1. putrakāmīyaḥ

Adhikarana atha putrakAmIyo nAma prathamo~adhyAyaH| upodghAtaH · Śloka

పూర్వస్మిన్ స్థానే సకలతంత్రవ్యాపకస్యార్థజాతస్య సూత్రణం కృతం శాస్త్రకృతా| యతః ప్రతిప్రసంగమాకాంక్షానివృత్తయే పునః పునరుచ్యమానమతిగహనత్వాత్ కేవలమప్రతిపత్తయే సంపద్యత ఇతి| శేషేషు స్థానేషు యథాక్రమం ప్రథమం సూత్రితమేవ విస్తరేణాఽఽఖ్యాయతే| తత్ర శరీరస్య తదధిష్ఠాతృభూతస్యాయుషశ్చ ప్రాధాన్యోనోపేయత్వాత్ ద్వితీయస్థాన ఉచిత ఏవ నిర్ణయః| తదర్థం శారీరస్థానమరభ్యతే| తత్ర ప్రథమం శరీరస్వరూపనిర్ణయః కర్త్తవ్యః| తస్య చ ప్రథమం జన్మ| తచ్చ కారణాధీనం| తేషాంచాగ్రణీః పితా, తత్పరాయత్తత్వాత్ కారణాంతరసామగ్ర్యాః| అతస్తస్యైవానుష్ఠేయప్రదర్శనార్థమధ్యాయారంభః|

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

అథాతః పుత్రకామీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||

అథేత్యాది చ పూర్వద్వ్యాఖ్యేయం| పుత్రం కామయంత ఇతి పుత్రకామాః, తేభ్యో హితః పుత్రకామీయః, తత్ ప్రాప్త్యుపాయప్రదర్శకత్వేనాఽఽధ్యాయః పుత్రకామీయః, తం వ్యాఖ్యాస్యామః|| 1||

Adhikarana puruShasya vivAhavayaH pariNayArthaM strINAM lakShaNa~jca (2) · Śloka 2

అథ ఖలు పుమానేకవింశతివర్షః కన్యామతుల్యగోత్రాం తుల్యాభిజనామసంచారిరోగకులప్రసూతాం రూపశీలలక్షణసంపన్నామనూనామవినష్టదంతౌష్ఠకర్ణనాసానఖకేశస్తనీం మృదుమరోగప్రకృతిమకపిలామపింగలామహీనాధికాంగీం ద్వాదశవర్షదేశీయామమరభుజగసరిదచలవృక్షపక్షినక్షత్రాంత్యప్రేష్యభీషణకనామాన్యనుద్వహంతీమనఘామనింద్యామానింద్యేన విధినోద్వహేత్||2||

అథేతి మంగలే| ఏకవింశతివర్షః పుమాన్ కన్యామనింద్యేనాలోకద్విష్టేన విధినోద్వహేత్ స్వీకుర్యాదితి సంబంధః| కింభూతాం కన్యామిత్యాహ-- అతుల్యగోత్రామిత్యాది| తుల్యశబ్దోఽత్రైకశబ్దస్య సాధారణస్యార్థే వర్తతే| గోత్రంచ వసిష్ఠాదిఋషినామపూర్వకం లోకశాస్త్రే చ ప్రసిద్ధం| అభిజనః కులం| అత్ర తుల్యశబ్దః సదృశపర్యాయః| సాదృశ్యం చాత్ర విత్తవృత్తదిభిః ప్రకృతత్వాత్ తుల్యార్థత్వే పుమాన్ ప్రత్యవమృశ్యతే| తథా యస్మిన్ కులే సంచారీ రోగః కుష్ఠపైంగల్యాదిః నాస్తి, తత్ర యా ప్రసూతా తాం తథా సాతిశయైః రూపాదిభిః సంపన్నాం| లక్షణాని శుభాని లోకే శాస్త్రే చ ప్రసిద్ధాని| నాజాతాని నాపి భూత్వా వినష్టాని దంతాదీని యస్యాః సా తథోక్తా| మృదుః కోమలా శరీరేణ స్వభావేన చ| తథారోగా ప్రకృతిః స్వభావో యస్యాః సా, తథావిధాం| కపిలా పీతలోహితా| పింగలా అరుణలోహితా, తాం| యస్యాశ్చాంగాని బాహునయనాంగులిప్రభృతీని అన్యాంగాపేక్షయా నాప్యూనాని నాప్యధికాని తథా ఈషదసమాప్తా ద్వాదశవర్షా ద్వాదశవయాంసి యస్యాస్తాం| తథా అమరాదినామరహితాం శచీసహస్రాక్ష్యుమాలక్ష్మీప్రభృతీన్యమరనామాని| గోధాతక్షకీప్రభృతీని దాగనామాని| గంగాయమునాసరస్వతీప్రభృతీని సరిన్నామాని| మేరుమలయవింధ్యప్రభృతీన్య్చలనామాని| మధూకి(లి)కాబదరీశమీప్రభృతీని వృక్షనామాని| హంసీబలాకాచకోరీకోకిలాప్రభృతీని పక్షినామాని| రోహిణీరేవతీమఘాప్రభృతీని నక్షత్రనామాని| అంత్యా రజకచండాలాదాయః, తేషాం ప్రతిదేశే ప్రసిద్ధ్యా యాని నామాని తద్వర్జితాం| ఏవం ప్రేష్యా దాసశిల్పినః| సత్యపి యథోక్తావిరోధే కాచిత్ భీషణం నామాకోమలమస్థ్యావల్యాది బిభర్తి తామపి| అనింద్యామన్యేనాపి కేనచిల్లోకద్విష్టేన ప్రకారేణాగర్హణీయాం|| 2||

Adhikarana dampatyoH putrotpAdanavayaH (3) · Śloka 3

తస్యాం షోడశవర్షాయాం పంచవింశతివర్షః పురుషః పుత్రార్థం ప్రయతేత| తదా హి తౌ ప్రాప్తవీర్యౌ వీర్యాన్వితమపత్యం జనయతః||3||

తస్యామనంతరోక్తాయామంగనాయాం కాలేన్ షోడశవర్షాయాం స పుమాన్ పంచవింశతివర్షో వక్ష్యమాణేన విధినా పుత్రార్థం ప్రయతేత| యతస్తౌ దంపతీ తదేతి షోడశే పంచవింశే చ వర్షే లబ్ధాత్మవీర్యాతిశయౌ సంతౌ వీర్యవంతం బలారోగ్యాదిసంపన్నం పుత్రం జనయతః|| 3||

Adhikarana nyUnAbdAbhyAM RutorAdyadinatraye shukrArtavadoShe ca garbhasambhave doShAH (4) · Śloka 4

ఊనపంచవింశతివర్షేణోనషోడశవర్షాయామాహితో గర్భః కుక్షిస్థ ఏవ వినాశమాప్నుయాదల్పాయుర్బలారోగ్యవిభవో వా స్యాద్వికలేంద్రియో వా ఋతావాద్యే చ రాత్రిత్రయే తథా దుష్టే శుక్రార్తవ ఇతి||4||

ఊనషోడశవర్షాయా వా ఆహితో గర్భ ఊనపంచవింశతివర్షేణ వాప్యాహితః కారణసామగ్ర్యనపేక్షయా కదాచిన్మాతృకుక్షావేవ నశ్యతి కదాచిద్ వికలేంద్రియో వా భవతి| ఇంద్రియేణైకేన ద్వాభ్యాం వా హీనో భవతీత్యర్థః| న కేవలం దంపత్యోరూనవర్షతయా గర్భస్యైవంవిధతా, యావత్ పూర్ణయోరపి మాతాపిత్రోర్మాతురాద్యే పుష్పదర్శనాదారభ్య ఋతౌ రాత్రిత్రయే ఆహారవిహారాదినా వాతాదిదుష్టే శుక్రార్తవే చైవంవిధతైవ|| 4||

Adhikarana shukrotpattiH (5) · Śloka 5

తత్రాహారస్య సమ్యక్పరిణతస్య క్రమాన్మజ్జాజమనుప్రాప్తస్య సారః శుక్రసంజ్ఞాం లభతే||5||

శుక్రార్తవం కిముచ్యతే కథం చ తద్ గర్భజన్మాద్యుపకరోతి ఉపఘాతశ్చ తస్య కథం భవతీత్యాహ-- తత్రాహారస్యేత్యాది| ఆహారస్య చతుర్విధస్య సమ్యక్ యథావత్ పరిణతస్య జఠరాగ్ని ధాత్వగ్నిపరిపాకపరంపరావశాచ్చక్రమాన్మజ్జానం మజ్జస్వభావం ప్రాప్తస్య యః సారః సః శుక్రసంజ్ఞాం లభతే|| 5||

Adhikarana shukrasya sthAnAni (6) · Śloka 6

తత్తు క్షీర ఇవ సర్పిరిక్షురస ఇవ గుడః శరీరే శుక్రధరాం కలామాశ్రిత్యాస్రుతం సర్వాంగవ్యాపితయా స్థితం| విశేషతశ్చ మజ్జముష్కస్తనేషు||6||

తచ్చ శుక్రం (వ్యాపకమపి మజ్జప్రభృతిషు విశేషతః స్థితం) శరీరే యా శుక్రధరా నామ కలా వక్ష్యమాణలక్షణా తామాశ్రిత్యాస్రుతం సత్ సర్వాంగవ్యాపిత్వేన స్థితం భవతి| దృష్టాంతో యథా- క్షీరే సర్పిర్ఘృతం| యథా చేక్షురసే గుడః| వ్యాప్యస్థితమపి తదవస్థాయాం న దృశ్యతే| క్రియాసంస్కారాదివశాచ్చ పశ్చాదభివ్యజ్యతే| తథైవ శరీరే శుక్రమితి దృష్టాంతః| క్షీరాదౌ చ సర్పిరాదేరస్తిత్వమనుమానలబ్ధం యదిహ సముత్పద్యతే| తన్న చేత్| కథం సికతాభ్యో లోకస్తైలం న గృహ్ణీయాత్| అథవా కార్యకారణమాత్రో వా దృష్టాంతః|| 6||

Adhikarana shukrapravRuttau hetuH| (7) · Śloka 7

హర్షోదీరితం తు సంఘట్టనేన హృదయావేశాత్ పిండీభూతమంగాదంగాత్ ప్రవర్తతే||7||

తచ్చ శుక్రం సర్వాంగవ్యాపి స అంగనాసంయోగే హర్షేణోదీరితం ప్రేరితమంగాదంగాద్బహిః ప్రవర్తతే|| 7||

Adhikarana garbhAdhAnayogyaM shukram| (8) · Śloka 8

తత్ సౌమ్యం స్నిగ్ధం గురు శుక్లం మధుగంధి మధురం పిచ్ఛిలం బహు బహలం ఘృతతైలక్షౌద్రాన్యతమవర్ణం చ శుక్రం గర్భాధానయోగ్యం భవతి||8||

కింభూతం ? సంఘట్టనేన వేగావేశేన హృదయావేశాత్పిండీభూతమేకత్వం యాతం వాతాదిభిరనుపహతం సౌమ్యస్నిగ్ధాదిగుణయుక్తం సద్గర్భాధానయోగ్యం భవతి| సౌమ్యం సోమగుణభూయిష్ఠం మధుగంధి మాక్షికగంధి వహలం నాతిఘనం| తథా ఘృతవర్ణం తైలవర్ణం వా| క్షౌద్రవర్ణం వా క్షౌద్రం చ కపిలం విద్యాత్| ఏతద్విపరీతం గర్భాధానాయోగ్యం| ఇతి శుక్రస్య స్వరూపముక్తం|| 8||

Adhikarana ArtavalakShaNam| (9) · Śloka 9

తథా రక్తమేవ చ స్త్రీణాం మాసే మాసే గర్భకోష్ఠమనుప్రాప్య త్ర్యహం ప్రవర్తమానమార్తవమిత్యాహుః||9||

ఆర్తవస్యాత్రోచ్యతే-- తథా రక్తమిత్యాది| రక్తమేవ సర్వస్య ధాతుత్వేన జాయతే| తదేవం విశిష్టం సద్ ఆర్తవమిత్యాఽఽచార్య్యా ఆహుః| కింభూతం ? మాసే మాసే త్ర్యహం బహిః ప్రవర్తమానం| కిం కృత్వా ? గర్భకోష్ఠం యోషితో గర్భస్థానం సర్వతః శరీరాత్ ప్రాప్య| బహిః ప్రవర్తమానత్వం తస్యోపలక్షణం| న తు తదేవార్తవం యత్ ప్రవర్తత ఏవ కేవలం| ఋతౌ భవతీత్యార్తవం| ఋతుశ్చ నిషిక్తస్య బీజస్య ఫలప్రసవానుగుణః కాలః| తస్మింశ్చర్తౌ ప్రథమం త్ర్యహం బహిర్దుష్టమవశ్యం ప్రవర్తతే|| 9||

Adhikarana asRugdarAdicikitsA| (10) · Śloka 10

అతిప్రసంగేనానృతావృతౌ వా తదేవాసృగ్దరం ప్రదరం వ్యాపదం చ రక్తయోనిసంజ్ఞాం లభతే| తత్సాధనే రక్తపిత్తచికిత్సితం గుహ్యరోగప్రతిషేధం చేక్షేత||10||

తదేవాతిప్రసంగేనర్తకాల ఏవ ప్రవర్తమానమనృతౌ వాతిప్రసంగేన ప్రవర్తమానమస్రమసృగ్దరాది సంజ్ఞాం లభతే| ఏతల్లక్షణం చోత్తరత్ర వక్ష్యతే| ఋతోస్తు లక్షణం క్షామప్రసన్నవదనామిత్యత్రైవ వక్ష్యతే| తత్సాధన ఇతి| తత్సాధనేఽతిప్రసక్తరక్తచికిత్సితాయ రక్తపిత్తచికిత్సితం గుహ్యరోగప్రతిషేధం చేక్షేత| తేనైతదుక్తం భవతి-- తథావిధస్య నిదానాదివశాత్ కదాచి రక్తపిత్తతా భవతి, కదాచిద్ యోనిరోగోక్తాన్యతమప్రకారతా| అతఏవ చ తేషాం విశేషే విశేషాచ్చికిత్సితముక్తమితి|| 10||

Adhikarana ArtavApravRuttistaccikitsAsUtraM ca| (11) · Śloka 11

వాతకఫావృతమార్గాణాంచాప్రవర్తమానం పిత్తలైరుపాచరేత్||11||

తథా తదేవార్తవం కదాచిత్ ప్రాప్తేఽపి కాలే వాతశ్లేష్మణా ఆవృతరక్తమార్గాణాం యోషితాం నైవ ప్రవర్తతే, తథావిధమప్రవర్తమానం పిత్తలైరాహారాదిభిరూపాచరేత్|| 11||

Adhikarana raktagulmaH taccikitsAtideshashca| (12) · Śloka 12

తద్ధి వర్ద్ధమానమంతర్వర్తమానం సశుక్రమశుక్రం వా జీవరహితం వాతలాన్యాసేవమానాయా యోషితో గర్భలింగాని దర్శయద్ గుల్మీభవతి| తత్ర గుల్మచికిత్సితమీక్షేత||12||

యతస్తద్రక్తం బహిరప్రవర్తమానమంతర్మహాస్రోతసి నిషిక్తశుక్రసహితం కేవలమేవ వా వర్ధతే| తద్వర్ధమానం యా వాతలాన్యాఽఽహారాదీన్యాసేవతే తస్యా గర్భలింగాని స్తన్యదర్శనాదీని ప్రకటయద్ గుల్మీభవతి| తదేవం గుల్మత్వం ప్రాప్నోతి| తత్రారక్షయా గుల్మీభూతే చికిత్సాయై గుల్మచికిత్సితమీక్షేత| తత్ర హి రక్తగుల్మస్య పృథక్ చికిత్సితముక్తం| ఏవం రక్తగుల్మాదీనాం కదాచిద్ రక్తయోనితా భవతి|| 12||

Adhikarana duShTArtavajanyaM vAtodarantaccikitsAsUtra~jca| (13) · Śloka 13

కదాచిద్వా గర్భ ఇవ వాతోదరం భవతి తద్వాతోపశమనైరుపశామ్యతి||13||

కదాచిద్వా గుల్మత్వేన వినా రక్తగుల్మలక్షణైర్వక్ష్యమాణైర్విరహితం గర్భ- సాదృశ్యమాత్రేణైవ వాతోదరాఖ్యాం ప్రాప్నోతి| తద్వాతో ప్రశమహేతుభిః శామ్యతి|| 13||

Adhikarana asRu~gnirodhe garbhabhramaH| (14) · Śloka 14

తదేవ కదాచిద్ ఆర్తవం సౌమ్యైర్బృంహణాత్మభిరాహారవిహారైః స్తంభితమనుపద్రవమేవోదరం గర్భాధిష్ఠితమివ వర్ధయతి| యేన తామగర్భాం గర్భిణీమాహుర్మూఢాః||14||

కదాచిద్వా సౌమ్యాదిభీ రుద్ధం సదనుపద్రవం పీడాదికం అకుర్వద్ ఉదరం వర్ధయతి| యేన హేతునా మూఢా యాథాతథ్యపరిజ్ఞానబహిష్కృతాః అగర్భామేవ యోషితం గర్భిణీమాహుః|| 14||

Adhikarana garbhasya bhUtahatatvabhrAntiH| (15) · Śloka 15

తతో విరీతైర్యదృచ్ఛయా వా ప్రవృత్తే రక్తే గర్భశరీరమపశ్యంతో భూతహృతమిత్యజ్ఞా బ్రువతే||15||

తతోఽనంతరం సౌమ్యాదిహేతువిపరీతైః కాకతాలీయేన సాధుభిషజా వా ప్రయుక్తైః స్వయమేవౌషధనిరపేక్షయా వా ప్రవృత్తే రక్తే గర్భం దుర్బుద్ధికల్పితం ప్రత్యక్షేణాపశ్యంతో భూతైరాహృతమితి వదంత్యజ్ఞా ఏవం తేషామజ్ఞత్వం|| 15||

Adhikarana rakShasAM sharIrApaharaNe~ashaktiH (16) · Śloka 16

యస్మాత్ సంభవత్యోజసోఽపహరణం రక్షోభిర్న తు శరీరాపహరణమనిష్టత్వాదశక్తేర్వా| ఇచ్ఛాశక్త్యోర్హి ప్రవృత్తేరుపలబ్ధిః న చ దృశ్యతే కస్యచిదమానుషైర్దేహాప్రహారః||16||

రక్షోభిరోజసోఽపహరణం సంభావ్యతే న తు శరీరోపహరణం| నను కథం న సంభావ్యత ఇత్యాహ-- అనిష్టత్వాత్| అథవాఽశక్తితః| శక్తోఽపి కదాచిదనిష్టేన ప్రవర్తతే, ఇష్టేఽపి వా అశక్త్యా న ప్రవర్తతే| ఏతదుక్తమిచ్ఛాశక్త్యోర్హి ప్రవృత్తేరుపలబ్ధిరితి| న చేత్యాది, తర్హ్యేవం కదాచిద్ దృష్టం య్దమానుషైః రక్షోభిః కస్యచిద్దేహోపహారః కృత ఇతి|| 16||

Adhikarana AkShepapUrvako rakShobhiH sharIrApaharaNaniShedhaH| (17) · Śloka 17

యది చ దృష్టమపి సముల్లంఘ్య కేచిదతిశక్తియుక్తా గర్భస్య శరీరాక్షేపే ప్రవర్తంతే తదా కథమివ ప్రాప్తావసరాస్తజ్జననీముపేక్షేరన్||17||

అథ కశ్చిదేవం బ్రూయాత్ యథాపూర్వం న దృష్టమధునా తు దృశ్యతే తదర్థమాహ-- యది చేత్యాది| యది హి శక్త్యతిశయయుక్తా మాతురపి శరీరాహరణే సమర్థా అదృష్టేఽపి దేహాపహారే ప్రవర్తేరన్ కిమితి సాతిశయస్వార్థసంపాదనం స్థూలస్థూలం తన్మాతృశరీరముపేక్షంతే| అతోఽనుమానాత్ జ్ఞాయతే శరీరాపహరణం భూతానామనిష్టమశక్తతా వా తత్రేతి| ఏతచ్చాచార్యస్యాసంభవమాత్రప్రదర్శనమితి కృత్వా గృహ్యతే| అన్యథా శరీరవదోజసి పర్యనుయుక్తః కిముత్తరం దాస్యతి|| 17||

Adhikarana shuddhArtavalakShaNam| (18) · Śloka 18

ఆర్తవం పునః శశరుధిరలాక్షారసోపమం ధౌతంచ విరజ్యమానం శుద్ధమాహుః||18||

తచ్చానంతరోక్తమార్తవం శశరుధిరాదిసదృశం సద్ ఆచార్య్యాః శుద్ధమిత్యాహుః| తద్ధి గర్భాధనయోగ్యం భవతి| ధౌతం సద్వస్త్రాద్వివిరజ్యమానమపసరచ్చ్|| 18||

Adhikarana strIpuMsayo rajaH shukrAdInAmanupalabdhikAlaH| (19) · Śloka 19

యథా చ బాలస్య జీర్ణస్య వా తరోః పుష్పఫలం పుష్పఫలస్య వా తద్విధస్య గంధో నోపలభ్యతే తథైవ నోనషోడశాతీతసప్తతివర్షస్య పుంసః శుక్రరోమాదయో యోషితశ్చోనద్వాదశాతీతపంచాశద్వర్షాయా రజస్తన్యాదయ ఇతి||19||

ప్రస్తుతశుక్రం తథా రోమాదయ ఊనషోడశవర్షస్య పుంసో నోపలభ్యతే| యథా బాలస్య తరోః పుష్పఫలం| యథా వా తద్విధస్య బాలస్యైవ పుష్పఫలస్య గంధః| అస్త్యపి సత్తయా వ్యక్తభావో నోపలభ్యతే| దేశకాలవశాత్తు వ్యక్తం భవత్యేతత్| అతీతసప్తతివర్షస్యాపి పుంసః శుక్రాదయో నోపలభ్యంతే| యథా జీర్ణస్య తరోః పుష్ప్ఫలం, తద్విధస్య వా పుష్పఫలస్య గంధోఽతిజీర్ణస్య ఇతి| అనేనైవ క్రమేణ యోషిత ఆర్తవస్తన్యాదీనాం వాచ్యం| ఆదిశబ్దేన రోమాదీనాం పరిగ్రహః|

Adhikarana shukrArtavayorA~a~apyAyanam| (20) · Śloka 20

అథ శుద్ధశుక్రార్తవమరోగం మిథోఽనురక్తం మిథునముపస్నేహ్యవిధివత్ సంశోధ్యాస్థాపనానువాసనాభ్యాముపాచరేత్| విశేషతస్తు ఘృతక్షీరవద్భిర్మధురౌషధసంస్కారైః పురుషం, తైలేన నారీం పిత్తలైశ్చ మాంసైః| ఏవం హి సమానగుణతయా శుక్రార్తవమాప్యాయతే||20||

అథేత్యాది సుబోధం| ప్రశస్తేషు తిథిముహూర్తనక్షత్రేషు సదపత్యలాభాయ మిథునముపస్నేహ్యార్తవామ్యర్ణే కాలే శుద్ధశుక్రార్తవత్వాదియుక్తం మిథునం జాయాపతీ ఆస్థాపనానువాసనాభ్యాముపాచరేదితి సంబంధః| కిం కృత్వా ? ఆహ, పూర్వముపస్నేహ్య పశ్చాచ్ఛాస్త్రోక్తేన విధానేన సంశోధ్యేతి| పురుషం తు విశేషాద్ ఘృతాదిభిరుపాచరేత్| మధురస్కంధనిర్దిష్టైరౌషధాన్నసంస్కారైశ్చోపాచరేదుపచర్యమాణస్య బహుదివసోపయోగేన యశ్శరీరేఽతిశయః స మధురౌషధసంస్కారః| నారీం తు విశేషేణ తైలాదిభిః| పిత్తలాని మాంసాని ఆనూపసత్త్వజాని తాని కఫపిత్తలాని భవంత్యేవ| ఏవం హి ఘృతాద్యుపచారేణ పుంసః శుక్రమాప్యాయతే సదృశ్గుణత్వాత్| తథా తైలాద్యుపయోగేన రక్తమాప్యాయతే|| 20||

Adhikarana garbhAsambhavakarAH shukradoShAH| (21) · Śloka 21

వాతపిత్తశ్లేష్మకుణపగంధిగ్రంథిపూయక్షీణమూత్రపురీషరేతాంసి త్వబీజాని భవంతి||21||

తత్ర యాన్యశుద్ధాని ఆహారాదిహేతుకవాతాదిదోషాద్రేతాంసి తాన్యబీజాని భవంతి గర్భాయ న భవంతీత్యర్థః|| 21||

Adhikarana vAtAdiduShTasya shukrasya lakShaNAni| (22) · Śloka 22

తత్ర తను రూక్షం ఫేనిలమరుణమల్పం విచ్ఛిన్నం సరుజం చిరాచ్చ నిషిచ్యతే వాతేన| కించిత్ పీతమపిచ్ఛిలమానీలం వా దహదివ ప్రవర్తతే పిత్తేన| మజ్జోసంసృష్టం ప్రభూతం విబద్ధం చాంభసి చ కించిన్మజ్జతి శ్లేష్మణా| కుణపగంధ్యనల్పం రక్తేన| గ్రంథిభూతం వాతశ్లేష్మభ్యాం| పూతి పూయనిభం పిత్తశ్లేష్మభ్యాం| క్షీణం వాతపిత్తాభ్యాం| తదుక్తం ససాధనం ప్రాక్| మూత్రపురీషగంధి సన్నిపాతేన||22||

తత్ర తస్మిన్ ఇత్యాదినా వాతాదిదుష్టస్య శుక్రస్య లక్షణం చికిత్సితం చ దోషక్రమేణోచ్యతే| సుబోధమన్యత్| వాతపిత్తాభ్యాం శుక్రక్షయః క్రియతే, తచ్చ క్షీణం శుక్రం ప్రాగ్ దోషాదివిజ్ఞానీయే సచికిత్సితముక్తం|| 22||

Adhikarana duShTArtavalakShaNAtideshaH duShTashukrArtavayoH sAdhyatvAdi ca| (23) · Śloka 23

ఆర్తవమపి శుక్రవద్ దోషైరుపసృష్టమబీజమేవ| తస్య లింగం నామ చ పూర్వవత్| తేషు కుణపగ్రంథిపూయక్షీణరేతాంసి కృచ్ఛ్రసాధ్యాని| మూత్రపురీషశుక్రార్తవం త్వసాధ్యం కుణపగ్రంథిపూయార్తవం చ||23||

న కేవలం వాతాదిదుష్టం శుక్రమబీజం భవతి యావత్ తేనైవ క్రమేణ తైరేవ దుష్టమార్తవమప్యబీజం భవతి| తస్య చాఽఽర్త్తవస్య దుష్టస్య శుక్రవదేవ క్రమేణ లక్షణం నామ చ విజానీయాత్| తేషు దుష్టేషు శుక్రార్త్తవేషు మధ్యే కుణపాదిరేతాంసి కృచ్ఛ్రసాధ్యాని| మూత్రపురీషశుక్రార్త్తవాన్యసాధ్యాని| తాని ప్రజోత్పాదనే న సమర్థాన్యేవ భవంతి| కుణపగ్రంథ్యాది దుష్టమార్త్తవం చ| శేషం సర్వం సాధ్యం|| 23||

Adhikarana vAtAditriduShTayoH shukrArtavadoShayoshcikitsAtideshaH| (24) · Śloka 24

తత్రాద్యాంస్త్రీన్ శుక్రార్త్తవదోషాన్ యథాస్వం దోషసాధనేన సాధయేత్| గుహ్యయోనిరోగప్రతిషేధేన చోభయాన్||24||

తత్ర సాధ్యేషు వాతాదిభిస్త్రీన్ శుక్రదోషాంస్తైరేవ త్రీనార్త్తవదోషాన్ స్వహేతుదోషచికిత్సయోపక్రమేత్| గుహ్యరోగప్రతిషేధోక్తవిధానేన చ|| 24||

Adhikarana vAtikashukradoShe cikitsAvisheShaH| (25) · Śloka 25

అపి చ-- వాతికే శుక్రదోషే వసుకసైంధవఫలామ్లసిద్ధం యవక్షారప్రతీవాపం సర్పిష్పానం| బిల్వవిదారీసిద్ధం క్షీరయుక్తమాస్థాపనం| మధుకభద్రదారుసిద్ధం తైలమనువాసనం క్షీరకులీరరససిద్ధం తైలముత్తరబస్తిః||25||

అపి చేతి విశేషసముచ్చయాయ| వసుకాదిసిద్ధం సర్పిర్యవక్షారప్రతీవాపం వాతికే శుక్రదోషే| ప్రతీవాపో యః సిద్ధే చూర్ణత్వేన దీయతే| మాత్రా చాస్య దోషాద్యపేక్షయా| వసుకం రోమకం| సైంధవం మాణిమంథం| ఫలామ్లమమ్లదాడిమాదిఫలం| సక్షీరం క్వాథకల్పనయా సిద్ధం విల్వాదిక్వాథమాస్థాపనం| తత్రైవానువాసనయోగ్యతాయాం మధుకాదిసిద్ధం తైలం| తత్రైవ క్షీరకులీరరసాభ్యాం సిద్ధం తైలముత్తరబస్తిః| కులీరో జలజప్రాణివిశేషః కర్కటాఖ్యః| తేషాం సమభాగత్వం|| 25||

Adhikarana paittikashukradoShe cikitsAvisheShaH| (26) · Śloka 26

పైత్తికే కాండేక్షుశ్వదంష్ట్రాగుడూచీసిద్ధం మూర్వామధూకప్రతీవాపం సర్పిష్పానం| త్రివృచ్చూర్ణః సఘృతో విరేకః| పయస్యాశ్రీపర్ణీసిద్ధం క్షీరయుక్తమాస్థాపనం| మధుకముద్గపర్ణీసిద్ధం తైలమనువాసనముత్తరబస్తిశ్చ||26||

పైత్తికే సుబోధం| పయస్యయా శ్రీపర్ణ్యా చ సిద్ధేన క్షీరేణాస్థాపనం| మధుకముద్గపర్ణీసిద్ధం తైలమనువాసనముత్తరబస్తిశ్చ|| 26||

Adhikarana shlaiShmikashukradoShe cikitsAvisheShaH| (27) · Śloka 27

శ్లైష్మికే పాషాణభేదాఽశ్మంతకాఽఽమలకక్వాథసిద్ధం పిప్పలీమధుకచూర్ణప్రతీవాపం సర్పిష్పానం| మదనఫలకషాయో వమనం| దంతీవిడంగచూర్ణస్తైలలీఢో విరేకః| రాజవృక్షమదనఫలకషాయప్రగాఢమాఽఽస్థాపనం| మధుకపిప్పలీసిద్ధం తైలమనువాసనముత్తరబస్తిశ్చ||27||

శ్లైష్మికే పాషానభేదాది సిద్ధం సర్పిష్పానం | మదనఫలకషాయేణ వమనం |దంత్యాది చూర్ణేన విరేకః |రాజవృక్షాదికషాయప్రగాఢమాస్థాపనం |ప్రగాఢం భూయిష్ఠం ఘనం | మధుకాది సిద్ధం తైలమనువాసనముత్తరబస్తిశ్చ|

Adhikarana vAtajArttavadoShe cikitsAvisheShaH| (28) · Śloka 28

వాతజే పుష్పదోషే భారంగీమధుకభద్రదారుసిద్ధం సర్పిష్పానం| కాశ్మర్య్యక్షుద్రసహాసిద్ధం వా క్షీరం| మధుకశృగాలవిన్నాకల్కం పయస్సర్పిస్సహితం ప్రియంగుతిలకల్కం వా యోనౌ ధారయేత్| సరలముద్గపర్ణీకషాయః ప్రక్షాలనం||28||

వాతజే పుష్పదోషే| పుష్పదోషః ఆర్త్తవదోషః| మధుకాదిసిద్ధం పరస్పరసమాభ్యాం పయఃసర్పిభ్యాం సమ్మిశ్ర్య యథాయోగం| కల్కం పానీయపిష్టద్రవ్యాణాం ఏతత్ పానమేవ| తిలప్రియంగ్వోః కల్కం యోనౌ ధారయేత్| వేతి సముచ్చయే| ప్రక్షాలనం ప్రకరణాద్యోనేః|| 28||

Adhikarana pittajArtavadoShe cikitsAvisheShaH| (29) · Śloka 29

పిత్తజే కాకోలీద్వయవిదారీమూలక్వాథముత్పలపద్మకక్వాథం మధూకపుష్పకాశ్మర్య్యఫలక్వాథం వా సశర్కరం పిబేత్| శ్వేతచందనక్వాథం వా సక్షౌద్రం| ధవధాతకీకల్కం వా ఘృతేన వా మధుకమధురసామృద్వీకాకల్కం| శమ్యాకగవాక్షీక్షీరం విరేకః| చందనపయస్యాకల్కం యోనౌ ధారయేత్| గౌరికారిష్టకషాయః ప్రక్షాలనం||29||

పిత్తజే కాకోల్యాదీనాం క్వాథత్రయం సశర్కరం దోషాద్యపేక్షయా వికల్పేన యోజ్యం| సర్పిర్మధుభ్యాం సంయుక్తమనుపానమథవా శ్వేతచందనక్వాథం సక్షౌద్రం| మధుకాదికల్కః సఘృతః| సర్వత్ర దోషాద్యపేక్షయా వికల్పః| శమ్యాకాదిభివిరేకశ్చందనాదికల్కం యోనౌ ధారయేత్| గైరికాదికషాయం ప్రక్షాలనం|| 29||

Adhikarana shlaiShmikArttavadoShe cikitsAvisheShaH| (30) · Śloka 30

శ్లైష్మికే కుటజకటుకాశ్వగంధాక్వాథం పిబేత్| సమాక్షికం వా క్షీరివృక్షప్రవాలక్వాథం| ఏతేషామేవ వా చూర్ణం మధుఘృతాభ్యాం లిహ్యాత్| మదనఫలకషాయేణ వమనం| తత్కల్కమేవ చ యోనౌ ధారయేత్| లోధ్రతిందుకకషాయః ప్రక్షాలనం బస్తమేషమూత్రం వా||30||

శ్లైష్మికే కుటజాదిక్వాథం సమాక్షికం| ఏతేషామపీతి క్షీరివృక్షప్రవాలానామేవ||30||

Adhikarana kuNaparetasi cikitsA| (31) · Śloka 31

కుణపరేతసి ధాతకీపుష్పఖదిరార్జునదాడిమైః సిద్ధమసనాదిభిర్వా సర్పిః పాయయేత్||31||

కుణపరేతసి ధాతక్యాదిభిః పక్వం సర్పిః పాయయేత్| అసనాదిగణేన చ పక్వం||31||

Adhikarana granthiretasi cikitsA| (32) · Śloka 32

గ్రంథిరేతసి పాషాణభేదా పలాశభస్మనా వా||32||

గ్రంథిరేతసి పాషాణభేదపక్వం పలాశభస్మనా వా|| 32||

Adhikarana pUyaretasi cikitsA| (33) · Śloka 33

పూయరేతసి పరుషకాదిన్యగ్రోధాదిభ్యాం||33||

పూయరేతసి పరుషకాదిన్యగ్రోధాదిభ్యాం వా సాధితం పానోపయోగే ఘృతం|| 33||

Adhikarana mUtrapurISharetasi cikitsA| (34) · Śloka 34

మూత్రపురీషరేతసి వాయునాతివికృతే హింగూశీరచిత్రకైరథవా చిత్రకవితున్నకప్రియంగుసమంగామృణాలసిద్ధం ఏలామోచచూర్ణప్రతీవాపం||34||

మూత్రపురీషరేతసి నాతిదుష్టే చికిత్సా| అతిదుష్టే ఉపేక్షా, అనుప్రక్రమణమేవ| ఘృతం హింగ్వాదిత్రయపక్వం| అథవా చిత్రకాదిసిద్ధమేలామోచచూర్ణప్రతీవాపం| ప్రతీవాపో యః సిద్దే చ ప్రకీర్య్యత ప్రక్షిప్యతే|| 34||

Adhikarana granthyArtave cikitsA| (35) · Śloka 35

తథ గ్రంథ్యార్త్తవే పాఠాత్రికంటకవృక్షకక్వాథం||35||

సుబోధం|| 35||

Adhikarana kuNapapUyArttave cikitsA| (36) · Śloka 36

కుణపపూయార్త్తవే చందనక్వాథం పిబేత్| త్రిఫలాకల్కక్వాథౌ చాత్ర ధారణాచమనే||36||

అత్రేతి కుణపపూయార్త్తవయోః ప్రత్యవమర్శః| ధారణం యోనౌ|| 36||

Adhikarana shukrArttavadoSheShu sAmAnyA cikitsA| (37) · Śloka 37

సర్వేషు చ శుక్రార్త్తవదోషేషు స్త్రీపుంసౌ స్నేహాదికర్మభిర్విశేషేణ చోత్తరబస్తిభిః పునః పునరుపాచరేత్| యథాస్వం చ యోనౌ కల్కైః పిచుభిశ్చ| ఇత్యేవం విశుద్ధశుక్రార్త్తవౌ పూర్వోక్తం విధిమాసేవేతాం||37||

స్నేహాదీని కర్మాణి ధూమాంతాని| సర్వేషు శుక్రార్త్తవదోషేషు యదుక్తం, తైః స్నేహాదిభిరుపాచరేత్| యథాస్వమితి| యత్ర యదౌషధం తత్ర తదేవ కల్కేన పిచునా దేయం యోనావితి| పూర్వోక్తం విధిం ఘృతక్షీరతైలమాంసాదికం|| 37||

Adhikarana RutukAlaH tatra matAntarANi ca| (38) · Śloka 38

ఋతుస్తు దృష్టార్త్తవో ద్వాదశరాత్రం భవతి| షోడశరాత్రమిత్యన్యే| శుద్ధయోనిగర్భాశయార్త్తవాయా మాసమపి కేచిత్| తద్వదదృష్టార్త్తవోఽప్యస్తీత్యపరే||38||

ఋతావిత్యుక్తం తత్ర న జ్ఞాయతే కియాన్ కాల ఋతుర్భవతీత్యాహ--ఋతుస్త్విత్యాది| మాసి భవాదార్త్తవదర్శనాదారభ్య యావత్ ద్వాదశరాత్రం| అన్యే త్వాచార్య్యాః షోడశరాత్రమితి వదంతి| అన్యే త్వేవం వదంతి--సర్వథా యోన్యాదీనాం శుద్ధౌ దోషానుపహతత్వే సతి మాసమృతుర్భవతీతి| అత్ర సదైవర్త్తుః| క్రమోపచయాపచయే తు విశేషః| గర్భాధానాయ న విశేషః| ఋతుత్వోపదర్శనరహితమన్యే ఋతుమిచ్ఛంతి| ఇతి మతచాతుర్విధ్యం గర్భస్యాఽనియతదర్శనాత్|| 38||

Adhikarana RutumatyA lakShaNam| (39) · Śloka 39

క్షామప్రసన్నవదనాం స్ఫురచ్ఛ్రోణిపయోధరాం| స్రస్తాక్షికుక్షిం పుంస్కామాం వింద్యాదృతుమతీం స్త్రియం||39||

యోన్యాదిశుద్ధ్యశుద్ధిభ్యాం చోపప్లవతేఽతస్తత్ర నిశ్చయాయ ఋతుమత్యా లక్షణం క్షామవదనత్వాదికముచ్యతే| స్రస్తం సంధిబంధేభ్యః శిథిలీభూతమక్షికుక్షి యస్యాః|| 39||

Adhikarana RutAvatIte garbhAsambhavasya hetuH| (40) · Śloka 40

పద్మం సంకోచమాయాతి దినేఽతీతే యథా తథా| ఋతావతీతే యోనిః స్యాచ్ఛుక్రం నాతః ప్రతీచ్ఛతి||40||

దినేష్వర్త్తోశ్చ సాదృశ్యం పద్మస్య యోనేశ్చాతః క్రమసంకోచాద్ధేతోః దినేఽతీతే శర్వర్య్యాం అతీతేఽప్యృతౌ యోనిర్బీజం న గృహ్ణాతి| గర్భాశయం న ప్రాపయతీత్యర్థః|| 40||

Adhikarana Arttavasa~jcayakAlaH vAyorArttavaprartakattva~jca| (41) · Śloka 41

మాసేనోపచితం రక్తం ధమనీభ్యామృతౌ పునః| ఈషత్కృష్ణం విగంధం చ వాయుర్యోనిముఖాన్నుదేత్||41||

సాంప్రతికమాసభవం తు త్ర్యహం స్రవతి త్ర్యహాదూర్ధ్వముపచీయత ఏవ| అనేన చ మాసి మాస్యాభినవ ఋతుర్భవతీతి దర్శితం| తత్ర చ పూర్వముపచితరక్తస్రుతౌ నియతః కాలః| అతిస్రుతౌ యోనిదోషోక్తం|| 41||

Adhikarana RutumatyA niyamAH| (42) · Śloka 42

తతః పుష్పదర్శని ప్రథమదివసాత్ప్రభృతి బ్రహ్మచారిణీ, స్నానాద్యలంకారరహితా, దర్భసంస్తరశాయినీ త్రిరాత్రమాసీత| పర్ణశరావకరతలాన్యతమేన యావకం పయసా సిద్ధమల్పం కర్శనార్థం అశ్నీయాత్| తీక్ష్ణోష్ణాఽమ్లలవణాని చ వర్జయేత్||42||

తతః ఋతుప్రాప్తౌ పుష్పదర్శనే ప్రథమదివసాత్ ప్రభృతి త్రిరాత్రం ఆసీతేతి సంబంధః| కింభూతా ? బ్రహ్మచారిణీ పుంసా అసంగతా| స్నానాదికయా శోభార్థయా మృజయా రహితా అలంకారరహితా చ| దర్భశయ్యాశాయినీ చ| తస్మింశ్చ త్రిరాత్రే పర్ణాదీనామన్యతమే స్థితం యావకం అన్నం క్షీరేణ సిద్ధం కర్శనార్థం అల్పం అశ్నీయాత్| కర్శనం రక్తశుద్ధయే మార్గశుద్ధయే చ| యావకం చ యవమేవ నిస్తుషమితి తస్మిన్నేవ క్రియతే| తస్మింశ్చ త్రిరాత్రే తీక్ష్ణాదీని వర్జయేద్ రక్తాఽఽశుద్ధిభయాత్|| 42||

Adhikarana RutusnAtAyAH prathamabhartRudarshanavidhiH tatra hetushca| (43) · Śloka 43

చతుర్థేఽహన్యుద్వర్త్తితా శీతసలిలస్నాతాఽనులిప్తాఽలంకృతా శుక్లమాల్యాంబరా కృతమంగలస్వస్త్యయనైవంవిధమేవం భర్త్తారం పశ్యేదనన్యమనాః| తదా హి యాదృశమేవ పశ్యతి చింతయతి వా తాదృశం ప్రసూత ఇతి||43||

చతుర్థే త్వహన్యుద్వర్తితత్వాదియుక్తా తథావిధమేవ ఉద్వతిర్తతత్వాదియుక్తం భర్తారం పరిజనదర్శనాత్ పూర్వం అనన్యమనాః సతీ పశ్యేత్| శీతసలిలేన స్నాతా పశ్చాచ్చానులిప్తా సుకాంతిభిర్గంధైః| శుక్లం మాల్యం అంబరం చ యస్యాః సా తథా| తథావిధదర్శనే స్వయం ప్రయోజనమాహ-- తదేతి|| 43||

Adhikarana gunavatputrArthI saptarAtramupekSheta| (44) · Śloka 44

తతః స్నానాత్ పునరపి గుణవత్ పుత్రార్థీ త్రిరాత్రం ఉపేక్షేత| పుష్పదర్శనాత్ సప్తరాత్రం||44||

తతః స్నానాదనంతరం పురుషో యద్యుత్కృష్టగుణయుక్తం పుత్రమర్థయేత తతోఽన్యచ్చ త్రిరాత్రి తాముపేక్షేత న సంగచ్ఛేదిత్యర్థః| స్నానదినముభయస్మిన్నపి త్రిరాత్రే సంబధ్యతే| తేన సప్తరాత్రగ్రహణం అష్టరాత్రభ్రాంతినివృత్త్యర్థం|| 44||

Adhikarana yugmAsu putrakAmaH saMvishet| (45) · Śloka 45

అథాష్టమ్యాం దశమ్యాం ద్వాదశ్యాం వా రాత్రౌ పుత్రకామః సంవిశేత్||45||

తతోఽనంతరం పుష్పదర్శనాదష్టమ్యాం రాత్రౌ పుత్రకామో నారీం సంవిశేద్ దశమ్యాం ద్వాదశ్యాం వా|| 45||

Adhikarana ayugmAsu duhitRukAmaH saMvishet| (46) · Śloka 46

పంచమ్యాం సప్తమ్యాం నవమ్యాం వా దుహితృకామః||46||

దుహితృకామః పంచమ్యాం సప్తమ్యాం నవమ్యాం వా| అత్ర స్నానదినాచ్చ త్రిరాత్రమనుపేక్షణం దుహితుర్మాత్రార్త్తవస్యైవ సంభవహేతుత్వాత్|| 46||

Adhikarana prashastarAtriShUttarottarA rAtrayaH prashastatarAH| (47) · Śloka 47

తాసూత్తరోత్తరమాయురారోగ్యైశ్వర్య్యసౌభాగ్యబలవర్ణేంద్రియసంపదపత్యస్య భవతి| అతః పరం తూత్తరోత్తరమేవాయురాదీనాం హ్రాసః||47||

ఏతాసు యథోక్తాసు పుత్రదుహితృరాత్రిషు యా రాత్రిర్యస్య ఉత్తరా సా తతః పుత్రస్య దుహితుర్వా ఆయురాదీనాం హేతుః| తేనాఽష్టమ్యా రాత్రేర్దశమీ జ్యేష్ఠా తతోఽపి ద్వాదశీ| ఏవం పంచమ్యాస్తతోఽపి సప్తమీ| అతోఽనంతరం త్రోదశ్యాదిషు రాత్రిషు యథోత్తరమేవ పుత్రస్యాయురాదీనాం హ్రాసః, దశమ్యాదిషు చ దుహితుః|| 47||

Adhikarana strIpuMgarbhasambhave upapattiH| (48) · Śloka 48

తత్ర యుగ్మాసు రాత్రిష్వల్పీభవత్యార్త్తవమయుగ్మాస్వాప్యాయ్యతే| తస్మాత్తాసు క్రమాత్ పుత్రస్య దుహితుశ్చ జన్మ| అతఏవ చానుపరతార్త్తవదర్శనాం పుత్రార్థీ విప్రకృష్టేష్వప్యహస్తు నోపేయాత్||48||

యుగ్మాసు చ సమాసు ద్వితీయాచతుర్థ్యాదిషు రాత్రిషు సమదోషబలాదేర్యథోక్తవయసో మిథునస్య గర్భారంభకశుక్రరక్తాపేక్షయా అత్రాఽఽద్యరాత్ర్యపేక్షయ వాఽల్పీభవతి రక్తం, అతస్తాసు శుక్రస్య బాహుల్యాత్ పుమాన్ జాయతే కారణస్యానతిక్రమణాత్ కార్యస్య| ఏవమయుగ్మాసు ప్రథమతృతీయాదిషు దృష్టార్త్తవస్య స్వభావేన బహుత్వాచ్ఛుక్రస్యాల్పత్వాద్ దుహితృజన్మ| అతఏవ రక్తస్యాల్పత్వాద్ధేతోర్యతః పుత్రస్య జన్మ, తతః పుత్రార్థం పురుషోఽనుపరతార్త్తవదర్శనాం పరిదృశ్యమానార్త్తవాం విప్రకృష్టదర్శనాదయుగ్మేష్వహఃసు స్త్రియం నోపేయాత్| ఆర్త్తవే దృశ్యమానే అష్టమ్యాదిరాత్రిష్వపి పుత్రార్థీ నోపేయాదిత్యర్థః|| 48||

Adhikarana AhArAvashAdyugmAyugmAsu shukrasya nyUnAdhikye durapatyatA| (49) · Śloka 49

యది త్వాహారనురోధాదయుగ్మాసు శుక్రస్యాధికతా చ న్యూనతా స్యాత్తతః పుమాన్ స్త్ర్యాకృతిర్దుర్బలో హీనాంగో వా జాయతే| స్త్రీ చ పురుషాకృతిర్దుర్బలా హీనాంగీ వా||49||

ఆహారాదివిశేషవశాచ్చ యద్యయుగ్మాసు శుక్రబాహుల్యం యుగ్మాస్వాఽఽర్త్తవబాహుల్యం భవతి తదా సంయోగాత్ పుమాన్ స్త్ర్యాకృతిత్వాదియుక్తః స్త్రీ చ పురుషాకృతిత్వాదియుక్తా జాయతే|| 49||

Adhikarana klIbA~apratyatAyAH kAraNam| (50) · Śloka 50

ఏకాదశీత్రయోదశ్యోస్తు నపుంసకం స్యాత్||50||

ఏకాదశీత్రయోదశ్యోర్నపుంసకం భవేత్|| 50||

Adhikarana putrIyaM vidhAnAdi| (51) · Śloka 51

అథోపాధ్యాయః పుత్రీయం విధానమాచరేత్| శూద్రాయాస్తు మంత్రవర్జితం| యాదృశం చ పుత్రమాశాసీత తద్రూపవర్ణచరితాంజనపదాననుచింతయేతి స్త్రీ వాచ్యా చ| తజ్జనపదాహారవిహారోపచారపరిచ్ఛదాంశ్చానువిదధీత్||51||

అథేతి మంగలే| ఉపాధ్యాయః పుత్రీయవిధానం విధిమాచరేత్ కుర్వీత| శూద్రాయాస్తు మత్రవర్జితం విధానమాచరేత్| స్త్రీ యాదృశం పుత్రమాశాసీతాభిలషేత్, తద్రూపాదిమతో జనపదాననుచింతయేతి వాచ్యా చ| సా చ స్త్రీ మజ్జనపదాహారాదీంశ్చానువిదధీత కుర్వీత|| 51||

Adhikarana putrIyavidhyanuShThAnAtparaM dampatyoshcaryyA| (52) · Śloka 52

కర్మాంతే చ పుమాన్ మాసం బ్రహ్మచారీ సర్పిఃక్షీరాభ్యాం శల్యోదనమభిప్రాశ్య నాత్యాఽఽశితః సుఖీ స్రగ్వీ సుమనాః ప్రీణీతాంగః శుక్లనివసనో మౌహూర్తికానుమతే రాత్రిభాగే కల్యాణాని చింతయాస్తదభికామః స్వాస్తీర్ణం శయనం దక్షిణేన పాదేన ప్రాగారోహేత్| తద్విధైవ చ ప్రమదా కర్శితాంగీ తైలమాషోత్తరాహారా, పూర్వం వామపాదేన పురుషస్య దక్షిణతః శయ్యామధిరోహేత్||52||

కర్మాంతే పుత్రీయవిధ్యనుష్ఠానావసానే పుమాన్ మాసం బ్రహ్మచారీ ఆజ్యక్షీరాభ్యా శాల్యన్నం భుక్త్వా నాత్యాశిత ఇత్యాదికః సన్ మౌహూర్తికానుమతే రాత్రభాగే కల్యాణని చింతయతస్తస్యామభికామః దక్షిణేన పాదేన స్త్రీతః ప్రాక్ స్వాస్తీర్ణం శయనమారోహేత్| ప్రమదాపి తద్విధైవ పురుషవిశేషణవిశిష్టైవ పూర్వోక్తయవాన్నభోజనేన కర్శితాంగీ తైలమాషోత్తరాహారా పూర్వం వామేన పాదేన తస్య పురుషస్య దక్షిణతః శయ్యామారోహేత్|| 52||

Adhikarana shayyAdhirohaNe prayojyamantrAH| (53) · Śloka 53

తత్ర మంత్రం ప్రయుంజీత-- 'ఆయురసి, సర్వతః ప్రతిష్ఠాసి, ధాతా త్వా దధాతు, విధాతా త్వా దధాతు, బ్రహ్మవర్చసా భవ ఇతి| బ్రహ్మా బృహస్పతిర్విష్ణుః సోమసూర్యస్తథాఽశ్వినౌ| భగోఽథ మిత్రావరుణౌ వీరం దధతు మే సుతం||53||

తత్ర మంత్రమితి| మంత్రార్థ ఊహ్యః|| 53||

Adhikarana saMveshanaprakArastaduttarakRutya~jca| (54) · Śloka 54

తతః పరస్పరం సామభిరభిసాంత్వ్య సహర్షమనుకూలం సంవిశేతాం| పర్యాప్తే చైనాం శీతోదకేన సహసా పరిషించేత్||54||

తత ఇతి| శయ్యారోహణాఽనంతరం తౌ పరస్పరం సామభిః సాంత్వయిత్వా సహర్షమనుకూలం చ సంవిశేషతాం| పర్య్యాప్తేతి| పర్యాప్తే వ్యవాయేఽవసితే సత్యేనాం స్త్రియం సహసా శీతోదకేన పరిషించేత్|| 54||

Adhikarana maithune~ayogyau strIpuruShau (55) · Śloka 55

తత్రాఽత్యాశితా, క్షుధితా, పిపాసితా, భీతా, విమనాః, శోకార్త్తా, క్రుద్ధాఽతిమేదురాఽన్యకామాఽవ్యవాయకామా వా న గర్భం ధత్తే, విగుణం వా| తథా పురుషోఽపి| న చాసౌ అధస్తిష్ఠేత్| తథా హి స్త్రీచేష్టః పుమాంజాయతే, పుంశ్చేష్టా వా స్త్రీ||55||

అథ స్త్రియా ఉక్తప్రకారవైపరీత్యే దోషమాహ-- తత్రేతి| తత్ర వ్యవాయే స్త్రీ అత్యాశితత్వాదియుక్తా గర్భం న ధత్తే, విగుణం వా గర్భం ధత్తే| తథా పురుషోఽపీత్యనేనాఽత్యాశితత్వాదికం పురుషేణాపి వర్జనీయమిత్యుక్తం| పుంసో విశేషమాహ-- న చేతి| అసౌ పురుషో నాఽధస్తిష్ఠేత్, తత్ర దోషమాహ-- తథాహీతి| తథా సతి స్త్రీచేష్టః పుమాంజాయతే| స్త్రీ చ పుంశ్చేష్టా జాయతే|| 55||

Adhikarana nyubjapArshvagatastrIsevananiShedhAdi (56) · Śloka 56

న చ న్యుబ్జాం వా సేవేత| న్యుబ్జాయాం వాతో బలవాన్ స యోనిం పీడయతి| దక్షిణపార్శ్వగతాయాః శ్లేష్మా పీడితశ్చ్యుతః పిదధాతి గర్భాశయం| వామపార్శ్వగతాయాస్తద్వత్ పిత్తం విదహతి రక్తశుక్రే| తస్మాదుత్తానం బీజం గృహ్ణీయాత్| తథా హి యథాస్థానమేవ తిష్ఠంతి దోషాః||56||

తస్మింశ్చ కాలే న్యుబ్జాం పార్శ్వగతాం కా న సేవేత ఉత్తానామేవ సేవేతేతి యావత్| న్యుబ్జా అధోముఖీ| పురుషస్యాఽధఃస్థితావపి దక్షిణపార్శ్వగాయా దక్షిణపార్శ్వస్య శ్లేష్మాశ్రయత్వం పిత్తస్య వామపార్శ్వాశ్రయత్వాచ్ఛ్లేష్మా పీడితః స్వస్థానాచ్చ్యుతః పిత్తేన సహ గర్భాశయం విదధతి, తథైవ వామపార్శ్వగతాయాస్తద్వత్పిత్తం విదహతి|| 56||

Adhikarana puMsavanakAlaH matAntarANi ca (57) · Śloka 57

లబ్ధగర్భాం చైనాం విదిత్వా, ప్రాగ్వ్యక్తీభావాద్గర్భస్య పుష్యే పుంసవనాని ప్రయుంజీత| ద్వాదశరాత్రమిత్యన్యే| తత్రాపి యుగ్మదినేష్వితి కేచిత్| ప్రత్యహమిత్యపరే||57||

అథ యత్యోక్తేన లక్షణేన లబ్ధగర్భాం విదిత్వా కుక్షిగౌరవాదిలక్షణాద్గర్భవ్యక్తీభావాత్| పూర్వస్మిన్నేవ దినే పుష్యనక్షత్రవతి పుత్రార్థిన్యాం భిషక్ పుంసవనాని యోగాని ప్రయుంజీత వక్ష్యమణాని యైః పుమాంసం సూయేత| ప్రథమేఽహ్ని కేచిత్ పుంసవనమిచ్ఛంతి| తత్రాప్యయుగ్మదినం విభాగయుగ్మేషు దినేష్వితి కేచిత్ ప్రవదంతి| కేచిత్తంత్రకారాః ప్రత్యహం పుంసవనమిచ్ఛంతి| గర్భలక్షణాత్ పూర్వం ప్రతిదినమేవేతి కేచిత్| కేచిత్తు ద్వాదశరాత్రస్యైవ యుగ్మదినేష్వితి విశేషం నిక్షిపంతి| యుగ్మదినాని ద్వితీయచతుర్థాదీని|| 57||

Adhikarana puMsavanavidhiH (58) · Śloka 58

తద్యథా-- లక్ష్మణా-వటశ్రృంగ-సహదేవా-విశ్వ-దేవానామ-న్యతమాం క్షీరేఽభిషుత్య త్రీశ్చతురో వా బిందూన్ దక్షిణే నాసాపుటే స్వయమాసించేత్ పిచునా| వామే తు దుహితృకామా| న చైతాన్ నిష్ఠీవేత్| తథా పుష్యోద్ధృతాయాః శ్వేతబృహత్యా మూలకల్కాద్రసం నావయేత్| తద్వచ్చోత్పలపత్రం కుముదపత్రం లక్ష్మణామూలం వటశృంగాణి చాష్టౌ చ నావయేత్| శుక్ల-మాల్యాంబరధరా చ నారీ పుష్యోద్ధృతాయా లక్ష్మణాయా మూలకల్కముదుంబరమాత్రం పయసా పిబేత్ పుత్రస్యోత్పాదనాయ స్థితయే చ| తద్వద్గౌరదండమపామార్గం జీవకర్షభకౌ శంఖపుష్పీమధ్యదండాం సహచరం నగ్నజితమగ్నిజిహ్వామష్టౌ వా వటశ్రృంగాని| శాలిపిష్టస్య చ పచ్యమానస్యోష్మాణమాఘ్రాయ తద్రసం దేహల్యాం స్థితా పూర్వవన్నావయేత్| యచ్చాన్యదపి బ్రాహ్మణా వృద్ధస్త్రియో వా బ్రూయుస్తచ్చ కుర్యాత్||58||

తద్యథేతి పుంసవనప్రదర్శనపరం| లక్ష్మణాదీనామన్యతమం యథాలాభం క్షీరేణాభిషుత్య వస్త్రాంతర్గతం గర్భవృద్ధ్యర్థం చ జపన్ పవిత్రాన్ మంత్రాన్ వామహస్తేన దక్షిణనాసాపుటే సించేత్ అనేనైవ విధినా దుహితృకామా వామే నాసాపుటే సించేత| తాంశ్చ బిందూన్ న నిష్ఠీవేత్| ముఖేన నోద్గిరేదేవేత్యర్థః| దుహితృకామేతి ప్రాసంగికం| తథైవ వామదక్షిణభేదేన పరిషేచనాత్ పుంస్త్రియౌ భవతః| వామే దుహితా దక్షిణే పుమాన్| ఏవం పుష్యోద్ధృతాయాః శ్వేతబృహత్యాః కల్కాన్ సుశ్లక్ష్ణపిష్టాదయో రసస్య నావయేత్| తద్వదేవ వామదక్షిణభేదేన రసవిధానేనోత్పలపత్రాదీనామన్యతమం నావయేత్| తథైవాష్టౌ వటశ్రృంగాని| శ్రృంగం ప్రథమోద్భిన్నం పత్రాంకురం| శుక్లమాల్యాదికా నారీ పుష్యోద్ధృతాయా లక్ష్మణాయా మూలకల్కముదుంబరఫలమాత్రం పయసా పిబేత్ పుత్రస్యోత్పాదనాయ స్థితయే చ| నాసయా వా గర్భిణ్యా ముఖేన వా పీతమితి| కేచిత్ తత్కాలమపి పీతో వ్యక్తస్యాపి పుత్రస్య పరిస్థాపనం రక్షాభిధానాం స్థితిం కరోతి| ఉదుంబరం నామ ఫలవిశేషః| క్షీరం చ పానాయాలోడనోపయోగి| సర్వాపి తద్వల్లక్ష్మణా విధానేన గౌరదండాదీన్యపి పిబేత్| సంఖ్యాయామనియమః| తేన యథాసంభవం ఏకం, ద్వే, త్రీణి| శాలిపిష్టస్య వా పిండీకృతస్యాగ్నినా పచ్యమానస్యోష్మాణమాఘ్రాయ తత ఏవ పీడితం సా యోషిత్ ద్వారదేహల్యం ద్వారశాఖాధారే స్థితా దక్షిణే నాసాపుటే స్వయం సించేదితి పుంసవనాని| తథాన్యదపి యత్కించిద్ వృద్ధస్త్రియో బ్రాహ్మణాశ్చ బ్రూయుస్తత్ సర్వం యోషిత్ కుర్యాత్| వృద్ధస్త్రీగ్రహణం గర్భిణ్యాం హేయోపాదేయతత్ఫలానామనుభవాభ్యాసేన పరిజ్ఞానవిశేషప్రదర్శనార్థం, న తు సామాన్యేన వృద్ధస్త్రీవచనస్యానుష్ఠేయత్వం| తథైవ బ్రాహ్మణవచనం శ్రౌతస్మార్త్తవిధానోపలక్షణార్థం|| 58||

Adhikarana garbhasthApanAni (59) · Śloka 7

తతః ప్రజాస్థాపనాఖ్యా దశౌషధీః శిరసా దక్షిణేన చ పాణినా ధారయేత్| ఏతాభిశ్చ సిద్ధం పయో ఘృతం వా పిబేత్| ఏతాభిరేవ పుష్యే-పుష్యే స్నాయాత్| సదా చ సమాలభేత| తథా సర్వాసాం జీవనీయానామౌషధీనాం సదోపయోగస్తైర్విధానైః| ఇతి గర్భస్థాపనాని| సౌమ్యాకృతివచనోపచారచేష్టాశ్చ ప్రియహితానువర్తినః పరిచారకాస్తథా భర్తేతి||7||

తతోఽనంతరమైంద్రీబ్రాహ్మీత్యాదినా దశౌషధీః ప్రజాస్థాపనాఖ్యా గర్భిణీ శిరసా ధారయేత్ తథా దక్షిణేన చ పాణినా| తథాతాభిః ప్రజాస్థాపనాఖ్యాభిర్యథాస్వవిధానేన సిద్ధం పయో ఘృతం వా పిబేత్| సుబోధం| తైస్తైర్విధానైర్విధారణస్నానాదిభిరితి| గర్భస్థాపనానియైర్గర్భో న స్రవతి| తథా సౌమ్యాకృత్యాదియుక్తాః పరిచారకా భర్తా చ గర్భస్థాపనం| సౌమ్యా ఆకృత్యాదయశ్చేష్టాంతా యేషాంతే తథోక్తాః ప్రియాశ్చ తే| తే క్రియాశ్చేష్టాస్తథా హితాశ్చానువర్తినశ్చ తే తథోక్తాః|| 59||

Adhikarana punarupagamananiShedhakAlaH (60) · Śloka 60

పునశ్చైనాం మాసాదుపేయాత్||60||

ఏనాం చ లబ్ధగర్భాం మాసాదుపేయాద్ భర్తేతి సంబధ్యతే| నేదం మాసాదుపగమనవిధానపారముచ్యేత| కిం తర్హి ? మాసమత్యంతప్రతిషేధపరం|

Adhikarana garbhasya varNavisheShahetavaH (61) · Śloka 61

తత్ర శుక్రే శుక్లే ఘృతమండాభే వా గర్భస్య గౌరత్వం| తైలాభే కృష్ణత్వం| మధ్వాభే శ్యామత్వం| తథా క్షీరాదిమధురాణాముపయోగాత్ మాతురుదకవిహారాచ్చ గౌరతా| తిలాన్నవిదాహినాం కృష్ణతా| వ్యామిశ్రాణాం శ్యామతా| దేశకులానువృత్తితశ్చ వర్ణభేదః| తథా తేజోధాతోరుదకాఽఽకాశధాతుసంపర్కాద్గౌరతా, భూవాయుసంపర్కాత్ కృష్ణతా, సర్వధాతుసామ్యే శ్యామతా||61||

అనంతరం గర్భస్య వర్ణవిశేషహేతుప్రదర్శనం కరోతి-- తత్ర శుక్రేత్యాది| శుక్రం విశినష్టి-- పురుషాహారాదిహేతునా శుక్రస్యానేకశో దృష్టేన వర్ణేన భవిష్యతస్తద్గర్భస్య వర్ణవిశేషనియమ ఉచ్యతే| ఏతేన వర్ణవిశేషస్య పితురాయత్తత్త్వం దర్శితం| మాతాఽప్యంతర్వత్నీ సతీ యదా సౌమ్యాన్యాసేవతే తదా గర్భస్య గౌరతా| ఉదకవిహారః జలక్రీడా| ఆగ్నేయైస్తిలాదిభిః కృష్ణతా| విదాహినః సర్వే ద్రవ్యతో గుణతః కర్మతశ్చ| తేనోషరదేశాధివాసోఽపి గృహీతః| మిశ్రాణాం సేవనాత్ శ్యావత్వం| ఏవం స్థితిదేశకులానువృత్త్యాపి వర్ణభేదో భవతి| యథా-- ఔత్తరాపథికానాం గౌరతా, దాక్షిణాత్యానామాంధ్రద్రవిడపాడ్యాదీనాం కృష్ణతా| మధ్యదేశే శ్యావత్త్వమిత్యేవమాది| తథా కులేఽపి జాత్యా శిల్ప్యాదిభేదభిన్నే క్వచిద్గౌరత్వం, క్వచిత్కృష్ణత్వం, క్వచిచ్ఛ్యావత్వం చేతి| న కేవలమేతదేవ వర్ణవిశేషకారణం యావద్గర్భారంభకగృహా భూతాధిక్యమపి| ఏతద్దర్శయతి-- తథేత్యాది| తేజోదధానోర్వర్ణవిశేషకర్త్తృత్వే సతి ప్రాధాన్యాద్ వర్ణసంగ్రహేష్వాధిక్యేనైవాన్వయిత్వం| తేషాం చాహారవిహారదేశకులాదిభూతాధిక్యానాం పరస్పరనానావిధభేదభిన్నానాం మిశ్రీభావేన వర్ణానాం మానం| ఇతి గర్భస్య వర్ణవిశేషతాకరా భావా ఉక్తాః|| 61||

Adhikarana garbhasya sattvavisheShakarANi (62) · Śloka 62

సత్త్వవిశేషకరాణి పునర్మాతాపితృసత్త్వాదయోఽంతర్వత్న్యాః శ్రుతయశ్చాభీక్ష్ణం స్వోపచితం చ కర్మ భవతి| పూర్వాభ్యాసశ్చేతి||62||

సత్త్వవిషేషాణాం కారణత్వముచ్యతే-- మాతేత్యాది| గర్భస్య హ్యేతదేవ ప్రధానం యత్సత్త్వం చిత్తం| సత్త్వశబ్దేన శుద్ధం మన ఉచ్యతే| యచ్చ పరమాత్మనశ్చేతనస్వరూపస్యాపి మనసా సంయుక్తస్య చేతనాదిభిర్వ్యక్తం చైతన్యం తన్మనస ఉపచారాదుచ్యతే| తస్య చ మనసో రజస్తమోభ్యామశుద్ధిః| తాభ్యామేవాసంఖ్యభేదేన పరస్పరనానాసంయోగవిశేషేణ తస్య సత్త్వస్య విశేషా ఉత్పద్యంతే| గర్భస్య తు సత్త్వవిశేషప్రాప్తౌ కిం కారణమిత్యుచ్యతే __ మాతాపితృసత్త్వాదయ ఇతి| ఆదిగ్రహణేన మాతాపితృసంబంధినాం శీలకులాచారశౌచాదీనాం గ్రహణం| అంతర్వత్న్యాః గర్భిణ్యాః| అభీక్ష్ణం పునః పునర్విహితాః శ్రుతయో గర్భస్య సత్త్వవిశేషకరా| తేన సుసత్త్వాదీనాం వృద్ధాదీనాం సంబంధిన్యః శ్రుతయో గర్భిణ్యాః| అభీక్ష్ణం శ్రుతాః సుసత్త్వమేవ గర్భం జనయంతి| అన్యేషాం దుస్సత్త్వం| గర్భేణ చాన్యస్మింజన్మని యదుపచితం కర్మ,ధర్మాధర్మలక్షణం తద్వశాదపి సత్త్వవిశేషః సంపద్యతే| తథా అన్యజన్మసహస్రాభ్యస్తవాసనావశాదపి సత్త్వవిశేషో భవతి| కేషా- ంచిత్ సత్త్వకరాణాం పరస్పరసంయోగవిశేషేణ గర్భస్య సత్త్వవిశేషాణామానంత్యం|| 62||

Adhikarana adhyAyopasaMhAraH (63) · Śloka 63

భవంతి చాత్ర||63||

భవంతి చాత్రేతి తంత్రరీతిః సహేతురధ్యాయోపసంహారశ్లోకసముచ్చయప్రదర్శనాయ|

Adhikarana Arttavasya bahvalpakAlasthitau hetuH (64) · Śloka 64

ఘృతక్షీరాదినిత్యాసు ముదితాసు కఫాత్మసు| ఆర్త్తవం తిష్ఠతి చిరం విపరీతాస్వతోఽన్యథా||64||

ఘృతాదిసౌమ్యమాహారం యా నిత్యం సేవంతే, యాశ్చ నిత్యం ముదితా హర్షపరాః, యాశ్చ శ్లేష్మప్రకృతయస్తాసామార్త్తవం గర్భయోగ్యం శోణితమృతౌ బహుకాలం భవతి| న తు క్షీయతే| నాపి వికృతిమాయాతీత్యర్థః| యథోక్తలక్షణవిపరీతాసు విపరీతం చిరం న తిష్ఠతీత్యర్థః|| 64||

Adhikarana shuddhe garbhAshaye bIjanipAtAdeva garbhagrahaNam (65) · Śloka 65

నిపాతాదేవ గృహ్ణాతి రాగం వాసో యథాఽమలం| ధ్రువం గర్భం తథా బీజం క్షేత్రం బీజముపస్కృతం||65||

శుద్ధశుక్రార్త్తవమిత్యాదేర్నిపాతాదేవేత్యాదినా హేతుముపసంహరతి-- నిపాతాదితి| అమలం నిర్మలం, వాసో నిపాతమాత్రాదేవ యథా ధ్రువమవశ్యం రాగం గృహ్ణాతి, తథైవోపస్కృతం శుద్ధ్యాదిసంస్కారకరణేనోత్పాదితయోగ్యత్వం స్త్రీశరీరాఖ్యం క్షేత్రం ధ్రువమవశ్యం గర్భం గృహ్ణాతి తథైవ బీజమనంతరోక్తేనాఽఽహారాదినా ధ్రువముపనిపాతాదేవ గర్భం గృహ్ణాతి|| 65||

Adhikarana garbhali~ggAbdivyakteH pUrvameva puMsavanasya anuShTheyatvam (66) · Śloka 66

అవిరుద్ధే ధ్రువం దైవ కాలే యుక్తస్య కర్మణః| సిద్ధిః పుంసవనాద్యస్మాత్పూర్వం వ్యక్తేః ప్రయోజయేత్||66||

ప్రాగ్వ్యక్తీభావాద్గర్భస్యేత్యత్ర సహేతుకముపసంహరతి-- అవిరుద్ధ ఇత్యాది| అస్మాద్ధేతోర్వ్యక్తేః పూర్వం పుంసవనాని ప్రయోజయేత్| యతః ఫలావాప్తిర్యోగ్యే కాలే ప్రయుక్తస్య కర్మణః క్రియాయాః సిద్ధర్ధ్రువమవశ్యంభావినీ దృష్టా| అన్యలింగాభిముఖస్య బీజస్య తతో నిర్వృత్తిం కృత్వా యథాభిమతలింగయోజనం ద్రవ్యప్రభావాత్ క్రియతే| తచ్చ నిష్పన్నే కార్య్యే నిష్ప్రయోజనం| న హి విశిష్టవర్ణకార్పాసార్థీ నిష్పన్నే ఫలే రాగముపదధాతి| క్వచిత్ కాలేఽపి యుక్తస్య కర్మణః సిద్ధిర్న దృష్టేతి| చోద్యపరిహారాయావిరుద్ధ ఇతి విశేషణం| విరుద్ధే హి దైవే బలవతి పూర్వజన్మని కృతే కర్మణి కాలేఽపి యుక్తే పౌరుషస్య న సిద్ధిరిత్యర్థః|

Adhikarana puMsavanAdividhinA jAtAnAM putrANAM sadguNatvam (67) · Śloka 67

జాతాశ్చైవం రూపవంతో మహాసత్త్వాశ్చిరాయుషః| ఋణాన్మోచయితారః స్యుః సుపుత్రాః పుత్రిణాం మతాః||67||

ఏవంవిధేన సంస్కారేణ సుపుత్రః సంపద్యత ఇత్యత్ర జాతా ఇత్యాదినా ప్రయోజనకథనం| ఏవంవిధినా జాతాః సత్పుత్రాః కామం పూజితాః రూపాదిమంతః పుత్రిణాం ఋణాన్మోచయితారః స్యురితి| పుత్రో హి దేవర్షిపితృణామృణవాన్ భవతీతి వేదదర్శనం|| 67||

Adhikarana devatAdiratAnAM mahAguNaputrotpattiH (68) · Śloka 68

దేవతాచారశౌచాదిరతా సూతే మహాగుణం| ధావత్యేవం చాచరితం ప్రాగ్జన్మాభ్యాసయోగతః||68||

తథా దేవతాదిరతా మహాగుణముదారగుణం పుత్రం సూతే| ఏనం చ తథావిధమాతృసంభూతం తథా స్వకర్మవశాత్ పూర్వాఽనేకజన్మాభ్యాసయోగేన తథావిధమేవాచరితం ధావత్యాఽఽశ్వాయాతి||68||

Adhikarana strIshukrasya garbhaM pratyaki~jcitkaratvam (69-5) · Śloka 5

యోషితోఽపి స్రవత్యేవ శుక్రం పుంసః సమాగమే| గర్భస్య తత్ర కించిత్తుం కరోతీతి న చింత్యతే||69|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం శారీరస్థానేఽంగ- విభాగో నామ ప్రథమోఽధ్యాయః||5||

ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం శారీరస్థానే పుత్రకామీయో నామ ప్రథమోఽధ్యాయః యోషిత ఇత్యాదిభ్రాంతినిరాసాయోచ్యతే -- యోషితోఽపి విశిష్టే పుంసః సమాగమే శుక్రం స్రవత్యేవ| న కేవలం యోషితః సమాగమేషు పుంసః స్రవతీత్యపిశబ్దస్యార్థః| తేన స్త్రీపురుషయోర్భావలాభే సర్వసమత్వం| తథా చ సమలింగయోః సమకాలయోశ్చానవతరంగమేన గ్లాన్యాదయః సమాదృష్టా ఏవేతి| తచ్చ యోషితః స్రుతమపి గర్భస్య న కించిద్యతః కరోతి నోకారాయ భవత్యతో న విచింత్యతే| న హి స్త్రీశరీరచ్యుతస్య బహిః ప్రవృత్తస్య పునః క్షేత్రలాభ ఇతి|| 69|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయాం అష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాం శశిలేఖాయాం శారీరస్థా ప్రథమోఽధ్యాయః