Adhikarana atha sirAvibhAgo nAma ShaShTho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਸਿਰਾਵਿਭਾਗਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः सिराविभागमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਭੇਦੇ ਸ੍ਵਲ੍ਪਵ੍ਯਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਿਰਾਦਿਰ੍ਨਿਰ੍ਣੀਤਸ਼ੇਸਸ੍ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸਿਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਣਯਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ|| ੧||
Adhikarana dashamUlasirAH (2) · Śloka 2
ਦਸ਼ਮੂਲਸਿਰਾ ਹਦਯਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗੇਸ੍ਵੋਜੋ ਨਯਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾ ਹਿ ਸ਼ਰੀਰਚੇਸ੍ਟਾ||੨||
दशमूलसिरा हृदयप्रतिबद्धाः सर्वाङ्गप्रत्यङ्गेष्वोजो नयन्ति| तत्प्रतिबद्धा हि शरीरचेष्टा||२||
🔊 Audio coming soon
ਦਸ਼ਮੁਲਸਿਰਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਲਸਿਰਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਸਿਰਾਃ| ਤਤੋ ਹਿ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਿਰਾਃ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਾ ਅਙ੍ਗੇਸੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗੇਸੁ ਚੌਜੋ ਨਯਨ੍ਤਿ|| ੨||
Adhikarana sirANAM sa~gkhyA (3) · Śloka 3
ਤਾਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਮਙ੍ਗੁਲਮਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਂ ਯਵਂ ਯਵਾਰ੍ਧਞ੍ਚ ਗਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰੁਮ- ਪਤ੍ਰਸੇਵਨੀਪ੍ਰਤਾਵਨਦ੍ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸਪ੍ਤਸ਼ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੩||
तास्तु द्व्यङ्गुलमङ्गुलमर्धाङ्गुलं यवं यवार्धञ्च गत्वा द्रुम- पत्रसेवनीप्रतावनद्भिद्यमानाः सप्तशतानि भवन्ति||३||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਃ ਪ੍ਰਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾਃ ਦ੍ਰੁਮਪਤ੍ਰਰੇਖਾਪ੍ਰਤਾਨਵਤ੍ ਸਪ੍ਤਸ਼ਤਾਨਿ ਸਿਰਾਣਾਂ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤੇਨੈਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਤਾ ਹਦਯਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾ ਦਸ਼ ਸਿਰਾ ਹਦਯਾਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਰਤਾਨਂ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ| ਤਤ ਅਙ੍ਗੁਲਂ ਗਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍| ਤਤ ਅਰ੍ਧਮਙ੍ਗੁਲਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤਤੀਯਮ੍| ਤਤੋ ਯਵਂ ਗਤ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਥਮ੍| ਤਤੋਪਿ ਯਵਾਰ੍ਧਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਮਮਿਤਿ| ਤਤੋ ਨ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਚੈਵਂ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਂ ਯਾਵਦ੍ਭੇਦੋਸ੍ਤਿ| ਸਪ੍ਤਸ਼ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਤਾਨਾਨਾਂ ਦੀਰ੍ਘਾਣਾਂ ਭਵਨ੍ਤਿ|| ੩||
Adhikarana shAkhAgatAH sirAstatra vedhya- sirANAM sa~gkhyA ca (4) · Śloka 4
ਤਾਸਾਂ ਚਤੁਃਸ਼ਤੀ ਸ਼ਾਕਾਸੁ| ਤਤ੍ਰ ਸੋਡਸ਼ਾਬ੍ਯਧਨੀਯਾਃ||੪||
तासां चतुःशती शाकासु| तत्र षोडशाब्यधनीयाः||४||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਚਤਸਸੁ ਸ਼ਾਖਾਸੁ| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਚਤੁਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਯਾਂ ਸੋਡਸ਼ਾ ਵ੍ਯਧਨੀਯਾਃ|| ੪||
Adhikarana antarAdhigatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (5) · Śloka 5
ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਂ ਸ਼ਤਮਨ੍ਤਰਾਧੌ| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍||੫||
षट्त्रिंशं शतमन्तराधौ| तत्र द्वात्रिंशत्||५||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਤਰਾਧੌ ਤੁ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸ਼ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਵ੍ਯਧਨੀਯਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|| ੫||
Adhikarana mUrddhagatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (2) · Śloka 2
ਅਤੁਸ੍ਸਸ੍ਟ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤਮੁਰ੍ਧ੍ਵਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍||੨||
अतुष्षष्ट्यधिकं शतमुर्ध्वम्| तत्रापि पञ्चाशत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAsirAvivaraNam (6) · Śloka 6
ਤਾਸਾਮੇਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ ਸ਼ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਨ ਵਿਧ੍ਯੇਜ੍ਜਾ ਲਨ੍ਧਰਾਮ੍| ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਗਤਾਃ||੬||
तासामेकैकस्मिन् सक्थ्नि शतम्| तत्र न विध्येज्जा लन्धराम्| तिस्रश्चाभ्यन्तरगताः||६||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਸੋਡਸ਼ ਸ਼ਾਖਾਸੁ ਚਤਸਸ੍ਵਵਧਨੀਯਾ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰੈਕਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਜਾਲਨ੍ਧਰਾ ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾ ਅਵੇਧ੍ਯਾਃ|| ੬||
Adhikarana tatrAntarAdhigatasirAvivaraNam (2) · Śloka 2
ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛ੍ਰੋਣ੍ਯਾ ਗੁਦਮੇਢ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਤਾਸਾਂ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਯੋਃ ਕਟੀਕਤਰੁਣਯੋਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਤੋ ਰਕ੍ਸੇਤ੍||੨||
द्वात्रिंशच्छ्रोण्या गुदमेढ्राश्रयाः| तासां द्वे द्वे वङ्क्षणयोः कटीकतरुणयोश्चेत्यष्टौ शस्त्रतो रक्षेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pARshvagatAH sirAH (1) · Śloka 1
ਸੋਡਸ਼ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਸ੍ਤਯੋਰੂਰ੍ਧ੍ਵਗਾਮੇਕੈਕਾਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਧਿਸਂਜ੍ਞਾਮ੍||੧||
षोडश पार्श्वयोस्तयोरूर्ध्वगामेकैकां पार्श्वसन्धिसंज्ञाम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pRuShThagatAH sirAH (2) · Śloka 2
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪਸ੍ਠੇ| ਤਾਸਾਂ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਮੁਭਯਤੋ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਊਰ੍ਧ੍ਵ- ਗਾਮਿਨ੍ਯੌ ਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ|੨|
चतुर्विंशतिः पृष्ठे| तासां पृष्ठवंशमुभयतो द्वे द्वे ऊर्ध्व- गामिन्यौ ताश्चतस्रः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udaragatAH sirAH (2) · Śloka 2
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੁਦਰੇ| ਤਾਂਸਾਂ ਮੇਢ੍ਰਸ੍ਯੋਪਰਿ ਰੋਮਰਾਜੀਮੁਭਯਤੋ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਤਾ ਅਪਿ ਚਤਸ੍ਰਃ||੨||
चतुर्विंशतिरुदरे| तांसां मेढ्रस्योपरि रोमराजीमुभयतो द्वे द्वे ता अपि चतस्रः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vakShogatAH sirAH (7) · Śloka 7
ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਕ੍ਸਸਿ| ਤਾਸਾਂ ਦ੍ਵੇ ਹਦਯੇ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ੍ਤਨਮੁਲਸ੍ਤਨ ਰੋਹਿਤੇਸੁ| ਏਕੈਕਾਪਸ੍ਤਮ੍ਭਾਪਾਲੇਸ੍ਵਿਤਿ| ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼||੭||
चत्वारिंशद्वक्षसि| तासां द्वे हृदये| द्वे च स्तनमुलस्तन रोहितेषु| एकैकापस्तम्भापालेष्विति| ताश्चतुर्दश||७||
🔊 Audio coming soon
ਆਗ੍ਰੀਵਾਮੁਲਾਦਾਚੋਰੁਸਨ੍ਧੇਰਨ੍ਤਰਾਧਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਂ ਸਿਰਾਣਾਮ੍| ਤਦ੍ਯਥਾ-ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ਸੋਡਸ਼| ਪਸ੍ਠੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ| ਉਰਸਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍| ਇਤਿ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਮਨ੍ਤਰਾਧੌ ਸਿਰਾਣਾਮ੍| 'ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਵ੍ਯਧਨੀਯਾਃ' ਇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ-ਅਸ੍ਟੌ ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਮ੍| ਵਙ੍ਕ੍ਸਣ ਉਭਯਤ੍ਰ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਕਟੀਕਤਰੁਣਾਖ੍ਯਯੋਰ੍ਮਰ੍ਮਣੋਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰ ਇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵੌ| ਦ੍ਵਯੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰੇਕੈਕਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਾਮ੍| ਪਸ੍ਠੇ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਸ੍ਯੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਾਮਿਨ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ| ਅਪਰਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ| ਜਠਰੇ ਚਤਸ੍ਰਃ ਰੋਮਰਾਜ੍ਯਾਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ| ਉਰਸਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵੇ ਹਦਯੇ| ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵਯੋਃ ਸ੍ਤਨਮੁਲਯੋਃ| ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤਯੋਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ| ਅਪਸ੍ਤਮ੍ਭਯੋਰੇਕੈਕਾ| ਤਥਾਪਾਲਾਪਯੋਰਪਿ| ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਨ੍ਤਰਾਧਾਵਵ੍ਯਧਨੀਯਾਃ|| ੭||
Adhikarana mUrdhajatrUrdhvasirAvivaraNam (4) · Śloka 4
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮ੍| ਤਾਸਾਂ ਚਤਸ੍ਰੋਸ੍ਟੌ ਚ ਮਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਦ੍ਵੇ ਕਕਾਟਿਕਯੋਃ| ਦ੍ਵੇ ਵਿਧੁਰਯੋਰਿਤਿ ਸੋਡਸ਼ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍||੪||
चतुर्विंशतिर्ग्रीवायाम्| तासां चतस्रोऽष्टौ च मर्मसंज्ञाः| द्वे कृकाटिकयोः| द्वे विधुरयोरिति षोडश शस्त्रेण न स्पृशेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hanugatAH sirAH (1) · Śloka 1
ਹਨ੍ਵੋਃ ਸੋਡਸ਼ ਤਾਸਾਂ ਸਨ੍ਧਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ||੧||
हन्वोः षोडश तासां सन्धिसम्बन्धिन्यौ द्वे||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAgatAH sirAH (4) · Śloka 4
ਸੋਡਸ਼ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਮ੍| ਤਾਸਾਮਧੋ ਦ੍ਵੇ ਰਸਵੇਦਿਨ੍ਯੌ| ਦ੍ਵੇ ਵਾ- ਕ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨ੍ਯੌ| ਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ||੪||
षोडश जिह्वायाम्| तासामधो द्वे रसवेदिन्यौ| द्वे वा- क्प्रवर्त्तिन्यौ| ताश्चतस्रः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsAgatAH sirAH (7) · Śloka 7
ਸਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਨ੍ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ| ਤਯੋਰੁਨ੍ਮੇਸਨਿਮੇਸਕ੍ਰਿਯੇ ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ| ਦ੍ਵੇ ਚਾਪਾ- ਙ੍ਗਯੋਰਿਤਿ ਸਟ੍| ਨਾਸਾਨੇਤ੍ਰਗਤਾਸ੍ਤੁ ਲਲਾਟੇ ਸਸ੍ਟਿਃ| ਤਾਸਾਂ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨੁਗਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ| ਦ੍ਵੇ ਚਾਵਰ੍ਤਯੋਃ| ਏਕਾ ਚ ਸ੍ਥਪਨ੍ਯਾਮਿਤਿ ਸਪ੍ਤ||੭||
षट्पञ्चाशन्नेत्रयोः| तयोरुन्मेषनिमेषक्रिये द्वे-द्वे| द्वे चापा- ङ्गयोरिति षट्| नासानेत्रगतास्तु ललाटे षष्टिः| तासां केशान्तानुगताश्चतस्रः| द्वे चाऽऽवर्तयोः| एका च स्थपन्यामिति सप्त||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNagatAH sirAH (3) · Śloka 3
ਕਰ੍ਣਯੋਃ ਸੋਡਸ਼| ਤਾਸਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਹਿਨ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ| ਤ ਏਵ ਚ ਸ਼ਙ੍ਖਯੋਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸ਼ਙ੍ਖਸਨ੍ਧਿਗਤੇ ਦ੍ਵੇ||੩||
कर्णयोः षोडश| तासां शब्दवाहिन्यौ द्वे| त एव च शङ्खयोस्तासां शङ्खसन्धिगते द्वे||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirogatAH sirAH (8) · Śloka 8
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਮੂਰ੍ਧਨਿ| ਤਾਸਾਮੁਤ੍ਕ੍ਸੇਪਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ| ਸੀਮਨ੍ਤੇਸ੍ਵੇਕੈਕਾਮੇ ਕਾਮਧਿਪਤਾਵਿਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਰਿਹਰੇਤ੍| ਤਥਾਕ੍ਸੁਦ੍ਰਿਕਾਃ ਕੁਟਿਲਾਃ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾਃ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤਾਃ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯਾਃ||੮||
द्वादश मूर्धनि| तासामुत्क्षेपयोर्द्वे| सीमन्तेष्वेकैकामे कामधिपतावित्यष्टौ शस्त्रेण परिहरेत्| तथाक्षुद्रिकाः कुटिलाः सङ्कीर्णाः ग्रन्थिताः सन्धिषु चाशस्त्रकृत्याः||८||
🔊 Audio coming soon
ਚਤੁਸ੍ਸ੍ਟ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤਮੁਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਸਿਰਾਣਾਮਿਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਿਭਜਤੇ-ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਹਨ੍ਵੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ਸੋਡਸ਼| ਸੋਡਸ਼ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਮ੍| ਨਾਸਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ ਸਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍| ਲਲਾਟੇ ਸਸ੍ਟਿਰ੍ਨਾਸਾਨੇਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾਸ੍ਤਾਭ੍ਯੋਨਨ੍ਯਾ ਅਤੋ ਨ ਗਣ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਕਰ੍ਣਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ਸੋਡਸ਼ ਸਿਰਾਸ੍ਤਾ ਏਵ ਸ਼ਙ੍ਖਾਸ਼ਿਰ੍ਤਾ ਅਤਸ੍ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾ ਨ ਗਣ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਮੁਰ੍ਧ੍ਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇਤਿ ਚਤੁਸ੍ਸਸ੍ਟ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤਮ੍| ਅਤ੍ਰ 'ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਵ੍ਯਧਨੀਯਾਃ' ਇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ-ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਸੋਡਸ਼| ਚਤੁਸ੍ਰੋ ਮਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਦ੍ਵੇ ਨੀਲੇ ਦ੍ਵੇ ਮਨ੍ਯੇ ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਅਸ੍ਟੌ ਮਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾਃ ਮਾਤਕਾ ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਃ| ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵਯੋਃ ਕਕਾਟਿਕਯੋਃ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਵਿਧੁਰਯੋਰਿਤਿ ਸੋਡਸ਼| ਹਨ੍ਵੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ| ਦ੍ਵੇ ਹਨੁਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਨਕਰ੍ਮਣੀ| ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਦ੍ਵੇ ਰਸਬੋਧਨੇ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾ ਅਧਸ੍ਤਯਾ ਦ੍ਵੇ ਵਾਕ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨ੍ਯੌ ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰਃ ਨਾਸਾਯਾਂ ਤਿਸ੍ਰੋ ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਵੇ ਗਨ੍ਧਵੇਦਿਨ੍ਯਾਵੇਕਾ ਚ ਤਾਲੁਨੀਤਿ ਤਿਸ੍ਰਃ| ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ ਸਟ੍| ਨਿਮੇਸੇ ਦ੍ਵੇ| ਉਨ੍ਮੇਸੇ ਦ੍ਵੇ| ਅਪਾਙ੍ਗਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਸਟ੍| ਲਲਾਤੇ ਸਪ੍ਤ| ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਗਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ| ਆਵਰ੍ਤ੍ਤਕਾਖ੍ਯਯੋਰ੍ਮਰ੍ਮਣੋਰ੍ਦ੍ਵੇ| ਏਕਾ ਚ ਭ੍ਰੂਮਧ੍ਯਭਵੇ ਸ੍ਥਪਨ੍ਯਾਖ੍ਯਮਰ੍ਮਣਿ ਇਤਿ ਸਪ੍ਤ| ਕਰ੍ਣਯੋਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ| ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਹਿਨ੍ਯੌ| ਸ਼ਙ੍ਖਯੋਸ੍ਤਤ੍ਸਨ੍ਧਿਗਤੇ ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤੇਸ੍ਟੌ| ਦ੍ਵਯੋ ਰੁਤ੍ਕ੍ਸੇਪਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ| ਸੀਮਨ੍ਤੇਸੁ ਪਞ੍ਚ| ਅਧਿਪਤੌ ਰੋਮਾਵਤ੍ਤਮਰ੍ਮਣ੍ਯੇਕਾ ਇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ| ਏਵਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਵੇਧ੍ਯਾਃ| ਕੇਵਲਮੇਤਾ ਏਵਾਵੇਧ੍ਯਾਃ| ਯਾਵਤ੍ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਿਕਾਃ ਅਤਿਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ| ਕੁਟਿਲਾ ਅਨਜੁਗਾਮਿਨ੍ਯਃ| ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾਃ ਬਹੁਭਿਰਨਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਾਃ ਗ੍ਰਥਿਤਾਃ ਸਙ੍ਕੋਚੇਨ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰੂਪਾਃ| ਤਥਾ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਕੂਰ੍ਪਰਾਦਿਸ੍ਵਾਸ਼ਿਰ੍ਤਾਃ|| ੮||
Adhikarana vAtAdibhIshca shuddharaktavaha- sirAsa~gkhyAvivaraNam (9) · Śloka 9
ਤਾਸਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤੁਰ੍ਯਾਂਸ਼ਵਿਭਾਗੇਨ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤ- ਮਨਿਲਰਕ੍ਤਂ ਵਹਤਿ| ਏਸ ਵਿਭਾਗਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤੇ- ਸ੍ਵਪਿ| ਸ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯੇਵਂ ਦੇਹਮਨੁਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਦੋਸਾਃ| ਵ੍ਯਤ੍ਯਯੇਨ ਤੁ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ||੯||
तासां यथास्वं तुर्यांशविभागेन पञ्चसप्तत्यधिकं शत- मनिलरक्तं वहति| एष विभागः पित्तश्लेष्मशुद्धरक्ते- ष्वपि| स्थिता ह्येवं देहमनुगृह्णन्ति दोषाः| व्यत्ययेन तु पीडयन्ति||९||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਸਾਂ ਚ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ਤਾਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ਼ਙ੍ਖਾਦਿਗਤਸਿਰਾਣਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇਨ ਵਿਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕਂ ਵਾਤਾਦਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚ ਵਹਤਿ| ਤੇਨ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤਂ ਸਿਰਾਣਾਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਵਹਤਿ| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਮ੍, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤਮ੍, ਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਞ੍ਚ| ਏਵਮਨੇਨ ਸਿਰਾਵਹਨਨਿਯਮੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ ਦੋਸਾਃ ਸ਼ਰੀਰਮਨੁਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ| ਏਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯੇ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ|| ੯||
Adhikarana vAtaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਿਨ੍ਯਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ ਕ੍ਸਣਪੂਰ੍ਣਰਿਕ੍ਤਾ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਬਹਨ੍ਤਿ|੧|
तत्र श्यावारुणाः प्रस्पन्दिन्यः सूक्ष्माः क्षणपूर्णरिक्ता वातरक्तं बहन्ति|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1
ਨੀਲਪੀਤਾਸਿਤਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋਸ੍ਣਾਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਸ੍ਰਾਵਿਣ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਮ੍|੧|
नीलपीतासिताः स्पर्शोष्णाः क्षिप्रस्राविण्यः पित्तरक्तम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kapharaktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1
ਗੌਰ੍ਯ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾਃ ਸ਼ੀਤਃ ਕਣ੍ਡੂਮਤ੍ਯਃ ਕਫਰਕ੍ਤਮ੍|੧|
गौर्य्यः स्निग्धाः स्थिराः शीतः कण्डूमत्यः कफरक्तम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1
ਲਕ੍ਸਣਸਙ੍ਕਰੇ ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਰਕ੍ਤਮ੍||੧||
लक्षणसङ्करे संसर्गसन्निपातरक्तम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddharaktavahasirAlakShaNam (10) · Śloka 10
ਸਮਾਗੂਢਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਰੋਹਿਣ੍ਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਮਿਤਿ||੧੦||
समागूढाः स्निग्धाः रोहिण्यः शुद्धरक्तमिति||१०||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ ਕਥਮੇਤਦ੍ ਜ੍ਞਾਯਤ ਇਮਾਃ ਸਿਰਾ ਇਦਂ ਵਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ-ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਕ੍ਸਣੇਨ ਪੂਰ੍ਣਾਃ ਆਧ੍ਮਾਤਾਃ ਕ੍ਸਣੇਨ ਚ ਰਿਕ੍ਤਾਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਵਹਨ੍ਤਿ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ| ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਕਿਂ ਲਕ੍ਸਣ-ਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਅਤ੍ਰ ਤੁ ਯਦਿ ਦੋਸਾਨ੍ਤਰੇਣ ਸਂਸਸ੍ਟੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਲਕ੍ਸਣਾਨਾਂ ਸਙ੍ਕਰੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ| ਰੋਹਿਣ੍ਯੋ ਲੋਹਿਤਾਃ| ਇਤਿ ਸਿਰਾ ਉਕ੍ਤਾਃ|| ੧੦||
Adhikarana dhamanIsa~gkhyA (11) · Śloka 11
ਧਮਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ||੧੧||
धमन्यस्तु चतुर्विंशतिः||११||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਧਮਨ੍ਯਃ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ-ਧਮਨ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਃ ਸਿਰਾ ਏਵ| ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ||੧੧||
Adhikarana dhamanInAmupayogaH (1) · Śloka 1
ਤਾਭਿਃ ਕਾਯੋਯਮਾਰਾਮ ਇਵ ਜਲਹਾਰਿਣੀਭਿਃ ਕੇਦਾਰ ਇਵ ਕੁਲ੍ਯਾਭਿਰੁਪਸ੍ਨਿਹ੍ਯਤਿ||੧||
ताभिः कायोऽयमाराम इव जलहारिणीभिः केदार इव कुल्याभिरुपस्निह्यति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhamanInAmadhiShThAnam (12) · Śloka 12
ਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਨਾਭਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਨਾਭਿਰਾਰਕੈਰਿਵਾਵਤਾ||੧੨||
ताभिश्च नाभिश्चक्रनाभिरारकैरिवावृता||१२||
🔊 Audio coming soon
ਯਥਾ ਆਰਾਮੋ ਜਲਹਾਰਿਣੀਭਿਃ ਕੇਦਾਰਃ ਕੁਲ੍ਯਾਭਿਰਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਾਭਿਰ੍ਨਾਭਿਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਭਿਃ ਕਾਯ ਆਪ੍ਯਾਯ੍ਯਤੇ| ਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਨਾਭਿਰਕ੍ਸਃ| ਆਰਾਸ੍ਤਨ੍ਨਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ਕਾਸ੍ਠਾਨਿ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੧੨||
Adhikarana nAbhyAM visheShataH prANAnAmavasthAnam (13) · Śloka 13
ਤਸ੍ਯਾਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਯਤਸ਼੍ਚ ਸਾਨ੍ਤਰਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍||੧੩||
तस्यां नाभ्यां विशेषेण प्राणा व्यवस्थिताः| यतश्च साऽन्तरग्न्यधिष्ठानम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ਯਤਸ਼੍ਚ ਸਾ ਨਾਭਿਰਨ੍ਤਰਗ੍ਨੇਰਧਿਸ੍ਠਾਨਮਤੋਪਿ ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ|| ੧੩||
Adhikarana nAbhigatAnAM dhamanInAM prasaraNam (14) · Śloka 14
ਤਾਸਾਂ ਖਲੁ ਧਮਨੀਨਾਂ ਦਸ਼ੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਤਾ ਦਸ਼ਾਧਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਸ੍ਤਿ- ਰ੍ਯ੍ਯਕ੍| ਤਤਸ੍ਤਾਭਿਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮਙ੍ਗਾਵਯਵਾ ਧਾਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤੇ ਆਪਯਾਯ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ||੧੪||
तासां खलु धमनीनां दशोर्ध्वं प्रसृता दशाधश्चतस्रस्ति- र्य्यक्| ततस्ताभिर्यथास्वमङ्गावयवा धार्य्यन्ते आपयाय्यन्ते च||१४||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਸਾਂ ਚ ਨਾਭਿਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ ਧਮਨ੍ਯਃ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੁਪਰਿ ਕਾਯਂ ਗਤਾਃ| ਦਸ਼ਾਧਃ ਪ੍ਰਸੂਤਾਃ| ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ ਚਤਸ੍ਰਃ|
Adhikarana UrdhvadhamanInAM punarvibhAgastatkAryya~jca (15) · Śloka 15
ਤਾਸਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਾ ਹਦਯਮਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਤਤਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤੋ ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਰਕ੍ਤਰਸਾਨ੍ ਵਹਤਃ| ਅਸ੍ਟਾਭਿਃ ਸ਼ਬ੍ਦਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਭਾਸਤੇ ਘੋਸਂ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ ਚ| ਦ੍ਵੇ ਚਾਸ਼੍ਰੁ ਵਹਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ੍ਤਨਾਸ਼੍ਰਿਤੇ| ਨਾਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਨਰਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍||੧੫||
तासामूर्ध्वगा हृदयमभिप्रपन्नाः प्रत्येकं त्रिधा जायन्ते| ततस्त्रिंशतो मध्ये द्वे द्वे वातपित्तकफरक्तरसान् वहतः| अष्टाभिः शब्दरूपरसगन्धा गृह्यन्ते| द्वाभ्यां द्वाभ्यां भाषते घोषं करोति स्वपिति प्रतिबुध्यते च| द्वे चाश्रु वहतः| द्वे च स्तनाश्रिते| नार्याः स्तन्यं नरस्य शुक्रम्||१५||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ ਹਦਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਭਿਨ੍ਨਾਃ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਃ| ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤੋ ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਵਹਤਃ| ਏਵਂ ਤਾ ਦਸ਼| ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਮ੍ਸ਼੍ਚਤੁਰਃ| ਅਸ੍ਟਾਭਿਃ ਪੁਰੁਸੋ ਗਹ੍ਣਿਤੇ| ਤਾਭਿਰ੍ਹ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਨਿ ਯਾਨ੍ਤਿ| ਭਾਸਣਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਕਰੋਤਿ| ਏਵਂ ਤਾ ਅਸ੍ਟੌ| ਘੋਸਃ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਅਸ਼੍ਰੁਵਹਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ੍ਤਨਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਨਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਵਹਤਃ| ਨਰਸ੍ਯ ਤੁ ਤ ਏਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍| ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍|| ੧੫||
Adhikarana adhogAdhamanInAM punarvibhAgastatkAryya~jca (16) · Śloka 16
ਅਧੋਗਮਾਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਾ ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਦਸ਼ਾਦ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਦ੍ਵੇ ਵਹਤੋਨ੍ਨਂ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯੇਣ| ਦ੍ਵੇ ਤੋਯਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਮੂਤ੍ਰਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍ ਵਹਤੋ ਦ੍ਵੇ ਚ ਮੁਞ੍ਚਤਃ| ਤ ਏਵ ਨਾਰੀਨਾਮਾਰ੍ਤ੍ਤਵਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍ਚੋਨਿਰਸਿਨ੍ਯੌ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧੇ| ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼| ਸ਼ੇਸਾ- ਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਟੌ ਧਮਨ੍ਯਸ੍ਤਿਰਸ਼੍ਚੀਨਾਃ ਸ੍ਵੇਦਮਭਿਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ||੧੬||
अधोगमाः पक्वाशयस्था एवं त्रिधा जायन्ते| तत्र दशाद्याः पूर्ववत्| द्वे वहतोऽन्नं मात्राश्रयेण| द्वे तोयम्| द्वे मूत्रम्| द्वे शुक्रम् वहतो द्वे च मुञ्चतः| त एव नारीनामार्त्तवम्| द्वे वर्चोनिरसिन्यौ स्थूलान्त्रप्रतिबद्धे| एवं द्वादश| शेषा- स्त्वष्टौ धमन्यस्तिरश्चीनाः स्वेदमभितर्पयन्ति||१६||
🔊 Audio coming soon
ਯਾਸ੍ਤੁ ਨਾਭੇਰਧੋਗਮਾ ਦਸ਼ ਧਮਨ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯ ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤੋ ਦਸ਼ ਪੁਰ੍ਵਵਤ੍| ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚ ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਵਹਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦ੍ਵੇ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯੇਣਾਨ੍ਨਂ ਵਹਤਃ| ਮਾਤ੍ਰਾਗ੍ਰਹਣਮਾਧਿਕ੍ਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਤੋਯਂ ਦ੍ਵੇ ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਹਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਦੇਹੇ ਵਹਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਬਹਿਰ੍ਮੁਞ੍ਚਤਃ| ਯ ਏਵ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤ ਏਵ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਰਕ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧੇ ਵਰ੍ਚੋਨਿਰਸਨਕਰ੍ਮਣੀ| ਅਸ੍ਟੌ ਸ਼ੇਸਾ ਯਾ ਅਧੋਗਮਾ ਅਪਿ ਮਨਾਕ੍ ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗ੍ਗਤਾਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵੇਦਮਭਿਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ| ਏਵਂ ਨਾਭੇਰਧਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍|| ੧੬||
Adhikarana tiryyaggA dhamanInAM vivaraNam (17) · Śloka 17
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਾਮਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸੁਬਹੁਧਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਕ੍||੧੭||
तिर्यग्गामिन्यश्चतस्रो भिद्यमानाः सुबहुधा भवन्तीत्युक्तं प्राक्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗ੍ਗਾਮਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਯਾ ਨਾਭੇਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ| ਤਾ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸਤ੍ਯੋ ਬਹੁਧਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਏਤਚ੍ਚੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਗਙ੍ਗਵਿਭਾਗੇ| ਤਾਬਿਰਿਦਂ ਪ੍ਰਕਰਣਮ੍| ਇਤਿ ਧਮਨ੍ਯ ਉਕ੍ਤਾਃ|| ੧੭||
Adhikarana nava bAhyAni srotAMsi (18) · Śloka 18
ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪੁਂਸਾ ਨਵ ਕਰ੍ਣੌ ਨੇਤ੍ਰੇ ਨਾਸਾਪੁਟੌ ਮੁਖਂ ਪਾਯੁਰ੍ਮੂਤ੍ਰ- ਪਥਃ||੧੮||
स्रोतांसि पुंसा नव कर्णौ नेत्रे नासापुटौ मुखं पायुर्मूत्र- पथः||१८||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਪੁਂਸਾਂ ਨਵ-ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ, ਏਕਮੇਕਮੇਕਮਿਤਿ ਚ| ਇਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀ-ਪੁਂਸਯੋਃ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ|| ੧੮||
Adhikarana strINAmadhikAni srotAMsi (19) · Śloka 19
ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਚ ਤ੍ਰੀਣਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ੍ਤਨੌ ਰਕ੍ਤਪਥਸ਼੍ਚ||੧੯||
अन्यानि च त्रीणि स्त्रीणां स्तनौ रक्तपथश्च||१९||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਸ੍ਤਨਸ੍ਰੋਤਸੀ ਏਕਂ ਚ ਰਜਃਪਥ ਇਤਿ ਬਾਹ੍ਯਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ|| ੧੯||
Adhikarana jIvitAyatanAni srotAMsi (20) · Śloka 20
ਤਥਾਪਰਾਣ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਜੀਵਿਤਾਯਤਨਾਨਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਣੋ- ਦਕਾਨ੍ਨਧਾਤੁਮਲਾਨਾਮਯਨਾਨਿ||੨੦||
तथाऽपराण्यन्तस्स्रोतांसि जीवितायतनानि त्रयोदश प्राणो- दकान्नधातुमलानामयनानि||२०||
🔊 Audio coming soon
ਆਨ੍ਤਰਾਣਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਜੀਵਿਗਸ੍ਯਾਯਤਨਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ| ਪ੍ਰਾਣਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਮਾਯਤਨਾਨਿ ਮਾਰ੍ਗਾਃ|| ੨੦||
Adhikarana prANavAhisrotasAM mUlam (21) · Śloka 21
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਵਾਹਿਨਾਂ ਹਦਯਂ ਮੂਲਂ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚ||੨੧||
तत्र प्राणवाहिनां हृदयं मूलं महास्रोतश्च||२१||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਨਿਰ੍ਧਾਰਣੇ| ਪ੍ਰਾਣਵਾਹਿਨਾਂ ਹਦਯਂ ਮੂਲਂ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚ|| ੨੧||
Adhikarana prANavAhisrotasAM dUShaNAni (22) · Śloka 22
ਤਾਨਿ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਰੌਕ੍ਸ੍ਯਪਿਪਾਸਾਕ੍ਸੁਦ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਵੇਗਧਾਰਣਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁ- ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ||੨੨||
तानि धातुक्षयरौक्ष्यपिपासाक्षुद्व्यायामवेगधारणादिभिर्दु- ष्यन्ति||२२||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਨਿ ਚ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ|| ੨੨||
Adhikarana dUShitAnAM prANavAhisrotasAM lakShaNAni (23) · Śloka 23
ਤਤੋਤਿਸਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਾ ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ੂਲ ਮੁਚ੍ਛ੍ਵਸਨਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਵਾਸਵਤ੍ਸਾਧਨਮ੍|੨੩|
ततोऽतिसृष्टं प्रतिबद्धमल्पाल्पमभीक्ष्णं वा सशब्दशूल मुच्छ्वसनम्| तत्र श्वासवत्साधनम्|२३|
🔊 Audio coming soon
ਤਤਃ ਕਾਰਣਾਦਤਿਸਸ੍ਟਂ ਵਾਤਿ ਬਦ੍ਧਂ ਵੋਚ੍ਛ੍ਵਸਨਂ ਭਵਤਿ| ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਯੈਕਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਗੇ ਦੀਰ੍ਘਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਸ੍ਤੋਕਮੁਚ੍ਛ੍ਵਸਨਮ੍| ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਦੁਸ੍ਟੇਸੁ ਪ੍ਰਾਣਵਾਹਿਸੁ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਸ਼੍ਵਾਸੋਕ੍ਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|| ੨੩||
Adhikarana udakavAhinAM srotasAM mUlam (23) · Śloka 23
ਉਦਕਵਾਹਿਨਾਂ ਤਾਲੁ ਮੂਲਂ ਕ੍ਲੋਮ ਚ੧|੨੩|
उदकवाहिनां तालु मूलं क्लोम च१|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udakavAhisrotasAM dUShaNAni (23) · Śloka 23
ਤਾਨ੍ਯਾਮਭਯਾਤਿਪਾਨੋਸ੍ਣਸ਼ੁਸ੍ਕਾਨ੍ਨਕਸਾਯਤਣਨਿਗ੍ਰਹਾਦਿਅਭਿ- ਰ੍ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ੧|੨੩|
तान्यामभयातिपानोष्णशुष्कान्नकषायतृणनिग्रहादिअभि- र्दुष्यन्ति१|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShitAnAmudakavAhisrotasAM lakShaNAni (23) · Śloka 23
ਤਤੋਤਿਤਸ੍ਣਾ ਮੁਖਸ਼ੋਸਃ ਕਰ੍ਣਕ੍ਸ੍ਵੇਡਨਂ ਤਮੋਦਰ੍ਸ਼ਨਞ੍ਚ੧||੨੩||
ततोऽतितृष्णा मुखशोषः कर्णक्ष्वेडनं तमोदर्शनञ्च१||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTodakavahasrotassu cikitsA (24) · Śloka 24
ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਣੋਕ੍ਤਮੌਸਧਮ੍||੨੪||
तत्र तृष्णोक्तमौषधम्||२४||
🔊 Audio coming soon
ਉਦਕਵਾਹਿਨਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਤਾਲੁਕ੍ਲੋਮਨੀ ਮੂਲਮ੍| ਤੇਸਾਮਾਮੇਨ ਭਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦੂਸਣਮ੍| ਦੁਸ੍ਸ੍ਟਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਤਿਤਸ੍ਣਾਦਿ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਣੋਕ੍ਤਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਅਤਿਪਾਨਂ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ| ਉਸ੍ਣਸ਼ੁਸ੍ਕਾਭ੍ਯਾਮਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਣ੍ਨਿਗ੍ਰਹਸ੍ਤਸ੍ਣਾਵੇਗਨਿਰੋਧਃ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵਂ ਪ੍ਰਕਾਰਣਾਮਨ੍ਯੇਸਾਮਪ੍ਯਾਚਾਰਕੋਪਸ਼ੋਸਕਰਾਣਾਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕ੍ਸ੍ਵੇਲਨਂ ਨਾਦਃ| ਤਮਸ ਇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਮੋਦਰ੍ਸ਼ਨਮਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਃ|| ੨੪||
Adhikarana annavahasrotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਅਨ੍ਨਵਾਹਿਨਾਮਾਮਾਸ਼ਯੋ ਮੂਲਂ ਵਾਮਪੜ੍ਸ਼੍ਵਞ੍ਚ||੧||
अन्नवाहिनामामाशयो मूलं वामपऱ्श्वञ्च||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annavahasrotoduShTyAdi (25) · Śloka 25
ਤੇਸਾਂ ਦੁਸ੍ਟੌ ਸਰ੍ਵਂ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਿਤੀਯੋਕ੍ਤਮਵਗਚ੍ਛੇਤ੍||੨੫||
तेषां दुष्टौ सर्वं मात्राशितीयोक्तमवगच्छेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਨਵਾਹਿਨਾਂ ਸੋਰ੍ਤਸਾਂ ਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਂ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਿਤੀਯਮਧ੍ਯਾਯਮਵਗਚ੍ਛੇਤ੍| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਅਨ੍ਨਵਾਹਿਨਾਮਤਿਮਾਤ੍ਰਸਮਸ਼ਨਾਦੀਨਿ ਦੂਸਣਾਨਿ| ਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵੇ ਵਿਸੂਚਿਕਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿ| ਵਮਨਾਦਿਕਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸ| ਸ਼ੇਸਂ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਮੂਲਮਾਸ਼੍ਰਯਃ| ਉਪਕਾਰਾਪਕਾਰਦ੍ਵਾਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਂ ਪ੍ਰਾਣੋਦਕਾਨ੍ਨਸਪ੍ਤਧਾਤੁਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਵਿਧਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣੋਦਕਾਨ੍ਨਵਾਹਿਨਾਂ ਦੁਸ੍ਟੌ ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣੌਸਧਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ|| ੨੫||
Adhikarana rasavAhinAM srotasAM mUlAni (1) · Śloka 1
ਰਸਵਾਹਿਨਾਂ ਹਦਯਂ ਮੂਲਂ ਦਸ਼ ਧਮਨ੍ਯਸ਼੍ਚ|੧|
रसवाहिनां हृदयं मूलं दश धमन्यश्च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨਾਂ ਯਕਤ੍ ਪ੍ਲੀਹਾ ਚ|੧|
रक्तवाहिनां यकृत् प्लीहा च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਮਾਂਸਵਾਹਿਨਾਂ ਸ੍ਨਾਯੂਨਿ ਤ੍ਵਕ੍ ਚ|੧|
मांसवाहिनां स्नायूनि त्वक् च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medovAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਮੇਦੋਵਾਹਿਨਾਂ ਵਕ੍ਕੌ ਮਾਂਸਂ ਚ|੧|
मेदोवाहिनां वृक्कौ मांसं च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthivAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਅਸ੍ਥਿਵਾਹਿਨਾਂ ਜਘਨਂ ਮੇਦਸ਼੍ਚ|੧|
अस्थिवाहिनां जघनं मेदश्च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਮਜ੍ਜਵਾਹਿਨਾਂ ਪਰ੍ਵਾਣ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਚ|੧|
मज्जवाहिनां पर्वाण्यस्थीनि च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਾਹਿਨਾਂ ਸ੍ਤਨੌ ਮੁਸ੍ਕੌ ਮਜ੍ਜਾ ਚ|੧|
शुक्रवाहिनां स्तनौ मुष्कौ मज्जा च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਮੂਤ੍ਰਵਾਹਿਨਾਂ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਙ੍ਕ੍ਸੌਣਾ ਚ|੧|
मूत्रवाहिनां बस्तिर्वङ्क्षौणा च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shakRudvAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਸ਼ਕਦ੍ਵਾਹਿਨਾਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਃ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚ|੧|
शकृद्वाहिनां पक्वाशयः स्थूलान्त्रं च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਸ੍ਵੇਦਵਾਹਿਨਾਂ ਮੇਦੋ ਰੋਮਕੂਪਾਸ਼੍ਚ||੧||
स्वेदवाहिनां मेदो रोमकूपाश्च||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasavahAdisrotasAM dUShaNAdIni (26) · Śloka 26
ਤੇਸਾਂ ਦੂਸਣਂ ਵਿਵਿਧਮਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਮੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਪਥਕ੍- ਪਥਕ੍ ਸਾਧਨਂ ਦੋਸਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਲਕ੍ਸਣੇਨ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍||੨੬||
तेषां दूषणं विविधमहिताहारविहारमुपद्रवान् पृथक्- पृथक् साधनं दोषादिविज्ञानीयाद्यथास्वं वृद्धिक्षयलक्षणेन लक्षयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਰਸਵਾਹ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਮਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਂ ਦੂਸਣਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਤਿਨਾ ਪਰਿਕਲ੍ਪਨੀਯਮ੍| ਦੁਸ੍ਟਾਨਾਮੁਪਦ੍ਰਵਾ ਵ੍ਯਾਧਯਃ ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਦੋਸਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋਕ੍ਤੇਨ 'ਰਸੋਪਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਤ੍' ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਲਕ੍ਸਣੇਨ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਤੇਨੈਗਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਆਹਾਰਾਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸਵਸ਼ਾਦ੍ਰਸਵਾਹਿਸੁ ਦੁਸ੍ਟੇਸੁ ਕਦਾਚਿਦ੍ਰਸਵਦ੍ਧਿਜਾ ਰੋਗਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤਿ| ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍|| ੨੬||
Adhikarana srotasAM viddhalakShaNam (27) · Śloka 27
ਵ੍ਯਧੇ ਤੁ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਭ੍ਰਮਮੋਹਕਮ੍ਪਪ੍ਰਲਾਪਾਧ੍ਮਾਨਸ਼ੂਲਾਰੁਚਿ- ਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਜ੍ਵਰਾਤਿਰੁਧਿਰਸ੍ਰੁਤਿਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਰੋਧਾ ਮਰਣਞ੍ਚ||੨੭||
व्यधे तु स्रोतसां भ्रममोहकम्पप्रलापाध्मानशूलाऽरुचि- तृट्छर्दिज्वरातिरुधिरस्रुतिमूत्रपुरीषरोधा मरणञ्च||२७||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਵ੍ਯਧੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਤਾਡਨੇ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਭ੍ਰਮਾਦ੍ਯੁਦ੍ਭਵਃ|| ੨੭||
Adhikarana srotoviddhaM pratyAkhyAya cikitset (28) · Śloka 28
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯੋਪਚਰੇਤ੍||੨੮||
तस्मात्स्रोतोविद्धं प्रत्याख्यायोपचरेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਦ੍ਧਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸਾਧ੍ਯਤਾਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੈਵਾਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭਵੇਦਿਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਗਮਨੇਨੋਪਾਚਰੇਤ੍|| ੨੮||
Adhikarana uddRutashalyasya cikitsanirdeshaH (29) · Śloka 29
ਉਦ੍ਦਤਸ਼ਲ੍ਯਂ ਚ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਵਿਧਾਨੇਨ||੨੯||
उद्दृतशल्यं च सद्योव्रणविधानेन||२९||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਤਃਸ਼ਲ੍ਯਂ ਚ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ਲ੍ਯਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯੋਪਾਚਰੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕੇਨੇਤ੍ਯਾਹ-ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਨਵਿਧਾਨੇਨ|| ੨੯||
Adhikarana sirAdhamanI srotasAmabhedaH (30) · Śloka 30
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਰੋਤਸਾਮੇਵ ਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਸਿਰਾਧਮਨ੍ਯਃ||੩੦||
तत्र स्रोतसामेव विशेषाः सिराधमन्यः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyamatena sirAdInAM bhinnatvam (31) · Śloka 31
ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਿਰਾਧਮਨੀਸ੍ਰੋਤਸਾਮ੍| ਕੇਵਲਂ ਪਰਸ੍ਪਰਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸਾਤ੍ ਸਦਸ਼ਕਰ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਿਭਕ੍ਤ- ਕਰ੍ਮਣਾਮਪ੍ਯਵਿਭਾਗ ਇਵ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੩੧||
अन्ये त्वन्यत्वमिच्छन्ति सिराधमनीस्रोतसाम्| केवलं परस्परसन्निकर्षात् सदृशकर्मत्वात् सौक्ष्म्याच्च विभक्त- कर्मणामप्यविभाग इव लक्ष्यते||३१||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਸਿਰਾਦੀਨਾਂ ਪਥਕ੍ਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯੇਵਂ ਚ ਬ੍ਰੁਵਤੇ ਯਤ੍ ਸਿਰਾਦੀਨਾਂ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਲਕ੍ਸਣਾਨਾਮਵਿਭਾਗ ਇਵ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ ਕੇਵਲਂ ਪਰਸ੍ਪਰਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸ਼ਾਦਿਨਾ ਹੇਤੁਤ੍ਰਿਤਯੇਨ| ਸਦਸ਼ਂ ਕਰ੍ਮ ਵਾਹਕਤ੍ਵਂ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ| ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਾ|| ੩੧||
Adhikarana aparamatena dhAtvavakAshAH srotashshabdAdinAmAH (32) · Śloka 32
ਅਪਰੇ ਪੁਨਰਾਹੁਃ-ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਿਰਾਧਮਨ੍ਯੋ ਰਸਵਾਹਿਨ੍ਯੋ ਨਾਡ੍ਯਃ ਪਨ੍ਥਾਨੋਯਨਾਨਿ ਮਾਰ੍ਗਾਃ ਸ਼ਰੀਰਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਸਂਵ ਤਾਸਂਵਤਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਾਸ਼ਯਾਃ ਕ੍ਸਯਾ ਨਿਕੇਤਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸ਼ਰੀਰੇ ਧਾਤ੍ਵਵਕਾਸ਼ਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ੍ਯਾਲਕ੍ਸ੍ਯਾਣਾਂ ਨਾਮਾਨੀਤਿ||੩੨||
अपरे पुनराहुः-स्रोतांसि सिराधमन्यो रसवाहिन्यो नाड्यः पन्थानोऽयनानि मार्गाः शरीरच्छिद्राणि संवृ तासंवृतानि स्थानान्याशयाः क्षया निकेताश्चेति शरीरे धात्ववकाशानां लक्ष्यालक्ष्याणां नामानीति||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotoduShTyA dhaatuduShTyAdi (3) · Śloka 3
ਤੇ ਚਾਵਕਾਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਃ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਾਨ੍ ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਧਾਤੂਨ੍ ਪ੍ਰਕੋਪਯਨ੍ਤਿ| ਤੇਪਿ ਕੁਪਿਤਾਸ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਚ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ| ਧਾਤਵਸ਼੍ਚ ਧਾਤੂਨ੍||੩||
ते चावकाशाः प्रकुपिताः स्थानस्थान् मार्गस्यांश्च धातून् प्रकोपयन्ति| तेऽपि कुपितास्तानि स्रोतांसि स्रोतांसि च स्रोतांसि| धातवश्च धातून्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShAmeva dUShayitAro doShAH (1) · Śloka 1
ਤੇਸਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਦੂਸਯਿਤਾਰੋ ਦੁਸ੍ਟਾ ਦੋਸਾਃ|੧|
तेषां सर्वेषामेव दूषयितारो दुष्टा दोषाः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnidoShAddoShaduShTiH (1) · Śloka 1
ਤੇ ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਿਦੋਸਾਤ੍|੧|
ते च प्रायशो दुष्यन्त्यग्निदोषात्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agninimittAnyAyurArogyAdIni (1) · Śloka 1
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯਾਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਬਲੋਪਚਯਵਰ੍ਣੌਜਾਂਸਿ|੧|
तस्मात्तनिमित्तान्यायुरारोग्यबलोपचयवर्णौजांसि|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtvagnibhUtAgniprabhRutI- nyagnipratibaddhAnyeva (1) · Śloka 1
ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨ੍ਯੇਵ ਚ ਰਞ੍ਜਕਾਦੀਨਿ ਭੂਤਾਗ੍ਨਯੋ ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਯਸ਼੍ਚ||੧||
तत्प्रतिबद्धान्येव च रञ्जकादीनि भूताग्नयो धात्वग्नयश्च||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvamannamamRutaM viShaM cApakvam (33) · Śloka 33
ਤਥਾਨ੍ਨਮਪਿ ਪਿਤ੍ਤੇਨੈਵ ਪਕ੍ਵਮਮਤਤਾਂ ਯਾਤ੍ਯਪਕ੍ਵਂ ਚ ਵਿਸ- ਤਾਮ੍||੩੩||
तथाऽन्नमपि पित्तेनैव पक्वममृततां यात्यपक्वं च विष- ताम्||३३||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਰੋਤੋਦੁਸ੍ਟ੍ਯਾ ਧਾਤੁਦੂਸਣਂ ਧਾਤੁਦੁਸ੍ਟ੍ਯਾ ਸ੍ਰੋਤੋਦੂਸਣਂ ਚਾਹ-ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਦੁਸ੍ਟਾਃ ਸ੍ਥਾਨਮਾਸ਼ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੀਤਿ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਾਃ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਚ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸੀਤਿ ਯਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਦੁਸ੍ਟਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ| ਏਵਂ ਧਾਤੂਨਾਮਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਤੇਸਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਧਾਤ੍ਵਾਸ਼ਯਾਨਾਂ ਚ ਦੁਸ੍ਟਾਨ੍ ਵਾਤਾਦੀਨਨ੍ਤਰੇਣ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਦੁਸ੍ਟੌ ਕਾਰਣਮ੍| ਦੋਸਾਣਾਂ ਦੁਸ੍ਟਿਰਪਿ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਨਿਦੋਸਾਤ੍| ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੩੩||
Adhikarana pAcakAgniH (34) · Śloka 34
ਤਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਃ ਪਾਚਕਸਂਜ੍ਞੋਗ੍ਨਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਾਗਭਿਹਿਤਃ||੩੪||
तत्र पित्तविशेषः पाचकसंज्ञोऽग्निरिति प्रागभिहितः||३४||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਾਚਕਸਂਜ੍ਞਮਗ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੌਤਿ| ਪ੍ਰਾਗ੍ਦੋਸਭੇਦੀਯੇ ਪਾਚਕਸਂਜ੍ਞਃ ਪਿਤ੍ਤਭੇਦੋਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਕ੍ਤਾਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਾਨਸਾਵਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਃ|| ੩੪||
Adhikarana matAntareNAgnisvarUpam (35) · Śloka 35
ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਚਕ੍ਸਤੇ-ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਨਿਤੋ- ਨ੍ਤਰੁਸ੍ਮਾ ਯਥਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਧਿਸ੍ਠਾਨਕਰ੍ਮਾਗ੍ਨਿਰਿਤਿ||੩੫||
अन्ये पुनराचक्षते-दोषधातुमलसन्निपातजनितो- ऽन्तरुष्मा यथानिर्दिष्टाधिष्ठानकर्माग्निरिति||३५||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਮਗ੍ਨਿਰਿਤਿ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਦੋਸਾਦਿਸਂਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸਜਨਿਤੋਨ੍ਤਰਸ਼ਰੀਰ ਉਸ੍ਮਾਗ੍ਰਹਾਣ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਃ ਪਾਕਰਾਗਾਦਿਕਰ੍ਮਾਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਅਥਾਨਨ੍ਤਰਮਸ੍ਯ ਗ੍ਰਨ੍ਥਸ੍ਯ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਰ੍ਥ ਉਚ੍ਯਤੇ- ਇਹਾਯੁਰ੍ਵੇਦੇ ਉਭਯੇਸਾਮਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਣਾਂ ਭਿਨ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਏਕੇਸਾਮਨ੍ਤਰਾਗ੍ਨਿ ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਸਾਰਾਤ੍ ਕ੍ਰਮੇਣ ਧਾਤੁਪਰਿਪੋਸੋਨ੍ਯੇਸਾਂ ਯੌਗਪਦ੍ਯੇਨੇਤਿ|| ੩੫||
Adhikarana annasya sthUlapAkakramaH (36) · Śloka 36
ਸ ਖਲੁ ਵਿਧਿਵਦਭ੍ਯਵਹਤਮਨ੍ਨਜਾਤਂ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਕੋਸ੍ਠ- ਮਾਕਸ੍ਟਂ ਦ੍ਰਵੈਰ੍ਵਿਭਿਨ੍ਨਸਙ੍ਘਾਤਂ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਮਦੂਕਤਮਭਿਸਨ੍ਧੁ- ਕ੍ਸਿਤਃ ਸਮਾਨੇਨਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਂ ਸ੍ਥਾਲੀਸ੍ਥਮਿਵਾਮ੍ਬੁਤਣ੍ਡੁਲ- ਮਗ੍ਨਿਰਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਃ ਪਚਤਿ||੩੬||
स खलु विधिवदभ्यवहृतमन्नजातं प्राणेन वायुना कोष्ठ- माकृष्टं द्रवैर्विभिन्नसङ्घातं स्नेहेन मृदूकृतमभिसन्धु- क्षितः समानेनामाशयस्थं स्थालीस्थमिवाम्बुतण्डुल- मग्निरन्तरग्निः पचति||३६||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਰ ਕ੍ਰਮਵਾਦਿਨਃ ਆਹੁਃ-ਪੁਰੁਸੇਣ ਭੁਜ੍ਯਮਾਨਮਨ੍ਨਂ ਕਠਿਨਤਰਦਸ਼ਨਾਭਿਘਾਤਜਰ੍ਜਰਿਤਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨੋਦੀਰਿਤੇਨ ਪ੍ਰਾਣਾਖ੍ਯੇਨਾਨਿਲੇਨ ਕਣ੍ਠਨਾਡ੍ਯਾ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਸਿ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਨਾਭਿਦੇਸ਼ਚਾਰਿਣਾ ਸਮਾਨੇਨ ਨਾਭਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗ੍ਰਹੇਤ੍ਯਾਖ੍ਯਪਿਤ੍ਤਧਰਾਕਲਾਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦੇ ਆਮਾਸ਼ਯੇ ਵਿਧਤਂ ਦ੍ਰਵੇਣ ਜਲਾਦਿਨਾ ਵਿਭਿਨ੍ਨਸਙ੍ਘਾਤਂ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਚ ਮਾਰ੍ਦਵਮਾਪਾਦਿਤਂ ਪਾਚਕੇਨੇਵ ਸਮਾਨੇਨ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤਃ ਪ੍ਰਦੀਪਿਤਃ ਸਨ੍ਨਨ੍ਗਰਗ੍ਨਿਃ ਪਚਤਿ| ਯਥਾਗ੍ਨਿਃ ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਤੋਯਤਣ੍ਡੁਲਂ ਸ੍ਥਾਲੀਸ੍ਥਂ ਪਚਤਿ|| ੩੬||
Adhikarana annasyANupAkakramaH (37) · Śloka 37
ਤਤ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਰਸਮਪਿ ਪਚ੍ਯਮਾਨਮਾਦੌ ਮਧੁਰੀਭੂਤਂ ਕਫਂ ਫੇਨੀ- ਭੂਤਮੁਦੀਰਯਤਿ| ਤਤੋ ਵਿਦਗ੍ਧਮਮ੍ਲੀਭੂਤਮਾਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਚ੍ਯਵ- ਮਾਨਮਚ੍ਛਂ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਕਟੁਕੀਭੂਤ- ਮਨਿਲਮ੍||੩੭||
तत्तु सर्वरसमपि पच्यमानमादौ मधुरीभूतं कफं फेनी- भूतमुदीरयति| ततो विदग्धमम्लीभूतमामाशयात् च्यव- मानमच्छं पित्तम्| प्राप्य च पक्वाशयं कटुकीभूत- मनिलम्||३७||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਚਾਮਾਸ਼ਯੇ ਤਦਨ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਰਸਮਪਿ ਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਸਤ੍ ਪ੍ਰਥਮ ਵਿਕ੍ਲੇਦਮਾਤ੍ਰਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯਮਿਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸਤ੍ ਕਫਮੁਦੀਰਯੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਫੇਨਭੂਤਂ ਯਥਾ ਦਧ੍ਯਾਦਿਤਃ ਕ੍ਸੁਭਿਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਂ ਫੇਨਸਮ੍ਭਵਃ| ਤਤਸ਼੍ਚਾਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਪਾਕੇਨ ਚ੍ਯਵਮਾਨਮਮ੍ਲੀਭੂਤਂ ਸਤ੍ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਪਿਤ੍ਤਮੁਦੀਰਯੇਤ੍| ਤਤੋਪ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਚ੍ਯੁਤਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇਗ੍ਨਿਨਾ ਸ਼ੋਸਿਤਕਟੁਕੀਭੂਤਂ ਸਤ੍ਤਦਨ੍ਨਂ ਮਾਰੁਤਮੁਦੀਰਯੇਤ੍|| ੩੭||
Adhikarana bhaurikAgnipAkaH (38) · Śloka 38
ਤਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਵਿਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਆਹਾਰੇ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਕਾ ਮਹਾਭੂਤਾ- ਗ੍ਨਯੋ ਵਾਯੁਨਾ ਵ੍ਯਸ੍ਤਾਨ੍ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪਞ੍ਚੈਵ ਭੂਤਗੁਣਾਨਾ- ਹਾਰਸ੍ਥਾਨ੍ ਪਚਨ੍ਤਿ| ਤੇ ਪਕ੍ਵਾਃ ਪੁਨਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮੇਵ ਦੇਹਾਸ਼੍ਰਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਵਿਕਾਰਭੂਤਾਨ੍ ਭੂਤਗੁਣਾਨਾਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਤਿ||੩੮||
ततश्चैवं विक्लिन्नं आहारे पञ्च पञ्चात्मका महाभूता- ग्नयो वायुना व्यस्तान् यथास्वं पञ्चैव भूतगुणाना- हारस्थान् पचन्ति| ते पक्वाः पुनर्यथास्वमेव देहाश्रितांश्च स्वविकारभूतान् भूतगुणानाप्याययन्ति||३८||
🔊 Audio coming soon
ਜਥਾਰਾਗ੍ਨਿਨਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਕ੍ਵਵਿਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਹਾਰੇ ਪਞ੍ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਗ੍ਨਯਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚਾਹਾਰਸ੍ਥਾਨ੍ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਮਹਾਭੂਤਗੁਣਾਨ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦੀਨ ਆਹਾਰਭਾਗਾਨ੍ ਪਚਨ੍ਤਿ| ਪਾਰ੍ਥਿਵੋਗ੍ਨਿਸਸਾਦਸ਼੍ਯਾਤ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮੋਵਾਹਾਰਭਾਗਂ ਪਚਤਿ| ਆਪ੍ਯ ਆਪ੍ਯਮੇਵ| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਗੁਣਸ਼ਬ੍ਦੋਵਯਵਵਾਚੀ ਤੇ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚ ਗੁਣਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰਗ੍ਨਿਭਿ ਪਕ੍ਵਾਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦੀਨੇਕਦੇਹਸ੍ਥਾਨ੍ ਭੂਤਗੁਣਾਨਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਮਾਤ੍ਮੀਯਜਾਤ੍ਯਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਸ੍ਵਵਿਕਾਰਭੂਤਾਨਿਤ੍ਯਨ੍ਨਵਿਕਾਰਾ ਏਵਦੇਹੇ ਮਹਾਭੂਤਗੁਣਾਃ|| ੩੮||
Adhikarana sArakiTTavibhajanam (39) · Śloka 39
ਏਵਞ੍ਚ ਪਕ੍ਵਾਦਾਹਾਰਾਦ੍ਵਿਵਿਧੌਸਧਗਰ੍ਭਾਦਿਵ ਸ੍ਨੇਹਾਦਚ੍ਛਃ ਸਾਰ- ਭੂਤੋ ਰਸਾਖ੍ਯਃ ਕਿਟ੍ਟਾਖ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਲੋਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ||੩੯||
एवञ्च पक्वादाहाराद्विविधौषधगर्भादिव स्नेहादच्छः सार- भूतो रसाख्यः किट्टाख्यश्च मलोऽभिनिर्वर्तते||३९||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਮਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਪਕ੍ਵਾਦਨ੍ਨਾਤ੍ ਦ੍ਵੌ ਰਾਸ਼ੀ ਭਵਤਃ- ਕਿਟ੍ਟਂ ਸਾਰਸ਼੍ਚ| ਯਥਾ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰੌਸਧਗਰ੍ਭਾਦ੍ ਘਤਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਃ ਕਲ੍ਕਸ਼੍ਚ||੩੯||
Adhikarana sArakiTTAByAM srotaHpUraNam (40) · Śloka 40
ਤਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਸਾਰਮਲਾਭ੍ਯਾਂ ਤਦਾਤ੍ਮਕਾਨਾਮੇਵ ਸ਼ਰੀਰਗੁਣਾਨਾਂ ਧਾਤ੍ਵਾਖ਼੍ਯਾਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯ੍ਯੇਣਾਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨ- ਸਨ੍ਤਾਨਮਾਪੂਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤੇ||੪੦||
ताभ्याञ्च सारमलाभ्यां तदात्मकानामेव शरीरगुणानां धात्वाख़्यानां यथास्वं स्रोतांसि पारम्पर्य्येणाविच्छिन्न- सन्तानमापूर्य्यन्ते||४०||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਾਰਮਲਾਭ੍ਯਾਂ ਤਦਾਤ੍ਮਕਾਨਾਂ ਸਾਰਮਲਸ੍ਵਭਾਵਾਨਾਂ ਧਾਤ੍ਵਾਖ਼੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ਰੀਰਗੁਣਾਨਾਂ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਮੂਤ੍ਰਦੀਨਾਂ ਚ ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯ੍ਯੇਣ ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪ੍ਰਵਾਹਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਾਪੁਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤੇ|| ੪੦||
Adhikarana dhAtupoShaNakramaH (41) · Śloka 41
ਸ੍ਰੋਤੋਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯਥਾਵਿਭਾਗਂ ਯਥਾਯਥਮੇਵ ਧਾਤਵਃ ਪੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ||੪੧||
स्रोतोभ्यश्च यथाविभागं यथायथमेव धातवः पुष्यन्ति||४१||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਭ੍ਯੋ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਧਾਤਵਃ ਪੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ|| ੪੧||
Adhikarana dhAtUnAM mithaH poShyapoShaka- tve~api na pUrvauShAmapacayaH (42) · Śloka 42
ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ੋਪਿ ਚ ਪੁਰ੍ਵੇਸਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਂ ਯਥਾਕਾਲਂ ਸਮ੍ਯਗਾਹਾਰੋਪਯੋਗੇਨ ਪਰਿਣਾਮਵਤਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਨਾਪਚਯੋ ਭਵਤਿ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਧਾਤ੍ਵਾਖ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਾਦਮਲਾਃ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਮੇਵ ਮਾਨਮਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯਥਾਵਯਃਸ਼ਰੀਰਮ੍||੪੨||
उत्तरोत्तरानुप्रवेशोऽपि च पुर्वेषां स्रोतसं यथाकालं सम्यगाहारोपयोगेन परिणामवताप्याय्यमानानां नापचयो भवति| ततश्च धात्वाख्याः प्रसादमलाः स्वं स्वमेव मानमनुवर्तन्ते यथावयःशरीरम्||४२||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤੋਦੇਰ੍ਧਾਤੋਰੁਤ੍ਤਰਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇਪਿ ਮਾਂਸਾਦਿਭਾਵਗਮਨੇਪਿ ਨ ਪੂਰ੍ਵੇਸਾਂ ਰਕ੍ਤਾਦਿਸ੍ਰੋਤਸਾਮਪਚਯੋ ਭਵਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਧਾਤੁਸ੍ਰੋਤਸਾਮ੍ ? ਯਥਾਕਾਲਂ ਕਾਲਵਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਸਮ੍ਯਗਾਹਾਰੋਪਯੋਗੇਨਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਮਾਨਾਨਾਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇਨਾਹਾਰੋਪਯੋਗੇਨਾਹ-ਪਰਿਣਾਮਵਤਾ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਸਦੈਵਾਵਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪਰਿਣਤੋਨ੍ਨਸਾਰੋ ਯਾਤਿ| ਪੁਰ੍ਵੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਾਣ੍ਯਾਪੂਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਤਸ੍ਤੇਸਾਮਨਪਚਯਃ| ਤਥਾ ਪਰਿਣਾਮੇਨ ਚ ਧਾਤ੍ਵਾਖ੍ਯਾ ਦੇਹਧਾਰਣਾਃ ਪ੍ਰਸਦਾਸ਼੍ਚ ਮਲਾਸ਼੍ਚ ਵਯਰਸ਼ਰੀਰਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਸ੍ਵਂ-ਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮਞ੍ਜਲ੍ਯਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਕ੍ਤਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ| ਪ੍ਰਸਾਦਾਃ ਸਾਰਾ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਕਣ੍ਡਰਾਦੀਨਿ| ਮਲਾਃ ਕਿਟ੍ਟਂ ਕਫਲਸੀਕਾਪਿਤ੍ਤਾਦਿ| ਵਯੋਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣੇਤਿ ਬਾਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਸ੍ਯ ਚੋਕ੍ਤਾਤ੍ ਪ੍ਰੈਮਾਣਾਦ੍ਧੀਨਤ੍ਵਂ ਨੇਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਯਥਾਸ਼ਰੀਰਮਿਤਿ ਮਹਾਸ਼ਰੀਰੇਸੁ ਪ੍ਰਸਾਦਮਲਾਃ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਲਘੁਦੇਸ੍ਵਲ੍ਪਤਾ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਪਯਤਿ||੪੨||
Adhikarana kramadhAtupariNAmAdinirdeshaH (43) · Śloka 43
ਤਤ੍ਰਾਹਾਰਰਸੋ ਵ੍ਯਾਨਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤੋ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਸੁ ਧਾਤ੍ਵ- ਗ੍ਨਿਸੁ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਪਚ੍ਯਮਾਨਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਭਾਵਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਿਸਮਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਰਕ੍ਤਾਦਿਧਾਤੁਸਂਜ੍ਞਕਃ ਕਾਲਵਦਸ੍ਖਲਿਤਬਲਪ੍ਰਮਾਣੋ ਦੇਹਮੁਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਧਾਤੂਨ੍ ਧਾਤੁਮਲਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ||੪੩||
तत्राऽऽहाररसो व्यानविक्षिप्तो यथास्वं सप्तसु धात्व- ग्निषु क्रमात् पच्यमानः स्वात्मभावप्रच्युतिसमनन्तरमेव प्राप्तरक्तादिधातुसंज्ञकः कालवदस्खलितबलप्रमाणो देहमुर्जयित्वा धातून् धातुमलांश्च पुष्णाति||४३||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਰਮਧਾਤੁਪਾਕਵਾਦੇ ਕ੍ਰਮਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਆਹਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਧਾਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਸਤਃ ਯੋ ਰਸੋ ਭਵਤਿ ਸ ਵ੍ਯਾਨੇਨ ਹਦਯਮੂਲਭਵੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰੇਰਿਤਃ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਵਿਨਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਨ੍ ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਿਸੁ ਪਚ੍ਯਮਾਨਃ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਤਤ੍ਕਾਲਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਯੋਗ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤ੍ਯੇਕਕਾਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਰਕ੍ਤਾਦਿਧਾਤੁਸਂਜ੍ਞਃ ਕਾਲਵਦਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਵਾਹੀ ਧਾਤੂਨ੍ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨ੍ ਧਾਤੁਮਲਾਂਸ਼੍ਚ ਕਫਾਦੀਨ੍ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ| ਰਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਾਗ੍ਨੇਰੇਵ ਪਾਕੇਨ ਭਵਤਿ| ਮਾਂਸਂ ਮਾਂਸਾਗ੍ਨਿਰੇਵੇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿ ਯਥਾਸ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਰ੍ਥਃ ਦੇਹਮੂਰ੍ਜਯਨ੍ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪ੍ਰਾਣਯਨ੍|| ੪੩||
Adhikarana mUtrapurIShotpattiH (44) · Śloka 44
ਅਥਾਨ੍ਨਕਿਟ੍ਟਮਚ੍ਛਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਘਨਂ ਸ਼ਕਤ੍|੪੪|
अथान्नकिट्टमच्छं मूत्रं घनं शकृत्|४४|
🔊 Audio coming soon
ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਸਾਦਮਲਯੋਰ੍ਵਿਭਾਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਪਾਕਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਦਃ ਸ ਤਸ੍ਯ ਸਾਰੋ, ਯੋ ਮਲਃ ਸ ਕਿਟ੍ਟਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੪੪||
Adhikarana rasasya sArakiTTe (44) · Śloka 44
ਰਸਸ੍ਯ ਸਾਰੋ ਰਕ੍ਤਂ ਮਲਃ ਕਫੋ ਲਸੀਕਾ ਚ੧|੪੪|
रसस्य सारो रक्तं मलः कफो लसीका च१|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasya sArakiTTe (44) · Śloka 44
ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਾਰੋ ਮਾਂਸਂ ਕਣ੍ਡਰਾਃ ਸਿਰਾਸ਼੍ਚ| ਮਲਃ ਪਿਤ੍ਤਮ੍ ੨|੪੪|
रक्तस्य सारो मांसं कण्डराः सिराश्च| मलः पित्तम् २|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsasya sArakiTTe (44) · Śloka 44
ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਸਾਰੋ ਮੇਦਸ੍ਤ੍ਵਚੋ ਵਸਾ ਚ| ਕਿਟ੍ਟਂ ਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿ- ਨਾਸਿਕਾਸ੍ਯਰੋਮਕੂਪਪ੍ਰਜਨਨਮਲਾਃ ੨|੪੪|
मांसस्य सारो मेदस्त्वचो वसा च| किट्टं कर्णाक्षि- नासिकास्यरोमकूपप्रजननमलाः २|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medasaH sArakiTTe (44) · Śloka 44
ਮੇਦਸਃ ਸਾਰੋਸ੍ਥਿਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧਯਃ| ਕਿਟ੍ਟਂ ਸ੍ਵੇਦਃ ੨|੪੪|
मेदसः सारोऽस्थिस्नायुसन्धयः| किट्टं स्वेदः २|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthnaH sArakiTTe (44) · Śloka 44
ਅਸ੍ਥ੍ਨਃ ਸਾਰੋ ਮਜ੍ਜਾ| ਕਿਟ੍ਟਂ ਕੇਸ਼ਰੋਮਨਖਾਃ ੨||੪੪||
अस्थ्नः सारो मज्जा| किट्टं केशरोमनखाः २||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majj~jaH sArakiTTe (45) · Śloka 45
ਮਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਸਾਰਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਮਲੋਕ੍ਸਿਵਿਟ੍ਤ੍ਵਚਾਂ ਸ੍ਨੇਹਃ||੪੫||
मज्ज्ञस्तु सारः शुक्रं मलोऽक्षिविट्त्वचां स्नेहः||४५||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਨਮਲਸ੍ਯ ਘਨਾਚ੍ਛਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਮ੍| ਲਸੀਕਾ ਜਲਸਦਸ਼ੀ| ਵਸਾ ਸ੍ਵਚ੍ਛਸ੍ਨੇਹਃ| ਕਰ੍ਣਾਦਿਸਟ੍ਕਸ੍ਯ ਮਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਰ੍ਣਾਦਿਸੁ ਮਲੋ ਦਸ਼੍ਯਤ ਏਵ| ਪ੍ਰਜਨਨਂ ਮੇਹਨਮ੍| ਸਨ੍ਧਯੋਸ੍ਥਿਭਾਗਾਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਾਃ| ਅਕ੍ਸ੍ਯਾਦੇਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਮਲਃ|| ੪੫||
Adhikarana shukrasya sAraH (46) · Śloka 46
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਰਮੋਜਃ| ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਤਯਾਸ੍ਯ ਮਲਾਭਾਵਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਤ ਏਵ ਤਸ੍ਯ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਾਕਮ੍| ਅਪਰੇ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਾਰਂ ਗਰ੍ਭਮੇਵਾਮਨਨ੍ਤਿ|੪੬|
शुक्रस्य सारमोजः| अत्यन्तशुद्धतयाऽस्य मलाभावः| अन्ये पुनरत एव तस्य नेच्छन्ति पाकम्| अपरे पुनः शुक्रसारं गर्भमेवामनन्ति|४६|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸਾਰਸਾਰਤ੍ਵਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਤਯਾ ਮਲਾਭਾਵਃ| ਅਪਰੇ ਆਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ| ਅਤਃ ਸਾਰਾਦਪਿ ਸਾਰਤਰਤ੍ਵਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਪਾਕਂ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਰੋ ਗਰ੍ਭ ਇਤ੍ਯਾਮਨਨ੍ਤੀਤਿ|
Adhikarana shukrasya sAraH (46) · Śloka 46
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਰਮੋਜਃ| ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਤਯਾਸ੍ਯ ਮਲਾਭਾਵਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਤ ਏਵ ਤਸ੍ਯ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਾਕਮ੍| ਅਪਰੇ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਾਰਂ ਗਰ੍ਭਮੇਵਾਮਨਨ੍ਤਿ||੪੬||
शुक्रस्य सारमोजः| अत्यन्तशुद्धतयाऽस्य मलाभावः| अन्ये पुनरत एव तस्य नेच्छन्ति पाकम्| अपरे पुनः शुक्रसारं गर्भमेवामनन्ति||४६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸਾਰਸਾਰਤ੍ਵਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਤਯਾ ਮਲਾਭਾਵਃ| ਅਪਰੇ ਆਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ| ਅਤਃ ਸਾਰਾਦਪਿ ਸਾਰਤਰਤ੍ਵਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਪਾਕਂ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਰੋ ਗਰ੍ਭ ਇਤ੍ਯਾਮਨਨ੍ਤੀਤਿ|
Adhikarana pa~jcAtmakasya vAyorutpattiH (47) · Śloka 47
ਵਾਯੁਃ ਪੁਨਰਗ੍ਨੇਰਾਹਾਰਸ੍ਯ ਚ ਬਹ੍ਵਲ੍ਪਤਯਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੂ- ਰ੍ਚ੍ਛਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਦਮੁਰ੍ਤ੍ਤਃ ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਨੀਸਚ੍ਛਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਚੁਰੋਲ੍ਪੋ ਵਾ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਤਿ||੪੭||
वायुः पुनरग्नेराहारस्य च बह्वल्पतया तस्मात्तस्मान्मू- र्च्छनाविशेषादमुर्त्तः शब्दवानीषच्छब्दः प्रचुरोऽल्पो वा पञ्चात्मा कोष्ठे प्रादुर्भवति||४७||
🔊 Audio coming soon
ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾਨਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸਮ੍ਭਵੋਕ੍ਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਵਾਯੋਰ੍ਦ੍ਵਿਤਯੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸਮ੍ਭਵ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਵਾਯੁਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਭੇਦੇਨ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਤਿ| ਕੁਤੋ ਹੇਤੋਃ ? ਆਭ੍ਯਾਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍| ਕਥਮਾਹ-ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਬਹੁਤਯਾ ਕਦਾਚਿਦਗ੍ਨੇਃ ਸਮਤ੍ਵੇਪ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਯਾਲ੍ਪਤਯਾ ਚ| ਵਾਯੁਃ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਦਮੂਰ੍ਤ੍ਤੋਪਿ ਸਞ੍ਛਬ੍ਦਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ| ਕੁਤੋਪੀਸਚ੍ਛਬ੍ਦਃ ਕੁਤੋਪਿ ਪ੍ਰਚੁਰਃ| ਕੁਤੋਪ੍ਯਲ੍ਪ ਇਤਿ| ਅਮੁਰ੍ਤ੍ਤੋਕਠਿਨਃ|| ੪੭||
Adhikarana sarve~annamayA bhAvAH' kramadhAtuvAda- siddhAntopasaMhAraH (48) · Śloka 48
ਏਵਂ ਚ ਕਤ੍ਵਾਨ੍ਨਮਯਾ ਏਵ ਦੇਹੇ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਵਾਃ| ਤੇਨੈਵ ਚੇਦਮੇਵਂ ਚਿਰੇਣ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਃ ਸ਼ਰੀਰਯਨ੍ਤ੍ਰਮਨਵਰਤਪ੍ਰਵਾਹੇਣ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਬਲੋਪਚਯਯੁਕ੍ਤਂ ਯਾਵਤ੍ ਕਰ੍ਮੋਪਾਦਾਨਂ ਯਾਪ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਤ੍ਵਨ੍ਨਰਸੋਕ੍ਸੇਪਣਾਦ੍ਵਿਬਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਸਾ ਵਾ ਯਥਾਵਦਨ- ਭਿਸਨ੍ਧੀਯਮਾਨਧਾਤੁਪ੍ਰਵਾਹਮਨ੍ਤਰਾ ਵ੍ਯਵਚ੍ਛਿਦ੍ਯਤੇ| ਵ੍ਯਾਧਿ ਭਾਜਨਂ ਵਾ ਭਵਤਿ||੪੮||
एवं च कृत्वाऽन्नमया एव देहे सर्वे भावाः| तेनैव चेदमेवं चिरेण व्याप्तमन्तर्बहिः शरीरयन्त्रमनवरतप्रवाहेण स्वास्थ्यबलोपचययुक्तं यावत् कर्मोपादानं याप्यते| अन्यथा त्वन्नरसोक्षेपणाद्विबद्धस्रोतसा वा यथावदन- भिसन्धीयमानधातुप्रवाहमन्तरा व्यवच्छिद्यते| व्याधि भाजनं वा भवति||४८||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ਾਰੀਰਾ ਭਾਵਾ ਅਨ੍ਨਮਯਾਃ| ਤੇਨੈਵ ਚਾਨ੍ਨੇਨਾਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪ੍ਰਵਾਹੇਣ ਇਦਮਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ| ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮੇਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਬਹਿਰ੍ਵਹਿਰ੍ਭਾਗੇ| ਸ਼ਰੀਰਯਨ੍ਤ੍ਰਕਂ ਯਾਪ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯੇਨ ਬਲੋਪਚਯੇਨ ਚ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਯਾਵਤ੍ਕਰ੍ਮੋਪਾਦਾਨਮਾਹ| ਤਦ੍ਧੇਤੁਕਕਰ੍ਮਪਰਿਕ੍ਸਯਾਤ੍| ਅਨ੍ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਇਤਿ ਕ੍ਰਮਧਾਤੁਵਾਦਃ|| ੪੮||
Adhikarana anyamatena rasAdidhAtusambhavakramaH (49) · Śloka 49
ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ-ਅਭ੍ਯਵਹਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਯ ਕਣ੍ਠ- ਨਾਡੀਪ੍ਰਲੁਠਿਤਸ੍ਯ ਮਹਾਨਿਮ੍ਨਮਵਤੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਯੋ ਯ ਏਵਾਂਸ਼ਃ ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਨਾਵਲੀਢਃ ਪਾਕਮੁਪਨੀਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਸਾ- ਦਾਖ੍ਯੋ ਰਸਲੇਸ਼ੋਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਸਮਨਨ੍ਤਰਂ ਸਮਂ ਸਮਸ੍ਤਧਾਤੁਸੁ ਸਂਵਤਾਸਂਵਤੈਃ ਪ੍ਰਵਿਸਤੋ ਵਿਵਤਮੁਖੇਸ੍ਵਾਸਨ੍ਨੇਸੁ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਭੂਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਥਮਤਰਂ ਚਾਨ੍ਵੇਤਿ| ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਯੇਣੇਤਰੇਸ੍ਵਪਿ| ਏਵਮਨ੍ਨਰ ਏਵ ਸਾਕ੍ਸਾਤ੍ਸਰ੍ਵਧਾਤੂਨ੍ ਕੇਨਚਿਦੇਵ ਕਾਲਭੇਦੇਨ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ ਨ ਪੁਨਰ੍ਧਾਤਵੋ ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰਤਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪੋਪਮਰ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਃ ਇਤਿ|੪੯|
अन्ये तु वर्णयन्ति-अभ्यवहृतमात्रस्याहाऽऽरस्य कण्ठ- नाडीप्रलुठितस्य महानिम्नमवतीर्णस्य यो य एवांशः कायाग्निनाऽवलीढः पाकमुपनीयते तस्य तस्यैव प्रसा- दाख्यो रसलेशोऽभिनिर्वृत्तिसमनन्तरं समं समस्तधातुषु संवृतासंवृतैः प्रविसृतो विवृतमुखेष्वासन्नेषु स्रोतस्सु भूयान् प्रथमतरं चान्वेति| पर्य्यायेणेतरेष्वपि| एवमन्नर एव साक्षात्सर्वधातून् केनचिदेव कालभेदेन पुष्णाति न पुनर्धातवो धात्वन्तरतां स्वरूपोपमर्देन प्रतिपद्यः इति|४९|
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਅਨ੍ਨਰਸਾਦੇਵ ਸਕਲਧਾਤੁਸਮ੍ਭਵਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਨ ਚ ਧਾਤੋਰ੍ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰਾਦੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਕਥਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਅਭ੍ਯਵਹਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯ ਏਵਾਹਾਰਭਗਃ ਕੋਸ੍ਠਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸਮਨਨ੍ਤਰਮਗ੍ਨਿਨਾ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯੈਵ ਤੇਨ ਪਕ੍ਵਸ੍ਯਯੋਨ੍ਨਸਾਰਃ ਸ ਤਦੈਵ ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸ੍ਵਨੁਗਚ੍ਛਤਿ| ਕੇਵਲਂ ਤ੍ਵਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਵਿਵਤਮੁਖੇਸੁ ਅਸਂਵਤੇਸ਼ੁ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਸਾਰਸਮ੍ਭਵਦੇਸ਼ਾਸਨ੍ਨੇਸੁ ਚ ਪ੍ਰਥਮਮਨ੍ਵੇਤਿ ਭੂਯਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਵੇਤਿ| ਇਤਰੇਸੁ ਸਂਵਤ੍ਤਮੁਖੇਸੁ ਦੂਰੇਸੁ ਚ ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯੇਣ| ਸ੍ਵਲ੍ਪਸ਼੍ਚਿਰੇਣ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਕ੍ਸੇ ਕੇਵਲ- ਮਧਿਕਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸਾਰਸ੍ਯ ਸਕਲਧਾਤੁਪਰਿਪਾਕਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਤੁ ਧਾਤੁਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸਂਵਤਮੁਖਤ੍ਵਾਦ੍ ਦੂਰਦੂਰਤਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਾਲਭੇਦ ਅਙ੍ਗੀਕਤ ਏਵ| ਤੇਨ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਪਕ੍ਸਯੋਰਨ੍ਯਤਯਾ ਨ ਯੁਗਪਦ੍ਧਾਤੁਸਮ੍ਭਵਃ| ਏਕਤ੍ਰ ਧਾਤੋਰ੍ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰੋਤ੍ਪਾਦਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਵਤਤ੍ਵਦੂਰਤ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੪੯||
Adhikarana balabhedenAgneshcAturvidhyam (49) · Śloka 49
ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਬਲਭੇਦੇਨ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧੋ ਭਵਤਿ| ਸਮੋ ਵਿਸਮ- ਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ੨|੪੯|
अग्निस्तु बलभेदेन चतुर्विधो भवति| समो विषम- स्तीक्ष्णो मन्दश्च २|४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samAgnilakShaNam (49) · Śloka 49
ਤਤ੍ਰ ਸਮੋ ਯਃ ਸਮ੍ਯਗੇਵੋਪਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਚਤਿ੧|੪੯|
तत्र समो यः सम्यगेवोपयुक्तमन्नं सम्यक् पचति१|४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamAgnilakShaNam (49) · Śloka 49
ਵਿਸਮੋਸਮ੍ਯਗਪ੍ਯਪਯੁਕ੍ਤਂ ਪਚਤਿ ਸਮ੍ਯਗਪਿ ਚ ਨ ਪਚਤਿ ੧||੪੯||
विषमोऽसम्यगप्यपयुक्तं पचति सम्यगपि च न पचति १||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNAgnilakShaNam (2) · Śloka 2
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸਮ੍ਯਗਪ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤਮਾਸ਼ੁ ਪਚਤਿ| ਸ ਏਵ ਵਰ੍ਧਮਾਨੋ ਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਭਵਤਿ||੨||
तीक्ष्णोऽसम्यगप्युपयुक्तमाशु पचति| स एव वर्धमानो ऽत्यग्निर्भवति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAgnilakShaNam (1) · Śloka 1
ਮਨ੍ਦਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਯਗਪ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤਮੁਦਰਗੌਰਵਾਧ੍ਮਾਨਵਿਬਨ੍ਧਾਟੋ- ਪਾਤ੍ਰਕੂਜਨਮੁਖਸ਼ੋਸਵਾਯੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦੀਨ੍ਯਾਮਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਦਰ੍ਸ਼- ਯਿਤ੍ਵਾ ਚਿਰਾਤ੍ ਪਚਤਿ||੧||
मन्दस्तु सम्यगप्युपयुक्तमुदरगौरवाध्मानविबन्धाटो- पात्रकूजनमुखशोषवायुस्तम्भादीन्यामलिङ्गानि दर्श- यित्वा चिरात् पचति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jATharAgneH rakShaNIyatvaM tatra kramashca (50) · Śloka 50
ਬਾਹ੍ਯੇਨਾਪਿ ਚ ਜ੍ਵਾਲਾਙ੍ਗਾਰਾਤ੍ਮਕੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਨੈਕਾਕਾਰਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਪਾਕੋ ਭਵਤਿ| ਕਿਮੁਤਾਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯੇਣੋਸ੍ਣਾਤ੍ਮਨਾ ਸਮੇਨਾਪਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤੋ ਰਕ੍ਸੇਤ੍||੫੦||
बाह्येनापि च ज्वालाङ्गारात्मकेनाग्निना नैकाकारः सर्वदा पाको भवति| किमुतान्तराश्रयेणोष्णात्मना समेनापि| तस्मात् तं प्रयत्नतो रक्षेत्||५०||
🔊 Audio coming soon
ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ| ਬਲਭੇਦੇਨੇਤਿ ਅਗ੍ਨਿਚਾਤ੍ਰੁਵਿਧ੍ਯਕਾਰਣਮ੍| ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਚਤੁਸ੍ਟਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਸਮੋ ਨਿਤ੍ਯਧਰ੍ਮਾ ਇਤਿ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨ੍ਨਰਕ੍ਸਾਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ੀਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ| ਉਦਰਗੌਰਵਾਦੀਨ੍ਯਾਮਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨਾਨ੍ਯਾਨਿ ਚ| ਬਾਹ੍ਯੋਨਾਪੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਜਾਠਰਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਪਰਿਰਕ੍ਸਣੀਯਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ|| ੫੦||
Adhikarana agnInAM rakShaNaM vaiShamye cikitsA ca (51) · Śloka 51
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵਰੇਣ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ ਸਮਂ ਯਥਾਸ੍ਵਮਪਰੇਣੇਤਰਾਨ੍ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਪਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰੇਣ ਪਰਿਪਾਲਯੇਦ੍ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮਣਿਯੋਕ੍ਤੇਨ ਚ ਵਾਤਾਦਿਸਾਧਨੇਨ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਵਿਹਿਤੈਸ਼੍ਚੈਸਧਵ੍ਯਾਯਾਮਮ- ਯੋਗੈਰਿਤਿ||੫੧||
तत्र प्रवरेण सात्म्येन समं यथास्वमपरेणेतरान् क्रमशः सात्म्यमापाद्य प्रवरेण परिपालयेद्दोषोपक्रमणियोक्तेन च वातादिसाधनेन ग्रहणीरोगविहितैश्चैषधव्यायामम- योगैरिति||५१||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਨਿਰ੍ਧਾਰਣੇ| ਸਮਮੁਤ੍ਕਸ੍ਟਮਗ੍ਨਿਮੁਤ੍ਕਸ੍ਟੇਨ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਰਸਾਖ੍ਯੇਨ ਰਕ੍ਸੇਦਿਤਰਾਨ੍ ਵਿਸਮਾਦੀਨਗ੍ਨੀਨਿਤਰੇਣ ਪ੍ਰਵਰੇਣ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨਾਸਰ੍ਵਰਸਾਖ੍ਯੇਨ| ਯਥਾਦੋਸਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਪਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰੇਣੈਵ ਪਰਿਪਾਲਯੇਤ੍| ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯੋਕ੍ਤਯਾ ਵਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਵਿਸਮਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍| ਕਫਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਚ ਮਨ੍ਦਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਵਾਤਾਦਿਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਾਨੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਸਮਾਦੀਨੌਸਧਯੋਗੈਰ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਯੋਗੈਸ਼੍ਚ|| ੫੧||
Adhikarana srotasAM lakShaNam (2) · Śloka 2
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸ੍ਵਧਾਤੁਸਮਵਰ੍ਣਾਨਿ ਵਤ੍ਤਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਯਣੂਨਿ ਚ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਦੀਰ੍ਘਾਣ੍ਯਾਕਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਾਨਸਦਸ਼ਾਨਿ ਚ|੨|
भवति चात्र- स्वधातुसमवर्णानि वृत्तस्थूलान्यणूनि च| स्रोतांसि दीर्घाण्याकृत्या प्रतानसदृशानि च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotodUShakaH AhAraH vihArashca (2) · Śloka 2
ਆਹਾਰਸ਼੍ਚ ਵਿਹਾਰਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਗੁਣੈਃ ਸਮਃ| ਧਾਤੁਭਿਰ੍ਵਿਗੁਣੋ ਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ ਪ੍ਰਦੂਸਕਃ||੨||
आहारश्च विहारश्च यः स्याद्दोषगुणैः समः| धातुभिर्विगुणो यश्च स्रोतसां स प्रदूषकः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotoduShTilakShaNam (52) · Śloka 52
ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸਙ੍ਗੋ ਵਾ ਸਿਰਾਣਾਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯੋਪਿ ਵਾ| ਵਿਮਾਰ੍ਗਤੋ ਵਾ ਗਮਨਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਦੁਸ੍ਟਿਲਕ੍ਸਣਮ੍||੫੨||
अतिप्रवृत्तिः सङ्गो वा सिराणां ग्रन्थयोऽपि वा| विमार्गतो वा गमनं स्रोतसां दुष्टिलक्षणम्||५२||
🔊 Audio coming soon
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤਿ ਪਦ੍ਯਾਰਮ੍ਭੇ ਰੀਤਿਃ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਧਾਤੋਰ੍ਵਰ੍ਣੇਨ ਸਮਾਨਿ| ਰਕ੍ਤਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾਨਿ| ਮਾਂਸਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਮਾਂਸਵਰ੍ਣਾਨ੍ਯੇਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ਸ੍ਥੂਲਾਨਿ| ਕਾਨਿਚਿਦਣੂਨਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ| ਪ੍ਰਤਾਨਸਦਸ਼ਾਨਿ ਵਲ੍ਲੀਵਦਨੇਕਭਙ੍ਗੀਪ੍ਰਵਾਹਯੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਤੇਸਾਞ੍ਚ ਸ੍ਰੌਤਸਾਮਾਹਾਰੋ ਵਿਹਾਰਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦੂਸਕਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤ ਆਹ-ਦੋਸਸ੍ਯ ਵਾਤਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਗੁਣੈਃ ਸਮਃ ਤਥਾਪਿ ਯੋ ਵਾਤਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਸਮਬੁਣੋਪਿ ਧਾਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਵਿਗੁਣਃ| ਯਸ੍ਯ ਧਾਤੋਰ੍ਯ ਏਵਾਹਾਰੋ ਵਿਹਾਰਸ਼੍ਚ ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤਃ ਸ ਏਵ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਦੂਸਕਃ|| ੫੨||
Adhikarana srotodvArANAM svarUpam (53) · Śloka 53
ਬਿਸਾਨਾਮਿਵ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਦੂਰਂ ਵਿਪ੍ਰਸਤਾਨਿ ਚ| ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਦੇਹੇ ਰਸੋ ਯੈਰੁਪਚੀਯਤੇ||੫੩||
बिसानामिव सूक्ष्माणि दूरं विप्रसृतानि च| द्वाराणि स्रोतसां देहे रसो यैरुपचीयते||५३||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੫੩||
Adhikarana annasya shukratvaprAptikAle matabhedAH (54) · Śloka 54
ਕੇਚਿਦਾਹੁਰਹੋਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਸਡਹਾਦਪਰੇ ਪਰੇ| ਮਾਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਤ੍ਵਮਨ੍ਨਂ ਪਾਕਕ੍ਰਮਾਦਿਭਿਃ| ਵਵ੍ਯਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਪ੍ਰਾਯਃ ਕਰੋਤ੍ਯਹੋਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਯਦਪਿ ਭੇਸਜਮ੍||੫੪||
केचिदाहुरहोरात्रात् षडहादपरे परे| मासात् प्रयाति शुक्रत्वमन्नं पाकक्रमादिभिः| वृव्यादीनि प्रभावेण सद्यः शुक्रादि कुर्वते| प्रायः करोत्यहोरात्रात् कर्मान्यदपि भेषजम्||५४||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸਾਰਃ ਕਿਯਤਾ ਕਾਲੇਨ ਸਪ੍ਤਧਾਟੁਨ੍ ਅਭਿਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤੀਤ੍ਯਾਹ-ਕਿਚਿਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਮਤਤ੍ਰਯਮੇਤਤ੍| ਪਾਕਕ੍ਰਮਾਦਿਭਿਰ੍ਧਾਤੁਪਰਿਣਤੇਃ| ਸ੍ਵਲ੍ਪੈਰ੍ਦਿਨੈਰਸਮ੍ਭਵਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਨਨੁ ਚੈਕਸ੍ਮਨ੍ਨੇਵਾਹ੍ਨਿ ਵਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿਕਰ੍ਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਦਸ੍ਟਂ ਤਤ੍ ਕਥਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਵਸ੍ਯਾਦੀਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਭਾਵਃ ਸਰ੍ਵਾਤਿਸ਼ਾਯਿਨੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਏਕੇਨਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਏਕਾਹਃ ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਮਾਸਭੇਦੇਨ ਮਤਤ੍ਰਯੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦੇਵ ਵਾਗ੍ਭਟਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ-ਪ੍ਰਾਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਵਸ੍ਯਾਦਿ, ਯਾਵਦਨ੍ਯਦਪਿ ਭੇਸਜਂ ਪ੍ਰਾਯਃ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਦੇਵ ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤਿ| ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਘਤਲੇਹਾਦੀਨਾਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਮਾਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਰੋਗੋਪਸ਼ਮਾਖ੍ਯਕਾਰ੍ਯ੍ਯਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾਪਿ ਤੇਸਾਂ ਦਿਨਾਨੁਦਿਨਂ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਕਰ੍ਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਯਤ ਏਵੇਤਿ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਮ੍|| ੫੪||
Adhikarana dhAtumalasaMgrahashlokaH (55) · Śloka 55
ਕਫਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਲਃ ਖੇਸੁ ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦੋ ਨਖਰੋਮ ਚ| ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਸਿਤ੍ਵਗ੍ਵਿਸ਼ਾਮੋਜੋ ਧਾਤੂਨਾਂ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਮਲਾਃ||੫੫||
कफः पित्तं मलः खेषु प्रस्वेदो नखरोम च| स्नेहोऽक्षित्वग्विशामोजो धातूनां क्रमशो मलाः||५५||
🔊 Audio coming soon
ਪੁਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮੇਵ ਸਂਗ੍ਰਹਸ਼੍ਲੋਕੇਨਾਹ-ਕਫ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫਾਦੀਨਿ ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਮਲਾਃ| ਰਸਸ੍ਯ ਕਫੋਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣਨਾਸਿਕਾਦਿਸ੍ਰੋਤੋਮਲਾਃ| ਮੇਦਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦਃ ਅਸ੍ਥ੍ਨੋ ਨਖਰੋਮ| ਮਜ੍ਜੋ ਨੇਤ੍ਰਾਦਿਸ੍ਨੇਹਃ| ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਸਂਗ੍ਰਹਾਦਪੁਨਰੁਕ੍ਤਮ੍|| ੫੫||
Adhikarana samAdyagnInAM kAraNam (56) · Śloka 56
ਸਮਃ ਸਮਾਨੇ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥ ਵਿਸਮੋਗ੍ਨਿਰ੍ਵਿਮਾਰ੍ਗਗੇ| ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮਨ੍ਦੋਸ੍ਮਿਨ੍ਕਫਪੀਡਿਤੇ||੫੬||
समः समाने स्थानस्थ विषमोऽग्निर्विमार्गगे| पित्ताभिमूर्च्छिते तीक्ष्णो मन्दोऽस्मिन्कफपीडिते||५६||
🔊 Audio coming soon
ਅਵਿਕਤਃ ਸਮਾਨਃ ਸਮਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਃ ਕਾਰਣਮ੍| ਵਿਕਤਸ੍ਤੁ ਵਿਸਮਾਦੀਨਾਮ੍|| ੫੬||
Adhikarana agnimUle maraNajIvane (57-6) · Śloka 6
ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯੁਕ੍ਤੇ ਚਿਰਂ ਜੀਵਤ੍ਯਨਾਮਯਃ| ਰੋਗੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਕਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪਾਲਯੇਤ੍||੫੭|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਿਰਾਵਿਭਾਗੋਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||
शान्तेऽग्नौ म्रियते युक्ते चिरं जीवत्यनामयः| रोगी स्याद्विकृते तस्मात्तं प्रयत्नेन पालयेत्||५७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रह- संहितायां शारीरस्थाने सिराविभागोनाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮਨ੍ਯਤ੍|| ੫੭|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਰ੍ਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ