6. sirāvibhāgaḥ

Adhikarana atha sirAvibhAgo nAma ShaShTho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதஃ ஸிராவிபாகமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

பூர்வாத்யாயே ஶரீராவயவபேதே ஸ்வல்பவ்யக்தத்வாத் ஸிராதிர்நிர்ணீதஶேஷஸ்தத்ராபி ஸிராணாஂ ப்ராதாந்யாந்நிர்ணயார்தமத்யாயாரம்பஃ|| ௧||

Adhikarana dashamUlasirAH (2) · Śloka 2

தஶமூலஸிரா ஹதயப்ரதிபத்தாஃ ஸர்வாங்கப்ரத்யங்கேஷ்வோஜோ நயந்தி| தத்ப்ரதிபத்தா ஹி ஶரீரசேஷ்டா||௨||

தஶமுலஸிரா இத்யாதி| மூலஸிராஃ ப்ரதாநஸிராஃ| ததோ ஹி ஸர்வாஃ ஸிராஃ பவந்தி| தா அங்கேஷு ப்ரத்யங்கேஷு சௌஜோ நயந்தி|| ௨||

Adhikarana sirANAM sa~gkhyA (3) · Śloka 3

தாஸ்து த்வ்யங்குலமங்குலமர்தாங்குலஂ யவஂ யவார்தஞ்ச கத்வா த்ரும- பத்ரஸேவநீப்ரதாவநத்பித்யமாநாஃ ஸப்தஶதாநி பவந்தி||௩||

தாஃ ப்ரபித்யமாநாஃ த்ருமபத்ரரேகாப்ரதாநவத் ஸப்தஶதாநி ஸிராணாஂ பவந்தி| தேநைதுக்தஂ பவதி-தா ஹதயப்ரதிபத்தா தஶ ஸிரா ஹதயாத்வ்யங்குலஂ கத்வா ப்ரதமஂ ப்ரதாநஂ முஞ்சந்தி| தத அங்குலஂ கத்வா த்விதீயம்| தத அர்தமங்குலஂ கத்வா ததீயம்| ததோ யவஂ கத்வா சதுர்தம்| ததோऽபி யவார்தஂ கத்வா பஞ்சமமிதி| ததோ ந பித்யந்தே| ஸர்வேஷு சைவஂ பித்யமாநா இதி யோஜ்யஂ யாவத்பேதோऽஸ்தி| ஸப்தஶதாநி ப்ரதாநாநாஂ தீர்காணாஂ பவந்தி|| ௩||

Adhikarana shAkhAgatAH sirAstatra vedhya- sirANAM sa~gkhyA ca (4) · Śloka 4

தாஸாஂ சதுஃஶதீ ஶாகாஸு| தத்ர ஷோடஶாப்யதநீயாஃ||௪||

தாப்யஶ்சத்வாரி ஶதாநி சதஸஷு ஶாகாஸு| தத்ரேதி சதுஶ்ஶத்யாஂ ஷோடஶா வ்யதநீயாஃ|| ௪||

Adhikarana antarAdhigatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (5) · Śloka 5

ஷட்த்ரிஂஶஂ ஶதமந்தராதௌ| தத்ர த்வாத்ரிஂஶத்||௫||

அந்தராதௌ து ஷட்த்ரிஂஶத் ஶதம்| தத்ர த்வாத்ரிஂஶதவ்யதநீயா இதி ஸம்பந்தஃ|| ௫||

Adhikarana mUrddhagatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (2) · Śloka 2

அதுஷ்ஷஷ்ட்யதிகஂ ஶதமுர்த்வம்| தத்ராபி பஞ்சாஶத்||௨||

Adhikarana shAkhAsirAvivaraNam (6) · Śloka 6

தாஸாமேகைகஸ்மிந் ஸக்த்நி ஶதம்| தத்ர ந வித்யேஜ்ஜா லந்தராம்| திஸ்ரஶ்சாப்யந்தரகதாஃ||௬||

தத்ர ஷோடஶ ஶாகாஸு சதஸஷ்வவதநீயா உக்தாஸ்தத்ரைகா பூர்வோக்தஜாலந்தரா திஸ்ரஶ்சாப்யந்தரஸமாஶ்ரயா அவேத்யாஃ|| ௬||

Adhikarana tatrAntarAdhigatasirAvivaraNam (2) · Śloka 2

த்வாத்ரிஂஶச்ச்ரோண்யா குதமேட்ராஶ்ரயாஃ| தாஸாஂ த்வே த்வே வங்க்ஷணயோஃ கடீகதருணயோஶ்சேத்யஷ்டௌ ஶஸ்த்ரதோ ரக்ஷேத்||௨||

Adhikarana pARshvagatAH sirAH (1) · Śloka 1

ஷோடஶ பார்ஶ்வயோஸ்தயோரூர்த்வகாமேகைகாஂ பார்ஶ்வஸந்திஸஂஜ்ஞாம்||௧||

Adhikarana pRuShThagatAH sirAH (2) · Śloka 2

சதுர்விஂஶதிஃ பஷ்டே| தாஸாஂ பஷ்டவஂஶமுபயதோ த்வே த்வே ஊர்த்வ- காமிந்யௌ தாஶ்சதஸ்ரஃ|௨|

Adhikarana udaragatAH sirAH (2) · Śloka 2

சதுர்விஂஶதிருதரே| தாஂஸாஂ மேட்ரஸ்யோபரி ரோமராஜீமுபயதோ த்வே த்வே தா அபி சதஸ்ரஃ||௨||

Adhikarana vakShogatAH sirAH (7) · Śloka 7

சத்வாரிஂஶத்வக்ஷஸி| தாஸாஂ த்வே ஹதயே| த்வே ச ஸ்தநமுலஸ்தந ரோஹிதேஷு| ஏகைகாபஸ்தம்பாபாலேஷ்விதி| தாஶ்சதுர்தஶ||௭||

ஆக்ரீவாமுலாதாऽऽசோருஸந்தேரந்தராதிஃ| தத்ர ஷட்த்ரிஂஶச்சதஂ ஸிராணாம்| தத்யதா-த்வாத்ரிஂஶத் ஶ்ரோண்யாம்| பார்ஶ்வயோர்த்வயோஃ ஷோடஶ| பஷ்டே சதுர்விஂஶதிஃ| உரஸி சத்வாரிஂஶத்| இதி ஷட்த்ரிஂஶச்சதமந்தராதௌ ஸிராணாம்| 'தத்ர த்வாத்ரிஂஶதவ்யதநீயாஃ' இதி யதுக்தஂ தத்ப்ரதர்ஶ்யதே-அஷ்டௌ ஶ்ரோண்யாம்| வங்க்ஷண உபயத்ர சதஸ்ரஃ| கடீகதருணாக்யயோர்மர்மணோஶ்சதஸ்ர இத்யஷ்டௌ| பார்ஶ்வயோர்த்வௌ| த்வயோஃ பார்ஶ்வயோரேகைகாமூர்த்வகாம்| பஷ்டே சதஸ்ரஃ| பஷ்டவஂஶஸ்யைகஸ்மிந் பார்ஶ்வே ஊர்த்வகாமிந்யௌ த்வே| அபரஸ்மிஂஶ்ச த்வே இதி| ஜடரே சதஸ்ரஃ ரோமராஜ்யாஃ பார்ஶ்வயோர்த்வயோர்த்வே-த்வே இதி| உரஸி சதுர்தஶ| தத்ர த்வே ஹதயே| த்வே-த்வே த்வயோஃ ஸ்தநமுலயோஃ| இதி சதஸ்ரஃ| ஸ்தநரோஹிதயோஶ்சதஸ்ரஃ| அபஸ்தம்பயோரேகைகா| ததாऽऽபாலாபயோரபி| ஏவஂ த்வாத்ரிஂஶதந்தராதாவவ்யதநீயாஃ|| ௭||

Adhikarana mUrdhajatrUrdhvasirAvivaraNam (4) · Śloka 4

சதுர்விஂஶதிர்க்ரீவாயாம்| தாஸாஂ சதஸ்ரோऽஷ்டௌ ச மர்மஸஂஜ்ஞாஃ| த்வே ககாடிகயோஃ| த்வே விதுரயோரிதி ஷோடஶ ஶஸ்த்ரேண ந ஸ்பஶேத்||௪||

Adhikarana hanugatAH sirAH (1) · Śloka 1

ஹந்வோஃ ஷோடஶ தாஸாஂ ஸந்திஸம்பந்திந்யௌ த்வே||௧||

Adhikarana jihvAgatAH sirAH (4) · Śloka 4

ஷோடஶ ஜிஹ்வாயாம்| தாஸாமதோ த்வே ரஸவேதிந்யௌ| த்வே வா- க்ப்ரவர்த்திந்யௌ| தாஶ்சதஸ்ரஃ||௪||

Adhikarana nAsAgatAH sirAH (7) · Śloka 7

ஷட்பஞ்சாஶந்நேத்ரயோஃ| தயோருந்மேஷநிமேஷக்ரியே த்வே-த்வே| த்வே சாபா- ங்கயோரிதி ஷட்| நாஸாநேத்ரகதாஸ்து லலாடே ஷஷ்டிஃ| தாஸாஂ கேஶாந்தாநுகதாஶ்சதஸ்ரஃ| த்வே சாऽऽவர்தயோஃ| ஏகா ச ஸ்தபந்யாமிதி ஸப்த||௭||

Adhikarana karNagatAH sirAH (3) · Śloka 3

கர்ணயோஃ ஷோடஶ| தாஸாஂ ஶப்தவாஹிந்யௌ த்வே| த ஏவ ச ஶங்கயோஸ்தாஸாஂ ஶங்கஸந்திகதே த்வே||௩||

Adhikarana shirogatAH sirAH (8) · Śloka 8

த்வாதஶ மூர்தநி| தாஸாமுத்க்ஷேபயோர்த்வே| ஸீமந்தேஷ்வேகைகாமே காமதிபதாவித்யஷ்டௌ ஶஸ்த்ரேண பரிஹரேத்| ததாக்ஷுத்ரிகாஃ குடிலாஃ ஸங்கீர்ணாஃ க்ரந்திதாஃ ஸந்திஷு சாஶஸ்த்ரகத்யாஃ||௮||

சதுஷ்ஷ்ட்யதிகஂ ஶதமுர்த்வஂ ஶிரஸி ஸிராணாமிதி யதுக்தஂ தத்விபஜதே-க்ரீவாயாஂ சதுர்விஂஶதிஃ ஹந்வோர்த்வயோஃ ஷோடஶ| ஷோடஶ ஜிஹ்வாயாம்| நாஸாயாஂ சதுர்விஂஶதிஃ நேத்ரயோஃ ஷட்பஞ்சாஶத்| லலாடே ஷஷ்டிர்நாஸாநேத்ராஶ்ரிதாஸ்தாப்யோऽநந்யா அதோ ந கண்யந்தே| கர்ணயோர்த்வயோஃ ஷோடஶ ஸிராஸ்தா ஏவ ஶங்காஶிர்தா அதஸ்தத்ரஸ்தா ந கண்யந்தே| முர்த்நி த்வாதஶேதி சதுஷ்ஷஷ்ட்யதிகஂ ஶதம்| அத்ர 'பஞ்சாஶதவ்யதநீயாஃ' இதி யதுக்தஂ ததுச்யதே-க்ரீவாயாஂ ஷோடஶ| சதுஸ்ரோ மர்மஸஂஜ்ஞாஃ| த்வே நீலே த்வே மந்யே இதி சதஸ்ரஃ| அஷ்டௌ மர்மஸஂஜ்ஞாஃ மாதகா இதி வக்ஷ்யமாணாஃ| த்வே த்வயோஃ ககாடிகயோஃ| த்வே ச விதுரயோரிதி ஷோடஶ| ஹந்வோர்த்வயோஃ| த்வே ஹநுஸந்திபந்தநகர்மணீ| ஜிஹ்வாயாஂ சதஸ்ரஃ| த்வே ரஸபோதநே ஜிஹ்வாயா அதஸ்தயா த்வே வாக்ப்ரவர்த்திந்யௌ இதி சதஸ்ரஃ நாஸாயாஂ திஸ்ரோ யத்ர த்வே கந்தவேதிந்யாவேகா ச தாலுநீதி திஸ்ரஃ| நேத்ரயோஃ ஷட்| நிமேஷே த்வே| உந்மேஷே த்வே| அபாங்கயோர்த்வே இதி ஷட்| லலாதே ஸப்த| கேஶாந்தகாஶ்சதஸ்ரஃ| ஆவர்த்தகாக்யயோர்மர்மணோர்த்வே| ஏகா ச ப்ரூமத்யபவே ஸ்தபந்யாக்யமர்மணி இதி ஸப்த| கர்ணயோஶ்சதஸ்ரஃ| த்வே ஶப்தவாஹிந்யௌ| ஶங்கயோஸ்தத்ஸந்திகதே த்வே இதி சதஸ்ரஃ| கேஶாந்தேऽஷ்டௌ| த்வயோ ருத்க்ஷேபயோர்த்வே| ஸீமந்தேஷு பஞ்ச| அதிபதௌ ரோமாவத்தமர்மண்யேகா இத்யஷ்டௌ| ஏவஂ ஶிரஸி பஞ்சாஶதவேத்யாஃ| கேவலமேதா ஏவாவேத்யாஃ| யாவத் க்ஷுத்ரிகாஃ அதிஸூக்ஷ்மாஃ| குடிலா அநஜுகாமிந்யஃ| ஸங்கீர்ணாஃ பஹுபிரநபிவ்யக்தாஃ க்ரதிதாஃ ஸங்கோசேந க்ரந்திரூபாஃ| ததா ஸந்திஷு கூர்பராதிஷ்வாஶிர்தாஃ|| ௮||

Adhikarana vAtAdibhIshca shuddharaktavaha- sirAsa~gkhyAvivaraNam (9) · Śloka 9

தாஸாஂ யதாஸ்வஂ துர்யாஂஶவிபாகேந பஞ்சஸப்தத்யதிகஂ ஶத- மநிலரக்தஂ வஹதி| ஏஷ விபாகஃ பித்தஶ்லேஷ்மஶுத்தரக்தே- ஷ்வபி| ஸ்திதா ஹ்யேவஂ தேஹமநுகஹ்ணந்தி தோஷாஃ| வ்யத்யயேந து பீடயந்தி||௯||

தாஸாஂ ச ஸப்தாநாஂ ஶதாநாஂ யதாஸ்வஂ ஶங்காதிகதஸிராணாஂ சதுர்தேந விபாகேந ப்ரத்யேகஂ பஞ்சஸப்தத்யதிகஂ வாதாதிமிஶ்ரஂ ரக்தஂ ஶுத்தஂ ச வஹதி| தேந பஞ்சஸப்தத்யதிகஂ ஶதஂ ஸிராணாஂ வாதரக்தஂ வஹதி| தத்வத் பித்தரக்தம், ஶ்லேஷ்மரக்தம், ஶுத்தரக்தஞ்ச| ஏவமநேந ஸிராவஹநநியமேந வ்யவஸ்திதா தோஷாஃ ஶரீரமநுகஹ்ணந்தி| ஏதத்விபர்ய்யயே பீடயந்தி|| ௯||

Adhikarana vAtaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

தத்ர ஶ்யாவாருணாஃ ப்ரஸ்பந்திந்யஃ ஸூக்ஷ்மாஃ க்ஷணபூர்ணரிக்தா வாதரக்தஂ பஹந்தி|௧|

Adhikarana pittaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

நீலபீதாஸிதாஃ ஸ்பர்ஶோஷ்ணாஃ க்ஷிப்ரஸ்ராவிண்யஃ பித்தரக்தம்|௧|

Adhikarana kapharaktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

கௌர்ய்யஃ ஸ்நிக்தாஃ ஸ்திராஃ ஶீதஃ கண்டூமத்யஃ கபரக்தம்|௧|

Adhikarana saMsargasannipAtavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

லக்ஷணஸங்கரே ஸஂஸர்கஸந்நிபாதரக்தம்||௧||

Adhikarana shuddharaktavahasirAlakShaNam (10) · Śloka 10

ஸமாகூடாஃ ஸ்நிக்தாஃ ரோஹிண்யஃ ஶுத்தரக்தமிதி||௧௦||

நநு கதமேதத் ஜ்ஞாயத இமாஃ ஸிரா இதஂ வஹந்தீத்யாஹ-தத்ரேத்யாதி| ஸுபோதம்| க்ஷணேந பூர்ணாஃ ஆத்மாதாஃ க்ஷணேந ச ரிக்தாஃ க்ஷிப்ரஂ ஶீக்ரமேவ வஹந்தி ஸ்ரவந்தி| ஸஂஸர்கே கிஂ லக்ஷண-மித்யாஹ-அத்ர து யதி தோஷாந்தரேண ஸஂஸஷ்டோ பவதி ததா யதாஸ்வஂ லக்ஷணாநாஂ ஸங்கரோ விஜ்ஞேயஃ| ரோஹிண்யோ லோஹிதாஃ| இதி ஸிரா உக்தாஃ|| ௧௦||

Adhikarana dhamanIsa~gkhyA (11) · Śloka 11

தமந்யஸ்து சதுர்விஂஶதிஃ||௧௧||

க்ரமப்ராப்தா தமந்யஃ உச்யந்தே-தமந்யோ விஶிஷ்டாஃ ஸிரா ஏவ| தாஶ்ச ஸங்க்யயா சதுர்விஂஶதிஃ||௧௧||

Adhikarana dhamanInAmupayogaH (1) · Śloka 1

தாபிஃ காயோऽயமாராம இவ ஜலஹாரிணீபிஃ கேதார இவ குல்யாபிருபஸ்நிஹ்யதி||௧||

Adhikarana dhamanInAmadhiShThAnam (12) · Śloka 12

தாபிஶ்ச நாபிஶ்சக்ரநாபிராரகைரிவாவதா||௧௨||

யதா ஆராமோ ஜலஹாரிணீபிஃ கேதாரஃ குல்யாபிராப்யாய்யதே தத்வத்தாபிர்நாபிப்ரதிபத்தாபிஃ காய ஆப்யாய்யதே| சக்ரஸ்ய நாபிரக்ஷஃ| ஆராஸ்தந்நிபத்தாநி காஷ்டாநி ஸுபோதம்|| ௧௨||

Adhikarana nAbhyAM visheShataH prANAnAmavasthAnam (13) · Śloka 13

தஸ்யாஂ நாப்யாஂ விஶேஷேண ப்ராணா வ்யவஸ்திதாஃ| யதஶ்ச ஸாऽந்தரக்ந்யதிஷ்டாநம்||௧௩||

யதஶ்ச ஸா நாபிரந்தரக்நேரதிஷ்டாநமதோऽபி தஸ்யா விஶேஷேண ப்ராணா வ்யவஸ்திதாஃ|| ௧௩||

Adhikarana nAbhigatAnAM dhamanInAM prasaraNam (14) · Śloka 14

தாஸாஂ கலு தமநீநாஂ தஶோர்த்வஂ ப்ரஸதா தஶாதஶ்சதஸ்ரஸ்தி- ர்ய்யக்| ததஸ்தாபிர்யதாஸ்வமங்காவயவா தார்ய்யந்தே ஆபயாய்யந்தே ச||௧௪||

தாஸாஂ ச நாபிப்ரதிபத்தாநாஂ மத்யாத்தஶ தமந்யஃ ஊர்த்வமுபரி காயஂ கதாஃ| தஶாதஃ ப்ரஸூதாஃ| திர்ய்யக் சதஸ்ரஃ|

Adhikarana UrdhvadhamanInAM punarvibhAgastatkAryya~jca (15) · Śloka 15

தாஸாமூர்த்வகா ஹதயமபிப்ரபந்நாஃ ப்ரத்யேகஂ த்ரிதா ஜாயந்தே| ததஸ்த்ரிஂஶதோ மத்யே த்வே த்வே வாதபித்தகபரக்தரஸாந் வஹதஃ| அஷ்டாபிஃ ஶப்தரூபரஸகந்தா கஹ்யந்தே| த்வாப்யாஂ த்வாப்யாஂ பாஷதே கோஷஂ கரோதி ஸ்வபிதி ப்ரதிபுத்யதே ச| த்வே சாஶ்ரு வஹதஃ| த்வே ச ஸ்தநாஶ்ரிதே| நார்யாஃ ஸ்தந்யஂ நரஸ்ய ஶுக்ரம்||௧௫||

தாஶ்ச தஶ ஹதயஂ ப்ராப்ய ப்ரத்யேகஂ த்ரிதா பிந்நாஃ த்ரிஂஶத் ஸம்பந்நாஃ| தஸ்யாஶ்ச த்ரிஂஶதோ த்வே-த்வே வாதாதீந் பஞ்ச வஹதஃ| ஏவஂ தா தஶ| ஶப்தாதீம்ஶ்சதுரஃ| அஷ்டாபிஃ புருஷோ கஹ்ணிதே| தாபிர்ஹ சித்தஸ்தாநஂ ஶப்தாதீநி யாந்தி| பாஷணாதிக்ரியாசதுஷ்டயஂ த்வாப்யாஂ த்வாப்யாஂ கரோதி| ஏவஂ தா அஷ்டௌ| கோஷஃ ஶப்தோ வ்யக்தஃ| த்வே அஶ்ருவஹதஃ| த்வே ச ஸ்தநாஶ்ரிதே நார்ய்யாஃ ஸ்தந்யஂ வஹதஃ| நரஸ்ய து த ஏவ ஶுக்ரம்| ஏவஂ த்ரிஂஶத்|| ௧௫||

Adhikarana adhogAdhamanInAM punarvibhAgastatkAryya~jca (16) · Śloka 16

அதோகமாஃ பக்வாஶயஸ்தா ஏவஂ த்ரிதா ஜாயந்தே| தத்ர தஶாத்யாஃ பூர்வவத்| த்வே வஹதோऽந்நஂ மாத்ராஶ்ரயேண| த்வே தோயம்| த்வே மூத்ரம்| த்வே ஶுக்ரம் வஹதோ த்வே ச முஞ்சதஃ| த ஏவ நாரீநாமார்த்தவம்| த்வே வர்சோநிரஸிந்யௌ ஸ்தூலாந்த்ரப்ரதிபத்தே| ஏவஂ த்வாதஶ| ஶேஷா- ஸ்த்வஷ்டௌ தமந்யஸ்திரஶ்சீநாஃ ஸ்வேதமபிதர்பயந்தி||௧௬||

யாஸ்து நாபேரதோகமா தஶ தமந்யஸ்தாஃ பக்வாஶய ஏவஂ த்ரிஂஶத்பவந்தி| தஸ்யாஶ்ச த்ரிஂஶதோ தஶ புர்வவத்| த்வே-த்வே பஞ்ச வாதாதீந் வஹத இத்யர்தஃ| த்வே மாத்ராஶ்ரயேணாந்நஂ வஹதஃ| மாத்ராக்ரஹணமாதிக்யப்ரதிஷேதப்ரதர்ஶநார்தம்| த்வே தோயஂ த்வே மூத்ரஂ வஹதஃ| த்வே புருஷஸ்ய ஶுக்ரஂ தேஹே வஹதஃ| த்வே ச ஶுக்ரஂ பஹிர்முஞ்சதஃ| ய ஏவ புருஷஸ்ய ஶுக்ரஂ த ஏவ ஸ்த்ரியா ரக்தம்| இதி சதஸ்ரஃ| த்வே ச ஸ்தூலாந்த்ரப்ரதிபத்தே வர்சோநிரஸநகர்மணீ| அஷ்டௌ ஶேஷா யா அதோகமா அபி மநாக் திர்ய்யக்கதாஸ்தாஃ ஸ்வேதமபிதர்பயந்தி| ஏவஂ நாபேரதஸ்த்ரிஂஶத்|| ௧௬||

Adhikarana tiryyaggA dhamanInAM vivaraNam (17) · Śloka 17

திர்யக்காமிந்யஶ்சதஸ்ரோ பித்யமாநாஃ ஸுபஹுதா பவந்தீத்யுக்தஂ ப்ராக்||௧௭||

திர்ய்யக்காமிந்யஶ்சதஸ்ரோ யா நாபேஃ பார்ஶ்வாப்யாஂ த்வே-த்வே வர்த்தந்தே| தா பித்யமாநாஃ ஸத்யோ பஹுதா பவந்தி| ஏதச்சோக்தஂ ப்ராகங்கவிபாகே| தாபிரிதஂ ப்ரகரணம்| இதி தமந்ய உக்தாஃ|| ௧௭||

Adhikarana nava bAhyAni srotAMsi (18) · Śloka 18

ஸ்ரோதாஂஸி புஂஸா நவ கர்ணௌ நேத்ரே நாஸாபுடௌ முகஂ பாயுர்மூத்ர- பதஃ||௧௮||

க்ரமப்ராப்தாநி ஸ்ரோதாஂஸ்யுச்யந்தே| ஸ்ரோதாஂஸி சித்ராணி புஂஸாஂ நவ-த்வே த்வே த்வே, ஏகமேகமேகமிதி ச| இதி ஸ்த்ரீ-புஂஸயோஃ ஸாதாரணாநி|| ௧௮||

Adhikarana strINAmadhikAni srotAMsi (19) · Śloka 19

அந்யாநி ச த்ரீணி ஸ்த்ரீணாஂ ஸ்தநௌ ரக்தபதஶ்ச||௧௯||

ஸ்த்ரீணாஂ து த்ரீண்யதிகாநி த்வே ஸ்தநஸ்ரோதஸீ ஏகஂ ச ரஜஃபத இதி பாஹ்யாநி ஸ்ரோதாஂஸி|| ௧௯||

Adhikarana jIvitAyatanAni srotAMsi (20) · Śloka 20

ததாऽபராண்யந்தஸ்ஸ்ரோதாஂஸி ஜீவிதாயதநாநி த்ரயோதஶ ப்ராணோ- தகாந்நதாதுமலாநாமயநாநி||௨௦||

ஆந்தராணி த்ரயோதஶ ஜீவிகஸ்யாயதநாநி ஸ்தாநாநி| ப்ராணாதீநாஂ பஞ்சாநாமாயதநாநி மார்காஃ|| ௨௦||

Adhikarana prANavAhisrotasAM mUlam (21) · Śloka 21

தத்ர ப்ராணவாஹிநாஂ ஹதயஂ மூலஂ மஹாஸ்ரோதஶ்ச||௨௧||

தத்ரேதி நிர்தாரணே| ப்ராணவாஹிநாஂ ஹதயஂ மூலஂ மஹாஸ்ரோதஶ்ச|| ௨௧||

Adhikarana prANavAhisrotasAM dUShaNAni (22) · Śloka 22

தாநி தாதுக்ஷயரௌக்ஷ்யபிபாஸாக்ஷுத்வ்யாயாமவேகதாரணாதிபிர்து- ஷ்யந்தி||௨௨||

தாநி ச தாதுக்ஷயாதிபிர்துஷ்யந்தி|| ௨௨||

Adhikarana dUShitAnAM prANavAhisrotasAM lakShaNAni (23) · Śloka 23

ததோऽதிஸஷ்டஂ ப்ரதிபத்தமல்பால்பமபீக்ஷ்ணஂ வா ஸஶப்தஶூல முச்ச்வஸநம்| தத்ர ஶ்வாஸவத்ஸாதநம்|௨௩|

ததஃ காரணாததிஸஷ்டஂ வாதி பத்தஂ வோச்ச்வஸநஂ பவதி| ஶ்வாஸஸ்யைகத்வாத்விஸர்கே தீர்கஶ்ச பவதி| அல்பால்பஂ ஸ்தோகமுச்ச்வஸநம்| அபீக்ஷ்ணஂ வாऽத்யர்தம்| தத்ர துஷ்டேஷு ப்ராணவாஹிஷு ஸ்ரோதஸ்ஸு ஶ்வாஸோக்தஂ சிகித்ஸிதம்|| ௨௩||

Adhikarana udakavAhinAM srotasAM mUlam (23) · Śloka 23

உதகவாஹிநாஂ தாலு மூலஂ க்லோம ச௧|௨௩|

Adhikarana udakavAhisrotasAM dUShaNAni (23) · Śloka 23

தாந்யாமபயாதிபாநோஷ்ணஶுஷ்காந்நகஷாயதணநிக்ரஹாதிஅபி- ர்துஷ்யந்தி௧|௨௩|

Adhikarana dUShitAnAmudakavAhisrotasAM lakShaNAni (23) · Śloka 23

ததோऽதிதஷ்ணா முகஶோஷஃ கர்ணக்ஷ்வேடநஂ தமோதர்ஶநஞ்ச௧||௨௩||

Adhikarana duShTodakavahasrotassu cikitsA (24) · Śloka 24

தத்ர தஷ்ணோக்தமௌஷதம்||௨௪||

உதகவாஹிநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ தாலுக்லோமநீ மூலம்| தேஷாமாமேந பயாதிபிர்தூஷணம்| துஷ்ஸ்டத்வாச்சாதிதஷ்ணாதி உத்பத்திஃ| தத்ர தஷ்ணோக்தா சிகித்ஸா| அதிபாநஂ மத்யஸ்ய| உஷ்ணஶுஷ்காப்யாமந்நஸ்ய ஸம்பந்தஃ| தண்நிக்ரஹஸ்தஷ்ணாவேகநிரோதஃ| ஆதிக்ரஹணேநைவஂ ப்ரகாரணாமந்யேஷாமப்யாசாரகோபஶோஷகராணாமாஹாரவிஹாராதீநாஂ க்ரஹணம்| க்ஷ்வேலநஂ நாதஃ| தமஸ இவ தர்ஶநஂ தமோதர்ஶநமப்ரதிபத்திஃ|| ௨௪||

Adhikarana annavahasrotasAM mUlam (1) · Śloka 1

அந்நவாஹிநாமாமாஶயோ மூலஂ வாமபற்ஶ்வஞ்ச||௧||

Adhikarana annavahasrotoduShTyAdi (25) · Śloka 25

தேஷாஂ துஷ்டௌ ஸர்வஂ மாத்ராஶிதீயோக்தமவகச்சேத்||௨௫||

அந்நவாஹிநாஂ ஸோர்தஸாஂ துஷ்டத்வே ஹேதுஂ கார்ய்யஂ ப்ரதீகாரஂ ச ஸர்வஂ ஜ்ஞாதுஂ மாத்ராஶிதீயமத்யாயமவகச்சேத்| தேநைததுக்தஂ பவதி-அந்நவாஹிநாமதிமாத்ரஸமஶநாதீநி தூஷணாநி| துஷ்டத்வே விஷூசிகாத்யுத்பத்தி| வமநாதிகா சிகித்ஸ| ஶேஷஂ ஸுபோதம்| மூலமாஶ்ரயஃ| உபகாராபகாரத்வாரமித்யர்தஃ| ஏவஂ ப்ராணோதகாந்நஸப்ததாதுமூத்ரஶகத் ஸ்வேதபேதேந த்ரயோதஶவிதாநி ஸ்ரோதாஂஸி| தத்ர ப்ராணோதகாந்நவாஹிநாஂ துஷ்டௌ ஹேதுலக்ஷணௌஷதாந்யுக்தாநி|| ௨௫||

Adhikarana rasavAhinAM srotasAM mUlAni (1) · Śloka 1

ரஸவாஹிநாஂ ஹதயஂ மூலஂ தஶ தமந்யஶ்ச|௧|

Adhikarana raktavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ரக்தவாஹிநாஂ யகத் ப்லீஹா ச|௧|

Adhikarana mAMsavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

மாஂஸவாஹிநாஂ ஸ்நாயூநி த்வக் ச|௧|

Adhikarana medovAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

மேதோவாஹிநாஂ வக்கௌ மாஂஸஂ ச|௧|

Adhikarana asthivAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

அஸ்திவாஹிநாஂ ஜகநஂ மேதஶ்ச|௧|

Adhikarana majjavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

மஜ்ஜவாஹிநாஂ பர்வாண்யஸ்தீநி ச|௧|

Adhikarana shukravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ஶுக்ரவாஹிநாஂ ஸ்தநௌ முஷ்கௌ மஜ்ஜா ச|௧|

Adhikarana mUtravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

மூத்ரவாஹிநாஂ பஸ்திர்வங்க்ஷௌணா ச|௧|

Adhikarana shakRudvAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ஶகத்வாஹிநாஂ பக்வாஶயஃ ஸ்தூலாந்த்ரஂ ச|௧|

Adhikarana svedavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ஸ்வேதவாஹிநாஂ மேதோ ரோமகூபாஶ்ச||௧||

Adhikarana rasavahAdisrotasAM dUShaNAdIni (26) · Śloka 26

தேஷாஂ தூஷணஂ விவிதமஹிதாஹாரவிஹாரமுபத்ரவாந் பதக்- பதக் ஸாதநஂ தோஷாதிவிஜ்ஞாநீயாத்யதாஸ்வஂ வத்திக்ஷயலக்ஷணேந லக்ஷயேத்||௨௬||

தேஷாஂ ரஸவாஹ்யாதீநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ நாநாப்ரகாரமஹிதாஹாரவிஹாரஂ தூஷணம்| தச்ச தீக்ஷ்ணமதிநா பரிகல்பநீயம்| துஷ்டாநாமுபத்ரவா வ்யாதயஃ தச்சிகித்ஸா ச தோஷாதிவிஜ்ஞாநீயோக்தேந 'ரஸோऽபி ஶ்லேஷ்மவத்' இத்யாதிநா வத்திக்ஷயலக்ஷணேந லக்ஷயேத்| தேநைகதுக்தஂ பவதி-ஆஹாராதி விஶேஷவஶாத்ரஸவாஹிஷு துஷ்டேஷு கதாசித்ரஸவத்திஜா ரோகாஸ்தத்ர யதாஸ்வஂ சிகித்ஸேதி| ஏவஂ ஸர்வத்ராபி வாச்யம்|| ௨௬||

Adhikarana srotasAM viddhalakShaNam (27) · Śloka 27

வ்யதே து ஸ்ரோதஸாஂ ப்ரமமோஹகம்பப்ரலாபாத்மாநஶூலாऽருசி- தட்சர்திஜ்வராதிருதிரஸ்ருதிமூத்ரபுரீஷரோதா மரணஞ்ச||௨௭||

அநந்தரோக்தாநாஂ ச ஸ்ரோதஸாஂ வ்யதே ஶஸ்த்ராதிதாடநே ஜந்தோர்ப்ரமாத்யுத்பவஃ|| ௨௭||

Adhikarana srotoviddhaM pratyAkhyAya cikitset (28) · Śloka 28

தஸ்மாத்ஸ்ரோதோவித்தஂ ப்ரத்யாக்யாயோபசரேத்||௨௮||

தஸ்மாத்வைத்யஃ ஸ்ரோதோவித்தஂ சிகித்ஸாயாஂ ப்ரத்யாக்யாநஂ கத்வா அஸாத்யதாமுக்த்வா தைவாத்கிஞ்சித்பவேதிதி ஶாஸ்த்ராநுகமநேநோபாசரேத்|| ௨௮||

Adhikarana uddRutashalyasya cikitsanirdeshaH (29) · Śloka 29

உத்ததஶல்யஂ ச ஸத்யோவ்ரணவிதாநேந||௨௯||

அந்தஃஶல்யஂ ச ஸ்ரோதோவித்தஂ ஶல்யமுத்தத்யோபாசரேதிதி ஸம்பந்தஃ| கேநேத்யாஹ-வக்ஷ்யமாணேந ஸத்யோவ்ரநவிதாநேந|| ௨௯||

Adhikarana sirAdhamanI srotasAmabhedaH (30) · Śloka 30

தத்ர ஸ்ரோதஸாமேவ விஶேஷாஃ ஸிராதமந்யஃ||௩௦||

Adhikarana anyamatena sirAdInAM bhinnatvam (31) · Śloka 31

அந்யே த்வந்யத்வமிச்சந்தி ஸிராதமநீஸ்ரோதஸாம்| கேவலஂ பரஸ்பரஸந்நிகர்ஷாத் ஸதஶகர்மத்வாத் ஸௌக்ஷ்ம்யாச்ச விபக்த- கர்மணாமப்யவிபாக இவ லக்ஷ்யதே||௩௧||

அந்யே த்வாசார்ய்யாஃ ஸிராதீநாஂ பதக்த்வமிச்சந்த்யேவஂ ச ப்ருவதே யத் ஸிராதீநாஂ பரஸ்பரவிலக்ஷணாநாமவிபாக இவ லக்ஷ்யதே| தத் கேவலஂ பரஸ்பரஸந்நிகர்ஶாதிநா ஹேதுத்ரிதயேந| ஸதஶஂ கர்ம வாஹகத்வஂ யேஷாஂ தே ததோக்தாஃ| ஸௌக்ஷ்ம்யஂ ஸூக்ஷ்மதா|| ௩௧||

Adhikarana aparamatena dhAtvavakAshAH srotashshabdAdinAmAH (32) · Śloka 32

அபரே புநராஹுஃ-ஸ்ரோதாஂஸி ஸிராதமந்யோ ரஸவாஹிந்யோ நாட்யஃ பந்தாநோऽயநாநி மார்காஃ ஶரீரச்சித்ராணி ஸஂவ தாஸஂவதாநி ஸ்தாநாந்யாஶயாஃ க்ஷயா நிகேதாஶ்சேதி ஶரீரே தாத்வவகாஶாநாஂ லக்ஷ்யாலக்ஷ்யாணாஂ நாமாநீதி||௩௨||

Adhikarana srotoduShTyA dhaatuduShTyAdi (3) · Śloka 3

தே சாவகாஶாஃ ப்ரகுபிதாஃ ஸ்தாநஸ்தாந் மார்கஸ்யாஂஶ்ச தாதூந் ப்ரகோபயந்தி| தேऽபி குபிதாஸ்தாநி ஸ்ரோதாஂஸி ஸ்ரோதாஂஸி ச ஸ்ரோதாஂஸி| தாதவஶ்ச தாதூந்||௩||

Adhikarana sarveShAmeva dUShayitAro doShAH (1) · Śloka 1

தேஷாஂ ஸர்வேஷாமேவ தூஷயிதாரோ துஷ்டா தோஷாஃ|௧|

Adhikarana agnidoShAddoShaduShTiH (1) · Śloka 1

தே ச ப்ராயஶோ துஷ்யந்த்யக்நிதோஷாத்|௧|

Adhikarana agninimittAnyAyurArogyAdIni (1) · Śloka 1

தஸ்மாத்தநிமித்தாந்யாயுராரோக்யபலோபசயவர்ணௌஜாஂஸி|௧|

Adhikarana dhAtvagnibhUtAgniprabhRutI- nyagnipratibaddhAnyeva (1) · Śloka 1

தத்ப்ரதிபத்தாந்யேவ ச ரஞ்ஜகாதீநி பூதாக்நயோ தாத்வக்நயஶ்ச||௧||

Adhikarana pakvamannamamRutaM viShaM cApakvam (33) · Śloka 33

ததாऽந்நமபி பித்தேநைவ பக்வமமததாஂ யாத்யபக்வஂ ச விஷ- தாம்||௩௩||

ஸ்ரோதோதுஷ்ட்யா தாதுதூஷணஂ தாதுதுஷ்ட்யா ஸ்ரோதோதூஷணஂ சாஹ-த இத்யாதிநா| ப்ரகுபிதா துஷ்டாஃ ஸ்தாநமாஶயஸ்தத்ர திஷ்டந்தீதி ஸ்தாநஸ்தாஃ| ஸ்ரோதாஂஸி ச ஸ்ரோதாஂஸீதி யாநி ஸ்ரோதாஂஸி துஷ்டாநி பவந்தி தாந்யந்யாந்யபி தூஷயந்தி| ஏவஂ தாதூநாமபி வாச்யம்| தேஷாஂ ஸர்வேஷாஂ தாதூநாஂ தாத்வாஶயாநாஂ ச துஷ்டாந் வாதாதீநந்தரேண நாந்யத் துஷ்டௌ காரணம்| தோஷாணாஂ துஷ்டிரபி ப்ராயோऽக்நிதோஷாத்| அந்யத் ஸுபோதம்|| ௩௩||

Adhikarana pAcakAgniH (34) · Śloka 34

தத்ர பித்தவிஶேஷஃ பாசகஸஂஜ்ஞோऽக்நிரிதி ப்ராகபிஹிதஃ||௩௪||

தத்ரேத்யாதிநா பாசகஸஂஜ்ஞமக்நிஂ ப்ரஸ்தௌதி| ப்ராக்தோஷபேதீயே பாசகஸஂஜ்ஞஃ பித்தபேதோऽந்நஸ்ய பக்தாக்நிரித்யுக்தவாநஸாவாசார்ய்யஃ|| ௩௪||

Adhikarana matAntareNAgnisvarUpam (35) · Śloka 35

அந்யே புநராசக்ஷதே-தோஷதாதுமலஸந்நிபாதஜநிதோ- ऽந்தருஷ்மா யதாநிர்திஷ்டாதிஷ்டாநகர்மாக்நிரிதி||௩௫||

அந்யே புநராசார்ய்யாஃ பித்தமக்நிரிதி நேச்சந்தி| தோஷாதிஸஂயோகவிஶேஷஜநிதோऽந்தரஶரீர உஷ்மாக்ரஹாண்யதிஷ்டாநஃ பாகராகாதிகர்மாக்நிரித்யாஹுஃ| அதாநந்தரமஸ்ய க்ரந்தஸ்ய தாத்பர்ய்யார்த உச்யதே- இஹாயுர்வேதே உபயேஷாமாசார்ய்யாணாஂ பிந்நதர்ஶநம்| ஏகேஷாமந்தராக்நி பக்வாந்நஸாராத் க்ரமேண தாதுபரிபோஷோऽந்யேஷாஂ யௌகபத்யேநேதி|| ௩௫||

Adhikarana annasya sthUlapAkakramaH (36) · Śloka 36

ஸ கலு விதிவதப்யவஹதமந்நஜாதஂ ப்ராணேந வாயுநா கோஷ்ட- மாகஷ்டஂ த்ரவைர்விபிந்நஸங்காதஂ ஸ்நேஹேந மதூகதமபிஸந்து- க்ஷிதஃ ஸமாநேநாமாஶயஸ்தஂ ஸ்தாலீஸ்தமிவாம்புதண்டுல- மக்நிரந்தரக்நிஃ பசதி||௩௬||

அத்ர க்ரமவாதிநஃ ஆஹுஃ-புருஷேண புஜ்யமாநமந்நஂ கடிநதரதஶநாபிகாதஜர்ஜரிதஂ ப்ரயத்நேநோதீரிதேந ப்ராணாக்யேநாநிலேந கண்டநாட்யா மஹாஸ்ரோதஸி நிக்ஷிப்தஂ நாபிதேஶசாரிணா ஸமாநேந நாபிபார்ஶ்வக்ரஹேத்யாக்யபித்ததராகலாமர்ய்யாதே ஆமாஶயே விததஂ த்ரவேண ஜலாதிநா விபிந்நஸங்காதஂ ஸ்நேஹேந ச மார்தவமாபாதிதஂ பாசகேநேவ ஸமாநேந ஸந்துக்ஷிதஃ ப்ரதீபிதஃ ஸந்நந்கரக்நிஃ பசதி| யதாऽக்நிஃ பாஹ்யஸ்தோயதண்டுலஂ ஸ்தாலீஸ்தஂ பசதி|| ௩௬||

Adhikarana annasyANupAkakramaH (37) · Śloka 37

தத்து ஸர்வரஸமபி பச்யமாநமாதௌ மதுரீபூதஂ கபஂ பேநீ- பூதமுதீரயதி| ததோ விதக்தமம்லீபூதமாமாஶயாத் ச்யவ- மாநமச்சஂ பித்தம்| ப்ராப்ய ச பக்வாஶயஂ கடுகீபூத- மநிலம்||௩௭||

தத்ர சாமாஶயே ததந்நஂ ஸர்வரஸமபி பச்யமாநஂ ஸத் ப்ரதம விக்லேதமாத்ராவஸ்தாயாஂ மாதுர்யமிவ ப்ராப்தஂ ஸத் கபமுதீரயேத்| தச்ச பேநபூதஂ யதா தத்யாதிதஃ க்ஷுபிதாத் ப்ரதமஂ பேநஸம்பவஃ| ததஶ்சாமாஶயாத் பாகேந ச்யவமாநமம்லீபூதஂ ஸத்ஸ்வச்சஂ பித்தமுதீரயேத்| ததோऽப்யாமாஶயாத் ச்யுதஂ பக்வாஶயேऽக்நிநா ஶோஷிதகடுகீபூதஂ ஸத்ததந்நஂ மாருதமுதீரயேத்|| ௩௭||

Adhikarana bhaurikAgnipAkaH (38) · Śloka 38

ததஶ்சைவஂ விக்லிந்நஂ ஆஹாரே பஞ்ச பஞ்சாத்மகா மஹாபூதா- க்நயோ வாயுநா வ்யஸ்தாந் யதாஸ்வஂ பஞ்சைவ பூதகுணாநா- ஹாரஸ்தாந் பசந்தி| தே பக்வாஃ புநர்யதாஸ்வமேவ தேஹாஶ்ரிதாஂஶ்ச ஸ்வவிகாரபூதாந் பூதகுணாநாப்யாயயந்தி||௩௮||

ஜதாராக்நிநா கிஞ்சித்பக்வவிக்லிந்நாஹாரே பஞ்ச மஹாபூதாக்நயஃ பார்திவாதயஃ பஞ்சாஹாரஸ்தாந் யதாஸ்வஂ மஹாபூதகுணாந் பார்திவாதீந ஆஹாரபாகாந் பசந்தி| பார்திவோऽக்நிஸஸாதஶ்யாத் பார்திவமோவாஹாரபாகஂ பசதி| ஆப்ய ஆப்யமேவ| ஸர்வத்ர குணஶப்தோऽவயவவாசீ தே ச பார்திவாதயஃ பஞ்ச குணா பார்திவாதிபிஃ பஞ்சபிரக்நிபி பக்வாஃ பார்திவாதீநேகதேஹஸ்தாந் பூதகுணாநாப்யாய்யந்தி| யதாஸ்வமாத்மீயஜாத்யநதிக்ரமேண ஸ்வவிகாரபூதாநித்யந்நவிகாரா ஏவதேஹே மஹாபூதகுணாஃ|| ௩௮||

Adhikarana sArakiTTavibhajanam (39) · Śloka 39

ஏவஞ்ச பக்வாதாஹாராத்விவிதௌஷதகர்பாதிவ ஸ்நேஹாதச்சஃ ஸார- பூதோ ரஸாக்யஃ கிட்டாக்யஶ்ச மலோऽபிநிர்வர்ததே||௩௯||

ஏவமநந்தரோக்தேந ப்ரகாரேண பக்வாதந்நாத் த்வௌ ராஶீ பவதஃ- கிட்டஂ ஸாரஶ்ச| யதா நாநாப்ரகாரௌஷதகர்பாத் கதாத் ஸ்நேஹஃ கல்கஶ்ச||௩௯||

Adhikarana sArakiTTAByAM srotaHpUraNam (40) · Śloka 40

தாப்யாஞ்ச ஸாரமலாப்யாஂ ததாத்மகாநாமேவ ஶரீரகுணாநாஂ தாத்வாக்யாநாஂ யதாஸ்வஂ ஸ்ரோதாஂஸி பாரம்பர்ய்யேணாவிச்சிந்ந- ஸந்தாநமாபூர்ய்யந்தே||௪௦||

தாப்யாஂ ஸாரமலாப்யாஂ ததாத்மகாநாஂ ஸாரமலஸ்வபாவாநாஂ தாத்வாக்யாநாஂ ஶரீரகுணாநாஂ ரக்தாதீநாஂ மூத்ரதீநாஂ ச பாரம்பர்ய்யேண க்ரமப்ராப்த்யாவிச்சிந்நப்ரவாஹஂ கத்வா ஸ்ரோதாஂஸ்யாऽऽபுர்ய்யந்தே|| ௪௦||

Adhikarana dhAtupoShaNakramaH (41) · Śloka 41

ஸ்ரோதோப்யஶ்ச யதாவிபாகஂ யதாயதமேவ தாதவஃ புஷ்யந்தி||௪௧||

தேப்யோ யதாஸ்வஂ தாதவஃ புஷ்யந்தி|| ௪௧||

Adhikarana dhAtUnAM mithaH poShyapoShaka- tve~api na pUrvauShAmapacayaH (42) · Śloka 42

உத்தரோத்தராநுப்ரவேஶோऽபி ச புர்வேஷாஂ ஸ்ரோதஸஂ யதாகாலஂ ஸம்யகாஹாரோபயோகேந பரிணாமவதாப்யாய்யமாநாநாஂ நாபசயோ பவதி| ததஶ்ச தாத்வாக்யாஃ ப்ரஸாதமலாஃ ஸ்வஂ ஸ்வமேவ மாநமநுவர்தந்தே யதாவயஃஶரீரம்||௪௨||

பூர்வஸ்ய ரக்தோதேர்தாதோருத்தராநுப்ரவேஶேऽபி மாஂஸாதிபாவகமநேऽபி ந பூர்வேஷாஂ ரக்தாதிஸ்ரோதஸாமபசயோ பவதி| கிம்பூதாநாஂ பூர்வதாதுஸ்ரோதஸாம் ? யதாகாலஂ காலவிச்சேதேந ஸம்யகாஹாரோபயோகேநாப்யாய்யமாநாநாம்| கிம்பூதேநாஹாரோபயோகேநாஹ-பரிணாமவதா| தேநைததுக்தஂ பவதி-ஸதைவாவிச்சேதேந ஸ்ரோதாஂஸி பரிணதோऽந்நஸாரோ யாதி| புர்வேப்யஶ்ச பூர்வாண்யாபூர்ய்யந்தே| அதஸ்தேஷாமநபசயஃ| ததா பரிணாமேந ச தாத்வாக்யா தேஹதாரணாஃ ப்ரஸதாஶ்ச மலாஶ்ச வயரஶரீராநதிக்ரமேண ஸ்வஂ-ஸ்வஂ ப்ரமாணமஞ்ஜல்யாதிவிஶேஷேணோக்தஂ நாதிவர்த்தந்தே| ப்ரஸாதாஃ ஸாரா ரக்தமாஂஸகண்டராதீநி| மலாஃ கிட்டஂ கபலஸீகாபித்தாதி| வயோऽநதிக்ரமேணேதி பாலஸ்ய ப்ரவத்தஸ்ய சோக்தாத் ப்ரைமாணாத்தீநத்வஂ நேதி ஜ்ஞாபநார்தம்| யதாஶரீரமிதி மஹாஶரீரேஷு ப்ரஸாதமலாஃ ப்ரபூதா பவந்தி| லகுதேஷ்வல்பதா இதி ஜ்ஞாபயதி||௪௨||

Adhikarana kramadhAtupariNAmAdinirdeshaH (43) · Śloka 43

தத்ராऽऽஹாரரஸோ வ்யாநவிக்ஷிப்தோ யதாஸ்வஂ ஸப்தஸு தாத்வ- க்நிஷு க்ரமாத் பச்யமாநஃ ஸ்வாத்மபாவப்ரச்யுதிஸமநந்தரமேவ ப்ராப்தரக்தாதிதாதுஸஂஜ்ஞகஃ காலவதஸ்கலிதபலப்ரமாணோ தேஹமுர்ஜயித்வா தாதூந் தாதுமலாஂஶ்ச புஷ்ணாதி||௪௩||

தத்ரேத்யாதிநாऽஸ்மிந் க்ரமதாதுபாகவாதே க்ரமஂ தர்ஶயதி| ஆஹாரஸ்ய ப்ரதாநாக்நிநா பக்வஸ்ய ஸதஃ யோ ரஸோ பவதி ஸ வ்யாநேந ஹதயமூலபவேந வாயுநா விக்ஷிப்தஃ ப்ரேரிதஃ ஸ்ரோதஸ்ஸு விநியுக்தாஃ ஸந் தாத்வக்நிஷு பச்யமாநஃ விஶிஷ்டதத்காலவ்யபதேஶயோக்யஸ்வரூபப்ரச்யுத்யேககாலஂ ப்ராப்தரக்தாதிதாதுஸஂஜ்ஞஃ காலவதவிச்சிந்நவாஹீ தாதூந் ரக்தாதீந் தாதுமலாஂஶ்ச கபாதீந் புஷ்ணாதி| ரக்தஂ ரக்தாக்நேரேவ பாகேந பவதி| மாஂஸஂ மாஂஸாக்நிரேவேத்யேவமாதி யதாஸ்வஶப்தர்தஃ தேஹமூர்ஜயந் ஶரீரஂ ப்ராணயந்|| ௪௩||

Adhikarana mUtrapurIShotpattiH (44) · Śloka 44

அதாந்நகிட்டமச்சஂ மூத்ரஂ கநஂ ஶகத்|௪௪|

அதேத்யாதிநா ப்ரஸாதமலயோர்விபாகஂ தர்ஶயதி| யோ யஸ்ய பாகாத் ப்ரஸாதஃ ஸ தஸ்ய ஸாரோ, யோ மலஃ ஸ கிட்டஃ| ஸுபோதம்|| ௪௪||

Adhikarana rasasya sArakiTTe (44) · Śloka 44

ரஸஸ்ய ஸாரோ ரக்தஂ மலஃ கபோ லஸீகா ச௧|௪௪|

Adhikarana raktasya sArakiTTe (44) · Śloka 44

ரக்தஸ்ய ஸாரோ மாஂஸஂ கண்டராஃ ஸிராஶ்ச| மலஃ பித்தம் ௨|௪௪|

Adhikarana mAMsasya sArakiTTe (44) · Śloka 44

மாஂஸஸ்ய ஸாரோ மேதஸ்த்வசோ வஸா ச| கிட்டஂ கர்ணாக்ஷி- நாஸிகாஸ்யரோமகூபப்ரஜநநமலாஃ ௨|௪௪|

Adhikarana medasaH sArakiTTe (44) · Śloka 44

மேதஸஃ ஸாரோऽஸ்திஸ்நாயுஸந்தயஃ| கிட்டஂ ஸ்வேதஃ ௨|௪௪|

Adhikarana asthnaH sArakiTTe (44) · Śloka 44

அஸ்த்நஃ ஸாரோ மஜ்ஜா| கிட்டஂ கேஶரோமநகாஃ ௨||௪௪||

Adhikarana majj~jaH sArakiTTe (45) · Śloka 45

மஜ்ஜ்ஞஸ்து ஸாரஃ ஶுக்ரஂ மலோऽக்ஷிவிட்த்வசாஂ ஸ்நேஹஃ||௪௫||

அந்நமலஸ்ய கநாச்சபேதேந த்வைவித்யம்| லஸீகா ஜலஸதஶீ| வஸா ஸ்வச்சஸ்நேஹஃ| கர்ணாதிஷட்கஸ்ய மலஶப்தேந ஸம்பந்தஃ| கர்ணாதிஷு மலோ தஶ்யத ஏவ| ப்ரஜநநஂ மேஹநம்| ஸந்தயோऽஸ்திபாகாஃ பூர்வமுக்தாஃ| அக்ஷ்யாதேஃ ஸ்நேஹோ மலஃ|| ௪௫||

Adhikarana shukrasya sAraH (46) · Śloka 46

ஶுக்ரஸ்ய ஸாரமோஜஃ| அத்யந்தஶுத்ததயாऽஸ்ய மலாபாவஃ| அந்யே புநரத ஏவ தஸ்ய நேச்சந்தி பாகம்| அபரே புநஃ ஶுக்ரஸாரஂ கர்பமேவாமநந்தி|௪௬|

ஶுக்ரஸ்ய து க்ரமேண ஸாரஸாரத்வாச்சுத்ததயா மலாபாவஃ| அபரே ஆசார்ய்யாஃ| அதஃ ஸாராதபி ஸாரதரத்வாத்தேதோஃ ஶுக்ரஸ்ய பாகஂ நேச்சந்தி| அந்யே த்வாசார்ய்யாஃ ஶுக்ரஸ்ய ஸாரோ கர்ப இத்யாமநந்தீதி|

Adhikarana shukrasya sAraH (46) · Śloka 46

ஶுக்ரஸ்ய ஸாரமோஜஃ| அத்யந்தஶுத்ததயாऽஸ்ய மலாபாவஃ| அந்யே புநரத ஏவ தஸ்ய நேச்சந்தி பாகம்| அபரே புநஃ ஶுக்ரஸாரஂ கர்பமேவாமநந்தி||௪௬||

ஶுக்ரஸ்ய து க்ரமேண ஸாரஸாரத்வாச்சுத்ததயா மலாபாவஃ| அபரே ஆசார்ய்யாஃ| அதஃ ஸாராதபி ஸாரதரத்வாத்தேதோஃ ஶுக்ரஸ்ய பாகஂ நேச்சந்தி| அந்யே த்வாசார்ய்யாஃ ஶுக்ரஸ்ய ஸாரோ கர்ப இத்யாமநந்தீதி|

Adhikarana pa~jcAtmakasya vAyorutpattiH (47) · Śloka 47

வாயுஃ புநரக்நேராஹாரஸ்ய ச பஹ்வல்பதயா தஸ்மாத்தஸ்மாந்மூ- ர்ச்சநாவிஶேஷாதமுர்த்தஃ ஶப்தவாநீஷச்சப்தஃ ப்ரசுரோऽல்போ வா பஞ்சாத்மா கோஷ்டே ப்ராதுர்பவதி||௪௭||

ஆத்யாத்மிகாநாஂ பாவாநாஂ ஸம்பவோக்திப்ரஸங்கே வாயோர்த்விதயேந ப்ரகாரேண ஸம்பவ உச்யதே| வாயுஃ கோஷ்டே ப்ராணாதிபேதேந பஞ்சாத்மா ப்ராதுர்பவதி| குதோ ஹேதோஃ ? ஆப்யாஂ மூர்ச்சநாவிஶேஷாத்| கதமாஹ-அக்நேர்பஹுதயா கதாசிதக்நேஃ ஸமத்வேऽப்யாஹாரஸ்யால்பதயா ச| வாயுஃ குதஶ்சிந்மூர்ச்சநாவிஶேஷாதமூர்த்தோऽபி ஸஞ்சப்தவாந் பவதி| குதோऽபீஷச்சப்தஃ குதோऽபி ப்ரசுரஃ| குதோऽப்யல்ப இதி| அமுர்த்தோऽகடிநஃ|| ௪௭||

Adhikarana sarve~annamayA bhAvAH' kramadhAtuvAda- siddhAntopasaMhAraH (48) · Śloka 48

ஏவஂ ச கத்வாऽந்நமயா ஏவ தேஹே ஸர்வே பாவாஃ| தேநைவ சேதமேவஂ சிரேண வ்யாப்தமந்தர்பஹிஃ ஶரீரயந்த்ரமநவரதப்ரவாஹேண ஸ்வாஸ்த்யபலோபசயயுக்தஂ யாவத் கர்மோபாதாநஂ யாப்யதே| அந்யதா த்வந்நரஸோக்ஷேபணாத்விபத்தஸ்ரோதஸா வா யதாவதந- பிஸந்தீயமாநதாதுப்ரவாஹமந்தரா வ்யவச்சித்யதே| வ்யாதி பாஜநஂ வா பவதி||௪௮||

தஸ்மாத் ஸர்வே ஶாரீரா பாவா அந்நமயாஃ| தேநைவ சாந்நேநாவிச்சிந்நப்ரவாஹேண இதமநந்தரோக்தேந க்ரமேண ஶரீரஂ விபரிணமதி| அத்யாத்மேத்யாத்மநி பஹிர்வஹிர்பாகே| ஶரீரயந்த்ரகஂ யாப்யத இதி ஸம்பந்தஃ| கிம்பூதமித்யாஹ-ஸ்வாஸ்த்யேந பலோபசயேந ச யுக்தம்| ஏதச்ச யாவத்கர்மோபாதாநமாஹ| தத்தேதுககர்மபரிக்ஷயாத்| அந்யதேத்யாதி ஸுபோதம்| இதி க்ரமதாதுவாதஃ|| ௪௮||

Adhikarana anyamatena rasAdidhAtusambhavakramaH (49) · Śloka 49

அந்யே து வர்ணயந்தி-அப்யவஹதமாத்ரஸ்யாஹாऽऽரஸ்ய கண்ட- நாடீப்ரலுடிதஸ்ய மஹாநிம்நமவதீர்ணஸ்ய யோ ய ஏவாஂஶஃ காயாக்நிநாऽவலீடஃ பாகமுபநீயதே தஸ்ய தஸ்யைவ ப்ரஸா- தாக்யோ ரஸலேஶோऽபிநிர்வத்திஸமநந்தரஂ ஸமஂ ஸமஸ்ததாதுஷு ஸஂவதாஸஂவதைஃ ப்ரவிஸதோ விவதமுகேஷ்வாஸந்நேஷு ஸ்ரோதஸ்ஸு பூயாந் ப்ரதமதரஂ சாந்வேதி| பர்ய்யாயேணேதரேஷ்வபி| ஏவமந்நர ஏவ ஸாக்ஷாத்ஸர்வதாதூந் கேநசிதேவ காலபேதேந புஷ்ணாதி ந புநர்தாதவோ தாத்வந்தரதாஂ ஸ்வரூபோபமர்தேந ப்ரதிபத்யஃ இதி|௪௯|

அந்யே புநராசார்ய்யாஃ அந்நரஸாதேவ ஸகலதாதுஸம்பவஂ வர்ணயந்தி| ந ச தாதோர்தாத்வந்தராதுத்பத்திமிச்சந்தி| கதமித்யாஹ-அப்யவஹதமாத்ரஸ்யேத்யாதி| ய ஏவாஹாரபகஃ கோஷ்டப்ராப்திஸமநந்தரமக்நிநா ஸம்பத்யதே தஸ்யைவ தேந பக்வஸ்யயோऽந்நஸாரஃ ஸ ததைவ ஸர்வதாதுஸ்ரோதஸ்ஸ்வநுகச்சதி| கேவலஂ த்வயஂ விஶேஷஃ| விவதமுகேஷு அஸஂவதேஶு ஸ்ரோதஸ்ஸு ஸாரஸம்பவதேஶாஸந்நேஷு ச ப்ரதமமந்வேதி பூயாஂஶ்சாந்வேதி| இதரேஷு ஸஂவத்தமுகேஷு தூரேஷு ச விபர்ய்யயேண| ஸ்வல்பஶ்சிரேண சேத்யர்தஃ| ஏவமஸ்மிந் பக்ஷே கேவல- மதிகதஸ்யாந்நஸாரஸ்ய ஸகலதாதுபரிபாகத்வமுக்தம்| யதோத்தரஂ து தாதுஸ்ரோதஸாஂ ஸஂவதமுகத்வாத் தூரதூரதரத்வாச்ச காலபேத அங்கீகத ஏவ| தேந த்வயோரபி பக்ஷயோரந்யதயா ந யுகபத்தாதுஸம்பவஃ| ஏகத்ர தாதோர்தாத்வந்தரோத்பாதாதந்யத்ர ஸஂவதத்வதூரத்வாப்யாமிதி| ஸுபோதம்|| ௪௯||

Adhikarana balabhedenAgneshcAturvidhyam (49) · Śloka 49

அக்நிஸ்து பலபேதேந சதுர்விதோ பவதி| ஸமோ விஷம- ஸ்தீக்ஷ்ணோ மந்தஶ்ச ௨|௪௯|

Adhikarana samAgnilakShaNam (49) · Śloka 49

தத்ர ஸமோ யஃ ஸம்யகேவோபயுக்தமந்நஂ ஸம்யக் பசதி௧|௪௯|

Adhikarana viShamAgnilakShaNam (49) · Śloka 49

விஷமோऽஸம்யகப்யபயுக்தஂ பசதி ஸம்யகபி ச ந பசதி ௧||௪௯||

Adhikarana tIkShNAgnilakShaNam (2) · Śloka 2

தீக்ஷ்ணோऽஸம்யகப்யுபயுக்தமாஶு பசதி| ஸ ஏவ வர்தமாநோ ऽத்யக்நிர்பவதி||௨||

Adhikarana mandAgnilakShaNam (1) · Śloka 1

மந்தஸ்து ஸம்யகப்யுபயுக்தமுதரகௌரவாத்மாநவிபந்தாடோ- பாத்ரகூஜநமுகஶோஷவாயுஸ்தம்பாதீந்யாமலிங்காநி தர்ஶ- யித்வா சிராத் பசதி||௧||

Adhikarana jATharAgneH rakShaNIyatvaM tatra kramashca (50) · Śloka 50

பாஹ்யேநாபி ச ஜ்வாலாங்காராத்மகேநாக்நிநா நைகாகாரஃ ஸர்வதா பாகோ பவதி| கிமுதாந்தராஶ்ரயேணோஷ்ணாத்மநா ஸமேநாபி| தஸ்மாத் தஂ ப்ரயத்நதோ ரக்ஷேத்||௫௦||

அக்நிஸ்த்விதி| பலபேதேநேதி அக்நிசாத்ருவித்யகாரணம்| தத்ரேத்யாதிநாऽஸ்யாக்நிசதுஷ்டயஸ்ய லக்ஷணமுச்யதே| ஸமோ நித்யதர்மா இதி ச ஸர்வத்ராந்நரக்ஷாமாத்ராஶீத்யாத்யுக்தப்ரகாரேண| உதரகௌரவாதீந்யாமலிங்காந்யாதிக்ரஹணேநாந்யாநி ச| பாஹ்யோநாபீத்யாதிநா ஜாடரஸ்யாக்நேஃ ப்ரயத்நபரிரக்ஷணீயத்வஂ தர்ஶயதி|| ௫௦||

Adhikarana agnInAM rakShaNaM vaiShamye cikitsA ca (51) · Śloka 51

தத்ர ப்ரவரேண ஸாத்ம்யேந ஸமஂ யதாஸ்வமபரேணேதராந் க்ரமஶஃ ஸாத்ம்யமாபாத்ய ப்ரவரேண பரிபாலயேத்தோஷோபக்ரமணியோக்தேந ச வாதாதிஸாதநேந க்ரஹணீரோகவிஹிதைஶ்சைஷதவ்யாயாமம- யோகைரிதி||௫௧||

தத்ரேதி நிர்தாரணே| ஸமமுத்கஷ்டமக்நிமுத்கஷ்டேந ஸாத்ம்யேந ஸர்வரஸாக்யேந ரக்ஷேதிதராந் விஷமாதீநக்நீநிதரேண ப்ரவரேண ஸாத்ம்யேநாஸர்வரஸாக்யேந| யதாதோஷஂ ஸாத்ம்யமாபாத்ய ப்ரவரேணைவ பரிபாலயேத்| தோஷோபக்ரமணீயோக்தயா வாதசிகித்ஸயா விஷமம்| பித்தசிகித்ஸயா தீக்ஷ்ணம்| கபசிகித்ஸயா ச மந்தஂ சிகித்ஸேத்| வாதாதிக்ரஹணீதோஷோக்தேந விதாநேந க்ரமேண விஷமாதீநௌஷதயோகைர்வ்யாயாமயோகைஶ்ச|| ௫௧||

Adhikarana srotasAM lakShaNam (2) · Śloka 2

பவதி சாத்ர- ஸ்வதாதுஸமவர்ணாநி வத்தஸ்தூலாந்யணூநி ச| ஸ்ரோதாஂஸி தீர்காண்யாகத்யா ப்ரதாநஸதஶாநி ச|௨|

Adhikarana srotodUShakaH AhAraH vihArashca (2) · Śloka 2

ஆஹாரஶ்ச விஹாரஶ்ச யஃ ஸ்யாத்தோஷகுணைஃ ஸமஃ| தாதுபிர்விகுணோ யஶ்ச ஸ்ரோதஸாஂ ஸ ப்ரதூஷகஃ||௨||

Adhikarana srotoduShTilakShaNam (52) · Śloka 52

அதிப்ரவத்திஃ ஸங்கோ வா ஸிராணாஂ க்ரந்தயோऽபி வா| விமார்கதோ வா கமநஂ ஸ்ரோதஸாஂ துஷ்டிலக்ஷணம்||௫௨||

பவதி சாத்ரேதி பத்யாரம்பே ரீதிஃ| ஸ்ரோதாஂஸி ஸ்வஸ்ய தாதோர்வர்ணேந ஸமாநி| ரக்தஸ்ரோதாஂஸி ரக்தவர்ணாநி| மாஂஸஸ்ரோதாஂஸி மாஂஸவர்ணாந்யேவஂ ஸர்வத்ர வாச்யம்| காநிசித் ஸ்தூலாநி| காநிசிதணூநி ஸூக்ஷ்மாணி| ப்ரதாநஸதஶாநி வல்லீவதநேகபங்கீப்ரவாஹயுக்தாநி| தேஷாஞ்ச ஸ்ரௌதஸாமாஹாரோ விஹாரஶ்ச ப்ரதூஷகஃ| கிம்பூத ஆஹ-தோஷஸ்ய வாதாதீநாமந்யதமஸ்ய குணைஃ ஸமஃ ததாபி யோ வாதாதீநாமந்யதமஸ்ய ஸமபுணோऽபி தாதுர்பிர்விகுணஃ| யஸ்ய தாதோர்ய ஏவாஹாரோ விஹாரஶ்ச குணைர்விபரீதஃ ஸ ஏவ தஸ்ய ஸ்ரோதஸாஂ தூஷகஃ|| ௫௨||

Adhikarana srotodvArANAM svarUpam (53) · Śloka 53

பிஸாநாமிவ ஸூக்ஷ்மாணி தூரஂ விப்ரஸதாநி ச| த்வாராணி ஸ்ரோதஸாஂ தேஹே ரஸோ யைருபசீயதே||௫௩||

ஸுபோதம்|| ௫௩||

Adhikarana annasya shukratvaprAptikAle matabhedAH (54) · Śloka 54

கேசிதாஹுரஹோராத்ராத் ஷடஹாதபரே பரே| மாஸாத் ப்ரயாதி ஶுக்ரத்வமந்நஂ பாகக்ரமாதிபிஃ| வவ்யாதீநி ப்ரபாவேண ஸத்யஃ ஶுக்ராதி குர்வதே| ப்ராயஃ கரோத்யஹோராத்ராத் கர்மாந்யதபி பேஷஜம்||௫௪||

அதாந்நஸ்ய ஸாரஃ கியதா காலேந ஸப்ததாடுந் அபிவ்யாப்நோதீத்யாऽऽஹ-கிசிதித்யாதிநா| மதத்ரயமேதத்| பாகக்ரமாதிபிர்தாதுபரிணதேஃ| ஸ்வல்பைர்திநைரஸம்பவஂ ப்ரதர்ஶயதி| நநு சைகஸ்மந்நேவாஹ்நி வஷ்யாதீநாஂ ஶுக்ராதிகர்த்தத்வஂ தஷ்டஂ தத் கதமித்யாஹ-வஷ்யாதீநீத்யாதி| ப்ரபாவஃ ஸர்வாதிஶாயிநீ ஶக்திஃ| ஏகேநாதிஶப்தேந க்ரஹணம்| ஏகாஹஃ ஷட்ராத்ரமாஸபேதேந மதத்ரயே ஸ்திதே ப்ரபாவாதேவ வாக்படஃ ஸர்வஶாஸ்த்ரஸித்தாந்தஂ தர்ஶயதி-ப்ராய இத்யாதிநா| ந கேவலஂ வஷ்யாதி, யாவதந்யதபி பேஷஜஂ ப்ராயஃ அஹோராத்ராதேவ கர்ம கரோதி| அஹோராத்ரமதிக்ரம்ய கதலேஹாதீநாஂ யத்யபி மாத்ராப்யாஸேந ரோகோபஶமாக்யகார்ய்யநிர்வத்திஸ்ததாபி தேஷாஂ திநாநுதிநஂ கார்ய்யகர்த்தத்வஂ வித்யத ஏவேதி ப்ரதர்ஶநார்தஂ ப்ராயோக்ரஹணம்|| ௫௪||

Adhikarana dhAtumalasaMgrahashlokaH (55) · Śloka 55

கபஃ பித்தஂ மலஃ கேஷு ப்ரஸ்வேதோ நகரோம ச| ஸ்நேஹோऽக்ஷித்வக்விஶாமோஜோ தாதூநாஂ க்ரமஶோ மலாஃ||௫௫||

புர்வோக்தமேவ ஸஂக்ரஹஶ்லோகேநாஹ-கப இத்யாதி| கபாதீநி ரஸாதீநாஂ க்ரமேண மலாஃ| ரஸஸ்ய கபோரக்தஸ்ய பித்தம்| மாஂஸஸ்ய கர்ணநாஸிகாதிஸ்ரோதோமலாஃ| மேதஸஃ ப்ரஸ்வேதஃ அஸ்த்நோ நகரோம| மஜ்ஜோ நேத்ராதிஸ்நேஹஃ| பூர்வஸ்யைவ ஸஂக்ரஹாதபுநருக்தம்|| ௫௫||

Adhikarana samAdyagnInAM kAraNam (56) · Śloka 56

ஸமஃ ஸமாநே ஸ்தாநஸ்த விஷமோऽக்நிர்விமார்ககே| பித்தாபிமூர்ச்சிதே தீக்ஷ்ணோ மந்தோऽஸ்மிந்கபபீடிதே||௫௬||

அவிகதஃ ஸமாநஃ ஸமஸ்யாக்நேஃ காரணம்| விகதஸ்து விஷமாதீநாம்|| ௫௬||

Adhikarana agnimUle maraNajIvane (57-6) · Śloka 6

ஶாந்தேऽக்நௌ ம்ரியதே யுக்தே சிரஂ ஜீவத்யநாமயஃ| ரோகீ ஸ்யாத்விகதே தஸ்மாத்தஂ ப்ரயத்நேந பாலயேத்||௫௭|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதௌ அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹ- ஸஂஹிதாயாஂ ஶாரீரஸ்தாநே ஸிராவிபாகோநாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ||௬||

ஸுபோதமந்யத்|| ௫௭|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துர்விரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹ- வ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ ஶாரீரஸ்தாநே ஷஷ்டோऽத்யாயஃ