6. sirāvibhāgaḥ

Adhikarana atha sirAvibhAgo nAma ShaShTho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತಃ ಸಿರಾವಿಭಾಗಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯೇ ಶರೀರಾವಯವಭೇದೇ ಸ್ವಲ್ಪವ್ಯಕ್ತತ್ವಾತ್ ಸಿರಾದಿರ್ನಿರ್ಣೀತಶೇಷಸ್ತತ್ರಾಪಿ ಸಿರಾಣಾಂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾನ್ನಿರ್ಣಯಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಃ|| ೧||

Adhikarana dashamUlasirAH (2) · Śloka 2

ದಶಮೂಲಸಿರಾ ಹೃದಯಪ್ರತಿಬದ್ಧಾಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗೇಷ್ವೋಜೋ ನಯನ್ತಿ| ತತ್ಪ್ರತಿಬದ್ಧಾ ಹಿ ಶರೀರಚೇಷ್ಟಾ||೨||

ದಶಮುಲಸಿರಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮೂಲಸಿರಾಃ ಪ್ರಧಾನಸಿರಾಃ| ತತೋ ಹಿ ಸರ್ವಾಃ ಸಿರಾಃ ಭವನ್ತಿ| ತಾ ಅಙ್ಗೇಷು ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗೇಷು ಚೌಜೋ ನಯನ್ತಿ|| ೨||

Adhikarana sirANAM sa~gkhyA (3) · Śloka 3

ತಾಸ್ತು ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಮಙ್ಗುಲಮರ್ಧಾಙ್ಗುಲಂ ಯವಂ ಯವಾರ್ಧಞ್ಚ ಗತ್ವಾ ದ್ರುಮ- ಪತ್ರಸೇವನೀಪ್ರತಾವನದ್ಭಿದ್ಯಮಾನಾಃ ಸಪ್ತಶತಾನಿ ಭವನ್ತಿ||೩||

ತಾಃ ಪ್ರಭಿದ್ಯಮಾನಾಃ ದ್ರುಮಪತ್ರರೇಖಾಪ್ರತಾನವತ್ ಸಪ್ತಶತಾನಿ ಸಿರಾಣಾಂ ಭವನ್ತಿ| ತೇನೈದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ತಾ ಹೃದಯಪ್ರತಿಬದ್ಧಾ ದಶ ಸಿರಾ ಹೃದಯಾದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಗತ್ವಾ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರತಾನಂ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ| ತತ ಅಙ್ಗುಲಂ ಗತ್ವಾ ದ್ವಿತೀಯಮ್| ತತ ಅರ್ಧಮಙ್ಗುಲಂ ಗತ್ವಾ ತೄತೀಯಮ್| ತತೋ ಯವಂ ಗತ್ವಾ ಚತುರ್ಥಮ್| ತತೋಽಪಿ ಯವಾರ್ಧಂ ಗತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮಮಿತಿ| ತತೋ ನ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ| ಸರ್ವೇಷು ಚೈವಂ ಭಿದ್ಯಮಾನಾ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಂ ಯಾವದ್ಭೇದೋಽಸ್ತಿ| ಸಪ್ತಶತಾನಿ ಪ್ರತಾನಾನಾಂ ದೀರ್ಘಾಣಾಂ ಭವನ್ತಿ|| ೩||

Adhikarana shAkhAgatAH sirAstatra vedhya- sirANAM sa~gkhyA ca (4) · Śloka 4

ತಾಸಾಂ ಚತುಃಶತೀ ಶಾಕಾಸು| ತತ್ರ ಷೋಡಶಾಬ್ಯಧನೀಯಾಃ||೪||

ತಾಭ್ಯಶ್ಚತ್ವಾರಿ ಶತಾನಿ ಚತಸೃಷು ಶಾಖಾಸು| ತತ್ರೇತಿ ಚತುಶ್ಶತ್ಯಾಂ ಷೋಡಶಾ ವ್ಯಧನೀಯಾಃ|| ೪||

Adhikarana antarAdhigatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (5) · Śloka 5

ಷಟ್ತ್ರಿಂಶಂ ಶತಮನ್ತರಾಧೌ| ತತ್ರ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್||೫||

ಅನ್ತರಾಧೌ ತು ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ ಶತಮ್| ತತ್ರ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದವ್ಯಧನೀಯಾ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|| ೫||

Adhikarana mUrddhagatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (2) · Śloka 2

ಅತುಷ್ಷಷ್ಟ್ಯಧಿಕಂ ಶತಮುರ್ಧ್ವಮ್| ತತ್ರಾಪಿ ಪಞ್ಚಾಶತ್||೨||

Adhikarana shAkhAsirAvivaraNam (6) · Śloka 6

ತಾಸಾಮೇಕೈಕಸ್ಮಿನ್ ಸಕ್ಥ್ನಿ ಶತಮ್| ತತ್ರ ನ ವಿಧ್ಯೇಜ್ಜಾ ಲನ್ಧರಾಮ್| ತಿಸ್ರಶ್ಚಾಭ್ಯನ್ತರಗತಾಃ||೬||

ತತ್ರ ಷೋಡಶ ಶಾಖಾಸು ಚತಸೃಷ್ವವಧನೀಯಾ ಉಕ್ತಾಸ್ತತ್ರೈಕಾ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಜಾಲನ್ಧರಾ ತಿಸ್ರಶ್ಚಾಭ್ಯನ್ತರಸಮಾಶ್ರಯಾ ಅವೇಧ್ಯಾಃ|| ೬||

Adhikarana tatrAntarAdhigatasirAvivaraNam (2) · Śloka 2

ದ್ವಾತ್ರಿಂಶಚ್ಛ್ರೋಣ್ಯಾ ಗುದಮೇಢ್ರಾಶ್ರಯಾಃ| ತಾಸಾಂ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ವಙ್ಕ್ಷಣಯೋಃ ಕಟೀಕತರುಣಯೋಶ್ಚೇತ್ಯಷ್ಟೌ ಶಸ್ತ್ರತೋ ರಕ್ಷೇತ್||೨||

Adhikarana pARshvagatAH sirAH (1) · Śloka 1

ಷೋಡಶ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಸ್ತಯೋರೂರ್ಧ್ವಗಾಮೇಕೈಕಾಂ ಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧಿಸಂಜ್ಞಾಮ್||೧||

Adhikarana pRuShThagatAH sirAH (2) · Śloka 2

ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ಪೃಷ್ಠೇ| ತಾಸಾಂ ಪೃಷ್ಠವಂಶಮುಭಯತೋ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಊರ್ಧ್ವ- ಗಾಮಿನ್ಯೌ ತಾಶ್ಚತಸ್ರಃ|೨|

Adhikarana udaragatAH sirAH (2) · Śloka 2

ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರುದರೇ| ತಾಂಸಾಂ ಮೇಢ್ರಸ್ಯೋಪರಿ ರೋಮರಾಜೀಮುಭಯತೋ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ತಾ ಅಪಿ ಚತಸ್ರಃ||೨||

Adhikarana vakShogatAH sirAH (7) · Śloka 7

ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ವಕ್ಷಸಿ| ತಾಸಾಂ ದ್ವೇ ಹೃದಯೇ| ದ್ವೇ ಚ ಸ್ತನಮುಲಸ್ತನ ರೋಹಿತೇಷು| ಏಕೈಕಾಪಸ್ತಮ್ಭಾಪಾಲೇಷ್ವಿತಿ| ತಾಶ್ಚತುರ್ದಶ||೭||

ಆಗ್ರೀವಾಮುಲಾದಾಽಽಚೋರುಸನ್ಧೇರನ್ತರಾಧಿಃ| ತತ್ರ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶಚ್ಛತಂ ಸಿರಾಣಾಮ್| ತದ್ಯಥಾ-ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ ಶ್ರೋಣ್ಯಾಮ್| ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ ಷೋಡಶ| ಪೃಷ್ಠೇ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ| ಉರಸಿ ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್| ಇತಿ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶಚ್ಛತಮನ್ತರಾಧೌ ಸಿರಾಣಾಮ್| 'ತತ್ರ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದವ್ಯಧನೀಯಾಃ' ಇತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತತ್ಪ್ರದರ್ಶ್ಯತೇ-ಅಷ್ಟೌ ಶ್ರೋಣ್ಯಾಮ್| ವಙ್ಕ್ಷಣ ಉಭಯತ್ರ ಚತಸ್ರಃ| ಕಟೀಕತರುಣಾಖ್ಯಯೋರ್ಮರ್ಮಣೋಶ್ಚತಸ್ರ ಇತ್ಯಷ್ಟೌ| ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ದ್ವೌ| ದ್ವಯೋಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರೇಕೈಕಾಮೂರ್ಧ್ವಗಾಮ್| ಪೃಷ್ಠೇ ಚತಸ್ರಃ| ಪೃಷ್ಠವಂಶಸ್ಯೈಕಸ್ಮಿನ್ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಊರ್ಧ್ವಗಾಮಿನ್ಯೌ ದ್ವೇ| ಅಪರಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ದ್ವೇ ಇತಿ| ಜಠರೇ ಚತಸ್ರಃ ರೋಮರಾಜ್ಯಾಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ದ್ವಯೋರ್ದ್ವೇ-ದ್ವೇ ಇತಿ| ಉರಸಿ ಚತುರ್ದಶ| ತತ್ರ ದ್ವೇ ಹೃದಯೇ| ದ್ವೇ-ದ್ವೇ ದ್ವಯೋಃ ಸ್ತನಮುಲಯೋಃ| ಇತಿ ಚತಸ್ರಃ| ಸ್ತನರೋಹಿತಯೋಶ್ಚತಸ್ರಃ| ಅಪಸ್ತಮ್ಭಯೋರೇಕೈಕಾ| ತಥಾಽಽಪಾಲಾಪಯೋರಪಿ| ಏವಂ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದನ್ತರಾಧಾವವ್ಯಧನೀಯಾಃ|| ೭||

Adhikarana mUrdhajatrUrdhvasirAvivaraNam (4) · Śloka 4

ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರ್ಗ್ರೀವಾಯಾಮ್| ತಾಸಾಂ ಚತಸ್ರೋಽಷ್ಟೌ ಚ ಮರ್ಮಸಂಜ್ಞಾಃ| ದ್ವೇ ಕೃಕಾಟಿಕಯೋಃ| ದ್ವೇ ವಿಧುರಯೋರಿತಿ ಷೋಡಶ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ನ ಸ್ಪೃಶೇತ್||೪||

Adhikarana hanugatAH sirAH (1) · Śloka 1

ಹನ್ವೋಃ ಷೋಡಶ ತಾಸಾಂ ಸನ್ಧಿಸಮ್ಬನ್ಧಿನ್ಯೌ ದ್ವೇ||೧||

Adhikarana jihvAgatAH sirAH (4) · Śloka 4

ಷೋಡಶ ಜಿಹ್ವಾಯಾಮ್| ತಾಸಾಮಧೋ ದ್ವೇ ರಸವೇದಿನ್ಯೌ| ದ್ವೇ ವಾ- ಕ್ಪ್ರವರ್ತ್ತಿನ್ಯೌ| ತಾಶ್ಚತಸ್ರಃ||೪||

Adhikarana nAsAgatAH sirAH (7) · Śloka 7

ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶನ್ನೇತ್ರಯೋಃ| ತಯೋರುನ್ಮೇಷನಿಮೇಷಕ್ರಿಯೇ ದ್ವೇ-ದ್ವೇ| ದ್ವೇ ಚಾಪಾ- ಙ್ಗಯೋರಿತಿ ಷಟ್| ನಾಸಾನೇತ್ರಗತಾಸ್ತು ಲಲಾಟೇ ಷಷ್ಟಿಃ| ತಾಸಾಂ ಕೇಶಾನ್ತಾನುಗತಾಶ್ಚತಸ್ರಃ| ದ್ವೇ ಚಾಽಽವರ್ತಯೋಃ| ಏಕಾ ಚ ಸ್ಥಪನ್ಯಾಮಿತಿ ಸಪ್ತ||೭||

Adhikarana karNagatAH sirAH (3) · Śloka 3

ಕರ್ಣಯೋಃ ಷೋಡಶ| ತಾಸಾಂ ಶಬ್ದವಾಹಿನ್ಯೌ ದ್ವೇ| ತ ಏವ ಚ ಶಙ್ಖಯೋಸ್ತಾಸಾಂ ಶಙ್ಖಸನ್ಧಿಗತೇ ದ್ವೇ||೩||

Adhikarana shirogatAH sirAH (8) · Śloka 8

ದ್ವಾದಶ ಮೂರ್ಧನಿ| ತಾಸಾಮುತ್ಕ್ಷೇಪಯೋರ್ದ್ವೇ| ಸೀಮನ್ತೇಷ್ವೇಕೈಕಾಮೇ ಕಾಮಧಿಪತಾವಿತ್ಯಷ್ಟೌ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪರಿಹರೇತ್| ತಥಾಕ್ಷುದ್ರಿಕಾಃ ಕುಟಿಲಾಃ ಸಙ್ಕೀರ್ಣಾಃ ಗ್ರನ್ಥಿತಾಃ ಸನ್ಧಿಷು ಚಾಶಸ್ತ್ರಕೃತ್ಯಾಃ||೮||

ಚತುಷ್ಷ್ಟ್ಯಧಿಕಂ ಶತಮುರ್ಧ್ವಂ ಶಿರಸಿ ಸಿರಾಣಾಮಿತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತದ್ವಿಭಜತೇ-ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ಹನ್ವೋರ್ದ್ವಯೋಃ ಷೋಡಶ| ಷೋಡಶ ಜಿಹ್ವಾಯಾಮ್| ನಾಸಾಯಾಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ನೇತ್ರಯೋಃ ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶತ್| ಲಲಾಟೇ ಷಷ್ಟಿರ್ನಾಸಾನೇತ್ರಾಶ್ರಿತಾಸ್ತಾಭ್ಯೋಽನನ್ಯಾ ಅತೋ ನ ಗಣ್ಯನ್ತೇ| ಕರ್ಣಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ ಷೋಡಶ ಸಿರಾಸ್ತಾ ಏವ ಶಙ್ಖಾಶಿರ್ತಾ ಅತಸ್ತತ್ರಸ್ಥಾ ನ ಗಣ್ಯನ್ತೇ| ಮುರ್ಧ್ನಿ ದ್ವಾದಶೇತಿ ಚತುಷ್ಷಷ್ಟ್ಯಧಿಕಂ ಶತಮ್| ಅತ್ರ 'ಪಞ್ಚಾಶದವ್ಯಧನೀಯಾಃ' ಇತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತದುಚ್ಯತೇ-ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ಷೋಡಶ| ಚತುಸ್ರೋ ಮರ್ಮಸಂಜ್ಞಾಃ| ದ್ವೇ ನೀಲೇ ದ್ವೇ ಮನ್ಯೇ ಇತಿ ಚತಸ್ರಃ| ಅಷ್ಟೌ ಮರ್ಮಸಂಜ್ಞಾಃ ಮಾತೃಕಾ ಇತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಃ| ದ್ವೇ ದ್ವಯೋಃ ಕೃಕಾಟಿಕಯೋಃ| ದ್ವೇ ಚ ವಿಧುರಯೋರಿತಿ ಷೋಡಶ| ಹನ್ವೋರ್ದ್ವಯೋಃ| ದ್ವೇ ಹನುಸನ್ಧಿಬನ್ಧನಕರ್ಮಣೀ| ಜಿಹ್ವಾಯಾಂ ಚತಸ್ರಃ| ದ್ವೇ ರಸಬೋಧನೇ ಜಿಹ್ವಾಯಾ ಅಧಸ್ತಯಾ ದ್ವೇ ವಾಕ್ಪ್ರವರ್ತ್ತಿನ್ಯೌ ಇತಿ ಚತಸ್ರಃ ನಾಸಾಯಾಂ ತಿಸ್ರೋ ಯತ್ರ ದ್ವೇ ಗನ್ಧವೇದಿನ್ಯಾವೇಕಾ ಚ ತಾಲುನೀತಿ ತಿಸ್ರಃ| ನೇತ್ರಯೋಃ ಷಟ್| ನಿಮೇಷೇ ದ್ವೇ| ಉನ್ಮೇಷೇ ದ್ವೇ| ಅಪಾಙ್ಗಯೋರ್ದ್ವೇ ಇತಿ ಷಟ್| ಲಲಾತೇ ಸಪ್ತ| ಕೇಶಾನ್ತಗಾಶ್ಚತಸ್ರಃ| ಆವರ್ತ್ತಕಾಖ್ಯಯೋರ್ಮರ್ಮಣೋರ್ದ್ವೇ| ಏಕಾ ಚ ಭ್ರೂಮಧ್ಯಭವೇ ಸ್ಥಪನ್ಯಾಖ್ಯಮರ್ಮಣಿ ಇತಿ ಸಪ್ತ| ಕರ್ಣಯೋಶ್ಚತಸ್ರಃ| ದ್ವೇ ಶಬ್ದವಾಹಿನ್ಯೌ| ಶಙ್ಖಯೋಸ್ತತ್ಸನ್ಧಿಗತೇ ದ್ವೇ ಇತಿ ಚತಸ್ರಃ| ಕೇಶಾನ್ತೇಽಷ್ಟೌ| ದ್ವಯೋ ರುತ್ಕ್ಷೇಪಯೋರ್ದ್ವೇ| ಸೀಮನ್ತೇಷು ಪಞ್ಚ| ಅಧಿಪತೌ ರೋಮಾವತ್ತಮರ್ಮಣ್ಯೇಕಾ ಇತ್ಯಷ್ಟೌ| ಏವಂ ಶಿರಸಿ ಪಞ್ಚಾಶದವೇಧ್ಯಾಃ| ಕೇವಲಮೇತಾ ಏವಾವೇಧ್ಯಾಃ| ಯಾವತ್ ಕ್ಷುದ್ರಿಕಾಃ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ| ಕುಟಿಲಾ ಅನೃಜುಗಾಮಿನ್ಯಃ| ಸಙ್ಕೀರ್ಣಾಃ ಬಹುಭಿರನಭಿವ್ಯಕ್ತಾಃ ಗ್ರಥಿತಾಃ ಸಙ್ಕೋಚೇನ ಗ್ರನ್ಥಿರೂಪಾಃ| ತಥಾ ಸನ್ಧಿಷು ಕೂರ್ಪರಾದಿಷ್ವಾಶಿರ್ತಾಃ|| ೮||

Adhikarana vAtAdibhIshca shuddharaktavaha- sirAsa~gkhyAvivaraNam (9) · Śloka 9

ತಾಸಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ತುರ್ಯಾಂಶವಿಭಾಗೇನ ಪಞ್ಚಸಪ್ತತ್ಯಧಿಕಂ ಶತ- ಮನಿಲರಕ್ತಂ ವಹತಿ| ಏಷ ವಿಭಾಗಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಶುದ್ಧರಕ್ತೇ- ಷ್ವಪಿ| ಸ್ಥಿತಾ ಹ್ಯೇವಂ ದೇಹಮನುಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ದೋಷಾಃ| ವ್ಯತ್ಯಯೇನ ತು ಪೀಡಯನ್ತಿ||೯||

ತಾಸಾಂ ಚ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಶತಾನಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಶಙ್ಖಾದಿಗತಸಿರಾಣಾಂ ಚತುರ್ಥೇನ ವಿಭಾಗೇನ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಞ್ಚಸಪ್ತತ್ಯಧಿಕಂ ವಾತಾದಿಮಿಶ್ರಂ ರಕ್ತಂ ಶುದ್ಧಂ ಚ ವಹತಿ| ತೇನ ಪಞ್ಚಸಪ್ತತ್ಯಧಿಕಂ ಶತಂ ಸಿರಾಣಾಂ ವಾತರಕ್ತಂ ವಹತಿ| ತದ್ವತ್ ಪಿತ್ತರಕ್ತಮ್, ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತಮ್, ಶುದ್ಧರಕ್ತಞ್ಚ| ಏವಮನೇನ ಸಿರಾವಹನನಿಯಮೇನ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾ ದೋಷಾಃ ಶರೀರಮನುಗೃಹ್ಣನ್ತಿ| ಏತದ್ವಿಪರ್ಯ್ಯಯೇ ಪೀಡಯನ್ತಿ|| ೯||

Adhikarana vAtaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

ತತ್ರ ಶ್ಯಾವಾರುಣಾಃ ಪ್ರಸ್ಪನ್ದಿನ್ಯಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ ಕ್ಷಣಪೂರ್ಣರಿಕ್ತಾ ವಾತರಕ್ತಂ ಬಹನ್ತಿ|೧|

Adhikarana pittaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

ನೀಲಪೀತಾಸಿತಾಃ ಸ್ಪರ್ಶೋಷ್ಣಾಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಸ್ರಾವಿಣ್ಯಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತಮ್|೧|

Adhikarana kapharaktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

ಗೌರ್ಯ್ಯಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಸ್ಥಿರಾಃ ಶೀತಃ ಕಣ್ಡೂಮತ್ಯಃ ಕಫರಕ್ತಮ್|೧|

Adhikarana saMsargasannipAtavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

ಲಕ್ಷಣಸಙ್ಕರೇ ಸಂಸರ್ಗಸನ್ನಿಪಾತರಕ್ತಮ್||೧||

Adhikarana shuddharaktavahasirAlakShaNam (10) · Śloka 10

ಸಮಾಗೂಢಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ರೋಹಿಣ್ಯಃ ಶುದ್ಧರಕ್ತಮಿತಿ||೧೦||

ನನು ಕಥಮೇತದ್ ಜ್ಞಾಯತ ಇಮಾಃ ಸಿರಾ ಇದಂ ವಹನ್ತೀತ್ಯಾಹ-ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ಕ್ಷಣೇನ ಪೂರ್ಣಾಃ ಆಧ್ಮಾತಾಃ ಕ್ಷಣೇನ ಚ ರಿಕ್ತಾಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಶೀಘ್ರಮೇವ ವಹನ್ತಿ ಸ್ರವನ್ತಿ| ಸಂಸರ್ಗೇ ಕಿಂ ಲಕ್ಷಣ-ಮಿತ್ಯಾಹ-ಅತ್ರ ತು ಯದಿ ದೋಷಾನ್ತರೇಣ ಸಂಸೃಷ್ಟೋ ಭವತಿ ತದಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ಲಕ್ಷಣಾನಾಂ ಸಙ್ಕರೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ| ರೋಹಿಣ್ಯೋ ಲೋಹಿತಾಃ| ಇತಿ ಸಿರಾ ಉಕ್ತಾಃ|| ೧೦||

Adhikarana dhamanIsa~gkhyA (11) · Śloka 11

ಧಮನ್ಯಸ್ತು ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ||೧೧||

ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಾ ಧಮನ್ಯಃ ಉಚ್ಯನ್ತೇ-ಧಮನ್ಯೋ ವಿಶಿಷ್ಟಾಃ ಸಿರಾ ಏವ| ತಾಶ್ಚ ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ||೧೧||

Adhikarana dhamanInAmupayogaH (1) · Śloka 1

ತಾಭಿಃ ಕಾಯೋಽಯಮಾರಾಮ ಇವ ಜಲಹಾರಿಣೀಭಿಃ ಕೇದಾರ ಇವ ಕುಲ್ಯಾಭಿರುಪಸ್ನಿಹ್ಯತಿ||೧||

Adhikarana dhamanInAmadhiShThAnam (12) · Śloka 12

ತಾಭಿಶ್ಚ ನಾಭಿಶ್ಚಕ್ರನಾಭಿರಾರಕೈರಿವಾವೃತಾ||೧೨||

ಯಥಾ ಆರಾಮೋ ಜಲಹಾರಿಣೀಭಿಃ ಕೇದಾರಃ ಕುಲ್ಯಾಭಿರಾಪ್ಯಾಯ್ಯತೇ ತದ್ವತ್ತಾಭಿರ್ನಾಭಿಪ್ರತಿಬದ್ಧಾಭಿಃ ಕಾಯ ಆಪ್ಯಾಯ್ಯತೇ| ಚಕ್ರಸ್ಯ ನಾಭಿರಕ್ಷಃ| ಆರಾಸ್ತನ್ನಿಬದ್ಧಾನಿ ಕಾಷ್ಠಾನಿ ಸುಬೋಧಮ್|| ೧೨||

Adhikarana nAbhyAM visheShataH prANAnAmavasthAnam (13) · Śloka 13

ತಸ್ಯಾಂ ನಾಭ್ಯಾಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಾಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ| ಯತಶ್ಚ ಸಾಽನ್ತರಗ್ನ್ಯಧಿಷ್ಠಾನಮ್||೧೩||

ಯತಶ್ಚ ಸಾ ನಾಭಿರನ್ತರಗ್ನೇರಧಿಷ್ಠಾನಮತೋಽಪಿ ತಸ್ಯಾ ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಾಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ|| ೧೩||

Adhikarana nAbhigatAnAM dhamanInAM prasaraNam (14) · Śloka 14

ತಾಸಾಂ ಖಲು ಧಮನೀನಾಂ ದಶೋರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಸೃತಾ ದಶಾಧಶ್ಚತಸ್ರಸ್ತಿ- ರ್ಯ್ಯಕ್| ತತಸ್ತಾಭಿರ್ಯಥಾಸ್ವಮಙ್ಗಾವಯವಾ ಧಾರ್ಯ್ಯನ್ತೇ ಆಪಯಾಯ್ಯನ್ತೇ ಚ||೧೪||

ತಾಸಾಂ ಚ ನಾಭಿಪ್ರತಿಬದ್ಧಾನಾಂ ಮಧ್ಯಾದ್ದಶ ಧಮನ್ಯಃ ಊರ್ಧ್ವಮುಪರಿ ಕಾಯಂ ಗತಾಃ| ದಶಾಧಃ ಪ್ರಸೂತಾಃ| ತಿರ್ಯ್ಯಕ್ ಚತಸ್ರಃ|

Adhikarana UrdhvadhamanInAM punarvibhAgastatkAryya~jca (15) · Śloka 15

ತಾಸಾಮೂರ್ಧ್ವಗಾ ಹೃದಯಮಭಿಪ್ರಪನ್ನಾಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತ್ರಿಧಾ ಜಾಯನ್ತೇ| ತತಸ್ತ್ರಿಂಶತೋ ಮಧ್ಯೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ವಾತಪಿತ್ತಕಫರಕ್ತರಸಾನ್ ವಹತಃ| ಅಷ್ಟಾಭಿಃ ಶಬ್ದರೂಪರಸಗನ್ಧಾ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಭಾಷತೇ ಘೋಷಂ ಕರೋತಿ ಸ್ವಪಿತಿ ಪ್ರತಿಬುಧ್ಯತೇ ಚ| ದ್ವೇ ಚಾಶ್ರು ವಹತಃ| ದ್ವೇ ಚ ಸ್ತನಾಶ್ರಿತೇ| ನಾರ್ಯಾಃ ಸ್ತನ್ಯಂ ನರಸ್ಯ ಶುಕ್ರಮ್||೧೫||

ತಾಶ್ಚ ದಶ ಹೃದಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತ್ರಿಧಾ ಭಿನ್ನಾಃ ತ್ರಿಂಶತ್ ಸಮ್ಪನ್ನಾಃ| ತಸ್ಯಾಶ್ಚ ತ್ರಿಂಶತೋ ದ್ವೇ-ದ್ವೇ ವಾತಾದೀನ್ ಪಞ್ಚ ವಹತಃ| ಏವಂ ತಾ ದಶ| ಶಬ್ದಾದೀಮ್ಶ್ಚತುರಃ| ಅಷ್ಟಾಭಿಃ ಪುರುಷೋ ಗೃಹ್ಣಿತೇ| ತಾಭಿರ್ಹ ಚಿತ್ತಸ್ಥಾನಂ ಶಬ್ದಾದೀನಿ ಯಾನ್ತಿ| ಭಾಷಣಾದಿಕ್ರಿಯಾಚತುಷ್ಟಯಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಕರೋತಿ| ಏವಂ ತಾ ಅಷ್ಟೌ| ಘೋಷಃ ಶಬ್ದೋ ವ್ಯಕ್ತಃ| ದ್ವೇ ಅಶ್ರುವಹತಃ| ದ್ವೇ ಚ ಸ್ತನಾಶ್ರಿತೇ ನಾರ್ಯ್ಯಾಃ ಸ್ತನ್ಯಂ ವಹತಃ| ನರಸ್ಯ ತು ತ ಏವ ಶುಕ್ರಮ್| ಏವಂ ತ್ರಿಂಶತ್|| ೧೫||

Adhikarana adhogAdhamanInAM punarvibhAgastatkAryya~jca (16) · Śloka 16

ಅಧೋಗಮಾಃ ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥಾ ಏವಂ ತ್ರಿಧಾ ಜಾಯನ್ತೇ| ತತ್ರ ದಶಾದ್ಯಾಃ ಪೂರ್ವವತ್| ದ್ವೇ ವಹತೋಽನ್ನಂ ಮಾತ್ರಾಶ್ರಯೇಣ| ದ್ವೇ ತೋಯಮ್| ದ್ವೇ ಮೂತ್ರಮ್| ದ್ವೇ ಶುಕ್ರಮ್ ವಹತೋ ದ್ವೇ ಚ ಮುಞ್ಚತಃ| ತ ಏವ ನಾರೀನಾಮಾರ್ತ್ತವಮ್| ದ್ವೇ ವರ್ಚೋನಿರಸಿನ್ಯೌ ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಪ್ರತಿಬದ್ಧೇ| ಏವಂ ದ್ವಾದಶ| ಶೇಷಾ- ಸ್ತ್ವಷ್ಟೌ ಧಮನ್ಯಸ್ತಿರಶ್ಚೀನಾಃ ಸ್ವೇದಮಭಿತರ್ಪಯನ್ತಿ||೧೬||

ಯಾಸ್ತು ನಾಭೇರಧೋಗಮಾ ದಶ ಧಮನ್ಯಸ್ತಾಃ ಪಕ್ವಾಶಯ ಏವಂ ತ್ರಿಂಶದ್ಭವನ್ತಿ| ತಸ್ಯಾಶ್ಚ ತ್ರಿಂಶತೋ ದಶ ಪುರ್ವವತ್| ದ್ವೇ-ದ್ವೇ ಪಞ್ಚ ವಾತಾದೀನ್ ವಹತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ದ್ವೇ ಮಾತ್ರಾಶ್ರಯೇಣಾನ್ನಂ ವಹತಃ| ಮಾತ್ರಾಗ್ರಹಣಮಾಧಿಕ್ಯಪ್ರತಿಷೇಧಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್| ದ್ವೇ ತೋಯಂ ದ್ವೇ ಮೂತ್ರಂ ವಹತಃ| ದ್ವೇ ಪುರುಷಸ್ಯ ಶುಕ್ರಂ ದೇಹೇ ವಹತಃ| ದ್ವೇ ಚ ಶುಕ್ರಂ ಬಹಿರ್ಮುಞ್ಚತಃ| ಯ ಏವ ಪುರುಷಸ್ಯ ಶುಕ್ರಂ ತ ಏವ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ರಕ್ತಮ್| ಇತಿ ಚತಸ್ರಃ| ದ್ವೇ ಚ ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಪ್ರತಿಬದ್ಧೇ ವರ್ಚೋನಿರಸನಕರ್ಮಣೀ| ಅಷ್ಟೌ ಶೇಷಾ ಯಾ ಅಧೋಗಮಾ ಅಪಿ ಮನಾಕ್ ತಿರ್ಯ್ಯಗ್ಗತಾಸ್ತಾಃ ಸ್ವೇದಮಭಿತರ್ಪಯನ್ತಿ| ಏವಂ ನಾಭೇರಧಸ್ತ್ರಿಂಶತ್|| ೧೬||

Adhikarana tiryyaggA dhamanInAM vivaraNam (17) · Śloka 17

ತಿರ್ಯಗ್ಗಾಮಿನ್ಯಶ್ಚತಸ್ರೋ ಭಿದ್ಯಮಾನಾಃ ಸುಬಹುಧಾ ಭವನ್ತೀತ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಾಕ್||೧೭||

ತಿರ್ಯ್ಯಗ್ಗಾಮಿನ್ಯಶ್ಚತಸ್ರೋ ಯಾ ನಾಭೇಃ ಪಾರ್ಶ್ವಾಭ್ಯಾಂ ದ್ವೇ-ದ್ವೇ ವರ್ತ್ತನ್ತೇ| ತಾ ಭಿದ್ಯಮಾನಾಃ ಸತ್ಯೋ ಬಹುಧಾ ಭವನ್ತಿ| ಏತಚ್ಚೋಕ್ತಂ ಪ್ರಾಗಙ್ಗವಿಭಾಗೇ| ತಾಬಿರಿದಂ ಪ್ರಕರಣಮ್| ಇತಿ ಧಮನ್ಯ ಉಕ್ತಾಃ|| ೧೭||

Adhikarana nava bAhyAni srotAMsi (18) · Śloka 18

ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಪುಂಸಾ ನವ ಕರ್ಣೌ ನೇತ್ರೇ ನಾಸಾಪುಟೌ ಮುಖಂ ಪಾಯುರ್ಮೂತ್ರ- ಪಥಃ||೧೮||

ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ| ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಛಿದ್ರಾಣಿ ಪುಂಸಾಂ ನವ-ದ್ವೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ, ಏಕಮೇಕಮೇಕಮಿತಿ ಚ| ಇತಿ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುಂಸಯೋಃ ಸಾಧಾರಣಾನಿ|| ೧೮||

Adhikarana strINAmadhikAni srotAMsi (19) · Śloka 19

ಅನ್ಯಾನಿ ಚ ತ್ರೀಣಿ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಸ್ತನೌ ರಕ್ತಪಥಶ್ಚ||೧೯||

ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ತು ತ್ರೀಣ್ಯಧಿಕಾನಿ ದ್ವೇ ಸ್ತನಸ್ರೋತಸೀ ಏಕಂ ಚ ರಜಃಪಥ ಇತಿ ಬಾಹ್ಯಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ|| ೧೯||

Adhikarana jIvitAyatanAni srotAMsi (20) · Śloka 20

ತಥಾಽಪರಾಣ್ಯನ್ತಸ್ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಜೀವಿತಾಯತನಾನಿ ತ್ರಯೋದಶ ಪ್ರಾಣೋ- ದಕಾನ್ನಧಾತುಮಲಾನಾಮಯನಾನಿ||೨೦||

ಆನ್ತರಾಣಿ ತ್ರಯೋದಶ ಜೀವಿಗಸ್ಯಾಯತನಾನಿ ಸ್ಥಾನಾನಿ| ಪ್ರಾಣಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಮಾಯತನಾನಿ ಮಾರ್ಗಾಃ|| ೨೦||

Adhikarana prANavAhisrotasAM mUlam (21) · Śloka 21

ತತ್ರ ಪ್ರಾಣವಾಹಿನಾಂ ಹೃದಯಂ ಮೂಲಂ ಮಹಾಸ್ರೋತಶ್ಚ||೨೧||

ತತ್ರೇತಿ ನಿರ್ಧಾರಣೇ| ಪ್ರಾಣವಾಹಿನಾಂ ಹೃದಯಂ ಮೂಲಂ ಮಹಾಸ್ರೋತಶ್ಚ|| ೨೧||

Adhikarana prANavAhisrotasAM dUShaNAni (22) · Śloka 22

ತಾನಿ ಧಾತುಕ್ಷಯರೌಕ್ಷ್ಯಪಿಪಾಸಾಕ್ಷುದ್ವ್ಯಾಯಾಮವೇಗಧಾರಣಾದಿಭಿರ್ದು- ಷ್ಯನ್ತಿ||೨೨||

ತಾನಿ ಚ ಧಾತುಕ್ಷಯಾದಿಭಿರ್ದುಷ್ಯನ್ತಿ|| ೨೨||

Adhikarana dUShitAnAM prANavAhisrotasAM lakShaNAni (23) · Śloka 23

ತತೋಽತಿಸೃಷ್ಟಂ ಪ್ರತಿಬದ್ಧಮಲ್ಪಾಲ್ಪಮಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ವಾ ಸಶಬ್ದಶೂಲ ಮುಚ್ಛ್ವಸನಮ್| ತತ್ರ ಶ್ವಾಸವತ್ಸಾಧನಮ್|೨೩|

ತತಃ ಕಾರಣಾದತಿಸೃಷ್ಟಂ ವಾತಿ ಬದ್ಧಂ ವೋಚ್ಛ್ವಸನಂ ಭವತಿ| ಶ್ವಾಸಸ್ಯೈಕತ್ವಾದ್ವಿಸರ್ಗೇ ದೀರ್ಘಶ್ಚ ಭವತಿ| ಅಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಸ್ತೋಕಮುಚ್ಛ್ವಸನಮ್| ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ವಾಽತ್ಯರ್ಥಮ್| ತತ್ರ ದುಷ್ಟೇಷು ಪ್ರಾಣವಾಹಿಷು ಸ್ರೋತಸ್ಸು ಶ್ವಾಸೋಕ್ತಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್|| ೨೩||

Adhikarana udakavAhinAM srotasAM mUlam (23) · Śloka 23

ಉದಕವಾಹಿನಾಂ ತಾಲು ಮೂಲಂ ಕ್ಲೋಮ ಚ೧|೨೩|

Adhikarana udakavAhisrotasAM dUShaNAni (23) · Śloka 23

ತಾನ್ಯಾಮಭಯಾತಿಪಾನೋಷ್ಣಶುಷ್ಕಾನ್ನಕಷಾಯತೃಣನಿಗ್ರಹಾದಿಅಭಿ- ರ್ದುಷ್ಯನ್ತಿ೧|೨೩|

Adhikarana dUShitAnAmudakavAhisrotasAM lakShaNAni (23) · Śloka 23

ತತೋಽತಿತೃಷ್ಣಾ ಮುಖಶೋಷಃ ಕರ್ಣಕ್ಷ್ವೇಡನಂ ತಮೋದರ್ಶನಞ್ಚ೧||೨೩||

Adhikarana duShTodakavahasrotassu cikitsA (24) · Śloka 24

ತತ್ರ ತೃಷ್ಣೋಕ್ತಮೌಷಧಮ್||೨೪||

ಉದಕವಾಹಿನಾಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ತಾಲುಕ್ಲೋಮನೀ ಮೂಲಮ್| ತೇಷಾಮಾಮೇನ ಭಯಾದಿಭಿರ್ದೂಷಣಮ್| ದುಷ್ಸ್ಟತ್ವಾಚ್ಚಾತಿತೃಷ್ಣಾದಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಃ| ತತ್ರ ತೃಷ್ಣೋಕ್ತಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ| ಅತಿಪಾನಂ ಮದ್ಯಸ್ಯ| ಉಷ್ಣಶುಷ್ಕಾಭ್ಯಾಮನ್ನಸ್ಯ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತೃಣ್ನಿಗ್ರಹಸ್ತೃಷ್ಣಾವೇಗನಿರೋಧಃ| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನೈವಂ ಪ್ರಕಾರಣಾಮನ್ಯೇಷಾಮಪ್ಯಾಚಾರಕೋಪಶೋಷಕರಾಣಾಮಾಹಾರವಿಹಾರಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಕ್ಷ್ವೇಲನಂ ನಾದಃ| ತಮಸ ಇವ ದರ್ಶನಂ ತಮೋದರ್ಶನಮಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ|| ೨೪||

Adhikarana annavahasrotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಅನ್ನವಾಹಿನಾಮಾಮಾಶಯೋ ಮೂಲಂ ವಾಮಪಱ್ಶ್ವಞ್ಚ||೧||

Adhikarana annavahasrotoduShTyAdi (25) · Śloka 25

ತೇಷಾಂ ದುಷ್ಟೌ ಸರ್ವಂ ಮಾತ್ರಾಶಿತೀಯೋಕ್ತಮವಗಚ್ಛೇತ್||೨೫||

ಅನ್ನವಾಹಿನಾಂ ಸೋರ್ತಸಾಂ ದುಷ್ಟತ್ವೇ ಹೇತುಂ ಕಾರ್ಯ್ಯಂ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ಚ ಸರ್ವಂ ಜ್ಞಾತುಂ ಮಾತ್ರಾಶಿತೀಯಮಧ್ಯಾಯಮವಗಚ್ಛೇತ್| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಅನ್ನವಾಹಿನಾಮತಿಮಾತ್ರಸಮಶನಾದೀನಿ ದೂಷಣಾನಿ| ದುಷ್ಟತ್ವೇ ವಿಷೂಚಿಕಾದ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ| ವಮನಾದಿಕಾ ಚಿಕಿತ್ಸ| ಶೇಷಂ ಸುಬೋಧಮ್| ಮೂಲಮಾಶ್ರಯಃ| ಉಪಕಾರಾಪಕಾರದ್ವಾರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಂ ಪ್ರಾಣೋದಕಾನ್ನಸಪ್ತಧಾತುಮೂತ್ರಶಕೃತ್ ಸ್ವೇದಭೇದೇನ ತ್ರಯೋದಶವಿಧಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ| ತತ್ರ ಪ್ರಾಣೋದಕಾನ್ನವಾಹಿನಾಂ ದುಷ್ಟೌ ಹೇತುಲಕ್ಷಣೌಷಧಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ|| ೨೫||

Adhikarana rasavAhinAM srotasAM mUlAni (1) · Śloka 1

ರಸವಾಹಿನಾಂ ಹೃದಯಂ ಮೂಲಂ ದಶ ಧಮನ್ಯಶ್ಚ|೧|

Adhikarana raktavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ರಕ್ತವಾಹಿನಾಂ ಯಕೃತ್ ಪ್ಲೀಹಾ ಚ|೧|

Adhikarana mAMsavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಮಾಂಸವಾಹಿನಾಂ ಸ್ನಾಯೂನಿ ತ್ವಕ್ ಚ|೧|

Adhikarana medovAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಮೇದೋವಾಹಿನಾಂ ವೃಕ್ಕೌ ಮಾಂಸಂ ಚ|೧|

Adhikarana asthivAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಅಸ್ಥಿವಾಹಿನಾಂ ಜಘನಂ ಮೇದಶ್ಚ|೧|

Adhikarana majjavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಮಜ್ಜವಾಹಿನಾಂ ಪರ್ವಾಣ್ಯಸ್ಥೀನಿ ಚ|೧|

Adhikarana shukravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಶುಕ್ರವಾಹಿನಾಂ ಸ್ತನೌ ಮುಷ್ಕೌ ಮಜ್ಜಾ ಚ|೧|

Adhikarana mUtravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಮೂತ್ರವಾಹಿನಾಂ ಬಸ್ತಿರ್ವಙ್ಕ್ಷೌಣಾ ಚ|೧|

Adhikarana shakRudvAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಶಕೃದ್ವಾಹಿನಾಂ ಪಕ್ವಾಶಯಃ ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಂ ಚ|೧|

Adhikarana svedavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಸ್ವೇದವಾಹಿನಾಂ ಮೇದೋ ರೋಮಕೂಪಾಶ್ಚ||೧||

Adhikarana rasavahAdisrotasAM dUShaNAdIni (26) · Śloka 26

ತೇಷಾಂ ದೂಷಣಂ ವಿವಿಧಮಹಿತಾಹಾರವಿಹಾರಮುಪದ್ರವಾನ್ ಪೃಥಕ್- ಪೃಥಕ್ ಸಾಧನಂ ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಾದ್ಯಥಾಸ್ವಂ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣೇನ ಲಕ್ಷಯೇತ್||೨೬||

ತೇಷಾಂ ರಸವಾಹ್ಯಾದೀನಾಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಮಹಿತಾಹಾರವಿಹಾರಂ ದೂಷಣಮ್| ತಚ್ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣಮತಿನಾ ಪರಿಕಲ್ಪನೀಯಮ್| ದುಷ್ಟಾನಾಮುಪದ್ರವಾ ವ್ಯಾಧಯಃ ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚ ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೋಕ್ತೇನ 'ರಸೋಽಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮವತ್' ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣೇನ ಲಕ್ಷಯೇತ್| ತೇನೈಗದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಆಹಾರಾದಿ ವಿಶೇಷವಶಾದ್ರಸವಾಹಿಷು ದುಷ್ಟೇಷು ಕದಾಚಿದ್ರಸವೃದ್ಧಿಜಾ ರೋಗಾಸ್ತತ್ರ ಯಥಾಸ್ವಂ ಚಿಕಿತ್ಸೇತಿ| ಏವಂ ಸರ್ವತ್ರಾಪಿ ವಾಚ್ಯಮ್|| ೨೬||

Adhikarana srotasAM viddhalakShaNam (27) · Śloka 27

ವ್ಯಧೇ ತು ಸ್ರೋತಸಾಂ ಭ್ರಮಮೋಹಕಮ್ಪಪ್ರಲಾಪಾಧ್ಮಾನಶೂಲಾಽರುಚಿ- ತೃಟ್ಛರ್ದಿಜ್ವರಾತಿರುಧಿರಸ್ರುತಿಮೂತ್ರಪುರೀಷರೋಧಾ ಮರಣಞ್ಚ||೨೭||

ಅನನ್ತರೋಕ್ತಾನಾಂ ಚ ಸ್ರೋತಸಾಂ ವ್ಯಧೇ ಶಸ್ತ್ರಾದಿತಾಡನೇ ಜನ್ತೋರ್ಭ್ರಮಾದ್ಯುದ್ಭವಃ|| ೨೭||

Adhikarana srotoviddhaM pratyAkhyAya cikitset (28) · Śloka 28

ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ರೋತೋವಿದ್ಧಂ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯೋಪಚರೇತ್||೨೮||

ತಸ್ಮಾದ್ವೈದ್ಯಃ ಸ್ರೋತೋವಿದ್ಧಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ಕೃತ್ವಾ ಅಸಾಧ್ಯತಾಮುಕ್ತ್ವಾ ದೈವಾತ್ಕಿಞ್ಚಿದ್ಭವೇದಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಗಮನೇನೋಪಾಚರೇತ್|| ೨೮||

Adhikarana uddRutashalyasya cikitsanirdeshaH (29) · Śloka 29

ಉದ್ದೃತಶಲ್ಯಂ ಚ ಸದ್ಯೋವ್ರಣವಿಧಾನೇನ||೨೯||

ಅನ್ತಃಶಲ್ಯಂ ಚ ಸ್ರೋತೋವಿದ್ಧಂ ಶಲ್ಯಮುದ್ಧೃತ್ಯೋಪಾಚರೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕೇನೇತ್ಯಾಹ-ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನ ಸದ್ಯೋವ್ರನವಿಧಾನೇನ|| ೨೯||

Adhikarana sirAdhamanI srotasAmabhedaH (30) · Śloka 30

ತತ್ರ ಸ್ರೋತಸಾಮೇವ ವಿಶೇಷಾಃ ಸಿರಾಧಮನ್ಯಃ||೩೦||

Adhikarana anyamatena sirAdInAM bhinnatvam (31) · Śloka 31

ಅನ್ಯೇ ತ್ವನ್ಯತ್ವಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಸಿರಾಧಮನೀಸ್ರೋತಸಾಮ್| ಕೇವಲಂ ಪರಸ್ಪರಸನ್ನಿಕರ್ಷಾತ್ ಸದೃಶಕರ್ಮತ್ವಾತ್ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾಚ್ಚ ವಿಭಕ್ತ- ಕರ್ಮಣಾಮಪ್ಯವಿಭಾಗ ಇವ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ||೩೧||

ಅನ್ಯೇ ತ್ವಾಚಾರ್ಯ್ಯಾಃ ಸಿರಾದೀನಾಂ ಪೃಥಕ್ತ್ವಮಿಚ್ಛನ್ತ್ಯೇವಂ ಚ ಬ್ರುವತೇ ಯತ್ ಸಿರಾದೀನಾಂ ಪರಸ್ಪರವಿಲಕ್ಷಣಾನಾಮವಿಭಾಗ ಇವ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ತತ್ ಕೇವಲಂ ಪರಸ್ಪರಸನ್ನಿಕರ್ಶಾದಿನಾ ಹೇತುತ್ರಿತಯೇನ| ಸದೃಶಂ ಕರ್ಮ ವಾಹಕತ್ವಂ ಯೇಷಾಂ ತೇ ತಥೋಕ್ತಾಃ| ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮತಾ|| ೩೧||

Adhikarana aparamatena dhAtvavakAshAH srotashshabdAdinAmAH (32) · Śloka 32

ಅಪರೇ ಪುನರಾಹುಃ-ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸಿರಾಧಮನ್ಯೋ ರಸವಾಹಿನ್ಯೋ ನಾಡ್ಯಃ ಪನ್ಥಾನೋಽಯನಾನಿ ಮಾರ್ಗಾಃ ಶರೀರಚ್ಛಿದ್ರಾಣಿ ಸಂವೃ ತಾಸಂವೃತಾನಿ ಸ್ಥಾನಾನ್ಯಾಶಯಾಃ ಕ್ಷಯಾ ನಿಕೇತಾಶ್ಚೇತಿ ಶರೀರೇ ಧಾತ್ವವಕಾಶಾನಾಂ ಲಕ್ಷ್ಯಾಲಕ್ಷ್ಯಾಣಾಂ ನಾಮಾನೀತಿ||೩೨||

Adhikarana srotoduShTyA dhaatuduShTyAdi (3) · Śloka 3

ತೇ ಚಾವಕಾಶಾಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾಃ ಸ್ಥಾನಸ್ಥಾನ್ ಮಾರ್ಗಸ್ಯಾಂಶ್ಚ ಧಾತೂನ್ ಪ್ರಕೋಪಯನ್ತಿ| ತೇಽಪಿ ಕುಪಿತಾಸ್ತಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಚ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ| ಧಾತವಶ್ಚ ಧಾತೂನ್||೩||

Adhikarana sarveShAmeva dUShayitAro doShAH (1) · Śloka 1

ತೇಷಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ದೂಷಯಿತಾರೋ ದುಷ್ಟಾ ದೋಷಾಃ|೧|

Adhikarana agnidoShAddoShaduShTiH (1) · Śloka 1

ತೇ ಚ ಪ್ರಾಯಶೋ ದುಷ್ಯನ್ತ್ಯಗ್ನಿದೋಷಾತ್|೧|

Adhikarana agninimittAnyAyurArogyAdIni (1) · Śloka 1

ತಸ್ಮಾತ್ತನಿಮಿತ್ತಾನ್ಯಾಯುರಾರೋಗ್ಯಬಲೋಪಚಯವರ್ಣೌಜಾಂಸಿ|೧|

Adhikarana dhAtvagnibhUtAgniprabhRutI- nyagnipratibaddhAnyeva (1) · Śloka 1

ತತ್ಪ್ರತಿಬದ್ಧಾನ್ಯೇವ ಚ ರಞ್ಜಕಾದೀನಿ ಭೂತಾಗ್ನಯೋ ಧಾತ್ವಗ್ನಯಶ್ಚ||೧||

Adhikarana pakvamannamamRutaM viShaM cApakvam (33) · Śloka 33

ತಥಾಽನ್ನಮಪಿ ಪಿತ್ತೇನೈವ ಪಕ್ವಮಮೃತತಾಂ ಯಾತ್ಯಪಕ್ವಂ ಚ ವಿಷ- ತಾಮ್||೩೩||

ಸ್ರೋತೋದುಷ್ಟ್ಯಾ ಧಾತುದೂಷಣಂ ಧಾತುದುಷ್ಟ್ಯಾ ಸ್ರೋತೋದೂಷಣಂ ಚಾಹ-ತ ಇತ್ಯಾದಿನಾ| ಪ್ರಕುಪಿತಾ ದುಷ್ಟಾಃ ಸ್ಥಾನಮಾಶಯಸ್ತತ್ರ ತಿಷ್ಠನ್ತೀತಿ ಸ್ಥಾನಸ್ಥಾಃ| ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಚ ಸ್ರೋತಾಂಸೀತಿ ಯಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ದುಷ್ಟಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತಾನ್ಯನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ದೂಷಯನ್ತಿ| ಏವಂ ಧಾತೂನಾಮಪಿ ವಾಚ್ಯಮ್| ತೇಷಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಧಾತೂನಾಂ ಧಾತ್ವಾಶಯಾನಾಂ ಚ ದುಷ್ಟಾನ್ ವಾತಾದೀನನ್ತರೇಣ ನಾನ್ಯದ್ ದುಷ್ಟೌ ಕಾರಣಮ್| ದೋಷಾಣಾಂ ದುಷ್ಟಿರಪಿ ಪ್ರಾಯೋಽಗ್ನಿದೋಷಾತ್| ಅನ್ಯತ್ ಸುಬೋಧಮ್|| ೩೩||

Adhikarana pAcakAgniH (34) · Śloka 34

ತತ್ರ ಪಿತ್ತವಿಶೇಷಃ ಪಾಚಕಸಂಜ್ಞೋಽಗ್ನಿರಿತಿ ಪ್ರಾಗಭಿಹಿತಃ||೩೪||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಾಚಕಸಂಜ್ಞಮಗ್ನಿಂ ಪ್ರಸ್ತೌತಿ| ಪ್ರಾಗ್ದೋಷಭೇದೀಯೇ ಪಾಚಕಸಂಜ್ಞಃ ಪಿತ್ತಭೇದೋಽನ್ನಸ್ಯ ಪಕ್ತಾಗ್ನಿರಿತ್ಯುಕ್ತವಾನಸಾವಾಚಾರ್ಯ್ಯಃ|| ೩೪||

Adhikarana matAntareNAgnisvarUpam (35) · Śloka 35

ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಚಕ್ಷತೇ-ದೋಷಧಾತುಮಲಸನ್ನಿಪಾತಜನಿತೋ- ಽನ್ತರುಷ್ಮಾ ಯಥಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಧಿಷ್ಠಾನಕರ್ಮಾಗ್ನಿರಿತಿ||೩೫||

ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಚಾರ್ಯ್ಯಾಃ ಪಿತ್ತಮಗ್ನಿರಿತಿ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ| ದೋಷಾದಿಸಂಯೋಗವಿಶೇಷಜನಿತೋಽನ್ತರಶರೀರ ಉಷ್ಮಾಗ್ರಹಾಣ್ಯಧಿಷ್ಠಾನಃ ಪಾಕರಾಗಾದಿಕರ್ಮಾಗ್ನಿರಿತ್ಯಾಹುಃ| ಅಥಾನನ್ತರಮಸ್ಯ ಗ್ರನ್ಥಸ್ಯ ತಾತ್ಪರ್ಯ್ಯಾರ್ಥ ಉಚ್ಯತೇ- ಇಹಾಯುರ್ವೇದೇ ಉಭಯೇಷಾಮಾಚಾರ್ಯ್ಯಾಣಾಂ ಭಿನ್ನದರ್ಶನಮ್| ಏಕೇಷಾಮನ್ತರಾಗ್ನಿ ಪಕ್ವಾನ್ನಸಾರಾತ್ ಕ್ರಮೇಣ ಧಾತುಪರಿಪೋಷೋಽನ್ಯೇಷಾಂ ಯೌಗಪದ್ಯೇನೇತಿ|| ೩೫||

Adhikarana annasya sthUlapAkakramaH (36) · Śloka 36

ಸ ಖಲು ವಿಧಿವದಭ್ಯವಹೃತಮನ್ನಜಾತಂ ಪ್ರಾಣೇನ ವಾಯುನಾ ಕೋಷ್ಠ- ಮಾಕೃಷ್ಟಂ ದ್ರವೈರ್ವಿಭಿನ್ನಸಙ್ಘಾತಂ ಸ್ನೇಹೇನ ಮೃದೂಕೃತಮಭಿಸನ್ಧು- ಕ್ಷಿತಃ ಸಮಾನೇನಾಮಾಶಯಸ್ಥಂ ಸ್ಥಾಲೀಸ್ಥಮಿವಾಮ್ಬುತಣ್ಡುಲ- ಮಗ್ನಿರನ್ತರಗ್ನಿಃ ಪಚತಿ||೩೬||

ಅತ್ರ ಕ್ರಮವಾದಿನಃ ಆಹುಃ-ಪುರುಷೇಣ ಭುಜ್ಯಮಾನಮನ್ನಂ ಕಠಿನತರದಶನಾಭಿಘಾತಜರ್ಜರಿತಂ ಪ್ರಯತ್ನೇನೋದೀರಿತೇನ ಪ್ರಾಣಾಖ್ಯೇನಾನಿಲೇನ ಕಣ್ಠನಾಡ್ಯಾ ಮಹಾಸ್ರೋತಸಿ ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಂ ನಾಭಿದೇಶಚಾರಿಣಾ ಸಮಾನೇನ ನಾಭಿಪಾರ್ಶ್ವಗ್ರಹೇತ್ಯಾಖ್ಯಪಿತ್ತಧರಾಕಲಾಮರ್ಯ್ಯಾದೇ ಆಮಾಶಯೇ ವಿಧೃತಂ ದ್ರವೇಣ ಜಲಾದಿನಾ ವಿಭಿನ್ನಸಙ್ಘಾತಂ ಸ್ನೇಹೇನ ಚ ಮಾರ್ದವಮಾಪಾದಿತಂ ಪಾಚಕೇನೇವ ಸಮಾನೇನ ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತಃ ಪ್ರದೀಪಿತಃ ಸನ್ನನ್ಗರಗ್ನಿಃ ಪಚತಿ| ಯಥಾಽಗ್ನಿಃ ಬಾಹ್ಯಸ್ತೋಯತಣ್ಡುಲಂ ಸ್ಥಾಲೀಸ್ಥಂ ಪಚತಿ|| ೩೬||

Adhikarana annasyANupAkakramaH (37) · Śloka 37

ತತ್ತು ಸರ್ವರಸಮಪಿ ಪಚ್ಯಮಾನಮಾದೌ ಮಧುರೀಭೂತಂ ಕಫಂ ಫೇನೀ- ಭೂತಮುದೀರಯತಿ| ತತೋ ವಿದಗ್ಧಮಮ್ಲೀಭೂತಮಾಮಾಶಯಾತ್ ಚ್ಯವ- ಮಾನಮಚ್ಛಂ ಪಿತ್ತಮ್| ಪ್ರಾಪ್ಯ ಚ ಪಕ್ವಾಶಯಂ ಕಟುಕೀಭೂತ- ಮನಿಲಮ್||೩೭||

ತತ್ರ ಚಾಮಾಶಯೇ ತದನ್ನಂ ಸರ್ವರಸಮಪಿ ಪಚ್ಯಮಾನಂ ಸತ್ ಪ್ರಥಮ ವಿಕ್ಲೇದಮಾತ್ರಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಮಾಧುರ್ಯಮಿವ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಸತ್ ಕಫಮುದೀರಯೇತ್| ತಚ್ಚ ಫೇನಭೂತಂ ಯಥಾ ದಧ್ಯಾದಿತಃ ಕ್ಷುಭಿತಾತ್ ಪ್ರಥಮಂ ಫೇನಸಮ್ಭವಃ| ತತಶ್ಚಾಮಾಶಯಾತ್ ಪಾಕೇನ ಚ್ಯವಮಾನಮಮ್ಲೀಭೂತಂ ಸತ್ಸ್ವಚ್ಛಂ ಪಿತ್ತಮುದೀರಯೇತ್| ತತೋಽಪ್ಯಾಮಾಶಯಾತ್ ಚ್ಯುತಂ ಪಕ್ವಾಶಯೇಽಗ್ನಿನಾ ಶೋಷಿತಕಟುಕೀಭೂತಂ ಸತ್ತದನ್ನಂ ಮಾರುತಮುದೀರಯೇತ್|| ೩೭||

Adhikarana bhaurikAgnipAkaH (38) · Śloka 38

ತತಶ್ಚೈವಂ ವಿಕ್ಲಿನ್ನಂ ಆಹಾರೇ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಾತ್ಮಕಾ ಮಹಾಭೂತಾ- ಗ್ನಯೋ ವಾಯುನಾ ವ್ಯಸ್ತಾನ್ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪಞ್ಚೈವ ಭೂತಗುಣಾನಾ- ಹಾರಸ್ಥಾನ್ ಪಚನ್ತಿ| ತೇ ಪಕ್ವಾಃ ಪುನರ್ಯಥಾಸ್ವಮೇವ ದೇಹಾಶ್ರಿತಾಂಶ್ಚ ಸ್ವವಿಕಾರಭೂತಾನ್ ಭೂತಗುಣಾನಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ||೩೮||

ಜಥಾರಾಗ್ನಿನಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪಕ್ವವಿಕ್ಲಿನ್ನಾಹಾರೇ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾಗ್ನಯಃ ಪಾರ್ಥಿವಾದಯಃ ಪಞ್ಚಾಹಾರಸ್ಥಾನ್ ಯಥಾಸ್ವಂ ಮಹಾಭೂತಗುಣಾನ್ ಪಾರ್ಥಿವಾದೀನ ಆಹಾರಭಾಗಾನ್ ಪಚನ್ತಿ| ಪಾರ್ಥಿವೋಽಗ್ನಿಸಸಾದೃಶ್ಯಾತ್ ಪಾರ್ಥಿವಮೋವಾಹಾರಭಾಗಂ ಪಚತಿ| ಆಪ್ಯ ಆಪ್ಯಮೇವ| ಸರ್ವತ್ರ ಗುಣಶಬ್ದೋಽವಯವವಾಚೀ ತೇ ಚ ಪಾರ್ಥಿವಾದಯಃ ಪಞ್ಚ ಗುಣಾ ಪಾರ್ಥಿವಾದಿಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿರಗ್ನಿಭಿ ಪಕ್ವಾಃ ಪಾರ್ಥಿವಾದೀನೇಕದೇಹಸ್ಥಾನ್ ಭೂತಗುಣಾನಾಪ್ಯಾಯ್ಯನ್ತಿ| ಯಥಾಸ್ವಮಾತ್ಮೀಯಜಾತ್ಯನತಿಕ್ರಮೇಣ ಸ್ವವಿಕಾರಭೂತಾನಿತ್ಯನ್ನವಿಕಾರಾ ಏವದೇಹೇ ಮಹಾಭೂತಗುಣಾಃ|| ೩೮||

Adhikarana sArakiTTavibhajanam (39) · Śloka 39

ಏವಞ್ಚ ಪಕ್ವಾದಾಹಾರಾದ್ವಿವಿಧೌಷಧಗರ್ಭಾದಿವ ಸ್ನೇಹಾದಚ್ಛಃ ಸಾರ- ಭೂತೋ ರಸಾಖ್ಯಃ ಕಿಟ್ಟಾಖ್ಯಶ್ಚ ಮಲೋಽಭಿನಿರ್ವರ್ತತೇ||೩೯||

ಏವಮನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಪಕ್ವಾದನ್ನಾತ್ ದ್ವೌ ರಾಶೀ ಭವತಃ- ಕಿಟ್ಟಂ ಸಾರಶ್ಚ| ಯಥಾ ನಾನಾಪ್ರಕಾರೌಷಧಗರ್ಭಾದ್ ಘೃತಾತ್ ಸ್ನೇಹಃ ಕಲ್ಕಶ್ಚ||೩೯||

Adhikarana sArakiTTAByAM srotaHpUraNam (40) · Śloka 40

ತಾಭ್ಯಾಞ್ಚ ಸಾರಮಲಾಭ್ಯಾಂ ತದಾತ್ಮಕಾನಾಮೇವ ಶರೀರಗುಣಾನಾಂ ಧಾತ್ವಾಖ್ಯಾನಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಪಾರಮ್ಪರ್ಯ್ಯೇಣಾವಿಚ್ಛಿನ್ನ- ಸನ್ತಾನಮಾಪೂರ್ಯ್ಯನ್ತೇ||೪೦||

ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಾರಮಲಾಭ್ಯಾಂ ತದಾತ್ಮಕಾನಾಂ ಸಾರಮಲಸ್ವಭಾವಾನಾಂ ಧಾತ್ವಾಖ್ಯಾನಾಂ ಶರೀರಗುಣಾನಾಂ ರಕ್ತಾದೀನಾಂ ಮೂತ್ರದೀನಾಂ ಚ ಪಾರಮ್ಪರ್ಯ್ಯೇಣ ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾವಿಚ್ಛಿನ್ನಪ್ರವಾಹಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಾಽಽಪುರ್ಯ್ಯನ್ತೇ|| ೪೦||

Adhikarana dhAtupoShaNakramaH (41) · Śloka 41

ಸ್ರೋತೋಭ್ಯಶ್ಚ ಯಥಾವಿಭಾಗಂ ಯಥಾಯಥಮೇವ ಧಾತವಃ ಪುಷ್ಯನ್ತಿ||೪೧||

ತೇಭ್ಯೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ಧಾತವಃ ಪುಷ್ಯನ್ತಿ|| ೪೧||

Adhikarana dhAtUnAM mithaH poShyapoShaka- tve~api na pUrvauShAmapacayaH (42) · Śloka 42

ಉತ್ತರೋತ್ತರಾನುಪ್ರವೇಶೋಽಪಿ ಚ ಪುರ್ವೇಷಾಂ ಸ್ರೋತಸಂ ಯಥಾಕಾಲಂ ಸಮ್ಯಗಾಹಾರೋಪಯೋಗೇನ ಪರಿಣಾಮವತಾಪ್ಯಾಯ್ಯಮಾನಾನಾಂ ನಾಪಚಯೋ ಭವತಿ| ತತಶ್ಚ ಧಾತ್ವಾಖ್ಯಾಃ ಪ್ರಸಾದಮಲಾಃ ಸ್ವಂ ಸ್ವಮೇವ ಮಾನಮನುವರ್ತನ್ತೇ ಯಥಾವಯಃಶರೀರಮ್||೪೨||

ಪೂರ್ವಸ್ಯ ರಕ್ತೋದೇರ್ಧಾತೋರುತ್ತರಾನುಪ್ರವೇಶೇಽಪಿ ಮಾಂಸಾದಿಭಾವಗಮನೇಽಪಿ ನ ಪೂರ್ವೇಷಾಂ ರಕ್ತಾದಿಸ್ರೋತಸಾಮಪಚಯೋ ಭವತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಾನಾಂ ಪೂರ್ವಧಾತುಸ್ರೋತಸಾಮ್ ? ಯಥಾಕಾಲಂ ಕಾಲವಿಚ್ಛೇದೇನ ಸಮ್ಯಗಾಹಾರೋಪಯೋಗೇನಾಪ್ಯಾಯ್ಯಮಾನಾನಾಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತೇನಾಹಾರೋಪಯೋಗೇನಾಹ-ಪರಿಣಾಮವತಾ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಸದೈವಾವಿಚ್ಛೇದೇನ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಪರಿಣತೋಽನ್ನಸಾರೋ ಯಾತಿ| ಪುರ್ವೇಭ್ಯಶ್ಚ ಪೂರ್ವಾಣ್ಯಾಪೂರ್ಯ್ಯನ್ತೇ| ಅತಸ್ತೇಷಾಮನಪಚಯಃ| ತಥಾ ಪರಿಣಾಮೇನ ಚ ಧಾತ್ವಾಖ್ಯಾ ದೇಹಧಾರಣಾಃ ಪ್ರಸದಾಶ್ಚ ಮಲಾಶ್ಚ ವಯರಶರೀರಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ಸ್ವಂ-ಸ್ವಂ ಪ್ರಮಾಣಮಞ್ಜಲ್ಯಾದಿವಿಶೇಷೇಣೋಕ್ತಂ ನಾತಿವರ್ತ್ತನ್ತೇ| ಪ್ರಸಾದಾಃ ಸಾರಾ ರಕ್ತಮಾಂಸಕಣ್ಡರಾದೀನಿ| ಮಲಾಃ ಕಿಟ್ಟಂ ಕಫಲಸೀಕಾಪಿತ್ತಾದಿ| ವಯೋಽನತಿಕ್ರಮೇಣೇತಿ ಬಾಲಸ್ಯ ಪ್ರವೃದ್ಧಸ್ಯ ಚೋಕ್ತಾತ್ ಪ್ರೈಮಾಣಾದ್ಧೀನತ್ವಂ ನೇತಿ ಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಮ್| ಯಥಾಶರೀರಮಿತಿ ಮಹಾಶರೀರೇಷು ಪ್ರಸಾದಮಲಾಃ ಪ್ರಭೂತಾ ಭವನ್ತಿ| ಲಘುದೇಷ್ವಲ್ಪತಾ ಇತಿ ಜ್ಞಾಪಯತಿ||೪೨||

Adhikarana kramadhAtupariNAmAdinirdeshaH (43) · Śloka 43

ತತ್ರಾಽಽಹಾರರಸೋ ವ್ಯಾನವಿಕ್ಷಿಪ್ತೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸಪ್ತಸು ಧಾತ್ವ- ಗ್ನಿಷು ಕ್ರಮಾತ್ ಪಚ್ಯಮಾನಃ ಸ್ವಾತ್ಮಭಾವಪ್ರಚ್ಯುತಿಸಮನನ್ತರಮೇವ ಪ್ರಾಪ್ತರಕ್ತಾದಿಧಾತುಸಂಜ್ಞಕಃ ಕಾಲವದಸ್ಖಲಿತಬಲಪ್ರಮಾಣೋ ದೇಹಮುರ್ಜಯಿತ್ವಾ ಧಾತೂನ್ ಧಾತುಮಲಾಂಶ್ಚ ಪುಷ್ಣಾತಿ||೪೩||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾಽಸ್ಮಿನ್ ಕ್ರಮಧಾತುಪಾಕವಾದೇ ಕ್ರಮಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಆಹಾರಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನಾಗ್ನಿನಾ ಪಕ್ವಸ್ಯ ಸತಃ ಯೋ ರಸೋ ಭವತಿ ಸ ವ್ಯಾನೇನ ಹೃದಯಮೂಲಭವೇನ ವಾಯುನಾ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತಃ ಪ್ರೇರಿತಃ ಸ್ರೋತಸ್ಸು ವಿನಿಯುಕ್ತಾಃ ಸನ್ ಧಾತ್ವಗ್ನಿಷು ಪಚ್ಯಮಾನಃ ವಿಶಿಷ್ಟತತ್ಕಾಲವ್ಯಪದೇಶಯೋಗ್ಯಸ್ವರೂಪಪ್ರಚ್ಯುತ್ಯೇಕಕಾಲಂ ಪ್ರಾಪ್ತರಕ್ತಾದಿಧಾತುಸಂಜ್ಞಃ ಕಾಲವದವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಹೀ ಧಾತೂನ್ ರಕ್ತಾದೀನ್ ಧಾತುಮಲಾಂಶ್ಚ ಕಫಾದೀನ್ ಪುಷ್ಣಾತಿ| ರಕ್ತಂ ರಕ್ತಾಗ್ನೇರೇವ ಪಾಕೇನ ಭವತಿ| ಮಾಂಸಂ ಮಾಂಸಾಗ್ನಿರೇವೇತ್ಯೇವಮಾದಿ ಯಥಾಸ್ವಶಬ್ದರ್ಥಃ ದೇಹಮೂರ್ಜಯನ್ ಶರೀರಂ ಪ್ರಾಣಯನ್|| ೪೩||

Adhikarana mUtrapurIShotpattiH (44) · Śloka 44

ಅಥಾನ್ನಕಿಟ್ಟಮಚ್ಛಂ ಮೂತ್ರಂ ಘನಂ ಶಕೃತ್|೪೪|

ಅಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರಸಾದಮಲಯೋರ್ವಿಭಾಗಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಯೋ ಯಸ್ಯ ಪಾಕಾತ್ ಪ್ರಸಾದಃ ಸ ತಸ್ಯ ಸಾರೋ, ಯೋ ಮಲಃ ಸ ಕಿಟ್ಟಃ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೪೪||

Adhikarana rasasya sArakiTTe (44) · Śloka 44

ರಸಸ್ಯ ಸಾರೋ ರಕ್ತಂ ಮಲಃ ಕಫೋ ಲಸೀಕಾ ಚ೧|೪೪|

Adhikarana raktasya sArakiTTe (44) · Śloka 44

ರಕ್ತಸ್ಯ ಸಾರೋ ಮಾಂಸಂ ಕಣ್ಡರಾಃ ಸಿರಾಶ್ಚ| ಮಲಃ ಪಿತ್ತಮ್ ೨|೪೪|

Adhikarana mAMsasya sArakiTTe (44) · Śloka 44

ಮಾಂಸಸ್ಯ ಸಾರೋ ಮೇದಸ್ತ್ವಚೋ ವಸಾ ಚ| ಕಿಟ್ಟಂ ಕರ್ಣಾಕ್ಷಿ- ನಾಸಿಕಾಸ್ಯರೋಮಕೂಪಪ್ರಜನನಮಲಾಃ ೨|೪೪|

Adhikarana medasaH sArakiTTe (44) · Śloka 44

ಮೇದಸಃ ಸಾರೋಽಸ್ಥಿಸ್ನಾಯುಸನ್ಧಯಃ| ಕಿಟ್ಟಂ ಸ್ವೇದಃ ೨|೪೪|

Adhikarana asthnaH sArakiTTe (44) · Śloka 44

ಅಸ್ಥ್ನಃ ಸಾರೋ ಮಜ್ಜಾ| ಕಿಟ್ಟಂ ಕೇಶರೋಮನಖಾಃ ೨||೪೪||

Adhikarana majj~jaH sArakiTTe (45) · Śloka 45

ಮಜ್ಜ್ಞಸ್ತು ಸಾರಃ ಶುಕ್ರಂ ಮಲೋಽಕ್ಷಿವಿಟ್ತ್ವಚಾಂ ಸ್ನೇಹಃ||೪೫||

ಅನ್ನಮಲಸ್ಯ ಘನಾಚ್ಛಭೇದೇನ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮ್| ಲಸೀಕಾ ಜಲಸದೃಶೀ| ವಸಾ ಸ್ವಚ್ಛಸ್ನೇಹಃ| ಕರ್ಣಾದಿಷಟ್ಕಸ್ಯ ಮಲಶಬ್ದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕರ್ಣಾದಿಷು ಮಲೋ ದೃಶ್ಯತ ಏವ| ಪ್ರಜನನಂ ಮೇಹನಮ್| ಸನ್ಧಯೋಽಸ್ಥಿಭಾಗಾಃ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಾಃ| ಅಕ್ಷ್ಯಾದೇಃ ಸ್ನೇಹೋ ಮಲಃ|| ೪೫||

Adhikarana shukrasya sAraH (46) · Śloka 46

ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಸಾರಮೋಜಃ| ಅತ್ಯನ್ತಶುದ್ಧತಯಾಽಸ್ಯ ಮಲಾಭಾವಃ| ಅನ್ಯೇ ಪುನರತ ಏವ ತಸ್ಯ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ ಪಾಕಮ್| ಅಪರೇ ಪುನಃ ಶುಕ್ರಸಾರಂ ಗರ್ಭಮೇವಾಮನನ್ತಿ|೪೬|

ಶುಕ್ರಸ್ಯ ತು ಕ್ರಮೇಣ ಸಾರಸಾರತ್ವಾಚ್ಛುದ್ಧತಯಾ ಮಲಾಭಾವಃ| ಅಪರೇ ಆಚಾರ್ಯ್ಯಾಃ| ಅತಃ ಸಾರಾದಪಿ ಸಾರತರತ್ವಾದ್ಧೇತೋಃ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಪಾಕಂ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವಾಚಾರ್ಯ್ಯಾಃ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಸಾರೋ ಗರ್ಭ ಇತ್ಯಾಮನನ್ತೀತಿ|

Adhikarana shukrasya sAraH (46) · Śloka 46

ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಸಾರಮೋಜಃ| ಅತ್ಯನ್ತಶುದ್ಧತಯಾಽಸ್ಯ ಮಲಾಭಾವಃ| ಅನ್ಯೇ ಪುನರತ ಏವ ತಸ್ಯ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ ಪಾಕಮ್| ಅಪರೇ ಪುನಃ ಶುಕ್ರಸಾರಂ ಗರ್ಭಮೇವಾಮನನ್ತಿ||೪೬||

ಶುಕ್ರಸ್ಯ ತು ಕ್ರಮೇಣ ಸಾರಸಾರತ್ವಾಚ್ಛುದ್ಧತಯಾ ಮಲಾಭಾವಃ| ಅಪರೇ ಆಚಾರ್ಯ್ಯಾಃ| ಅತಃ ಸಾರಾದಪಿ ಸಾರತರತ್ವಾದ್ಧೇತೋಃ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಪಾಕಂ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವಾಚಾರ್ಯ್ಯಾಃ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಸಾರೋ ಗರ್ಭ ಇತ್ಯಾಮನನ್ತೀತಿ|

Adhikarana pa~jcAtmakasya vAyorutpattiH (47) · Śloka 47

ವಾಯುಃ ಪುನರಗ್ನೇರಾಹಾರಸ್ಯ ಚ ಬಹ್ವಲ್ಪತಯಾ ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾನ್ಮೂ- ರ್ಚ್ಛನಾವಿಶೇಷಾದಮುರ್ತ್ತಃ ಶಬ್ದವಾನೀಷಚ್ಛಬ್ದಃ ಪ್ರಚುರೋಽಲ್ಪೋ ವಾ ಪಞ್ಚಾತ್ಮಾ ಕೋಷ್ಠೇ ಪ್ರಾದುರ್ಭವತಿ||೪೭||

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಾನಾಂ ಭಾವಾನಾಂ ಸಮ್ಭವೋಕ್ತಿಪ್ರಸಙ್ಗೇ ವಾಯೋರ್ದ್ವಿತಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಸಮ್ಭವ ಉಚ್ಯತೇ| ವಾಯುಃ ಕೋಷ್ಠೇ ಪ್ರಾಣಾದಿಭೇದೇನ ಪಞ್ಚಾತ್ಮಾ ಪ್ರಾದುರ್ಭವತಿ| ಕುತೋ ಹೇತೋಃ ? ಆಭ್ಯಾಂ ಮೂರ್ಚ್ಛನಾವಿಶೇಷಾತ್| ಕಥಮಾಹ-ಅಗ್ನೇರ್ಬಹುತಯಾ ಕದಾಚಿದಗ್ನೇಃ ಸಮತ್ವೇಽಪ್ಯಾಹಾರಸ್ಯಾಲ್ಪತಯಾ ಚ| ವಾಯುಃ ಕುತಶ್ಚಿನ್ಮೂರ್ಚ್ಛನಾವಿಶೇಷಾದಮೂರ್ತ್ತೋಽಪಿ ಸಞ್ಛಬ್ದವಾನ್ ಭವತಿ| ಕುತೋಽಪೀಷಚ್ಛಬ್ದಃ ಕುತೋಽಪಿ ಪ್ರಚುರಃ| ಕುತೋಽಪ್ಯಲ್ಪ ಇತಿ| ಅಮುರ್ತ್ತೋಽಕಠಿನಃ|| ೪೭||

Adhikarana sarve~annamayA bhAvAH' kramadhAtuvAda- siddhAntopasaMhAraH (48) · Śloka 48

ಏವಂ ಚ ಕೃತ್ವಾಽನ್ನಮಯಾ ಏವ ದೇಹೇ ಸರ್ವೇ ಭಾವಾಃ| ತೇನೈವ ಚೇದಮೇವಂ ಚಿರೇಣ ವ್ಯಾಪ್ತಮನ್ತರ್ಬಹಿಃ ಶರೀರಯನ್ತ್ರಮನವರತಪ್ರವಾಹೇಣ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಬಲೋಪಚಯಯುಕ್ತಂ ಯಾವತ್ ಕರ್ಮೋಪಾದಾನಂ ಯಾಪ್ಯತೇ| ಅನ್ಯಥಾ ತ್ವನ್ನರಸೋಕ್ಷೇಪಣಾದ್ವಿಬದ್ಧಸ್ರೋತಸಾ ವಾ ಯಥಾವದನ- ಭಿಸನ್ಧೀಯಮಾನಧಾತುಪ್ರವಾಹಮನ್ತರಾ ವ್ಯವಚ್ಛಿದ್ಯತೇ| ವ್ಯಾಧಿ ಭಾಜನಂ ವಾ ಭವತಿ||೪೮||

ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವೇ ಶಾರೀರಾ ಭಾವಾ ಅನ್ನಮಯಾಃ| ತೇನೈವ ಚಾನ್ನೇನಾವಿಚ್ಛಿನ್ನಪ್ರವಾಹೇಣ ಇದಮನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ಕ್ರಮೇಣ ಶರೀರಂ ವಿಪರಿಣಮತಿ| ಅಧ್ಯಾತ್ಮೇತ್ಯಾತ್ಮನಿ ಬಹಿರ್ವಹಿರ್ಭಾಗೇ| ಶರೀರಯನ್ತ್ರಕಂ ಯಾಪ್ಯತ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಮಿತ್ಯಾಹ-ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯೇನ ಬಲೋಪಚಯೇನ ಚ ಯುಕ್ತಮ್| ಏತಚ್ಚ ಯಾವತ್ಕರ್ಮೋಪಾದಾನಮಾಹ| ತದ್ಧೇತುಕಕರ್ಮಪರಿಕ್ಷಯಾತ್| ಅನ್ಯಥೇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಇತಿ ಕ್ರಮಧಾತುವಾದಃ|| ೪೮||

Adhikarana anyamatena rasAdidhAtusambhavakramaH (49) · Śloka 49

ಅನ್ಯೇ ತು ವರ್ಣಯನ್ತಿ-ಅಭ್ಯವಹೃತಮಾತ್ರಸ್ಯಾಹಾಽಽರಸ್ಯ ಕಣ್ಠ- ನಾಡೀಪ್ರಲುಠಿತಸ್ಯ ಮಹಾನಿಮ್ನಮವತೀರ್ಣಸ್ಯ ಯೋ ಯ ಏವಾಂಶಃ ಕಾಯಾಗ್ನಿನಾಽವಲೀಢಃ ಪಾಕಮುಪನೀಯತೇ ತಸ್ಯ ತಸ್ಯೈವ ಪ್ರಸಾ- ದಾಖ್ಯೋ ರಸಲೇಶೋಽಭಿನಿರ್ವೃತ್ತಿಸಮನನ್ತರಂ ಸಮಂ ಸಮಸ್ತಧಾತುಷು ಸಂವೃತಾಸಂವೃತೈಃ ಪ್ರವಿಸೃತೋ ವಿವೃತಮುಖೇಷ್ವಾಸನ್ನೇಷು ಸ್ರೋತಸ್ಸು ಭೂಯಾನ್ ಪ್ರಥಮತರಂ ಚಾನ್ವೇತಿ| ಪರ್ಯ್ಯಾಯೇಣೇತರೇಷ್ವಪಿ| ಏವಮನ್ನರ ಏವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಸರ್ವಧಾತೂನ್ ಕೇನಚಿದೇವ ಕಾಲಭೇದೇನ ಪುಷ್ಣಾತಿ ನ ಪುನರ್ಧಾತವೋ ಧಾತ್ವನ್ತರತಾಂ ಸ್ವರೂಪೋಪಮರ್ದೇನ ಪ್ರತಿಪದ್ಯಃ ಇತಿ|೪೯|

ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಚಾರ್ಯ್ಯಾಃ ಅನ್ನರಸಾದೇವ ಸಕಲಧಾತುಸಮ್ಭವಂ ವರ್ಣಯನ್ತಿ| ನ ಚ ಧಾತೋರ್ಧಾತ್ವನ್ತರಾದುತ್ಪತ್ತಿಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ಕಥಮಿತ್ಯಾಹ-ಅಭ್ಯವಹೃತಮಾತ್ರಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯ ಏವಾಹಾರಭಗಃ ಕೋಷ್ಠಪ್ರಾಪ್ತಿಸಮನನ್ತರಮಗ್ನಿನಾ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ ತಸ್ಯೈವ ತೇನ ಪಕ್ವಸ್ಯಯೋಽನ್ನಸಾರಃ ಸ ತದೈವ ಸರ್ವಧಾತುಸ್ರೋತಸ್ಸ್ವನುಗಚ್ಛತಿ| ಕೇವಲಂ ತ್ವಯಂ ವಿಶೇಷಃ| ವಿವೃತಮುಖೇಷು ಅಸಂವೃತೇಶು ಸ್ರೋತಸ್ಸು ಸಾರಸಮ್ಭವದೇಶಾಸನ್ನೇಷು ಚ ಪ್ರಥಮಮನ್ವೇತಿ ಭೂಯಾಂಶ್ಚಾನ್ವೇತಿ| ಇತರೇಷು ಸಂವೃತ್ತಮುಖೇಷು ದೂರೇಷು ಚ ವಿಪರ್ಯ್ಯಯೇಣ| ಸ್ವಲ್ಪಶ್ಚಿರೇಣ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಮಸ್ಮಿನ್ ಪಕ್ಷೇ ಕೇವಲ- ಮಧಿಕೃತಸ್ಯಾನ್ನಸಾರಸ್ಯ ಸಕಲಧಾತುಪರಿಪಾಕತ್ವಮುಕ್ತಮ್| ಯಥೋತ್ತರಂ ತು ಧಾತುಸ್ರೋತಸಾಂ ಸಂವೃತಮುಖತ್ವಾದ್ ದೂರದೂರತರತ್ವಾಚ್ಚ ಕಾಲಭೇದ ಅಙ್ಗೀಕೃತ ಏವ| ತೇನ ದ್ವಯೋರಪಿ ಪಕ್ಷಯೋರನ್ಯತಯಾ ನ ಯುಗಪದ್ಧಾತುಸಮ್ಭವಃ| ಏಕತ್ರ ಧಾತೋರ್ಧಾತ್ವನ್ತರೋತ್ಪಾದಾದನ್ಯತ್ರ ಸಂವೃತತ್ವದೂರತ್ವಾಭ್ಯಾಮಿತಿ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೪೯||

Adhikarana balabhedenAgneshcAturvidhyam (49) · Śloka 49

ಅಗ್ನಿಸ್ತು ಬಲಭೇದೇನ ಚತುರ್ವಿಧೋ ಭವತಿ| ಸಮೋ ವಿಷಮ- ಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಮನ್ದಶ್ಚ ೨|೪೯|

Adhikarana samAgnilakShaNam (49) · Śloka 49

ತತ್ರ ಸಮೋ ಯಃ ಸಮ್ಯಗೇವೋಪಯುಕ್ತಮನ್ನಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪಚತಿ೧|೪೯|

Adhikarana viShamAgnilakShaNam (49) · Śloka 49

ವಿಷಮೋಽಸಮ್ಯಗಪ್ಯಪಯುಕ್ತಂ ಪಚತಿ ಸಮ್ಯಗಪಿ ಚ ನ ಪಚತಿ ೧||೪೯||

Adhikarana tIkShNAgnilakShaNam (2) · Śloka 2

ತೀಕ್ಷ್ಣೋಽಸಮ್ಯಗಪ್ಯುಪಯುಕ್ತಮಾಶು ಪಚತಿ| ಸ ಏವ ವರ್ಧಮಾನೋ ಽತ್ಯಗ್ನಿರ್ಭವತಿ||೨||

Adhikarana mandAgnilakShaNam (1) · Śloka 1

ಮನ್ದಸ್ತು ಸಮ್ಯಗಪ್ಯುಪಯುಕ್ತಮುದರಗೌರವಾಧ್ಮಾನವಿಬನ್ಧಾಟೋ- ಪಾತ್ರಕೂಜನಮುಖಶೋಷವಾಯುಸ್ತಮ್ಭಾದೀನ್ಯಾಮಲಿಙ್ಗಾನಿ ದರ್ಶ- ಯಿತ್ವಾ ಚಿರಾತ್ ಪಚತಿ||೧||

Adhikarana jATharAgneH rakShaNIyatvaM tatra kramashca (50) · Śloka 50

ಬಾಹ್ಯೇನಾಪಿ ಚ ಜ್ವಾಲಾಙ್ಗಾರಾತ್ಮಕೇನಾಗ್ನಿನಾ ನೈಕಾಕಾರಃ ಸರ್ವದಾ ಪಾಕೋ ಭವತಿ| ಕಿಮುತಾನ್ತರಾಶ್ರಯೇಣೋಷ್ಣಾತ್ಮನಾ ಸಮೇನಾಪಿ| ತಸ್ಮಾತ್ ತಂ ಪ್ರಯತ್ನತೋ ರಕ್ಷೇತ್||೫೦||

ಅಗ್ನಿಸ್ತ್ವಿತಿ| ಬಲಭೇದೇನೇತಿ ಅಗ್ನಿಚಾತ್ರುವಿಧ್ಯಕಾರಣಮ್| ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾಽಸ್ಯಾಗ್ನಿಚತುಷ್ಟಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ| ಸಮೋ ನಿತ್ಯಧರ್ಮಾ ಇತಿ ಚ ಸರ್ವತ್ರಾನ್ನರಕ್ಷಾಮಾತ್ರಾಶೀತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ| ಉದರಗೌರವಾದೀನ್ಯಾಮಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಾದಿಗ್ರಹಣೇನಾನ್ಯಾನಿ ಚ| ಬಾಹ್ಯೋನಾಪೀತ್ಯಾದಿನಾ ಜಾಠರಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ ಪ್ರಯತ್ನಪರಿರಕ್ಷಣೀಯತ್ವಂ ದರ್ಶಯತಿ|| ೫೦||

Adhikarana agnInAM rakShaNaM vaiShamye cikitsA ca (51) · Śloka 51

ತತ್ರ ಪ್ರವರೇಣ ಸಾತ್ಮ್ಯೇನ ಸಮಂ ಯಥಾಸ್ವಮಪರೇಣೇತರಾನ್ ಕ್ರಮಶಃ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಾಪಾದ್ಯ ಪ್ರವರೇಣ ಪರಿಪಾಲಯೇದ್ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣಿಯೋಕ್ತೇನ ಚ ವಾತಾದಿಸಾಧನೇನ ಗ್ರಹಣೀರೋಗವಿಹಿತೈಶ್ಚೈಷಧವ್ಯಾಯಾಮಮ- ಯೋಗೈರಿತಿ||೫೧||

ತತ್ರೇತಿ ನಿರ್ಧಾರಣೇ| ಸಮಮುತ್ಕೃಷ್ಟಮಗ್ನಿಮುತ್ಕೃಷ್ಟೇನ ಸಾತ್ಮ್ಯೇನ ಸರ್ವರಸಾಖ್ಯೇನ ರಕ್ಷೇದಿತರಾನ್ ವಿಷಮಾದೀನಗ್ನೀನಿತರೇಣ ಪ್ರವರೇಣ ಸಾತ್ಮ್ಯೇನಾಸರ್ವರಸಾಖ್ಯೇನ| ಯಥಾದೋಷಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಾಪಾದ್ಯ ಪ್ರವರೇಣೈವ ಪರಿಪಾಲಯೇತ್| ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣೀಯೋಕ್ತಯಾ ವಾತಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ವಿಷಮಮ್| ಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಮ್| ಕಫಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ಚ ಮನ್ದಂ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| ವಾತಾದಿಗ್ರಹಣೀದೋಷೋಕ್ತೇನ ವಿಧಾನೇನ ಕ್ರಮೇಣ ವಿಷಮಾದೀನೌಷಧಯೋಗೈರ್ವ್ಯಾಯಾಮಯೋಗೈಶ್ಚ|| ೫೧||

Adhikarana srotasAM lakShaNam (2) · Śloka 2

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಸ್ವಧಾತುಸಮವರ್ಣಾನಿ ವೃತ್ತಸ್ಥೂಲಾನ್ಯಣೂನಿ ಚ| ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ದೀರ್ಘಾಣ್ಯಾಕೃತ್ಯಾ ಪ್ರತಾನಸದೃಶಾನಿ ಚ|೨|

Adhikarana srotodUShakaH AhAraH vihArashca (2) · Śloka 2

ಆಹಾರಶ್ಚ ವಿಹಾರಶ್ಚ ಯಃ ಸ್ಯಾದ್ದೋಷಗುಣೈಃ ಸಮಃ| ಧಾತುಭಿರ್ವಿಗುಣೋ ಯಶ್ಚ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ ಪ್ರದೂಷಕಃ||೨||

Adhikarana srotoduShTilakShaNam (52) · Śloka 52

ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಸಙ್ಗೋ ವಾ ಸಿರಾಣಾಂ ಗ್ರನ್ಥಯೋಽಪಿ ವಾ| ವಿಮಾರ್ಗತೋ ವಾ ಗಮನಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ದುಷ್ಟಿಲಕ್ಷಣಮ್||೫೨||

ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತಿ ಪದ್ಯಾರಮ್ಭೇ ರೀತಿಃ| ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸ್ವಸ್ಯ ಧಾತೋರ್ವರ್ಣೇನ ಸಮಾನಿ| ರಕ್ತಸ್ರೋತಾಂಸಿ ರಕ್ತವರ್ಣಾನಿ| ಮಾಂಸಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಮಾಂಸವರ್ಣಾನ್ಯೇವಂ ಸರ್ವತ್ರ ವಾಚ್ಯಮ್| ಕಾನಿಚಿತ್ ಸ್ಥೂಲಾನಿ| ಕಾನಿಚಿದಣೂನಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ| ಪ್ರತಾನಸದೃಶಾನಿ ವಲ್ಲೀವದನೇಕಭಙ್ಗೀಪ್ರವಾಹಯುಕ್ತಾನಿ| ತೇಷಾಞ್ಚ ಸ್ರೌತಸಾಮಾಹಾರೋ ವಿಹಾರಶ್ಚ ಪ್ರದೂಷಕಃ| ಕಿಮ್ಭೂತ ಆಹ-ದೋಷಸ್ಯ ವಾತಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಗುಣೈಃ ಸಮಃ ತಥಾಪಿ ಯೋ ವಾತಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಸಮಬುಣೋಽಪಿ ಧಾತುರ್ಭಿರ್ವಿಗುಣಃ| ಯಸ್ಯ ಧಾತೋರ್ಯ ಏವಾಹಾರೋ ವಿಹಾರಶ್ಚ ಗುಣೈರ್ವಿಪರೀತಃ ಸ ಏವ ತಸ್ಯ ಸ್ರೋತಸಾಂ ದೂಷಕಃ|| ೫೨||

Adhikarana srotodvArANAM svarUpam (53) · Śloka 53

ಬಿಸಾನಾಮಿವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ದೂರಂ ವಿಪ್ರಸೃತಾನಿ ಚ| ದ್ವಾರಾಣಿ ಸ್ರೋತಸಾಂ ದೇಹೇ ರಸೋ ಯೈರುಪಚೀಯತೇ||೫೩||

ಸುಬೋಧಮ್|| ೫೩||

Adhikarana annasya shukratvaprAptikAle matabhedAH (54) · Śloka 54

ಕೇಚಿದಾಹುರಹೋರಾತ್ರಾತ್ ಷಡಹಾದಪರೇ ಪರೇ| ಮಾಸಾತ್ ಪ್ರಯಾತಿ ಶುಕ್ರತ್ವಮನ್ನಂ ಪಾಕಕ್ರಮಾದಿಭಿಃ| ವೃವ್ಯಾದೀನಿ ಪ್ರಭಾವೇಣ ಸದ್ಯಃ ಶುಕ್ರಾದಿ ಕುರ್ವತೇ| ಪ್ರಾಯಃ ಕರೋತ್ಯಹೋರಾತ್ರಾತ್ ಕರ್ಮಾನ್ಯದಪಿ ಭೇಷಜಮ್||೫೪||

ಅಥಾನ್ನಸ್ಯ ಸಾರಃ ಕಿಯತಾ ಕಾಲೇನ ಸಪ್ತಧಾಟುನ್ ಅಭಿವ್ಯಾಪ್ನೋತೀತ್ಯಾಽಽಹ-ಕಿಚಿದಿತ್ಯಾದಿನಾ| ಮತತ್ರಯಮೇತತ್| ಪಾಕಕ್ರಮಾದಿಭಿರ್ಧಾತುಪರಿಣತೇಃ| ಸ್ವಲ್ಪೈರ್ದಿನೈರಸಮ್ಭವಂ ಪ್ರದರ್ಶಯತಿ| ನನು ಚೈಕಸ್ಮನ್ನೇವಾಹ್ನಿ ವೃಷ್ಯಾದೀನಾಂ ಶುಕ್ರಾದಿಕರ್ತ್ತೃತ್ವಂ ದೃಷ್ಟಂ ತತ್ ಕಥಮಿತ್ಯಾಹ-ವೃಷ್ಯಾದೀನೀತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಭಾವಃ ಸರ್ವಾತಿಶಾಯಿನೀ ಶಕ್ತಿಃ| ಏಕೇನಾದಿಶಬ್ದೇನ ಗ್ರಹಣಮ್| ಏಕಾಹಃ ಷಡ್ರಾತ್ರಮಾಸಭೇದೇನ ಮತತ್ರಯೇ ಸ್ಥಿತೇ ಪ್ರಭಾವಾದೇವ ವಾಗ್ಭಟಃ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಸಿದ್ಧಾನ್ತಂ ದರ್ಶಯತಿ-ಪ್ರಾಯ ಇತ್ಯಾದಿನಾ| ನ ಕೇವಲಂ ವೃಷ್ಯಾದಿ, ಯಾವದನ್ಯದಪಿ ಭೇಷಜಂ ಪ್ರಾಯಃ ಅಹೋರಾತ್ರಾದೇವ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ| ಅಹೋರಾತ್ರಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ಘೃತಲೇಹಾದೀನಾಂ ಯದ್ಯಪಿ ಮಾತ್ರಾಭ್ಯಾಸೇನ ರೋಗೋಪಶಮಾಖ್ಯಕಾರ್ಯ್ಯನಿರ್ವೃತ್ತಿಸ್ತಥಾಪಿ ತೇಷಾಂ ದಿನಾನುದಿನಂ ಕಾರ್ಯ್ಯಕರ್ತ್ತೃತ್ವಂ ವಿದ್ಯತ ಏವೇತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಮ್|| ೫೪||

Adhikarana dhAtumalasaMgrahashlokaH (55) · Śloka 55

ಕಫಃ ಪಿತ್ತಂ ಮಲಃ ಖೇಷು ಪ್ರಸ್ವೇದೋ ನಖರೋಮ ಚ| ಸ್ನೇಹೋಽಕ್ಷಿತ್ವಗ್ವಿಶಾಮೋಜೋ ಧಾತೂನಾಂ ಕ್ರಮಶೋ ಮಲಾಃ||೫೫||

ಪುರ್ವೋಕ್ತಮೇವ ಸಂಗ್ರಹಶ್ಲೋಕೇನಾಹ-ಕಫ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕಫಾದೀನಿ ರಸಾದೀನಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಮಲಾಃ| ರಸಸ್ಯ ಕಫೋರಕ್ತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಮ್| ಮಾಂಸಸ್ಯ ಕರ್ಣನಾಸಿಕಾದಿಸ್ರೋತೋಮಲಾಃ| ಮೇದಸಃ ಪ್ರಸ್ವೇದಃ ಅಸ್ಥ್ನೋ ನಖರೋಮ| ಮಜ್ಜೋ ನೇತ್ರಾದಿಸ್ನೇಹಃ| ಪೂರ್ವಸ್ಯೈವ ಸಂಗ್ರಹಾದಪುನರುಕ್ತಮ್|| ೫೫||

Adhikarana samAdyagnInAM kAraNam (56) · Śloka 56

ಸಮಃ ಸಮಾನೇ ಸ್ಥಾನಸ್ಥ ವಿಷಮೋಽಗ್ನಿರ್ವಿಮಾರ್ಗಗೇ| ಪಿತ್ತಾಭಿಮೂರ್ಚ್ಛಿತೇ ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಮನ್ದೋಽಸ್ಮಿನ್ಕಫಪೀಡಿತೇ||೫೬||

ಅವಿಕೃತಃ ಸಮಾನಃ ಸಮಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ ಕಾರಣಮ್| ವಿಕೃತಸ್ತು ವಿಷಮಾದೀನಾಮ್|| ೫೬||

Adhikarana agnimUle maraNajIvane (57-6) · Śloka 6

ಶಾನ್ತೇಽಗ್ನೌ ಮ್ರಿಯತೇ ಯುಕ್ತೇ ಚಿರಂ ಜೀವತ್ಯನಾಮಯಃ| ರೋಗೀ ಸ್ಯಾದ್ವಿಕೃತೇ ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಪಾಲಯೇತ್||೫೭|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ- ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಸಿರಾವಿಭಾಗೋನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||

ಸುಬೋಧಮನ್ಯತ್|| ೫೭|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುರ್ವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ- ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ