Adhikarana atha sirAvibhAgo nAma ShaShTho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਸਿਰਾਵਿਭਾਗਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः सिराविभागमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlasirAH (2) · Śloka 2
ਦਸ਼ਮੂਲਸਿਰਾ ਹਦਯਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗੇਸ੍ਵੋਜੋ ਨਯਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾ ਹਿ ਸ਼ਰੀਰਚੇਸ੍ਟਾ||੨||
दशमूलसिरा हृदयप्रतिबद्धाः सर्वाङ्गप्रत्यङ्गेष्वोजो नयन्ति| तत्प्रतिबद्धा हि शरीरचेष्टा||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirANAM sa~gkhyA (3) · Śloka 3
ਤਾਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਮਙ੍ਗੁਲਮਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਂ ਯਵਂ ਯਵਾਰ੍ਧਞ੍ਚ ਗਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰੁਮ- ਪਤ੍ਰਸੇਵਨੀਪ੍ਰਤਾਵਨਦ੍ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸਪ੍ਤਸ਼ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੩||
तास्तु द्व्यङ्गुलमङ्गुलमर्धाङ्गुलं यवं यवार्धञ्च गत्वा द्रुम- पत्रसेवनीप्रतावनद्भिद्यमानाः सप्तशतानि भवन्ति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAgatAH sirAstatra vedhya- sirANAM sa~gkhyA ca (4) · Śloka 4
ਤਾਸਾਂ ਚਤੁਃਸ਼ਤੀ ਸ਼ਾਕਾਸੁ| ਤਤ੍ਰ ਸੋਡਸ਼ਾਬ੍ਯਧਨੀਯਾਃ||੪||
तासां चतुःशती शाकासु| तत्र षोडशाब्यधनीयाः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAdhigatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (5) · Śloka 5
ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਂ ਸ਼ਤਮਨ੍ਤਰਾਧੌ| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍||੫||
षट्त्रिंशं शतमन्तराधौ| तत्र द्वात्रिंशत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhagatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (2) · Śloka 2
ਅਤੁਸ੍ਸਸ੍ਟ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤਮੁਰ੍ਧ੍ਵਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍||੨||
अतुष्षष्ट्यधिकं शतमुर्ध्वम्| तत्रापि पञ्चाशत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAsirAvivaraNam (6) · Śloka 6
ਤਾਸਾਮੇਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ ਸ਼ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਨ ਵਿਧ੍ਯੇਜ੍ਜਾ ਲਨ੍ਧਰਾਮ੍| ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਗਤਾਃ||੬||
तासामेकैकस्मिन् सक्थ्नि शतम्| तत्र न विध्येज्जा लन्धराम्| तिस्रश्चाभ्यन्तरगताः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAntarAdhigatasirAvivaraNam (2) · Śloka 2
ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛ੍ਰੋਣ੍ਯਾ ਗੁਦਮੇਢ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਤਾਸਾਂ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਯੋਃ ਕਟੀਕਤਰੁਣਯੋਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਤੋ ਰਕ੍ਸੇਤ੍||੨||
द्वात्रिंशच्छ्रोण्या गुदमेढ्राश्रयाः| तासां द्वे द्वे वङ्क्षणयोः कटीकतरुणयोश्चेत्यष्टौ शस्त्रतो रक्षेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pARshvagatAH sirAH (1) · Śloka 1
ਸੋਡਸ਼ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਸ੍ਤਯੋਰੂਰ੍ਧ੍ਵਗਾਮੇਕੈਕਾਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਧਿਸਂਜ੍ਞਾਮ੍||੧||
षोडश पार्श्वयोस्तयोरूर्ध्वगामेकैकां पार्श्वसन्धिसंज्ञाम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pRuShThagatAH sirAH (2) · Śloka 2
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪਸ੍ਠੇ| ਤਾਸਾਂ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਮੁਭਯਤੋ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਊਰ੍ਧ੍ਵ- ਗਾਮਿਨ੍ਯੌ ਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ|੨|
चतुर्विंशतिः पृष्ठे| तासां पृष्ठवंशमुभयतो द्वे द्वे ऊर्ध्व- गामिन्यौ ताश्चतस्रः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udaragatAH sirAH (2) · Śloka 2
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੁਦਰੇ| ਤਾਂਸਾਂ ਮੇਢ੍ਰਸ੍ਯੋਪਰਿ ਰੋਮਰਾਜੀਮੁਭਯਤੋ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਤਾ ਅਪਿ ਚਤਸ੍ਰਃ||੨||
चतुर्विंशतिरुदरे| तांसां मेढ्रस्योपरि रोमराजीमुभयतो द्वे द्वे ता अपि चतस्रः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vakShogatAH sirAH (7) · Śloka 7
ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਕ੍ਸਸਿ| ਤਾਸਾਂ ਦ੍ਵੇ ਹਦਯੇ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ੍ਤਨਮੁਲਸ੍ਤਨ ਰੋਹਿਤੇਸੁ| ਏਕੈਕਾਪਸ੍ਤਮ੍ਭਾਪਾਲੇਸ੍ਵਿਤਿ| ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼||੭||
चत्वारिंशद्वक्षसि| तासां द्वे हृदये| द्वे च स्तनमुलस्तन रोहितेषु| एकैकापस्तम्भापालेष्विति| ताश्चतुर्दश||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrdhajatrUrdhvasirAvivaraNam (4) · Śloka 4
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮ੍| ਤਾਸਾਂ ਚਤਸ੍ਰੋਸ੍ਟੌ ਚ ਮਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਦ੍ਵੇ ਕਕਾਟਿਕਯੋਃ| ਦ੍ਵੇ ਵਿਧੁਰਯੋਰਿਤਿ ਸੋਡਸ਼ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍||੪||
चतुर्विंशतिर्ग्रीवायाम्| तासां चतस्रोऽष्टौ च मर्मसंज्ञाः| द्वे कृकाटिकयोः| द्वे विधुरयोरिति षोडश शस्त्रेण न स्पृशेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hanugatAH sirAH (1) · Śloka 1
ਹਨ੍ਵੋਃ ਸੋਡਸ਼ ਤਾਸਾਂ ਸਨ੍ਧਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ||੧||
हन्वोः षोडश तासां सन्धिसम्बन्धिन्यौ द्वे||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAgatAH sirAH (4) · Śloka 4
ਸੋਡਸ਼ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਮ੍| ਤਾਸਾਮਧੋ ਦ੍ਵੇ ਰਸਵੇਦਿਨ੍ਯੌ| ਦ੍ਵੇ ਵਾ- ਕ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨ੍ਯੌ| ਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ||੪||
षोडश जिह्वायाम्| तासामधो द्वे रसवेदिन्यौ| द्वे वा- क्प्रवर्त्तिन्यौ| ताश्चतस्रः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsAgatAH sirAH (7) · Śloka 7
ਸਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਨ੍ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ| ਤਯੋਰੁਨ੍ਮੇਸਨਿਮੇਸਕ੍ਰਿਯੇ ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ| ਦ੍ਵੇ ਚਾਪਾ- ਙ੍ਗਯੋਰਿਤਿ ਸਟ੍| ਨਾਸਾਨੇਤ੍ਰਗਤਾਸ੍ਤੁ ਲਲਾਟੇ ਸਸ੍ਟਿਃ| ਤਾਸਾਂ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨੁਗਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ| ਦ੍ਵੇ ਚਾਵਰ੍ਤਯੋਃ| ਏਕਾ ਚ ਸ੍ਥਪਨ੍ਯਾਮਿਤਿ ਸਪ੍ਤ||੭||
षट्पञ्चाशन्नेत्रयोः| तयोरुन्मेषनिमेषक्रिये द्वे-द्वे| द्वे चापा- ङ्गयोरिति षट्| नासानेत्रगतास्तु ललाटे षष्टिः| तासां केशान्तानुगताश्चतस्रः| द्वे चाऽऽवर्तयोः| एका च स्थपन्यामिति सप्त||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNagatAH sirAH (3) · Śloka 3
ਕਰ੍ਣਯੋਃ ਸੋਡਸ਼| ਤਾਸਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਹਿਨ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ| ਤ ਏਵ ਚ ਸ਼ਙ੍ਖਯੋਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸ਼ਙ੍ਖਸਨ੍ਧਿਗਤੇ ਦ੍ਵੇ||੩||
कर्णयोः षोडश| तासां शब्दवाहिन्यौ द्वे| त एव च शङ्खयोस्तासां शङ्खसन्धिगते द्वे||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirogatAH sirAH (8) · Śloka 8
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਮੂਰ੍ਧਨਿ| ਤਾਸਾਮੁਤ੍ਕ੍ਸੇਪਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ| ਸੀਮਨ੍ਤੇਸ੍ਵੇਕੈਕਾਮੇ ਕਾਮਧਿਪਤਾਵਿਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਰਿਹਰੇਤ੍| ਤਥਾਕ੍ਸੁਦ੍ਰਿਕਾਃ ਕੁਟਿਲਾਃ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾਃ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤਾਃ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯਾਃ||੮||
द्वादश मूर्धनि| तासामुत्क्षेपयोर्द्वे| सीमन्तेष्वेकैकामे कामधिपतावित्यष्टौ शस्त्रेण परिहरेत्| तथाक्षुद्रिकाः कुटिलाः सङ्कीर्णाः ग्रन्थिताः सन्धिषु चाशस्त्रकृत्याः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdibhIshca shuddharaktavaha- sirAsa~gkhyAvivaraNam (9) · Śloka 9
ਤਾਸਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤੁਰ੍ਯਾਂਸ਼ਵਿਭਾਗੇਨ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤ- ਮਨਿਲਰਕ੍ਤਂ ਵਹਤਿ| ਏਸ ਵਿਭਾਗਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤੇ- ਸ੍ਵਪਿ| ਸ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯੇਵਂ ਦੇਹਮਨੁਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਦੋਸਾਃ| ਵ੍ਯਤ੍ਯਯੇਨ ਤੁ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ||੯||
तासां यथास्वं तुर्यांशविभागेन पञ्चसप्तत्यधिकं शत- मनिलरक्तं वहति| एष विभागः पित्तश्लेष्मशुद्धरक्ते- ष्वपि| स्थिता ह्येवं देहमनुगृह्णन्ति दोषाः| व्यत्ययेन तु पीडयन्ति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਿਨ੍ਯਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ ਕ੍ਸਣਪੂਰ੍ਣਰਿਕ੍ਤਾ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਬਹਨ੍ਤਿ|੧|
तत्र श्यावारुणाः प्रस्पन्दिन्यः सूक्ष्माः क्षणपूर्णरिक्ता वातरक्तं बहन्ति|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1
ਨੀਲਪੀਤਾਸਿਤਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋਸ੍ਣਾਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਸ੍ਰਾਵਿਣ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਮ੍|੧|
नीलपीतासिताः स्पर्शोष्णाः क्षिप्रस्राविण्यः पित्तरक्तम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kapharaktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1
ਗੌਰ੍ਯ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾਃ ਸ਼ੀਤਃ ਕਣ੍ਡੂਮਤ੍ਯਃ ਕਫਰਕ੍ਤਮ੍|੧|
गौर्य्यः स्निग्धाः स्थिराः शीतः कण्डूमत्यः कफरक्तम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1
ਲਕ੍ਸਣਸਙ੍ਕਰੇ ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਰਕ੍ਤਮ੍||੧||
लक्षणसङ्करे संसर्गसन्निपातरक्तम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddharaktavahasirAlakShaNam (10) · Śloka 10
ਸਮਾਗੂਢਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਰੋਹਿਣ੍ਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਮਿਤਿ||੧੦||
समागूढाः स्निग्धाः रोहिण्यः शुद्धरक्तमिति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhamanIsa~gkhyA (11) · Śloka 11
ਧਮਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ||੧੧||
धमन्यस्तु चतुर्विंशतिः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhamanInAmupayogaH (1) · Śloka 1
ਤਾਭਿਃ ਕਾਯੋਯਮਾਰਾਮ ਇਵ ਜਲਹਾਰਿਣੀਭਿਃ ਕੇਦਾਰ ਇਵ ਕੁਲ੍ਯਾਭਿਰੁਪਸ੍ਨਿਹ੍ਯਤਿ||੧||
ताभिः कायोऽयमाराम इव जलहारिणीभिः केदार इव कुल्याभिरुपस्निह्यति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhamanInAmadhiShThAnam (12) · Śloka 12
ਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਨਾਭਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਨਾਭਿਰਾਰਕੈਰਿਵਾਵਤਾ||੧੨||
ताभिश्च नाभिश्चक्रनाभिरारकैरिवावृता||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAbhyAM visheShataH prANAnAmavasthAnam (13) · Śloka 13
ਤਸ੍ਯਾਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਯਤਸ਼੍ਚ ਸਾਨ੍ਤਰਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍||੧੩||
तस्यां नाभ्यां विशेषेण प्राणा व्यवस्थिताः| यतश्च साऽन्तरग्न्यधिष्ठानम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAbhigatAnAM dhamanInAM prasaraNam (14) · Śloka 14
ਤਾਸਾਂ ਖਲੁ ਧਮਨੀਨਾਂ ਦਸ਼ੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਤਾ ਦਸ਼ਾਧਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਸ੍ਤਿ- ਰ੍ਯ੍ਯਕ੍| ਤਤਸ੍ਤਾਭਿਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮਙ੍ਗਾਵਯਵਾ ਧਾਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤੇ ਆਪਯਾਯ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ||੧੪||
तासां खलु धमनीनां दशोर्ध्वं प्रसृता दशाधश्चतस्रस्ति- र्य्यक्| ततस्ताभिर्यथास्वमङ्गावयवा धार्य्यन्ते आपयाय्यन्ते च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvadhamanInAM punarvibhAgastatkAryya~jca (15) · Śloka 15
ਤਾਸਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਾ ਹਦਯਮਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਤਤਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤੋ ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਰਕ੍ਤਰਸਾਨ੍ ਵਹਤਃ| ਅਸ੍ਟਾਭਿਃ ਸ਼ਬ੍ਦਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਭਾਸਤੇ ਘੋਸਂ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ ਚ| ਦ੍ਵੇ ਚਾਸ਼੍ਰੁ ਵਹਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ੍ਤਨਾਸ਼੍ਰਿਤੇ| ਨਾਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਨਰਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍||੧੫||
तासामूर्ध्वगा हृदयमभिप्रपन्नाः प्रत्येकं त्रिधा जायन्ते| ततस्त्रिंशतो मध्ये द्वे द्वे वातपित्तकफरक्तरसान् वहतः| अष्टाभिः शब्दरूपरसगन्धा गृह्यन्ते| द्वाभ्यां द्वाभ्यां भाषते घोषं करोति स्वपिति प्रतिबुध्यते च| द्वे चाश्रु वहतः| द्वे च स्तनाश्रिते| नार्याः स्तन्यं नरस्य शुक्रम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhogAdhamanInAM punarvibhAgastatkAryya~jca (16) · Śloka 16
ਅਧੋਗਮਾਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਾ ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਦਸ਼ਾਦ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਦ੍ਵੇ ਵਹਤੋਨ੍ਨਂ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯੇਣ| ਦ੍ਵੇ ਤੋਯਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਮੂਤ੍ਰਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍ ਵਹਤੋ ਦ੍ਵੇ ਚ ਮੁਞ੍ਚਤਃ| ਤ ਏਵ ਨਾਰੀਨਾਮਾਰ੍ਤ੍ਤਵਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍ਚੋਨਿਰਸਿਨ੍ਯੌ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧੇ| ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼| ਸ਼ੇਸਾ- ਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਟੌ ਧਮਨ੍ਯਸ੍ਤਿਰਸ਼੍ਚੀਨਾਃ ਸ੍ਵੇਦਮਭਿਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ||੧੬||
अधोगमाः पक्वाशयस्था एवं त्रिधा जायन्ते| तत्र दशाद्याः पूर्ववत्| द्वे वहतोऽन्नं मात्राश्रयेण| द्वे तोयम्| द्वे मूत्रम्| द्वे शुक्रम् वहतो द्वे च मुञ्चतः| त एव नारीनामार्त्तवम्| द्वे वर्चोनिरसिन्यौ स्थूलान्त्रप्रतिबद्धे| एवं द्वादश| शेषा- स्त्वष्टौ धमन्यस्तिरश्चीनाः स्वेदमभितर्पयन्ति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tiryyaggA dhamanInAM vivaraNam (17) · Śloka 17
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਾਮਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸੁਬਹੁਧਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਕ੍||੧੭||
तिर्यग्गामिन्यश्चतस्रो भिद्यमानाः सुबहुधा भवन्तीत्युक्तं प्राक्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nava bAhyAni srotAMsi (18) · Śloka 18
ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪੁਂਸਾ ਨਵ ਕਰ੍ਣੌ ਨੇਤ੍ਰੇ ਨਾਸਾਪੁਟੌ ਮੁਖਂ ਪਾਯੁਰ੍ਮੂਤ੍ਰ- ਪਥਃ||੧੮||
स्रोतांसि पुंसा नव कर्णौ नेत्रे नासापुटौ मुखं पायुर्मूत्र- पथः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmadhikAni srotAMsi (19) · Śloka 19
ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਚ ਤ੍ਰੀਣਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ੍ਤਨੌ ਰਕ੍ਤਪਥਸ਼੍ਚ||੧੯||
अन्यानि च त्रीणि स्त्रीणां स्तनौ रक्तपथश्च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvitAyatanAni srotAMsi (20) · Śloka 20
ਤਥਾਪਰਾਣ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਜੀਵਿਤਾਯਤਨਾਨਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਣੋ- ਦਕਾਨ੍ਨਧਾਤੁਮਲਾਨਾਮਯਨਾਨਿ||੨੦||
तथाऽपराण्यन्तस्स्रोतांसि जीवितायतनानि त्रयोदश प्राणो- दकान्नधातुमलानामयनानि||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANavAhisrotasAM mUlam (21) · Śloka 21
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਵਾਹਿਨਾਂ ਹਦਯਂ ਮੂਲਂ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚ||੨੧||
तत्र प्राणवाहिनां हृदयं मूलं महास्रोतश्च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANavAhisrotasAM dUShaNAni (22) · Śloka 22
ਤਾਨਿ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਰੌਕ੍ਸ੍ਯਪਿਪਾਸਾਕ੍ਸੁਦ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਵੇਗਧਾਰਣਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁ- ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ||੨੨||
तानि धातुक्षयरौक्ष्यपिपासाक्षुद्व्यायामवेगधारणादिभिर्दु- ष्यन्ति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShitAnAM prANavAhisrotasAM lakShaNAni (23) · Śloka 23
ਤਤੋਤਿਸਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਾ ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ੂਲ ਮੁਚ੍ਛ੍ਵਸਨਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਵਾਸਵਤ੍ਸਾਧਨਮ੍|੨੩|
ततोऽतिसृष्टं प्रतिबद्धमल्पाल्पमभीक्ष्णं वा सशब्दशूल मुच्छ्वसनम्| तत्र श्वासवत्साधनम्|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udakavAhinAM srotasAM mUlam (23) · Śloka 23
ਉਦਕਵਾਹਿਨਾਂ ਤਾਲੁ ਮੂਲਂ ਕ੍ਲੋਮ ਚ੧|੨੩|
उदकवाहिनां तालु मूलं क्लोम च१|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udakavAhisrotasAM dUShaNAni (23) · Śloka 23
ਤਾਨ੍ਯਾਮਭਯਾਤਿਪਾਨੋਸ੍ਣਸ਼ੁਸ੍ਕਾਨ੍ਨਕਸਾਯਤਣਨਿਗ੍ਰਹਾਦਿਅਭਿ- ਰ੍ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ੧|੨੩|
तान्यामभयातिपानोष्णशुष्कान्नकषायतृणनिग्रहादिअभि- र्दुष्यन्ति१|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShitAnAmudakavAhisrotasAM lakShaNAni (23) · Śloka 23
ਤਤੋਤਿਤਸ੍ਣਾ ਮੁਖਸ਼ੋਸਃ ਕਰ੍ਣਕ੍ਸ੍ਵੇਡਨਂ ਤਮੋਦਰ੍ਸ਼ਨਞ੍ਚ੧||੨੩||
ततोऽतितृष्णा मुखशोषः कर्णक्ष्वेडनं तमोदर्शनञ्च१||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTodakavahasrotassu cikitsA (24) · Śloka 24
ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਣੋਕ੍ਤਮੌਸਧਮ੍||੨੪||
तत्र तृष्णोक्तमौषधम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annavahasrotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਅਨ੍ਨਵਾਹਿਨਾਮਾਮਾਸ਼ਯੋ ਮੂਲਂ ਵਾਮਪੜ੍ਸ਼੍ਵਞ੍ਚ||੧||
अन्नवाहिनामामाशयो मूलं वामपऱ्श्वञ्च||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annavahasrotoduShTyAdi (25) · Śloka 25
ਤੇਸਾਂ ਦੁਸ੍ਟੌ ਸਰ੍ਵਂ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਿਤੀਯੋਕ੍ਤਮਵਗਚ੍ਛੇਤ੍||੨੫||
तेषां दुष्टौ सर्वं मात्राशितीयोक्तमवगच्छेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasavAhinAM srotasAM mUlAni (1) · Śloka 1
ਰਸਵਾਹਿਨਾਂ ਹਦਯਂ ਮੂਲਂ ਦਸ਼ ਧਮਨ੍ਯਸ਼੍ਚ|੧|
रसवाहिनां हृदयं मूलं दश धमन्यश्च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨਾਂ ਯਕਤ੍ ਪ੍ਲੀਹਾ ਚ|੧|
रक्तवाहिनां यकृत् प्लीहा च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਮਾਂਸਵਾਹਿਨਾਂ ਸ੍ਨਾਯੂਨਿ ਤ੍ਵਕ੍ ਚ|੧|
मांसवाहिनां स्नायूनि त्वक् च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medovAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਮੇਦੋਵਾਹਿਨਾਂ ਵਕ੍ਕੌ ਮਾਂਸਂ ਚ|੧|
मेदोवाहिनां वृक्कौ मांसं च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthivAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਅਸ੍ਥਿਵਾਹਿਨਾਂ ਜਘਨਂ ਮੇਦਸ਼੍ਚ|੧|
अस्थिवाहिनां जघनं मेदश्च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਮਜ੍ਜਵਾਹਿਨਾਂ ਪਰ੍ਵਾਣ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਚ|੧|
मज्जवाहिनां पर्वाण्यस्थीनि च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਾਹਿਨਾਂ ਸ੍ਤਨੌ ਮੁਸ੍ਕੌ ਮਜ੍ਜਾ ਚ|੧|
शुक्रवाहिनां स्तनौ मुष्कौ मज्जा च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਮੂਤ੍ਰਵਾਹਿਨਾਂ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਙ੍ਕ੍ਸੌਣਾ ਚ|੧|
मूत्रवाहिनां बस्तिर्वङ्क्षौणा च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shakRudvAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਸ਼ਕਦ੍ਵਾਹਿਨਾਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਃ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚ|੧|
शकृद्वाहिनां पक्वाशयः स्थूलान्त्रं च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ਸ੍ਵੇਦਵਾਹਿਨਾਂ ਮੇਦੋ ਰੋਮਕੂਪਾਸ਼੍ਚ||੧||
स्वेदवाहिनां मेदो रोमकूपाश्च||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasavahAdisrotasAM dUShaNAdIni (26) · Śloka 26
ਤੇਸਾਂ ਦੂਸਣਂ ਵਿਵਿਧਮਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਮੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਪਥਕ੍- ਪਥਕ੍ ਸਾਧਨਂ ਦੋਸਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਲਕ੍ਸਣੇਨ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍||੨੬||
तेषां दूषणं विविधमहिताहारविहारमुपद्रवान् पृथक्- पृथक् साधनं दोषादिविज्ञानीयाद्यथास्वं वृद्धिक्षयलक्षणेन लक्षयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotasAM viddhalakShaNam (27) · Śloka 27
ਵ੍ਯਧੇ ਤੁ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਭ੍ਰਮਮੋਹਕਮ੍ਪਪ੍ਰਲਾਪਾਧ੍ਮਾਨਸ਼ੂਲਾਰੁਚਿ- ਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਜ੍ਵਰਾਤਿਰੁਧਿਰਸ੍ਰੁਤਿਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਰੋਧਾ ਮਰਣਞ੍ਚ||੨੭||
व्यधे तु स्रोतसां भ्रममोहकम्पप्रलापाध्मानशूलाऽरुचि- तृट्छर्दिज्वरातिरुधिरस्रुतिमूत्रपुरीषरोधा मरणञ्च||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotoviddhaM pratyAkhyAya cikitset (28) · Śloka 28
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯੋਪਚਰੇਤ੍||੨੮||
तस्मात्स्रोतोविद्धं प्रत्याख्यायोपचरेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uddRutashalyasya cikitsanirdeshaH (29) · Śloka 29
ਉਦ੍ਦਤਸ਼ਲ੍ਯਂ ਚ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਵਿਧਾਨੇਨ||੨੯||
उद्दृतशल्यं च सद्योव्रणविधानेन||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAdhamanI srotasAmabhedaH (30) · Śloka 30
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਰੋਤਸਾਮੇਵ ਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਸਿਰਾਧਮਨ੍ਯਃ||੩੦||
तत्र स्रोतसामेव विशेषाः सिराधमन्यः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyamatena sirAdInAM bhinnatvam (31) · Śloka 31
ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਿਰਾਧਮਨੀਸ੍ਰੋਤਸਾਮ੍| ਕੇਵਲਂ ਪਰਸ੍ਪਰਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸਾਤ੍ ਸਦਸ਼ਕਰ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਿਭਕ੍ਤ- ਕਰ੍ਮਣਾਮਪ੍ਯਵਿਭਾਗ ਇਵ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੩੧||
अन्ये त्वन्यत्वमिच्छन्ति सिराधमनीस्रोतसाम्| केवलं परस्परसन्निकर्षात् सदृशकर्मत्वात् सौक्ष्म्याच्च विभक्त- कर्मणामप्यविभाग इव लक्ष्यते||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aparamatena dhAtvavakAshAH srotashshabdAdinAmAH (32) · Śloka 32
ਅਪਰੇ ਪੁਨਰਾਹੁਃ-ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਿਰਾਧਮਨ੍ਯੋ ਰਸਵਾਹਿਨ੍ਯੋ ਨਾਡ੍ਯਃ ਪਨ੍ਥਾਨੋਯਨਾਨਿ ਮਾਰ੍ਗਾਃ ਸ਼ਰੀਰਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਸਂਵ ਤਾਸਂਵਤਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਾਸ਼ਯਾਃ ਕ੍ਸਯਾ ਨਿਕੇਤਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸ਼ਰੀਰੇ ਧਾਤ੍ਵਵਕਾਸ਼ਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ੍ਯਾਲਕ੍ਸ੍ਯਾਣਾਂ ਨਾਮਾਨੀਤਿ||੩੨||
अपरे पुनराहुः-स्रोतांसि सिराधमन्यो रसवाहिन्यो नाड्यः पन्थानोऽयनानि मार्गाः शरीरच्छिद्राणि संवृ तासंवृतानि स्थानान्याशयाः क्षया निकेताश्चेति शरीरे धात्ववकाशानां लक्ष्यालक्ष्याणां नामानीति||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotoduShTyA dhaatuduShTyAdi (3) · Śloka 3
ਤੇ ਚਾਵਕਾਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਃ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਾਨ੍ ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਧਾਤੂਨ੍ ਪ੍ਰਕੋਪਯਨ੍ਤਿ| ਤੇਪਿ ਕੁਪਿਤਾਸ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਚ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ| ਧਾਤਵਸ਼੍ਚ ਧਾਤੂਨ੍||੩||
ते चावकाशाः प्रकुपिताः स्थानस्थान् मार्गस्यांश्च धातून् प्रकोपयन्ति| तेऽपि कुपितास्तानि स्रोतांसि स्रोतांसि च स्रोतांसि| धातवश्च धातून्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShAmeva dUShayitAro doShAH (1) · Śloka 1
ਤੇਸਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਦੂਸਯਿਤਾਰੋ ਦੁਸ੍ਟਾ ਦੋਸਾਃ|੧|
तेषां सर्वेषामेव दूषयितारो दुष्टा दोषाः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnidoShAddoShaduShTiH (1) · Śloka 1
ਤੇ ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਿਦੋਸਾਤ੍|੧|
ते च प्रायशो दुष्यन्त्यग्निदोषात्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agninimittAnyAyurArogyAdIni (1) · Śloka 1
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯਾਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਬਲੋਪਚਯਵਰ੍ਣੌਜਾਂਸਿ|੧|
तस्मात्तनिमित्तान्यायुरारोग्यबलोपचयवर्णौजांसि|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtvagnibhUtAgniprabhRutI- nyagnipratibaddhAnyeva (1) · Śloka 1
ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨ੍ਯੇਵ ਚ ਰਞ੍ਜਕਾਦੀਨਿ ਭੂਤਾਗ੍ਨਯੋ ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਯਸ਼੍ਚ||੧||
तत्प्रतिबद्धान्येव च रञ्जकादीनि भूताग्नयो धात्वग्नयश्च||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvamannamamRutaM viShaM cApakvam (33) · Śloka 33
ਤਥਾਨ੍ਨਮਪਿ ਪਿਤ੍ਤੇਨੈਵ ਪਕ੍ਵਮਮਤਤਾਂ ਯਾਤ੍ਯਪਕ੍ਵਂ ਚ ਵਿਸ- ਤਾਮ੍||੩੩||
तथाऽन्नमपि पित्तेनैव पक्वममृततां यात्यपक्वं च विष- ताम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAcakAgniH (34) · Śloka 34
ਤਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਃ ਪਾਚਕਸਂਜ੍ਞੋਗ੍ਨਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਾਗਭਿਹਿਤਃ||੩੪||
तत्र पित्तविशेषः पाचकसंज्ञोऽग्निरिति प्रागभिहितः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matAntareNAgnisvarUpam (35) · Śloka 35
ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਚਕ੍ਸਤੇ-ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਨਿਤੋ- ਨ੍ਤਰੁਸ੍ਮਾ ਯਥਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਧਿਸ੍ਠਾਨਕਰ੍ਮਾਗ੍ਨਿਰਿਤਿ||੩੫||
अन्ये पुनराचक्षते-दोषधातुमलसन्निपातजनितो- ऽन्तरुष्मा यथानिर्दिष्टाधिष्ठानकर्माग्निरिति||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annasya sthUlapAkakramaH (36) · Śloka 36
ਸ ਖਲੁ ਵਿਧਿਵਦਭ੍ਯਵਹਤਮਨ੍ਨਜਾਤਂ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਕੋਸ੍ਠ- ਮਾਕਸ੍ਟਂ ਦ੍ਰਵੈਰ੍ਵਿਭਿਨ੍ਨਸਙ੍ਘਾਤਂ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਮਦੂਕਤਮਭਿਸਨ੍ਧੁ- ਕ੍ਸਿਤਃ ਸਮਾਨੇਨਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਂ ਸ੍ਥਾਲੀਸ੍ਥਮਿਵਾਮ੍ਬੁਤਣ੍ਡੁਲ- ਮਗ੍ਨਿਰਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਃ ਪਚਤਿ||੩੬||
स खलु विधिवदभ्यवहृतमन्नजातं प्राणेन वायुना कोष्ठ- माकृष्टं द्रवैर्विभिन्नसङ्घातं स्नेहेन मृदूकृतमभिसन्धु- क्षितः समानेनामाशयस्थं स्थालीस्थमिवाम्बुतण्डुल- मग्निरन्तरग्निः पचति||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annasyANupAkakramaH (37) · Śloka 37
ਤਤ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਰਸਮਪਿ ਪਚ੍ਯਮਾਨਮਾਦੌ ਮਧੁਰੀਭੂਤਂ ਕਫਂ ਫੇਨੀ- ਭੂਤਮੁਦੀਰਯਤਿ| ਤਤੋ ਵਿਦਗ੍ਧਮਮ੍ਲੀਭੂਤਮਾਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਚ੍ਯਵ- ਮਾਨਮਚ੍ਛਂ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਕਟੁਕੀਭੂਤ- ਮਨਿਲਮ੍||੩੭||
तत्तु सर्वरसमपि पच्यमानमादौ मधुरीभूतं कफं फेनी- भूतमुदीरयति| ततो विदग्धमम्लीभूतमामाशयात् च्यव- मानमच्छं पित्तम्| प्राप्य च पक्वाशयं कटुकीभूत- मनिलम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhaurikAgnipAkaH (38) · Śloka 38
ਤਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਵਿਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਆਹਾਰੇ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਕਾ ਮਹਾਭੂਤਾ- ਗ੍ਨਯੋ ਵਾਯੁਨਾ ਵ੍ਯਸ੍ਤਾਨ੍ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪਞ੍ਚੈਵ ਭੂਤਗੁਣਾਨਾ- ਹਾਰਸ੍ਥਾਨ੍ ਪਚਨ੍ਤਿ| ਤੇ ਪਕ੍ਵਾਃ ਪੁਨਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮੇਵ ਦੇਹਾਸ਼੍ਰਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਵਿਕਾਰਭੂਤਾਨ੍ ਭੂਤਗੁਣਾਨਾਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਤਿ||੩੮||
ततश्चैवं विक्लिन्नं आहारे पञ्च पञ्चात्मका महाभूता- ग्नयो वायुना व्यस्तान् यथास्वं पञ्चैव भूतगुणाना- हारस्थान् पचन्ति| ते पक्वाः पुनर्यथास्वमेव देहाश्रितांश्च स्वविकारभूतान् भूतगुणानाप्याययन्ति||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sArakiTTavibhajanam (39) · Śloka 39
ਏਵਞ੍ਚ ਪਕ੍ਵਾਦਾਹਾਰਾਦ੍ਵਿਵਿਧੌਸਧਗਰ੍ਭਾਦਿਵ ਸ੍ਨੇਹਾਦਚ੍ਛਃ ਸਾਰ- ਭੂਤੋ ਰਸਾਖ੍ਯਃ ਕਿਟ੍ਟਾਖ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਲੋਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ||੩੯||
एवञ्च पक्वादाहाराद्विविधौषधगर्भादिव स्नेहादच्छः सार- भूतो रसाख्यः किट्टाख्यश्च मलोऽभिनिर्वर्तते||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sArakiTTAByAM srotaHpUraNam (40) · Śloka 40
ਤਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਸਾਰਮਲਾਭ੍ਯਾਂ ਤਦਾਤ੍ਮਕਾਨਾਮੇਵ ਸ਼ਰੀਰਗੁਣਾਨਾਂ ਧਾਤ੍ਵਾਖ਼੍ਯਾਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯ੍ਯੇਣਾਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨ- ਸਨ੍ਤਾਨਮਾਪੂਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤੇ||੪੦||
ताभ्याञ्च सारमलाभ्यां तदात्मकानामेव शरीरगुणानां धात्वाख़्यानां यथास्वं स्रोतांसि पारम्पर्य्येणाविच्छिन्न- सन्तानमापूर्य्यन्ते||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtupoShaNakramaH (41) · Śloka 41
ਸ੍ਰੋਤੋਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯਥਾਵਿਭਾਗਂ ਯਥਾਯਥਮੇਵ ਧਾਤਵਃ ਪੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ||੪੧||
स्रोतोभ्यश्च यथाविभागं यथायथमेव धातवः पुष्यन्ति||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtUnAM mithaH poShyapoShaka- tve~api na pUrvauShAmapacayaH (42) · Śloka 42
ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ੋਪਿ ਚ ਪੁਰ੍ਵੇਸਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਂ ਯਥਾਕਾਲਂ ਸਮ੍ਯਗਾਹਾਰੋਪਯੋਗੇਨ ਪਰਿਣਾਮਵਤਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਨਾਪਚਯੋ ਭਵਤਿ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਧਾਤ੍ਵਾਖ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਾਦਮਲਾਃ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਮੇਵ ਮਾਨਮਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯਥਾਵਯਃਸ਼ਰੀਰਮ੍||੪੨||
उत्तरोत्तरानुप्रवेशोऽपि च पुर्वेषां स्रोतसं यथाकालं सम्यगाहारोपयोगेन परिणामवताप्याय्यमानानां नापचयो भवति| ततश्च धात्वाख्याः प्रसादमलाः स्वं स्वमेव मानमनुवर्तन्ते यथावयःशरीरम्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kramadhAtupariNAmAdinirdeshaH (43) · Śloka 43
ਤਤ੍ਰਾਹਾਰਰਸੋ ਵ੍ਯਾਨਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤੋ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਸੁ ਧਾਤ੍ਵ- ਗ੍ਨਿਸੁ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਪਚ੍ਯਮਾਨਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਭਾਵਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਿਸਮਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਰਕ੍ਤਾਦਿਧਾਤੁਸਂਜ੍ਞਕਃ ਕਾਲਵਦਸ੍ਖਲਿਤਬਲਪ੍ਰਮਾਣੋ ਦੇਹਮੁਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਧਾਤੂਨ੍ ਧਾਤੁਮਲਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ||੪੩||
तत्राऽऽहाररसो व्यानविक्षिप्तो यथास्वं सप्तसु धात्व- ग्निषु क्रमात् पच्यमानः स्वात्मभावप्रच्युतिसमनन्तरमेव प्राप्तरक्तादिधातुसंज्ञकः कालवदस्खलितबलप्रमाणो देहमुर्जयित्वा धातून् धातुमलांश्च पुष्णाति||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrapurIShotpattiH (44) · Śloka 44
ਅਥਾਨ੍ਨਕਿਟ੍ਟਮਚ੍ਛਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਘਨਂ ਸ਼ਕਤ੍|੪੪|
अथान्नकिट्टमच्छं मूत्रं घनं शकृत्|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasasya sArakiTTe (44) · Śloka 44
ਰਸਸ੍ਯ ਸਾਰੋ ਰਕ੍ਤਂ ਮਲਃ ਕਫੋ ਲਸੀਕਾ ਚ੧|੪੪|
रसस्य सारो रक्तं मलः कफो लसीका च१|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasya sArakiTTe (44) · Śloka 44
ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਾਰੋ ਮਾਂਸਂ ਕਣ੍ਡਰਾਃ ਸਿਰਾਸ਼੍ਚ| ਮਲਃ ਪਿਤ੍ਤਮ੍ ੨|੪੪|
रक्तस्य सारो मांसं कण्डराः सिराश्च| मलः पित्तम् २|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsasya sArakiTTe (44) · Śloka 44
ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਸਾਰੋ ਮੇਦਸ੍ਤ੍ਵਚੋ ਵਸਾ ਚ| ਕਿਟ੍ਟਂ ਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿ- ਨਾਸਿਕਾਸ੍ਯਰੋਮਕੂਪਪ੍ਰਜਨਨਮਲਾਃ ੨|੪੪|
मांसस्य सारो मेदस्त्वचो वसा च| किट्टं कर्णाक्षि- नासिकास्यरोमकूपप्रजननमलाः २|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medasaH sArakiTTe (44) · Śloka 44
ਮੇਦਸਃ ਸਾਰੋਸ੍ਥਿਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧਯਃ| ਕਿਟ੍ਟਂ ਸ੍ਵੇਦਃ ੨|੪੪|
मेदसः सारोऽस्थिस्नायुसन्धयः| किट्टं स्वेदः २|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthnaH sArakiTTe (44) · Śloka 44
ਅਸ੍ਥ੍ਨਃ ਸਾਰੋ ਮਜ੍ਜਾ| ਕਿਟ੍ਟਂ ਕੇਸ਼ਰੋਮਨਖਾਃ ੨||੪੪||
अस्थ्नः सारो मज्जा| किट्टं केशरोमनखाः २||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majj~jaH sArakiTTe (45) · Śloka 45
ਮਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਸਾਰਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਮਲੋਕ੍ਸਿਵਿਟ੍ਤ੍ਵਚਾਂ ਸ੍ਨੇਹਃ||੪੫||
मज्ज्ञस्तु सारः शुक्रं मलोऽक्षिविट्त्वचां स्नेहः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrasya sAraH (46) · Śloka 46
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਰਮੋਜਃ| ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਤਯਾਸ੍ਯ ਮਲਾਭਾਵਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਤ ਏਵ ਤਸ੍ਯ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਾਕਮ੍| ਅਪਰੇ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਾਰਂ ਗਰ੍ਭਮੇਵਾਮਨਨ੍ਤਿ|੪੬|
शुक्रस्य सारमोजः| अत्यन्तशुद्धतयाऽस्य मलाभावः| अन्ये पुनरत एव तस्य नेच्छन्ति पाकम्| अपरे पुनः शुक्रसारं गर्भमेवामनन्ति|४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrasya sAraH (46) · Śloka 46
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਰਮੋਜਃ| ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਤਯਾਸ੍ਯ ਮਲਾਭਾਵਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਤ ਏਵ ਤਸ੍ਯ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਾਕਮ੍| ਅਪਰੇ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਾਰਂ ਗਰ੍ਭਮੇਵਾਮਨਨ੍ਤਿ||੪੬||
शुक्रस्य सारमोजः| अत्यन्तशुद्धतयाऽस्य मलाभावः| अन्ये पुनरत एव तस्य नेच्छन्ति पाकम्| अपरे पुनः शुक्रसारं गर्भमेवामनन्ति||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcAtmakasya vAyorutpattiH (47) · Śloka 47
ਵਾਯੁਃ ਪੁਨਰਗ੍ਨੇਰਾਹਾਰਸ੍ਯ ਚ ਬਹ੍ਵਲ੍ਪਤਯਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੂ- ਰ੍ਚ੍ਛਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਦਮੁਰ੍ਤ੍ਤਃ ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਨੀਸਚ੍ਛਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਚੁਰੋਲ੍ਪੋ ਵਾ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਤਿ||੪੭||
वायुः पुनरग्नेराहारस्य च बह्वल्पतया तस्मात्तस्मान्मू- र्च्छनाविशेषादमुर्त्तः शब्दवानीषच्छब्दः प्रचुरोऽल्पो वा पञ्चात्मा कोष्ठे प्रादुर्भवति||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarve~annamayA bhAvAH' kramadhAtuvAda- siddhAntopasaMhAraH (48) · Śloka 48
ਏਵਂ ਚ ਕਤ੍ਵਾਨ੍ਨਮਯਾ ਏਵ ਦੇਹੇ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਵਾਃ| ਤੇਨੈਵ ਚੇਦਮੇਵਂ ਚਿਰੇਣ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਃ ਸ਼ਰੀਰਯਨ੍ਤ੍ਰਮਨਵਰਤਪ੍ਰਵਾਹੇਣ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਬਲੋਪਚਯਯੁਕ੍ਤਂ ਯਾਵਤ੍ ਕਰ੍ਮੋਪਾਦਾਨਂ ਯਾਪ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਤ੍ਵਨ੍ਨਰਸੋਕ੍ਸੇਪਣਾਦ੍ਵਿਬਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਸਾ ਵਾ ਯਥਾਵਦਨ- ਭਿਸਨ੍ਧੀਯਮਾਨਧਾਤੁਪ੍ਰਵਾਹਮਨ੍ਤਰਾ ਵ੍ਯਵਚ੍ਛਿਦ੍ਯਤੇ| ਵ੍ਯਾਧਿ ਭਾਜਨਂ ਵਾ ਭਵਤਿ||੪੮||
एवं च कृत्वाऽन्नमया एव देहे सर्वे भावाः| तेनैव चेदमेवं चिरेण व्याप्तमन्तर्बहिः शरीरयन्त्रमनवरतप्रवाहेण स्वास्थ्यबलोपचययुक्तं यावत् कर्मोपादानं याप्यते| अन्यथा त्वन्नरसोक्षेपणाद्विबद्धस्रोतसा वा यथावदन- भिसन्धीयमानधातुप्रवाहमन्तरा व्यवच्छिद्यते| व्याधि भाजनं वा भवति||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyamatena rasAdidhAtusambhavakramaH (49) · Śloka 49
ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ-ਅਭ੍ਯਵਹਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਯ ਕਣ੍ਠ- ਨਾਡੀਪ੍ਰਲੁਠਿਤਸ੍ਯ ਮਹਾਨਿਮ੍ਨਮਵਤੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਯੋ ਯ ਏਵਾਂਸ਼ਃ ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਨਾਵਲੀਢਃ ਪਾਕਮੁਪਨੀਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਸਾ- ਦਾਖ੍ਯੋ ਰਸਲੇਸ਼ੋਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਸਮਨਨ੍ਤਰਂ ਸਮਂ ਸਮਸ੍ਤਧਾਤੁਸੁ ਸਂਵਤਾਸਂਵਤੈਃ ਪ੍ਰਵਿਸਤੋ ਵਿਵਤਮੁਖੇਸ੍ਵਾਸਨ੍ਨੇਸੁ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਭੂਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਥਮਤਰਂ ਚਾਨ੍ਵੇਤਿ| ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਯੇਣੇਤਰੇਸ੍ਵਪਿ| ਏਵਮਨ੍ਨਰ ਏਵ ਸਾਕ੍ਸਾਤ੍ਸਰ੍ਵਧਾਤੂਨ੍ ਕੇਨਚਿਦੇਵ ਕਾਲਭੇਦੇਨ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ ਨ ਪੁਨਰ੍ਧਾਤਵੋ ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰਤਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪੋਪਮਰ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਃ ਇਤਿ|੪੯|
अन्ये तु वर्णयन्ति-अभ्यवहृतमात्रस्याहाऽऽरस्य कण्ठ- नाडीप्रलुठितस्य महानिम्नमवतीर्णस्य यो य एवांशः कायाग्निनाऽवलीढः पाकमुपनीयते तस्य तस्यैव प्रसा- दाख्यो रसलेशोऽभिनिर्वृत्तिसमनन्तरं समं समस्तधातुषु संवृतासंवृतैः प्रविसृतो विवृतमुखेष्वासन्नेषु स्रोतस्सु भूयान् प्रथमतरं चान्वेति| पर्य्यायेणेतरेष्वपि| एवमन्नर एव साक्षात्सर्वधातून् केनचिदेव कालभेदेन पुष्णाति न पुनर्धातवो धात्वन्तरतां स्वरूपोपमर्देन प्रतिपद्यः इति|४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balabhedenAgneshcAturvidhyam (49) · Śloka 49
ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਬਲਭੇਦੇਨ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧੋ ਭਵਤਿ| ਸਮੋ ਵਿਸਮ- ਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ੨|੪੯|
अग्निस्तु बलभेदेन चतुर्विधो भवति| समो विषम- स्तीक्ष्णो मन्दश्च २|४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samAgnilakShaNam (49) · Śloka 49
ਤਤ੍ਰ ਸਮੋ ਯਃ ਸਮ੍ਯਗੇਵੋਪਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਚਤਿ੧|੪੯|
तत्र समो यः सम्यगेवोपयुक्तमन्नं सम्यक् पचति१|४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamAgnilakShaNam (49) · Śloka 49
ਵਿਸਮੋਸਮ੍ਯਗਪ੍ਯਪਯੁਕ੍ਤਂ ਪਚਤਿ ਸਮ੍ਯਗਪਿ ਚ ਨ ਪਚਤਿ ੧||੪੯||
विषमोऽसम्यगप्यपयुक्तं पचति सम्यगपि च न पचति १||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNAgnilakShaNam (2) · Śloka 2
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸਮ੍ਯਗਪ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤਮਾਸ਼ੁ ਪਚਤਿ| ਸ ਏਵ ਵਰ੍ਧਮਾਨੋ ਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਭਵਤਿ||੨||
तीक्ष्णोऽसम्यगप्युपयुक्तमाशु पचति| स एव वर्धमानो ऽत्यग्निर्भवति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAgnilakShaNam (1) · Śloka 1
ਮਨ੍ਦਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਯਗਪ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤਮੁਦਰਗੌਰਵਾਧ੍ਮਾਨਵਿਬਨ੍ਧਾਟੋ- ਪਾਤ੍ਰਕੂਜਨਮੁਖਸ਼ੋਸਵਾਯੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦੀਨ੍ਯਾਮਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਦਰ੍ਸ਼- ਯਿਤ੍ਵਾ ਚਿਰਾਤ੍ ਪਚਤਿ||੧||
मन्दस्तु सम्यगप्युपयुक्तमुदरगौरवाध्मानविबन्धाटो- पात्रकूजनमुखशोषवायुस्तम्भादीन्यामलिङ्गानि दर्श- यित्वा चिरात् पचति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jATharAgneH rakShaNIyatvaM tatra kramashca (50) · Śloka 50
ਬਾਹ੍ਯੇਨਾਪਿ ਚ ਜ੍ਵਾਲਾਙ੍ਗਾਰਾਤ੍ਮਕੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਨੈਕਾਕਾਰਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਪਾਕੋ ਭਵਤਿ| ਕਿਮੁਤਾਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯੇਣੋਸ੍ਣਾਤ੍ਮਨਾ ਸਮੇਨਾਪਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤੋ ਰਕ੍ਸੇਤ੍||੫੦||
बाह्येनापि च ज्वालाङ्गारात्मकेनाग्निना नैकाकारः सर्वदा पाको भवति| किमुतान्तराश्रयेणोष्णात्मना समेनापि| तस्मात् तं प्रयत्नतो रक्षेत्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnInAM rakShaNaM vaiShamye cikitsA ca (51) · Śloka 51
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵਰੇਣ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ ਸਮਂ ਯਥਾਸ੍ਵਮਪਰੇਣੇਤਰਾਨ੍ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਪਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰੇਣ ਪਰਿਪਾਲਯੇਦ੍ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮਣਿਯੋਕ੍ਤੇਨ ਚ ਵਾਤਾਦਿਸਾਧਨੇਨ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਵਿਹਿਤੈਸ਼੍ਚੈਸਧਵ੍ਯਾਯਾਮਮ- ਯੋਗੈਰਿਤਿ||੫੧||
तत्र प्रवरेण सात्म्येन समं यथास्वमपरेणेतरान् क्रमशः सात्म्यमापाद्य प्रवरेण परिपालयेद्दोषोपक्रमणियोक्तेन च वातादिसाधनेन ग्रहणीरोगविहितैश्चैषधव्यायामम- योगैरिति||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotasAM lakShaNam (2) · Śloka 2
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸ੍ਵਧਾਤੁਸਮਵਰ੍ਣਾਨਿ ਵਤ੍ਤਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਯਣੂਨਿ ਚ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਦੀਰ੍ਘਾਣ੍ਯਾਕਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਾਨਸਦਸ਼ਾਨਿ ਚ|੨|
भवति चात्र- स्वधातुसमवर्णानि वृत्तस्थूलान्यणूनि च| स्रोतांसि दीर्घाण्याकृत्या प्रतानसदृशानि च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotodUShakaH AhAraH vihArashca (2) · Śloka 2
ਆਹਾਰਸ਼੍ਚ ਵਿਹਾਰਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਗੁਣੈਃ ਸਮਃ| ਧਾਤੁਭਿਰ੍ਵਿਗੁਣੋ ਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ ਪ੍ਰਦੂਸਕਃ||੨||
आहारश्च विहारश्च यः स्याद्दोषगुणैः समः| धातुभिर्विगुणो यश्च स्रोतसां स प्रदूषकः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotoduShTilakShaNam (52) · Śloka 52
ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸਙ੍ਗੋ ਵਾ ਸਿਰਾਣਾਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯੋਪਿ ਵਾ| ਵਿਮਾਰ੍ਗਤੋ ਵਾ ਗਮਨਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਦੁਸ੍ਟਿਲਕ੍ਸਣਮ੍||੫੨||
अतिप्रवृत्तिः सङ्गो वा सिराणां ग्रन्थयोऽपि वा| विमार्गतो वा गमनं स्रोतसां दुष्टिलक्षणम्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotodvArANAM svarUpam (53) · Śloka 53
ਬਿਸਾਨਾਮਿਵ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਦੂਰਂ ਵਿਪ੍ਰਸਤਾਨਿ ਚ| ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਦੇਹੇ ਰਸੋ ਯੈਰੁਪਚੀਯਤੇ||੫੩||
बिसानामिव सूक्ष्माणि दूरं विप्रसृतानि च| द्वाराणि स्रोतसां देहे रसो यैरुपचीयते||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annasya shukratvaprAptikAle matabhedAH (54) · Śloka 54
ਕੇਚਿਦਾਹੁਰਹੋਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਸਡਹਾਦਪਰੇ ਪਰੇ| ਮਾਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਤ੍ਵਮਨ੍ਨਂ ਪਾਕਕ੍ਰਮਾਦਿਭਿਃ| ਵਵ੍ਯਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਪ੍ਰਾਯਃ ਕਰੋਤ੍ਯਹੋਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਯਦਪਿ ਭੇਸਜਮ੍||੫੪||
केचिदाहुरहोरात्रात् षडहादपरे परे| मासात् प्रयाति शुक्रत्वमन्नं पाकक्रमादिभिः| वृव्यादीनि प्रभावेण सद्यः शुक्रादि कुर्वते| प्रायः करोत्यहोरात्रात् कर्मान्यदपि भेषजम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtumalasaMgrahashlokaH (55) · Śloka 55
ਕਫਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਲਃ ਖੇਸੁ ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦੋ ਨਖਰੋਮ ਚ| ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਸਿਤ੍ਵਗ੍ਵਿਸ਼ਾਮੋਜੋ ਧਾਤੂਨਾਂ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਮਲਾਃ||੫੫||
कफः पित्तं मलः खेषु प्रस्वेदो नखरोम च| स्नेहोऽक्षित्वग्विशामोजो धातूनां क्रमशो मलाः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samAdyagnInAM kAraNam (56) · Śloka 56
ਸਮਃ ਸਮਾਨੇ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥ ਵਿਸਮੋਗ੍ਨਿਰ੍ਵਿਮਾਰ੍ਗਗੇ| ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮਨ੍ਦੋਸ੍ਮਿਨ੍ਕਫਪੀਡਿਤੇ||੫੬||
समः समाने स्थानस्थ विषमोऽग्निर्विमार्गगे| पित्ताभिमूर्च्छिते तीक्ष्णो मन्दोऽस्मिन्कफपीडिते||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnimUle maraNajIvane (57-6) · Śloka 6
ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯੁਕ੍ਤੇ ਚਿਰਂ ਜੀਵਤ੍ਯਨਾਮਯਃ| ਰੋਗੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਕਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪਾਲਯੇਤ੍||੫੭|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਿਰਾਵਿਭਾਗੋਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||
शान्तेऽग्नौ म्रियते युक्ते चिरं जीवत्यनामयः| रोगी स्याद्विकृते तस्मात्तं प्रयत्नेन पालयेत्||५७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रह- संहितायां शारीरस्थाने सिराविभागोनाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon