9. vikr̥tivijñānīyaḥ

Adhikarana atha vikRutA~ggavij~jAnIyo nAma navamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ਅਥਾਤੋ ਵਿਕਤਾਙ੍ਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||

ਸ਼ਰੀਰਮਾਧਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤ੍ਯਪਵਰ੍ਗੋ ਯਾਵਦਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਾਨੇ ਨਿਰ੍ਣੀਯਤੇ| ਤਤ੍ਰਾਙ੍ਗਂ ਜੀਵਿਤਂ ਚਾਨੇਕੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਨਿਰ੍ਣੀਤਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਮਤ੍ਯੁਸਾਮਨ੍ਤਪਰਿਕਰਪਰਿਜ੍ਞਾਨਂ ਨਿਰ੍ਣੀਤਸ਼ੇਸਮ੍, ਅਤਸ੍ਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ| ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਵਿਕਤਿਰ੍ਮਰਣਂ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ, ਪਰਾਸੁਤਾ, ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਗਮਨਮ੍, ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮ੍, ਅਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍, ਅਨ੍ਤੋ, ਵਿਨਾਸ਼ਃ ਇਤਿ ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਯਾਃ| ਅਥਵਾ ਵਿਕਤਿਃ ਸ੍ਵਭਾਵਵਰ੍ਣਾਦ੍ਯਨ੍ਯਥਾਭਾਵਃ| ਤਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤਃ|| ੧||

Adhikarana riShTalakShaNam (2) · Śloka 2

ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਮਾਤੁਰਾਣਾਂ ਵਾ ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਾਭਿਲਾਸਿਣਾ- ਮੌਸਧਵਿਸਯਮਤੀਤਾਃ ਸਕਲਸ਼ਰੀਰਵ੍ਯਾਪਿਨੋ ਦੋਸਾ ਘਨਾ- ਘਨਾ ਇਵ ਵਰ੍ਸਮਾਯੁਸਃ ਕ੍ਸਯਂ ਸੂਚਯਨ੍ਤੋਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵ- ਭਾਵਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਾਸਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਸਮਾਸਤੋ ਰਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ||੨||

ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਤੁਰਵਿਸ਼ੇਸਾਨਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਾਭਿਲਾਸਿਣਾਂ ਮੁਮੂਰ੍ਸੂਣਾਂ ਪ੍ਰਕਤਿਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਾਸਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ| ਤਦ੍ ਰਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਏਤਾਵਤਾ ਵਿਕਤੀ ਰਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ ਦੋਸਾਃ ? ਔਸਧਵਿਸਯਮਤੀਤਾਃ ਅਸਾਧ੍ਯਾਃ| ਸਕਲਸ਼ਰੀਰਵ੍ਯਾਪਿਨਃ ਸਨ੍ਤ ਆਯੁਸਃ ਕ੍ਸਯਂ ਸੂਚਯਨ੍ਤੋਕਸ੍ਮਾਦਵਿਕਲ੍ਪਿਤਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਾਸਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਣਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਕਤਯੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ|| ੨||

Adhikarana prAkRutA varNAH tadbhedAMshca (3) · Śloka 3

ਤਤ੍ਰ ਗੌਰਃ ਸ਼੍ਯਾਮਃ ਕਸ੍ਣੋ ਗੌਰਸ਼੍ਯਾਮਃ ਕਸ੍ਣਸ਼੍ਯਾਮ ਇਤਿ ਦੇਹੇ ਪ੍ਰਕਤਿਵਰ੍ਣਾਃ| ਤਦ੍ਬੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਪਦ੍ਮਗੌਰਾਦਯਃ||੩||

ਪਞ੍ਚ ਤਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਾਕਤਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਵਰ੍ਣਾਃ ਗੌਰਸ਼੍ਯਾਮਃ, ਸ਼੍ਯਾਮਃ ਕਸ੍ਣਃ ਰੌਰਸ਼੍ਯਾਮਃ ਕਸ੍ਣਸ਼੍ਯਾਮਸ਼੍ਚੇਤਿ| ਪਦ੍ਮਗੌਰਾਦਯਸ੍ਤੇਸਾਂ ਭੇਦਾਃ| ਪਦ੍ਮਗੌਰਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਗੌਰਃ ਸ਼ਰਗੌਰਃ ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯੋ ਗੌਰਭੇਦਾਃ| ਕਪਿਤ੍ਥਸ਼੍ਯਾਮੋ ਦੂਰ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰਸ਼੍ਯਾਮੋ ਨਭਸ਼੍ਯਾਮ ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯਃ ਸ਼੍ਯਾਮਭੇਦਾਃ| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਸ਼੍ਯਾਮੋ ਜਲਸ਼੍ਯਾਮੋ ਘਤਸ਼੍ਯਾਮ ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯੋ ਗੌਰਸ਼੍ਯਾਮਭੇਦਾਃ| ਕਜ੍ਜਲਕਸ੍ਣਃ ਕੋਕਿਲਕਸਣਃ ਸਟ੍ਪਦਕਸ੍ਣ ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯਃ ਕਸ੍ਣਭੇਦਾਃ| ਅਤਸੀਕਸ੍ਣਃ ਤਮਾਲਕਸ੍ਣ ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯਃ ਕਸ੍ਣਸ਼੍ਯਾਮਭੇਦਾਃ|| ੩||

Adhikarana vikRutA varNAH (4) · Śloka 4

ਨੀਲਸ਼੍ਯਾਮਤਾਗ੍ਰਹਾਰਿਦ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾਦਯਸ੍ਤੁ ਵਿਕਤਯਃ||੪||

ਸ਼੍ਯਾਮੋਰੁਣਲੋਹਿਤਸ੍ਤਾਮ੍ਰੋਗ੍ਨਿਪ੍ਰਖ੍ਯਃ| ਹਰਿਦ੍ਰੋ ਹਰਿਤਾਲਸਮਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਖਕੁਨ੍ਦਾਦਿਪ੍ਰਖ੍ਯਃ|| ੪||

Adhikarana mRutyusUcakAH varNAH (5) · Śloka 5

ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਤਿਵਿਕਤਿਵਰ੍ਣੌ ਯੁਗਪਦਙ੍ਗੇਙ੍ਗੈਕਦੇਸ਼ੇ ਵਾ ਮਰ- ਣਾਯ||੫||

ਸ਼ਰੀਰੇ ਸ਼ਰੀਰੈਕਦੇਸ਼ੇ ਵਾ ਵਿਭਕ੍ਤੌ ਪ੍ਰਕਤਿਵਿਕਤਿਵਰ੍ਣੌ ਮਰਣਾਯ|੫||

Adhikarana glAnyupacayAdInAM bhAvAnAM riShTatvam (6) · Śloka 6

ਏਤੇਨ ਗ੍ਲਾਨ੍ਯੁਪਚਯਸ਼ੋਕਹਰ੍ਸਰੌਕ੍ਸ੍ਯਸ੍ਨੇਹਾਦਯਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਕਤਿ- ਭੇਦੀਯੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮਹਦੁਪਚਯਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦੀਰ੍ਘਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਚ ਦੋਸਾ- ਦਿਵਿਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਤਿਨਿਯਤਾਨਾਂ ਭਾਵਾਨਾਮਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋਨ੍ਯਥਾ- ਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ||੬||

ਏਤੇਨ ਗ੍ਲਾਨ੍ਯੁਪਚਯਾਦੀਨਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਨਿ| ਵਿਰੁਦ੍ਧਯੋਰ੍ਯੁਗਪਚ੍ਛਰੀਰੇਕਸ੍ਮਾਦਨਿਮਿਤ੍ਤਤਃ ਸਰਣਂ ਮਰਣਾਯੋਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ਰੀਰਪ੍ਰਭਤੀਨਾਮਕਸ੍ਮਾਲ੍ਲਘੁਤ੍ਵਂ ਦੀਰ੍ਘਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤਾਨਾ- ਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਦ੍ਲੀਨਾਮਕਸ੍ਮਾਦ੍ਧ੍ਰਸ੍ਵਤ੍ਵਂ ਮਰਣਾਯੇਤ੍ਯੇਵਮਾਦ੍ਯਪ੍ਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ|

Adhikarana AkAshAdipa~jcabhUtAnAM chAyAstadguNAMshca (7) · Śloka 7

ਤਤ੍ਰ ਖਾਤ੍ ਮਲਖਡ੍ਗਾਕਾਸ਼ਨੀਲਨਿਰ੍ਮਲਾ ਸਸ੍ਨੇਹਾ ਸਪ੍ਰਭੇਵ| ਵਾਤਾਤ੍ ਪਾਂਸ਼ੁਭਸ੍ਮਰੂਕ੍ਸਾ ਰਜੋਰੁਣਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭ ਸ੍ਵੇਦ- ਮਲਗਨ੍ਧਿਃ| ਤੇਜਸਃ ਹੁਤਹੁਤਾਸ਼ਨਿਵਿਦ੍ਯੁਤਤਪ੍ਤਤਪਨੀਯਰਕ੍ਤਾ ਦਸ੍ਟਿਸੁਖਾ| ਅਮ੍ਭਸਃ ਵੈਡੂਰ੍ਯ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਵਿਮਲਾ ਘਨਾ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਭੁਵਃ ਰੁਚਿਰਭਾ ਘਨਾ ਸ੍ਥਿਰਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਚ||੭||

ਖਾਦਿਮਹਾਭੂਤਮਯ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚ ਛਾਯਾਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਛਾਯਾ ਕਾਨ੍ਤਿਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਸਪ੍ਰਭੇਵ ਸਦੀਪ੍ਤਿਰਿਵ| ਛਾਯਾਯਾ ਗਨ੍ਧਾਸਮ੍ਭਵਾਤ੍ਤਦਾਧਾਰਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧੀ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ| ਹੁਤਹੁਤਾਸ਼ਨਾਦਿਵਦ੍ ਰਕ੍ਤਾ| ਤਪਨੀਯਂ ਸੁਵਰ੍ਣਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸਤਃ ਘਨਾ ਸ੍ਫੁਟੋਪਲਕ੍ਸ੍ਯਾ| ਭੁਵਃ ਪਥਿਵ੍ਯਾਃ| ਰੁਚਿਰਾਭਾ ਰਮਣੀਯਦੀਪ੍ਤਿਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੭||

Adhikarana riShTarUpA chAyA (8) · Śloka 8

ਤਾਸਾਂ ਵਾਯਵ੍ਯਾ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਯ ਚਾਤਿਮਹਤੇ|੮|

Adhikarana sukhasvarUpA cchAyAH (8) · Śloka 8

ਤਾਸਾਂ ਵਾਯਵ੍ਯਾ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਯ ਚਾਤਿਮਹਤੇ|੮|

Adhikarana sukhasvarUpA cchAyAH (8) · Śloka 8

ਸ਼ੇਸਾਕ੍ਤੁ ਸੁਖੋਦਯਾਃ ੧||੮||

Adhikarana sapta prabhAH (9) · Śloka 9

ਸਪ੍ਤ ਪ੍ਰਭਾਃ-ਰਕ੍ਤਾ ਪੀਤਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰਾ ਸਿਤਾਸਿਤਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਹਰਿਤਾ ਚ||੯||

ਰਕ੍ਤਾਦਿਕਾਃ ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾਃ ਪ੍ਰਭਾਃ| ਪ੍ਰਭਾਃ ਦੀਪ੍ਤਿਃ| ਸ਼੍ਯਾਵੋ ਨੀਲਲੋਹਿਤਃ|| ੯||

Adhikarana shobhanAH shubhAH prabhAH (1) · Śloka 1

ਤਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਿਕਾਸਿਨ੍ਯੋਮਲਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ||੧||

Adhikarana ashubhAH prabhAH (10) · Śloka 10

ਵਿਪਰੀਤਾਸ੍ਤ੍ਵਸ਼ੁਭਾਃ||੧੦||

Adhikarana chAyAprabhayorlAkShaNaM (11) · Śloka 11

ਤਯੋਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ-ਛਾਯਾ ਵਰ੍ਣਮਾਕ੍ਰਾਮਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨ ਚ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਪਞ੍ਚਂਭੂਤਾਤ੍ਮਿਕਾ ਚ| ਪ੍ਰਭਾ ਤੁ ਵਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ ਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਾਲ੍ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤੇਜਃਪ੍ਰਭਵੈਵ ਚ||੧੧||

ਛਾਯਾਪ੍ਰਭਯੋਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਾਰਃ ਸ੍ਵਯਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਵਰ੍ਣਮਾਕ੍ਰਾਮਤਿ ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੀਭੂਤੇਵ ਵਰ੍ਣਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ| ਨਿਕਟੇ ਚ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਸਾ ਪਥਿਤ੍ਯਾਦਿਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਸਮੁਦਾਕਾਰ੍ਯ੍ਯਮ੍| ਪ੍ਰਭਾ ਤੁ ਕੇਵਲਂ ਤੇਜਃਪ੍ਰਭਵਾ ਸਤੀ ਵਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ| ਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਾਚ੍ਚ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|| ੧੧||

Adhikarana kumArikA~a~adarshanaM riShTam (12) · Śloka 12

ਯਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟੌ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾਮਯੀ ਕੁਮਾਰਿਕਾ ਨ ਦ੍ਰੁਸ੍ਯਤੇ ਸ ਪਰਾਸੁਃ||੧੨||

ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਪਣਾਦੌ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਵੇਕ੍ਸ੍ਣਿ ਕੁਮਾਰਿਕਾ ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਸ ਪਰਾਸੁਰ੍ਮਤ੍ਕਲ੍ਪਃ ਪਰਾਗਤਾ ਅਸਵੋ ਯਸ੍ਯੇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ||੧੨||

Adhikarana praticchAyAyAH riShTam (13) · Śloka 13

ਯਸ੍ਯਾਤਪਾਦਰ੍ਸ਼ਾਦਿਸ੍ਵਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾ ਛਿਨ੍ਨਾ ਭਿਨ੍ਨਾ ਹੀਨਾਧਿਕਾਕੁਲਾ ਨਸ੍ਟ ਜਿਹ੍ਯਾਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਾ ਵਿਸ਼ਿਰਾ ਦ੍ਵਿਸ਼ਿਰਾ ਵਿਸ੍ਤਤਾਨ੍ਯਥਾ ਵਾ ਵਿਕਤਾ ਵਾ ਦਸ਼੍ਯਤੇ||੧੩||

ਯਸ੍ਯ-ਯਸ੍ਯ ਦੇਹ ਇਦਮਿਦਂ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਸ-ਸ ਗਤਾਸੁਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਮ੍| ਛਿਨ੍ਨਾ ਦ੍ਵਿਧਾ ਗਤਾ| ਭਿਨ੍ਨਾ ਸਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾ| ਅਧਿਕਾ ਅਙ੍ਗੇਨ ਸ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਾਦ੍ ਵਾ| ਆਕੁਲਾ ਅਪਰਿਸ੍ਫੁਟਾਵਯਾ| ਨਸ੍ਟ ਯਾ ਦਸ੍ਟ੍ਯਾ ਨ ਦ੍ਰੁਸ਼੍ਯਤੇ| ਜਿਹ੍ਯਾ ਮਲਿਨੇਵ| ਅਧੋਮੁਖਂ ਸ਼ਿਰੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਅਤਦ੍ਭੂਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਾ ਅਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਾਃ| ਵਿਕਤਾ ਸ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਾਦ੍ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ| ਅਨ੍ਯਥੇਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਾਤ੍ ਸਂਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾ|| ੧੩||

Adhikarana lAlATAdyAshrayaM riShTam (14) · Śloka 14

ਯਸ੍ਯ ਲਲਾਟਂ ਨ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਿ||੧੪||

ਲਲਾਟਂ ਨ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਾਯਃ| ਅਕਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਸ੍ਮਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍|| ੧੪||

Adhikarana kesharomAshrayaM riShTam (15) · Śloka 15

ਯਸ੍ਯ ਕੇਸ਼ਰੋਮਾਣ੍ਯਨਭ੍ਯਕ੍ਤਾਨ੍ਯਭ੍ਯਤਵਦ੍ ਦਸ੍ਯਨ੍ਤੇ||੧੫||

Adhikarana nayanAshrayANi riShTAni (16) · Śloka 16

ਨਯਨੇ ਚਾਤਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟੇ ਨਿਰ੍ਗਤੇ ਵਿਸ੍ਤਤੇ ਸਂਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਸਂਕ੍ਸਿਪ੍ਤ- ਭਣੀ ਜਿਹ੍ਯੇ ਵਿਸਮੇ ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਹੀਨਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਨਕੁਲਾਭੇ ਕਪੋਤਾਭੇ ਅਲਾਤਵਰ੍ਣੇ ਨੀਲਾਦਿਵਿਕਤਵਰ੍ਣੇ ਅਤਿਚਲੇ ਸ੍ਤ- ਬ੍ਧਸ੍ਰਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤੇ ਅਤ੍ਯੁਨ੍ਮਿਸਿਤੇ ਅਤਿਨਿਮਿਸਿਤੇ ਲੁਲਿਤਪ- ਕ੍ਸ੍ਮਣੀ ਵਾ|੧੬|

ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਮਿਥ੍ਯਾਵਿਸਯਕਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਯਯੋਸ੍ਤੇ ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨੇ| ਸ੍ਰਸ੍ਤੇ ਮੁਕ੍ਤਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਨੇ ਸ ਗਤਾਯੁਃ|| ੧੬||

Adhikarana nAsikAdyAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16

ਨਾਸਿਕਾ ਵਾਤਵਿਵਤਾਤਿਸਂਵਤਾ ਕੁਟਿਲਾ ਸ੍ਫੁਟਿਤਾ ਪਿਟ- ਕਾਚਿਤਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਵਾ ਸ ਗਤਾਯੁਃ ੧|੧੬|

Adhikarana oShThAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16

ਯਸ੍ਯਾਧੋਧਰੌਸ੍ਠੋ ਯਾਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰੌਸ੍ਠਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮੁਭੌ ਵਾ ਪਕ੍ਵ- ਜਮ੍ਬੂਨੀਲੌ ੨|੧੬|

Adhikarana dantAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16

ਦਨ੍ਤਾ ਵਾਤਿਰੂਕ੍ਸਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਾਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾਃ ਪਙ੍ਕਿਤਾਃ ਪੁਸ੍ਪਿਤਾਃ ਸਸ਼- ਰ੍ਕਰਾ ਵਾ ਸਹਸਾ ਵਾ ਪਤਨ੍ਤਿ ੩||੧੬||

Adhikarana jihvAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਜਿਹ੍ਵਾ ਵਾ ਜਿਹ੍ਯਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਸੁਪ੍ਤਾਵਲਿਪ੍ਤਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਸ਼ੂਨਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਵਿਸਰ੍ਪਿਣੀ ਕਣ੍ਟਕਾਚਿਤੇਵ ਵਾ|੧|

Adhikarana gaNDalalATahanvAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਯਸ੍ਯ ਗਣ੍ਡਲਲਾਟਹਨੁਬਨ੍ਧਨਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾਨੀਵ ਸ੍ਰ- ਸ੍ਤਾਨਿ|੧|

Adhikarana shirodharApRuShThagataM riShTam (1) · Śloka 1

ਯਸ੍ਯ ਨ ਧਤ੍ਤੇ ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ਿਰੋਧਰਾਂ ਪਸ੍ਠਂ ਵਾ ਸ੍ਵਭਾਰਮ੍|੧|

Adhikarana hanUgataM riShTam (1) · Śloka 1

ਹਨੂ ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਮਾਸ੍ਯਸ੍ਥਮ੍|੧|

Adhikarana meDhravRuShaNAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਸਿਕ੍ਤਂ ਮੇਢ੍ਰਮਤਿਨਿਸ੍ਸਤੌ ਵਸਣਾਵਤੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਵਾ|੧|

Adhikarana mUtrAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਯਸ੍ਯ ਮੁਤ੍ਰਮਤ੍ਯੁਸ੍ਣਮ੍|੧|

Adhikarana raktAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਯਸ੍ਯ ਵਿਸਦੋਸਾਦ੍ਵਿਨਾ ਖੇਭ੍ਯਃ ਸਰੋਮਕੂਪੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ||੧||

Adhikarana a~ggalAghavagauravagataM riShTam (17) · Śloka 17

ਯਸ੍ਯਾਨਿਮਿਤ੍ਤਮਙ੍ਗਾਨ੍ਯਤਿਲਧੂਨ੍ਯਤਿਗੁਰੂਣਿ ਵਾ ਸ੍ਯੁਃ ਸ ਮੁਮੂਰ੍ਸੁਃ||੧੭||

ਯਸ੍ਯਾਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪੁਸ੍ਪਿਤਾਃ ਕੁਸੁਮਾਚਿਤਾ ਇਵ ਯਥਾ ਨਿਚੁਲਾਃ ਪੁਸ੍ਪਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਚੂਰ੍ਣਮ੍| ਅਤ ਉਕ੍ਤਾਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯੋਤਿਨਿਸ੍ਸਤਂ ਮੇਢ੍ਰਮੁਤ੍ਸਿਕ੍ਤੌ ਬਹਣੌ ਸ ਮੁਮੂਰ੍ਸੁਰਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|| ੧੭||

Adhikarana svarAshritaM riShTam (1) · Śloka 1

ਯਸ੍ਯੈਕੋਨੇਕੋ ਵਾ ਸ੍ਵਰੋ ਗਦ੍ਗਦੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਕ੍ਸਾਮੋ ਦੀਨੋ ਵਾ ਸਹਸਾ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੧||

Adhikarana vAggataM riShTam (2) · Śloka 2

ਯੋ ਵਾ ਵਿਵਕ੍ਸੁਰ੍ਮੁਹ੍ਯਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਵਦਤੋ ਭਸ਼ਮੁਰ੍ਧ੍ਵਮੁਰੋ ਰੂਜਤਿ||੨||

Adhikarana ucchvavAsagataM riShTam (1) · Śloka 1

ਯਸ੍ਯੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸੋਤਿਦੀਰ੍ਘੋਤਿਹ੍ਰਸ੍ਵਃ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਿਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਰ੍ਵਾ|੧|

Adhikarana a~gguligataM riShTam (1) · Śloka 1

ਯਸ੍ਯਾਙ੍ਗੁਲਯ ਆਯਮ੍ਯਮਾਨਾ ਨ ਸ੍ਫੁਟੇਯੁਃ|੧|

Adhikarana svabhAvAtItashabdAshrayaM svabhAvAtItashabdAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯੋਪਿ ਕ੍ਸੁਤਗਤਮੂਤ੍ਰਣਾਦਿਸੁ ਸ੍ਵਭਾਵਾਤੀਤਃ ਸ਼ਬ੍ਦਃ|੧|

Adhikarana gandhAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਯਸ੍ਯੇਸ੍ਟੋਨਿਸ੍ਟੋ ਵਾ ਮਾਲ੍ਯਫਲਚਨ੍ਦਨਕੁਣਪਾਦਿਗਨ੍ਧੋ ਦੇਹਮੁਖਮਲਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਸੁ|੧|

Adhikarana yUkAmakShikAdisharIra- tyAgAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵੈਰਸ੍ਯਾਤ੍ ਸੌਰਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਯੂਕਾਮਕ੍ਸਿ- ਕਾਦਯਸ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਭਜਨ੍ਤਿ ਵ|੧|

Adhikarana UShmashaityAdigataM riShTam (1) · Śloka 1

ਯਸ੍ਯ ਸਤਤੋਸ੍ਮਸ੍ਵਙ੍ਗਾਵਯਵੇਸੁ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤੇਸੁ ਵ ਕੁਮੁਦੋ- ਤ੍ਪਤ੍ਨਾਨੁਕਾਰ੍ਯਮਤਿਸ਼ੈਤ੍ਯਮਤਿਸ੍ਵੇਦੋਤਿਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਵਿਗਤਮਾਂਸ- ਸ਼ੋਣਿਤੇਸ੍ਵਿਵ ਚ ਸ੍ਰਂਸਃ||੧||

Adhikarana sharIragatamahAbhUtayogAtiyogAshrayaM riShTam (18) · Śloka 18

ਯਸ੍ਯ ਚ ਯੋਗਾਤਿਯੋਗੋ ਵਾ ਸ਼ਰੀਰੇ ਯੁਗਪਨ੍ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਕਾਲਪਕ੍ਵਾ ਇਤਿ||੧੮||

ਯਸ੍ਯੈਕੋਨੇਕੋ ਵਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਕਾਲਪਕ੍ਵਾ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਵਿਵਕ੍ਸੁਰ੍ਮੁਹ੍ਯਤਿ| ਯਦ੍ਵਕ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ਤਨ੍ਨ ਸ੍ਮਰਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਂ ਮਕ੍ਸਿਕਾਦਯੋਤਿਵੈਰਸ੍ਯਾਤ੍ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ| ਸੌਰਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਭਜਨ੍ਤੇ ਯੁਗਪਨ੍ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਮੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਸ਼ਰੀਰੇ ਵਦ੍ਧ੍ਯਵਦ੍ਧੀ ਨ ਪਥਿਵ੍ਯਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ|| ੧੮||

Adhikarana ShaNmAsAyurbodhakaM riShTam (4) · Śloka 4

ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਯਸ੍ਯਾਪੁਰ੍ਵਾਃ ਸਿਰਾਲੇਖਾ ਬਾਲੇਨ੍ਦ੍ਵਾਕਤਯੋਪਿ ਵਾ| ਲਲਾਟੇ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੀਰ੍ਸੇ ਵਾ ਸਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| ਪਦ੍ਮਿਨੀਪਤ੍ਰਵਤ੍ਤੋਯਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਯਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ| ਪ੍ਲਵਤੇ ਪ੍ਲਵਮਾਨਸ੍ਯ ਸਸ੍ਮਾਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੪||

Adhikarana pittAnmaraNasUcakaM riShTam (2) · Śloka 2

ਹਰਿਤਾਭਾਃ ਸਿਰਾ ਯਸ੍ਯ ਰੋਮਕੂਪਾਸ਼੍ਚ ਸਂਵਤਾਃ| ਸੋਮ੍ਲਾਭਿਲਾਸੀ ਪੁਰੁਸਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਮਰਣਮਸ਼੍ਨੁਤੇ|੨|

Adhikarana mAsAyurbodhakaM riShTam (2) · Śloka 2

ਯਸ੍ਯ ਗੋਮਯਚੂਰ੍ਣਾਭਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਮੁਖੇਪਿ ਵਾ| ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਧੂਮੋ ਵਾ ਮਾਸਾਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍|੨|

Adhikarana ShaTtrirAtrAYuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2

ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਵਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸੀਮਨ੍ਤਾਵਰ੍ਤਕਾ ਨਵਾਃ| ਮਤ੍ਯੁਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਦਾਤੁਰਸ੍ਯ ਤੁ|੨|

Adhikarana pakShAyuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2

ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਨਾਤਾਨੁਲਿਪ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤ੍ਯੁਰੋਭਸ਼ਮ੍| ਆਰ੍ਦ੍ਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਸੋਰ੍ਧਮਾਸਂ ਨ ਜੀਵਤਿ|੨|

Adhikarana pretAtmatAsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2

ਉਰਸ੍ਯੂਸ੍ਮਾ ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਜਠਰੇ ਚਾਤਿਸ਼ੀਤਿਤਾ| ਭਿਨ੍ਨਂ ਪੁਰੀਸਂ ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਯਥਾ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਤਥੈਵ ਸਃ|੨|

Adhikarana mAsAyuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2

ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਰੀਸਂ ਨਿਸ੍ਠ੍ਯੂਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚਾਪ੍ਸੁ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ| ਨਿਸ੍ਠ੍ਯੂਤਂ ਬਹੁਵਰ੍ਣਂ ਵਾ ਯਸ੍ਯਾ ਮਾਸਾਤ੍ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ|੨|

Adhikarana svarabalavarNAdyAshrayaM riShTam (2) · Śloka 2

ਸ੍ਵਰਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਬਲੀਭਾਵਣ੍ ਹਾਨਿਂ ਵਾ ਬਲਵਰ੍ਣਯੋਃ| ਰੋਗਵਦ੍ਧਿਮਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੨||

Adhikarana AtmamaraNabhAShaNAdyAshrayaM riShTam (19) · Śloka 19

ਅਪਸ੍ਵਰਂ ਭਾਸਮਾਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਰਣਮਾਤ੍ਮਨਃ| ਸ਼੍ਰੋਤਾਰਂ ਚਾਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਦੂਰਤਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੯||

ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਰੀਤਿਃ| ਯਸ੍ਯਾਪੂਰ੍ਵਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਬਾਲੇਨ੍ਦ੍ਵਾਕਤਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਲਾਸਮਾਨਾਃ| ਪ੍ਲਵਮਾਨਸ੍ਯ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਰ੍ਵਤਃ ਪ੍ਲਵਤੇ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਗੋਮਯਚੂਰ੍ਣਾਭਂ ਚੂਰ੍ਣਮ੍| ਨਵ ਅਭੂਤਪੂਰ੍ਵਾਃ ਸੀਮਨ੍ਤਾਃ ਆਵਰ੍ਤ੍ਤਕਾਸ਼੍ਚ ਮਤ੍ਯੁਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਨਿਸ੍ਠ੍ਯੂਤਂ ਮੁਖਾਸ੍ਰਾਵਃ| ਅਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਰੋਗਪ੍ਰਵਦ੍ਧਿਰ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਹਾਰਾਦਿਪੁਰ੍ਵਿਕਯਾ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ ਚ ਦਸ੍ਟਾ ਚ| ਆਤ੍ਮਨੋ ਮਰਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਿਤਿ ਦੁਸ੍ਟੇਨ ਸ੍ਵਰੇਣ ਭਾਸਮਾਣਂ ਮਰਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਿਤ੍ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੋਤਾਰਂ ਚ ਦੂਰਤਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|| ੧੯||

Adhikarana UrdhvashvAsAdIni riShTAni (2) · Śloka 2

ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸਂ ਗਤੋਸ੍ਮਾਣਂ ਸ਼ੂਲੋਪਹਤਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮ੍| ਸ਼ਰ੍ਮ ਚਾਨਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|੨|

Adhikarana shItapiTakAdIni riShTani (2) · Śloka 2

ਯੋ ਜਾਤਃ ਸ਼ੀਤਪਿਟਕਃ ਸ਼ੀਤਾਙ੍ਗੋ ਵਾ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ| ਉਸ੍ਣਦ੍ਵੇਸੀ ਚ ਸ਼ੀਤਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਸ ਪ੍ਰੇਤਾਧਿਪਗੋਚਰਃ||੨||

Adhikarana kaNThagatarajjucchAyAsamAshrayaM riShTam (20-9) · Śloka 9

ਯਸ੍ਯ ਰਜ੍ਜੁਰਿਵ ਚ੍ਛਾਯਾ ਕਣ੍ਠੇ ਸਕ੍ਤੋਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਕਸ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਸੋਚਿਰਾਦ੍ਯਮਕਿਙ੍ਕਰੈਃ||੨੦|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਕਤਾਙ੍ਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੯||

ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ ਵਿਦਾਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਛਾਯਾ ਕਣ੍ਠੇ ਰਜ੍ਜੁਸਦਸ਼ੀ ਯਸ੍ਯਾਸਕ੍ਤੋਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਸੋਚਿਰਾਤ੍ ਯਮਕਿਙ੍ਕਰੈਰ੍ਨੀਯਤ ਇਤਿ|| ੨੦|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਰ੍ਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ