ശുക്ലം മാല്യമ് അമ്ബരം ച യസ്യാഃ സാ തഥാ| തഥാവിധദര്ശനേ സ്വയം പ്രയോജനമാഹ-- തദേതി|| ൪൩||

Adhikarana gunavatputrArthI saptarAtramupekSheta| (44) · Śloka 44

തതഃ സ്നാനാത് പുനരപി ഗുണവത് പുത്രാര്ഥീ ത്രിരാത്രമ് ഉപേക്ഷേത| പുഷ്പദര്ശനാത് സപ്തരാത്രമ്||൪൪||

തതഃ സ്നാനാദനന്തരം പുരുഷോ യദ്യുത്കൃഷ്ടഗുണയുക്തം പുത്രമര്ഥയേത തതോऽന്യച്ച ത്രിരാത്രി താമുപേക്ഷേത ന സങ്ഗച്ഛേദിത്യര്ഥഃ| സ്നാനദിനമുഭയസ്മിന്നപി ത്രിരാത്രേ സമ്ബധ്യതേ| തേന സപ്തരാത്രഗ്രഹണമ് അഷ്ടരാത്രഭ്രാന്തിനിവൃത്ത്യര്ഥമ്|| ൪൪||

Adhikarana yugmAsu putrakAmaH saMvishet| (45) · Śloka 45

അഥാഷ്ടമ്യാം ദശമ്യാം ദ്വാദശ്യാം വാ രാത്രൌ പുത്രകാമഃ സംവിശേത്||൪൫||

തതോऽനന്തരം പുഷ്പദര്ശനാദഷ്ടമ്യാം രാത്രൌ പുത്രകാമോ നാരീം സംവിശേദ് ദശമ്യാം ദ്വാദശ്യാം വാ|| ൪൫||

Adhikarana ayugmAsu duhitRukAmaH saMvishet| (46) · Śloka 46

പഞ്ചമ്യാം സപ്തമ്യാം നവമ്യാം വാ ദുഹിതൃകാമഃ||൪൬||

ദുഹിതൃകാമഃ പഞ്ചമ്യാം സപ്തമ്യാം നവമ്യാം വാ| അത്ര സ്നാനദിനാച്ച ത്രിരാത്രമനുപേക്ഷണം ദുഹിതുര്മാത്രാര്ത്തവസ്യൈവ സമ്ഭവഹേതുത്വാത്|| ൪൬||

Adhikarana prashastarAtriShUttarottarA rAtrayaH prashastatarAH| (47) · Śloka 47

താസൂത്തരോത്തരമായുരാരോഗ്യൈശ്വര്യ്യസൌഭാഗ്യബലവര്ണേന്ദ്രിയസമ്പദപത്യസ്യ ഭവതി| അതഃ പരം തൂത്തരോത്തരമേവായുരാദീനാം ഹ്രാസഃ||൪൭||

ഏതാസു യഥോക്താസു പുത്രദുഹിതൃരാത്രിഷു യാ രാത്രിര്യസ്യ ഉത്തരാ സാ തതഃ പുത്രസ്യ ദുഹിതുര്വാ ആയുരാദീനാം ഹേതുഃ| തേനാऽഷ്ടമ്യാ രാത്രേര്ദശമീ ജ്യേഷ്ഠാ തതോऽപി ദ്വാദശീ| ഏവം പഞ്ചമ്യാസ്തതോऽപി സപ്തമീ| അതോऽനന്തരം ത്രോദശ്യാദിഷു രാത്രിഷു യഥോത്തരമേവ പുത്രസ്യായുരാദീനാം ഹ്രാസഃ, ദശമ്യാദിഷു ച ദുഹിതുഃ|| ൪൭||

Adhikarana strIpuMgarbhasambhave upapattiH| (48) · Śloka 48

തത്ര യുഗ്മാസു രാത്രിഷ്വല്പീഭവത്യാര്ത്തവമയുഗ്മാസ്വാപ്യായ്യതേ| തസ്മാത്താസു ക്രമാത് പുത്രസ്യ ദുഹിതുശ്ച ജന്മ| അതഏവ ചാനുപരതാര്ത്തവദര്ശനാം പുത്രാര്ഥീ വിപ്രകൃഷ്ടേഷ്വപ്യഹസ്തു നോപേയാത്||൪൮||

യുഗ്മാസു ച സമാസു ദ്വിതീയാചതുര്ഥ്യാദിഷു രാത്രിഷു സമദോഷബലാദേര്യഥോക്തവയസോ മിഥുനസ്യ ഗര്ഭാരമ്ഭകശുക്രരക്താപേക്ഷയാ അത്രാऽऽദ്യരാത്ര്യപേക്ഷയ വാऽല്പീഭവതി രക്തമ്, അതസ്താസു ശുക്രസ്യ ബാഹുല്യാത് പുമാന് ജായതേ കാരണസ്യാനതിക്രമണാത് കാര്യസ്യ| ഏവമയുഗ്മാസു പ്രഥമതൃതീയാദിഷു ദൃഷ്ടാര്ത്തവസ്യ സ്വഭാവേന ബഹുത്വാച്ഛുക്രസ്യാല്പത്വാദ് ദുഹിതൃജന്മ| അതഏവ രക്തസ്യാല്പത്വാദ്ധേതോര്യതഃ പുത്രസ്യ ജന്മ, തതഃ പുത്രാര്ഥം പുരുഷോऽനുപരതാര്ത്തവദര്ശനാം പരിദൃശ്യമാനാര്ത്തവാം വിപ്രകൃഷ്ടദര്ശനാദയുഗ്മേഷ്വഹഃസു സ്ത്രിയം നോപേയാത്| ആര്ത്തവേ ദൃശ്യമാനേ അഷ്ടമ്യാദിരാത്രിഷ്വപി പുത്രാര്ഥീ നോപേയാദിത്യര്ഥഃ|| ൪൮||

Adhikarana AhArAvashAdyugmAyugmAsu shukrasya nyUnAdhikye durapatyatA| (49) · Śloka 49

യദി ത്വാഹാരനുരോധാദയുഗ്മാസു ശുക്രസ്യാധികതാ ച ന്യൂനതാ സ്യാത്തതഃ പുമാന് സ്ത്ര്യാകൃതിര്ദുര്ബലോ ഹീനാങ്ഗോ വാ ജായതേ| സ്ത്രീ ച പുരുഷാകൃതിര്ദുര്ബലാ ഹീനാങ്ഗീ വാ||൪൯||

ആഹാരാദിവിശേഷവശാച്ച യദ്യയുഗ്മാസു ശുക്രബാഹുല്യം യുഗ്മാസ്വാऽऽര്ത്തവബാഹുല്യം ഭവതി തദാ സംയോഗാത് പുമാന് സ്ത്ര്യാകൃതിത്വാദിയുക്തഃ സ്ത്രീ ച പുരുഷാകൃതിത്വാദിയുക്താ ജായതേ|| ൪൯||

Adhikarana klIbA~apratyatAyAH kAraNam| (50) · Śloka 50

ഏകാദശീത്രയോദശ്യോസ്തു നപുംസകം സ്യാത്||൫൦||

ഏകാദശീത്രയോദശ്യോര്നപുംസകം ഭവേത്|| ൫൦||

Adhikarana putrIyaM vidhAnAdi| (51) · Śloka 51

അഥോപാധ്യായഃ പുത്രീയം വിധാനമാചരേത്| ശൂദ്രായാസ്തു മന്ത്രവര്ജിതമ്| യാദൃശം ച പുത്രമാശാസീത തദ്രൂപവര്ണചരിതാഞ്ജനപദാനനുചിന്തയേതി സ്ത്രീ വാച്യാ ച| തജ്ജനപദാഹാരവിഹാരോപചാരപരിച്ഛദാംശ്ചാനുവിദധീത്||൫൧||

അഥേതി മങ്ഗലേ| ഉപാധ്യായഃ പുത്രീയവിധാനം വിധിമാചരേത് കുര്വീത| ശൂദ്രായാസ്തു മത്രവര്ജിതം വിധാനമാചരേത്| സ്ത്രീ യാദൃശം പുത്രമാശാസീതാഭിലഷേത്, തദ്രൂപാദിമതോ ജനപദാനനുചിന്തയേതി വാച്യാ ച| സാ ച സ്ത്രീ മജ്ജനപദാഹാരാദീംശ്ചാനുവിദധീത കുര്വീത|| ൫൧||

Adhikarana putrIyavidhyanuShThAnAtparaM dampatyoshcaryyA| (52) · Śloka 52

കര്മാന്തേ ച പുമാന് മാസം ബ്രഹ്മചാരീ സര്പിഃക്ഷീരാഭ്യാം ശല്യോദനമഭിപ്രാശ്യ നാത്യാऽऽശിതഃ സുഖീ സ്രഗ്വീ സുമനാഃ പ്രീണീതാങ്ഗഃ ശുക്ലനിവസനോ മൌഹൂര്തികാനുമതേ രാത്രിഭാഗേ കല്യാണാനി ചിന്തയാസ്തദഭികാമഃ സ്വാസ്തീര്ണം ശയനം ദക്ഷിണേന പാദേന പ്രാഗാരോഹേത്| തദ്വിധൈവ ച പ്രമദാ കര്ശിതാങ്ഗീ തൈലമാഷോത്തരാഹാരാ, പൂര്വം വാമപാദേന പുരുഷസ്യ ദക്ഷിണതഃ ശയ്യാമധിരോഹേത്||൫൨||

കര്മാന്തേ പുത്രീയവിധ്യനുഷ്ഠാനാവസാനേ പുമാന് മാസം ബ്രഹ്മചാരീ ആജ്യക്ഷീരാഭ്യാ ശാല്യന്നം ഭുക്ത്വാ നാത്യാശിത ഇത്യാദികഃ സന് മൌഹൂര്തികാനുമതേ രാത്രഭാഗേ കല്യാണനി ചിന്തയതസ്തസ്യാമഭികാമഃ ദക്ഷിണേന പാദേന സ്ത്രീതഃ പ്രാക് സ്വാസ്തീര്ണം ശയനമാരോഹേത്| പ്രമദാപി തദ്വിധൈവ പുരുഷവിശേഷണവിശിഷ്ടൈവ പൂര്വോക്തയവാന്നഭോജനേന കര്ശിതാങ്ഗീ തൈലമാഷോത്തരാഹാരാ പൂര്വം വാമേന പാദേന തസ്യ പുരുഷസ്യ ദക്ഷിണതഃ ശയ്യാമാരോഹേത്|| ൫൨||

Adhikarana shayyAdhirohaNe prayojyamantrAH| (53) · Śloka 53

തത്ര മന്ത്രം പ്രയുഞ്ജീത-- 'ആയുരസി, സര്വതഃ പ്രതിഷ്ഠാസി, ധാതാ ത്വാ ദധാതു, വിധാതാ ത്വാ ദധാതു, ബ്രഹ്മവര്ചസാ ഭവ ഇതി| ബ്രഹ്മാ ബൃഹസ്പതിര്വിഷ്ണുഃ സോമസൂര്യസ്തഥാऽശ്വിനൌ| ഭഗോऽഥ മിത്രാവരുണൌ വീരം ദധതു മേ സുതമ്||൫൩||

തത്ര മന്ത്രമിതി| മന്ത്രാര്ഥ ഊഹ്യഃ|| ൫൩||

Adhikarana saMveshanaprakArastaduttarakRutya~jca| (54) · Śloka 54

തതഃ പരസ്പരം സാമഭിരഭിസാന്ത്വ്യ സഹര്ഷമനുകൂലം സംവിശേതാമ്| പര്യാപ്തേ ചൈനാം ശീതോദകേന സഹസാ പരിഷിഞ്ചേത്||൫൪||

തത ഇതി| ശയ്യാരോഹണാऽനന്തരം തൌ പരസ്പരം സാമഭിഃ സാന്ത്വയിത്വാ സഹര്ഷമനുകൂലം ച സംവിശേഷതാമ്| പര്യ്യാപ്തേതി| പര്യാപ്തേ വ്യവായേऽവസിതേ സത്യേനാം സ്ത്രിയം സഹസാ ശീതോദകേന പരിഷിഞ്ചേത്|| ൫൪||

Adhikarana maithune~ayogyau strIpuruShau (55) · Śloka 55

തത്രാऽത്യാശിതാ, ക്ഷുധിതാ, പിപാസിതാ, ഭീതാ, വിമനാഃ, ശോകാര്ത്താ, ക്രുദ്ധാऽതിമേദുരാऽന്യകാമാऽവ്യവായകാമാ വാ ന ഗര്ഭം ധത്തേ, വിഗുണം വാ| തഥാ പുരുഷോऽപി| ന ചാസൌ അധസ്തിഷ്ഠേത്| തഥാ ഹി സ്ത്രീചേഷ്ടഃ പുമാഞ്ജായതേ, പുംശ്ചേഷ്ടാ വാ സ്ത്രീ||൫൫||

അഥ സ്ത്രിയാ ഉക്തപ്രകാരവൈപരീത്യേ ദോഷമാഹ-- തത്രേതി| തത്ര വ്യവായേ സ്ത്രീ അത്യാശിതത്വാദിയുക്താ ഗര്ഭം ന ധത്തേ, വിഗുണം വാ ഗര്ഭം ധത്തേ| തഥാ പുരുഷോऽപീത്യനേനാऽത്യാശിതത്വാദികം പുരുഷേണാപി വര്ജനീയമിത്യുക്തമ്| പുംസോ വിശേഷമാഹ-- ന ചേതി| അസൌ പുരുഷോ നാऽധസ്തിഷ്ഠേത്, തത്ര ദോഷമാഹ-- തഥാഹീതി| തഥാ സതി സ്ത്രീചേഷ്ടഃ പുമാഞ്ജായതേ| സ്ത്രീ ച പുംശ്ചേഷ്ടാ ജായതേ|| ൫൫||

Adhikarana nyubjapArshvagatastrIsevananiShedhAdi (56) · Śloka 56

ന ച ന്യുബ്ജാം വാ സേവേത| ന്യുബ്ജായാം വാതോ ബലവാന് സ യോനിം പീഡയതി| ദക്ഷിണപാര്ശ്വഗതായാഃ ശ്ലേഷ്മാ പീഡിതശ്ച്യുതഃ പിദധാതി ഗര്ഭാശയമ്| വാമപാര്ശ്വഗതായാസ്തദ്വത് പിത്തം വിദഹതി രക്തശുക്രേ| തസ്മാദുത്താനം ബീജം ഗൃഹ്ണീയാത്| തഥാ ഹി യഥാസ്ഥാനമേവ തിഷ്ഠന്തി ദോഷാഃ||൫൬||

തസ്മിംശ്ച കാലേ ന്യുബ്ജാം പാര്ശ്വഗതാം കാ ന സേവേത ഉത്താനാമേവ സേവേതേതി യാവത്| ന്യുബ്ജാ അധോമുഖീ| പുരുഷസ്യാऽധഃസ്ഥിതാവപി ദക്ഷിണപാര്ശ്വഗായാ ദക്ഷിണപാര്ശ്വസ്യ ശ്ലേഷ്മാശ്രയത്വം പിത്തസ്യ വാമപാര്ശ്വാശ്രയത്വാച്ഛ്ലേഷ്മാ പീഡിതഃ സ്വസ്ഥാനാച്ച്യുതഃ പിത്തേന സഹ ഗര്ഭാശയം വിദധതി, തഥൈവ വാമപാര്ശ്വഗതായാസ്തദ്വത്പിത്തം വിദഹതി|| ൫൬||

Adhikarana puMsavanakAlaH matAntarANi ca (57) · Śloka 57

ലബ്ധഗര്ഭാം ചൈനാം വിദിത്വാ, പ്രാഗ്വ്യക്തീഭാവാദ്ഗര്ഭസ്യ പുഷ്യേ പുംസവനാനി പ്രയുഞ്ജീത| ദ്വാദശരാത്രമിത്യന്യേ| തത്രാപി യുഗ്മദിനേഷ്വിതി കേചിത്| പ്രത്യഹമിത്യപരേ||൫൭||

അഥ യത്യോക്തേന ലക്ഷണേന ലബ്ധഗര്ഭാം വിദിത്വാ കുക്ഷിഗൌരവാദിലക്ഷണാദ്ഗര്ഭവ്യക്തീഭാവാത്| പൂര്വസ്മിന്നേവ ദിനേ പുഷ്യനക്ഷത്രവതി പുത്രാര്ഥിന്യാം ഭിഷക് പുംസവനാനി യോഗാനി പ്രയുഞ്ജീത വക്ഷ്യമണാനി യൈഃ പുമാംസം സൂയേത| പ്രഥമേऽഹ്നി കേചിത് പുംസവനമിച്ഛന്തി| തത്രാപ്യയുഗ്മദിനം വിഭാഗയുഗ്മേഷു ദിനേഷ്വിതി കേചിത് പ്രവദന്തി| കേചിത്തന്ത്രകാരാഃ പ്രത്യഹം പുംസവനമിച്ഛന്തി| ഗര്ഭലക്ഷണാത് പൂര്വം പ്രതിദിനമേവേതി കേചിത്| കേചിത്തു ദ്വാദശരാത്രസ്യൈവ യുഗ്മദിനേഷ്വിതി വിശേഷം നിക്ഷിപന്തി| യുഗ്മദിനാനി ദ്വിതീയചതുര്ഥാദീനി|| ൫൭||

Adhikarana puMsavanavidhiH (58) · Śloka 58

തദ്യഥാ-- ലക്ഷ്മണാ-വടശ്രൃങ്ഗ-സഹദേവാ-വിശ്വ-ദേവാനാമ-ന്യതമാം ക്ഷീരേऽഭിഷുത്യ ത്രീശ്ചതുരോ വാ ബിന്ദൂന് ദക്ഷിണേ നാസാപുടേ സ്വയമാസിഞ്ചേത് പിചുനാ| വാമേ തു ദുഹിതൃകാമാ| ന ചൈതാന് നിഷ്ഠീവേത്| തഥാ പുഷ്യോദ്ധൃതായാഃ ശ്വേതബൃഹത്യാ മൂലകല്കാദ്രസം നാവയേത്| തദ്വച്ചോത്പലപത്രം കുമുദപത്രം ലക്ഷ്മണാമൂലം വടശൃങ്ഗാണി ചാഷ്ടൌ ച നാവയേത്| ശുക്ല-മാല്യാമ്ബരധരാ ച നാരീ പുഷ്യോദ്ധൃതായാ ലക്ഷ്മണായാ മൂലകല്കമുദുമ്ബരമാത്രം പയസാ പിബേത് പുത്രസ്യോത്പാദനായ സ്ഥിതയേ ച| തദ്വദ്ഗൌരദണ്ഡമപാമാര്ഗം ജീവകര്ഷഭകൌ ശങ്ഖപുഷ്പീമധ്യദണ്ഡാം സഹചരം നഗ്നജിതമഗ്നിജിഹ്വാമഷ്ടൌ വാ വടശ്രൃങ്ഗാനി| ശാലിപിഷ്ടസ്യ ച പച്യമാനസ്യോഷ്മാണമാഘ്രായ തദ്രസം ദേഹല്യാം സ്ഥിതാ പൂര്വവന്നാവയേത്| യച്ചാന്യദപി ബ്രാഹ്മണാ വൃദ്ധസ്ത്രിയോ വാ ബ്രൂയുസ്തച്ച കുര്യാത്||൫൮||

തദ്യഥേതി പുംസവനപ്രദര്ശനപരമ്| ലക്ഷ്മണാദീനാമന്യതമം യഥാലാഭം ക്ഷീരേണാഭിഷുത്യ വസ്ത്രാന്തര്ഗതം ഗര്ഭവൃദ്ധ്യര്ഥം ച ജപന് പവിത്രാന് മന്ത്രാന് വാമഹസ്തേന ദക്ഷിണനാസാപുടേ സിഞ്ചേത് അനേനൈവ വിധിനാ ദുഹിതൃകാമാ വാമേ നാസാപുടേ സിഞ്ചേത| താംശ്ച ബിന്ദൂന് ന നിഷ്ഠീവേത്| മുഖേന നോദ്ഗിരേദേവേത്യര്ഥഃ| ദുഹിതൃകാമേതി പ്രാസങ്ഗികമ്| തഥൈവ വാമദക്ഷിണഭേദേന പരിഷേചനാത് പുംസ്ത്രിയൌ ഭവതഃ| വാമേ ദുഹിതാ ദക്ഷിണേ പുമാന്| ഏവം പുഷ്യോദ്ധൃതായാഃ ശ്വേതബൃഹത്യാഃ കല്കാന് സുശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടാദയോ രസസ്യ നാവയേത്| തദ്വദേവ വാമദക്ഷിണഭേദേന രസവിധാനേനോത്പലപത്രാദീനാമന്യതമം നാവയേത്| തഥൈവാഷ്ടൌ വടശ്രൃങ്ഗാനി| ശ്രൃങ്ഗം പ്രഥമോദ്ഭിന്നം പത്രാങ്കുരമ്| ശുക്ലമാല്യാദികാ നാരീ പുഷ്യോദ്ധൃതായാ ലക്ഷ്മണായാ മൂലകല്കമുദുമ്ബരഫലമാത്രം പയസാ പിബേത് പുത്രസ്യോത്പാദനായ സ്ഥിതയേ ച| നാസയാ വാ ഗര്ഭിണ്യാ മുഖേന വാ പീതമിതി| കേചിത് തത്കാലമപി പീതോ വ്യക്തസ്യാപി പുത്രസ്യ പരിസ്ഥാപനം രക്ഷാഭിധാനാം സ്ഥിതിം കരോതി| ഉദുമ്ബരം നാമ ഫലവിശേഷഃ| ക്ഷീരം ച പാനായാലോഡനോപയോഗി| സര്വാപി തദ്വല്ലക്ഷ്മണാ വിധാനേന ഗൌരദണ്ഡാദീന്യപി പിബേത്| സംഖ്യായാമനിയമഃ| തേന യഥാസമ്ഭവമ് ഏകം, ദ്വേ, ത്രീണി| ശാലിപിഷ്ടസ്യ വാ പിണ്ഡീകൃതസ്യാഗ്നിനാ പച്യമാനസ്യോഷ്മാണമാഘ്രായ തത ഏവ പീഡിതം സാ യോഷിത് ദ്വാരദേഹല്യം ദ്വാരശാഖാധാരേ സ്ഥിതാ ദക്ഷിണേ നാസാപുടേ സ്വയം സിഞ്ചേദിതി പുംസവനാനി| തഥാന്യദപി യത്കിഞ്ചിദ് വൃദ്ധസ്ത്രിയോ ബ്രാഹ്മണാശ്ച ബ്രൂയുസ്തത് സര്വം യോഷിത് കുര്യാത്| വൃദ്ധസ്ത്രീഗ്രഹണം ഗര്ഭിണ്യാം ഹേയോപാദേയതത്ഫലാനാമനുഭവാഭ്യാസേന പരിജ്ഞാനവിശേഷപ്രദര്ശനാര്ഥം, ന തു സാമാന്യേന വൃദ്ധസ്ത്രീവചനസ്യാനുഷ്ഠേയത്വമ്| തഥൈവ ബ്രാഹ്മണവചനം ശ്രൌതസ്മാര്ത്തവിധാനോപലക്ഷണാര്ഥമ്|| ൫൮||

Adhikarana garbhasthApanAni (59) · Śloka 7

തതഃ പ്രജാസ്ഥാപനാഖ്യാ ദശൌഷധീഃ ശിരസാ ദക്ഷിണേന ച പാണിനാ ധാരയേത്| ഏതാഭിശ്ച സിദ്ധം പയോ ഘൃതം വാ പിബേത്| ഏതാഭിരേവ പുഷ്യേ-പുഷ്യേ സ്നായാത്| സദാ ച സമാലഭേത| തഥാ സര്വാസാം ജീവനീയാനാമൌഷധീനാം സദോപയോഗസ്തൈര്വിധാനൈഃ| ഇതി ഗര്ഭസ്ഥാപനാനി| സൌമ്യാകൃതിവചനോപചാരചേഷ്ടാശ്ച പ്രിയഹിതാനുവര്തിനഃ പരിചാരകാസ്തഥാ ഭര്തേതി||൭||

തതോऽനന്തരമൈന്ദ്രീബ്രാഹ്മീത്യാദിനാ ദശൌഷധീഃ പ്രജാസ്ഥാപനാഖ്യാ ഗര്ഭിണീ ശിരസാ ധാരയേത് തഥാ ദക്ഷിണേന ച പാണിനാ| തഥാതാഭിഃ പ്രജാസ്ഥാപനാഖ്യാഭിര്യഥാസ്വവിധാനേന സിദ്ധം പയോ ഘൃതം വാ പിബേത്| സുബോധമ്| തൈസ്തൈര്വിധാനൈര്വിധാരണസ്നാനാദിഭിരിതി| ഗര്ഭസ്ഥാപനാനിയൈര്ഗര്ഭോ ന സ്രവതി| തഥാ സൌമ്യാകൃത്യാദിയുക്താഃ പരിചാരകാ ഭര്താ ച ഗര്ഭസ്ഥാപനമ്| സൌമ്യാ ആകൃത്യാദയശ്ചേഷ്ടാന്താ യേഷാന്തേ തഥോക്താഃ പ്രിയാശ്ച തേ| തേ ക്രിയാശ്ചേഷ്ടാസ്തഥാ ഹിതാശ്ചാനുവര്തിനശ്ച തേ തഥോക്താഃ|| ൫൯||

Adhikarana punarupagamananiShedhakAlaH (60) · Śloka 60

പുനശ്ചൈനാം മാസാദുപേയാത്||൬൦||

ഏനാം ച ലബ്ധഗര്ഭാം മാസാദുപേയാദ് ഭര്തേതി സമ്ബധ്യതേ| നേദം മാസാദുപഗമനവിധാനപാരമുച്യേത| കിം തര്ഹി ? മാസമത്യന്തപ്രതിഷേധപരമ്|

Adhikarana garbhasya varNavisheShahetavaH (61) · Śloka 61

തത്ര ശുക്രേ ശുക്ലേ ഘൃതമണ്ഡാഭേ വാ ഗര്ഭസ്യ ഗൌരത്വമ്| തൈലാഭേ കൃഷ്ണത്വമ്| മധ്വാഭേ ശ്യാമത്വമ്| തഥാ ക്ഷീരാദിമധുരാണാമുപയോഗാത് മാതുരുദകവിഹാരാച്ച ഗൌരതാ| തിലാന്നവിദാഹിനാം കൃഷ്ണതാ| വ്യാമിശ്രാണാം ശ്യാമതാ| ദേശകുലാനുവൃത്തിതശ്ച വര്ണഭേദഃ| തഥാ തേജോധാതോരുദകാऽऽകാശധാതുസമ്പര്കാദ്ഗൌരതാ, ഭൂവായുസമ്പര്കാത് കൃഷ്ണതാ, സര്വധാതുസാമ്യേ ശ്യാമതാ||൬൧||

അനന്തരം ഗര്ഭസ്യ വര്ണവിശേഷഹേതുപ്രദര്ശനം കരോതി-- തത്ര ശുക്രേത്യാദി| ശുക്രം വിശിനഷ്ടി-- പുരുഷാഹാരാദിഹേതുനാ ശുക്രസ്യാനേകശോ ദൃഷ്ടേന വര്ണേന ഭവിഷ്യതസ്തദ്ഗര്ഭസ്യ വര്ണവിശേഷനിയമ ഉച്യതേ| ഏതേന വര്ണവിശേഷസ്യ പിതുരായത്തത്ത്വം ദര്ശിതമ്| മാതാऽപ്യന്തര്വത്നീ സതീ യദാ സൌമ്യാന്യാസേവതേ തദാ ഗര്ഭസ്യ ഗൌരതാ| ഉദകവിഹാരഃ ജലക്രീഡാ| ആഗ്നേയൈസ്തിലാദിഭിഃ കൃഷ്ണതാ| വിദാഹിനഃ സര്വേ ദ്രവ്യതോ ഗുണതഃ കര്മതശ്ച| തേനോഷരദേശാധിവാസോऽപി ഗൃഹീതഃ| മിശ്രാണാം സേവനാത് ശ്യാവത്വമ്| ഏവം സ്ഥിതിദേശകുലാനുവൃത്ത്യാപി വര്ണഭേദോ ഭവതി| യഥാ-- ഔത്തരാപഥികാനാം ഗൌരതാ, ദാക്ഷിണാത്യാനാമാന്ധ്രദ്രവിഡപാഡ്യാദീനാം കൃഷ്ണതാ| മധ്യദേശേ ശ്യാവത്ത്വമിത്യേവമാദി| തഥാ കുലേऽപി ജാത്യാ ശില്പ്യാദിഭേദഭിന്നേ ക്വചിദ്ഗൌരത്വം, ക്വചിത്കൃഷ്ണത്വം, ക്വചിച്ഛ്യാവത്വം ചേതി| ന കേവലമേതദേവ വര്ണവിശേഷകാരണം യാവദ്ഗര്ഭാരമ്ഭകഗൃഹാ ഭൂതാധിക്യമപി| ഏതദ്ദര്ശയതി-- തഥേത്യാദി| തേജോദധാനോര്വര്ണവിശേഷകര്ത്തൃത്വേ സതി പ്രാധാന്യാദ് വര്ണസംഗ്രഹേഷ്വാധിക്യേനൈവാന്വയിത്വമ്| തേഷാം ചാഹാരവിഹാരദേശകുലാദിഭൂതാധിക്യാനാം പരസ്പരനാനാവിധഭേദഭിന്നാനാം മിശ്രീഭാവേന വര്ണാനാം മാനമ്| ഇതി ഗര്ഭസ്യ വര്ണവിശേഷതാകരാ ഭാവാ ഉക്താഃ|| ൬൧||

Adhikarana garbhasya sattvavisheShakarANi (62) · Śloka 62

സത്ത്വവിശേഷകരാണി പുനര്മാതാപിതൃസത്ത്വാദയോऽന്തര്വത്ന്യാഃ ശ്രുതയശ്ചാഭീക്ഷ്ണം സ്വോപചിതം ച കര്മ ഭവതി| പൂര്വാഭ്യാസശ്ചേതി||൬൨||

സത്ത്വവിഷേഷാണാം കാരണത്വമുച്യതേ-- മാതേത്യാദി| ഗര്ഭസ്യ ഹ്യേതദേവ പ്രധാനം യത്സത്ത്വം ചിത്തമ്| സത്ത്വശബ്ദേന ശുദ്ധം മന ഉച്യതേ| യച്ച പരമാത്മനശ്ചേതനസ്വരൂപസ്യാപി മനസാ സംയുക്തസ്യ ചേതനാദിഭിര്വ്യക്തം ചൈതന്യം തന്മനസ ഉപചാരാദുച്യതേ| തസ്യ ച മനസോ രജസ്തമോഭ്യാമശുദ്ധിഃ| താഭ്യാമേവാസംഖ്യഭേദേന പരസ്പരനാനാസംയോഗവിശേഷേണ തസ്യ സത്ത്വസ്യ വിശേഷാ ഉത്പദ്യന്തേ| ഗര്ഭസ്യ തു സത്ത്വവിശേഷപ്രാപ്തൌ കിം കാരണമിത്യുച്യതേ __ മാതാപിതൃസത്ത്വാദയ ഇതി| ആദിഗ്രഹണേന മാതാപിതൃസമ്ബന്ധിനാം ശീലകുലാചാരശൌചാദീനാം ഗ്രഹണമ്| അന്തര്വത്ന്യാഃ ഗര്ഭിണ്യാഃ| അഭീക്ഷ്ണം പുനഃ പുനര്വിഹിതാഃ ശ്രുതയോ ഗര്ഭസ്യ സത്ത്വവിശേഷകരാ| തേന സുസത്ത്വാദീനാം വൃദ്ധാദീനാം സമ്ബന്ധിന്യഃ ശ്രുതയോ ഗര്ഭിണ്യാഃ| അഭീക്ഷ്ണം ശ്രുതാഃ സുസത്ത്വമേവ ഗര്ഭം ജനയന്തി| അന്യേഷാം ദുസ്സത്ത്വമ്| ഗര്ഭേണ ചാന്യസ്മിഞ്ജന്മനി യദുപചിതം കര്മ,ധര്മാധര്മലക്ഷണം തദ്വശാദപി സത്ത്വവിശേഷഃ സമ്പദ്യതേ| തഥാ അന്യജന്മസഹസ്രാഭ്യസ്തവാസനാവശാദപി സത്ത്വവിശേഷോ ഭവതി| കേഷാ- ഞ്ചിത് സത്ത്വകരാണാം പരസ്പരസംയോഗവിശേഷേണ ഗര്ഭസ്യ സത്ത്വവിശേഷാണാമാനന്ത്യമ്|| ൬൨||

Adhikarana adhyAyopasaMhAraH (63) · Śloka 63

ഭവന്തി ചാത്ര||൬൩||

ഭവന്തി ചാത്രേതി തന്ത്രരീതിഃ സഹേതുരധ്യായോപസംഹാരശ്ലോകസമുച്ചയപ്രദര്ശനായ|

Adhikarana Arttavasya bahvalpakAlasthitau hetuH (64) · Śloka 64

ഘൃതക്ഷീരാദിനിത്യാസു മുദിതാസു കഫാത്മസു| ആര്ത്തവം തിഷ്ഠതി ചിരം വിപരീതാസ്വതോऽന്യഥാ||൬൪||

ഘൃതാദിസൌമ്യമാഹാരം യാ നിത്യം സേവന്തേ, യാശ്ച നിത്യം മുദിതാ ഹര്ഷപരാഃ, യാശ്ച ശ്ലേഷ്മപ്രകൃതയസ്താസാമാര്ത്തവം ഗര്ഭയോഗ്യം ശോണിതമൃതൌ ബഹുകാലം ഭവതി| ന തു ക്ഷീയതേ| നാപി വികൃതിമായാതീത്യര്ഥഃ| യഥോക്തലക്ഷണവിപരീതാസു വിപരീതം ചിരം ന തിഷ്ഠതീത്യര്ഥഃ|| ൬൪||

Adhikarana shuddhe garbhAshaye bIjanipAtAdeva garbhagrahaNam (65) · Śloka 65

നിപാതാദേവ ഗൃഹ്ണാതി രാഗം വാസോ യഥാऽമലമ്| ധ്രുവം ഗര്ഭം തഥാ ബീജം ക്ഷേത്രം ബീജമുപസ്കൃതമ്||൬൫||

ശുദ്ധശുക്രാര്ത്തവമിത്യാദേര്നിപാതാദേവേത്യാദിനാ ഹേതുമുപസംഹരതി-- നിപാതാദിതി| അമലം നിര്മലം, വാസോ നിപാതമാത്രാദേവ യഥാ ധ്രുവമവശ്യം രാഗം ഗൃഹ്ണാതി, തഥൈവോപസ്കൃതം ശുദ്ധ്യാദിസംസ്കാരകരണേനോത്പാദിതയോഗ്യത്വം സ്ത്രീശരീരാഖ്യം ക്ഷേത്രം ധ്രുവമവശ്യം ഗര്ഭം ഗൃഹ്ണാതി തഥൈവ ബീജമനന്തരോക്തേനാऽऽഹാരാദിനാ ധ്രുവമുപനിപാതാദേവ ഗര്ഭം ഗൃഹ്ണാതി|| ൬൫||

Adhikarana garbhali~ggAbdivyakteH pUrvameva puMsavanasya anuShTheyatvam (66) · Śloka 66

അവിരുദ്ധേ ധ്രുവം ദൈവ കാലേ യുക്തസ്യ കര്മണഃ| സിദ്ധിഃ പുംസവനാദ്യസ്മാത്പൂര്വം വ്യക്തേഃ പ്രയോജയേത്||൬൬||

പ്രാഗ്വ്യക്തീഭാവാദ്ഗര്ഭസ്യേത്യത്ര സഹേതുകമുപസംഹരതി-- അവിരുദ്ധ ഇത്യാദി| അസ്മാദ്ധേതോര്വ്യക്തേഃ പൂര്വം പുംസവനാനി പ്രയോജയേത്| യതഃ ഫലാവാപ്തിര്യോഗ്യേ കാലേ പ്രയുക്തസ്യ കര്മണഃ ക്രിയായാഃ സിദ്ധര്ധ്രുവമവശ്യമ്ഭാവിനീ ദൃഷ്ടാ| അന്യലിങ്ഗാഭിമുഖസ്യ ബീജസ്യ തതോ നിര്വൃത്തിം കൃത്വാ യഥാഭിമതലിങ്ഗയോജനം ദ്രവ്യപ്രഭാവാത് ക്രിയതേ| തച്ച നിഷ്പന്നേ കാര്യ്യേ നിഷ്പ്രയോജനമ്| ന ഹി വിശിഷ്ടവര്ണകാര്പാസാര്ഥീ നിഷ്പന്നേ ഫലേ രാഗമുപദധാതി| ക്വചിത് കാലേऽപി യുക്തസ്യ കര്മണഃ സിദ്ധിര്ന ദൃഷ്ടേതി| ചോദ്യപരിഹാരായാവിരുദ്ധ ഇതി വിശേഷണമ്| വിരുദ്ധേ ഹി ദൈവേ ബലവതി പൂര്വജന്മനി കൃതേ കര്മണി കാലേऽപി യുക്തേ പൌരുഷസ്യ ന സിദ്ധിരിത്യര്ഥഃ|

Adhikarana puMsavanAdividhinA jAtAnAM putrANAM sadguNatvam (67) · Śloka 67

ജാതാശ്ചൈവം രൂപവന്തോ മഹാസത്ത്വാശ്ചിരായുഷഃ| ഋണാന്മോചയിതാരഃ സ്യുഃ സുപുത്രാഃ പുത്രിണാം മതാഃ||൬൭||

ഏവംവിധേന സംസ്കാരേണ സുപുത്രഃ സമ്പദ്യത ഇത്യത്ര ജാതാ ഇത്യാദിനാ പ്രയോജനകഥനമ്| ഏവംവിധിനാ ജാതാഃ സത്പുത്രാഃ കാമം പൂജിതാഃ രൂപാദിമന്തഃ പുത്രിണാം ഋണാന്മോചയിതാരഃ സ്യുരിതി| പുത്രോ ഹി ദേവര്ഷിപിതൃണാമൃണവാന് ഭവതീതി വേദദര്ശനമ്|| ൬൭||

Adhikarana devatAdiratAnAM mahAguNaputrotpattiH (68) · Śloka 68

ദേവതാചാരശൌചാദിരതാ സൂതേ മഹാഗുണമ്| ധാവത്യേവം ചാചരിതം പ്രാഗ്ജന്മാഭ്യാസയോഗതഃ||൬൮||

തഥാ ദേവതാദിരതാ മഹാഗുണമുദാരഗുണം പുത്രം സൂതേ| ഏനം ച തഥാവിധമാതൃസമ്ഭൂതം തഥാ സ്വകര്മവശാത് പൂര്വാऽനേകജന്മാഭ്യാസയോഗേന തഥാവിധമേവാചരിതം ധാവത്യാऽऽശ്വായാതി||൬൮||

Adhikarana strIshukrasya garbhaM pratyaki~jcitkaratvam (69-5) · Śloka 5

യോഷിതോऽപി സ്രവത്യേവ ശുക്രം പുംസഃ സമാഗമേ| ഗര്ഭസ്യ തത്ര കിഞ്ചിത്തും കരോതീതി ന ചിന്ത്യതേ||൬൯|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ശാരീരസ്ഥാനേऽങ്ഗ- വിഭാഗോ നാമ പ്രഥമോऽധ്യായഃ||൫||

ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ശാരീരസ്ഥാനേ പുത്രകാമീയോ നാമ പ്രഥമോऽധ്യായഃ യോഷിത ഇത്യാദിഭ്രാന്തിനിരാസായോച്യതേ -- യോഷിതോऽപി വിശിഷ്ടേ പുംസഃ സമാഗമേ ശുക്രം സ്രവത്യേവ| ന കേവലം യോഷിതഃ സമാഗമേഷു പുംസഃ സ്രവതീത്യപിശബ്ദസ്യാര്ഥഃ| തേന സ്ത്രീപുരുഷയോര്ഭാവലാഭേ സര്വസമത്വമ്| തഥാ ച സമലിങ്ഗയോഃ സമകാലയോശ്ചാനവതരങ്ഗമേന ഗ്ലാന്യാദയഃ സമാദൃഷ്ടാ ഏവേതി| തച്ച യോഷിതഃ സ്രുതമപി ഗര്ഭസ്യ ന കിഞ്ചിദ്യതഃ കരോതി നോകാരായ ഭവത്യതോ ന വിചിന്ത്യതേ| ന ഹി സ്ത്രീശരീരച്യുതസ്യ ബഹിഃ പ്രവൃത്തസ്യ പുനഃ ക്ഷേത്രലാഭ ഇതി|| ൬൯|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യാം ശശിലേഖായാം ശാരീരസ്ഥാ പ്രഥമോऽധ്യായഃ