Adhikarana atha vikRutA~ggavij~jAnIyo nAma navamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਵਿਕਤਾਙ੍ਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो विकृताङ्गविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana riShTalakShaNam (2) · Śloka 2
ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਮਾਤੁਰਾਣਾਂ ਵਾ ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਾਭਿਲਾਸਿਣਾ- ਮੌਸਧਵਿਸਯਮਤੀਤਾਃ ਸਕਲਸ਼ਰੀਰਵ੍ਯਾਪਿਨੋ ਦੋਸਾ ਘਨਾ- ਘਨਾ ਇਵ ਵਰ੍ਸਮਾਯੁਸਃ ਕ੍ਸਯਂ ਸੂਚਯਨ੍ਤੋਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵ- ਭਾਵਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਾਸਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਸਮਾਸਤੋ ਰਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ||੨||
स्वस्थानामातुराणां वा पुरुषाणां देहान्तराभिलाषिणा- मौषधविषयमतीताः सकलशरीरव्यापिनो दोषा घना- घना इव वर्षमायुषः क्षयं सूचयन्तोऽकस्मात् स्व- भावविपर्य्यासं जनयन्ति| तत्समासतो रिष्टमित्याहुः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAkRutA varNAH tadbhedAMshca (3) · Śloka 3
ਤਤ੍ਰ ਗੌਰਃ ਸ਼੍ਯਾਮਃ ਕਸ੍ਣੋ ਗੌਰਸ਼੍ਯਾਮਃ ਕਸ੍ਣਸ਼੍ਯਾਮ ਇਤਿ ਦੇਹੇ ਪ੍ਰਕਤਿਵਰ੍ਣਾਃ| ਤਦ੍ਬੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਪਦ੍ਮਗੌਰਾਦਯਃ||੩||
तत्र गौरः श्यामः कृष्णो गौरश्यामः कृष्णश्याम इति देहे प्रकृतिवर्णाः| तद्बेदांश्च पद्मगौरादयः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikRutA varNAH (4) · Śloka 4
ਨੀਲਸ਼੍ਯਾਮਤਾਗ੍ਰਹਾਰਿਦ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾਦਯਸ੍ਤੁ ਵਿਕਤਯਃ||੪||
नीलश्यामताग्रहारिद्रशुक्लादयस्तु विकृतयः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRutyusUcakAH varNAH (5) · Śloka 5
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਤਿਵਿਕਤਿਵਰ੍ਣੌ ਯੁਗਪਦਙ੍ਗੇਙ੍ਗੈਕਦੇਸ਼ੇ ਵਾ ਮਰ- ਣਾਯ||੫||
तत्र प्रकृतिविकृतिवर्णौ युगपदङ्गेऽङ्गैकदेशे वा मर- णाय||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana glAnyupacayAdInAM bhAvAnAM riShTatvam (6) · Śloka 6
ਏਤੇਨ ਗ੍ਲਾਨ੍ਯੁਪਚਯਸ਼ੋਕਹਰ੍ਸਰੌਕ੍ਸ੍ਯਸ੍ਨੇਹਾਦਯਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਕਤਿ- ਭੇਦੀਯੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮਹਦੁਪਚਯਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦੀਰ੍ਘਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਚ ਦੋਸਾ- ਦਿਵਿਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਤਿਨਿਯਤਾਨਾਂ ਭਾਵਾਨਾਮਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋਨ੍ਯਥਾ- ਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ||੬||
एतेन ग्लान्युपचयशोकहर्षरौक्ष्यस्नेहादयस्तथा प्रकृति- भेदीयोक्तानां महदुपचयसूक्ष्मदीर्घाणां सर्वेषां च दोषा- दिविभागेन प्रतिनियतानां भावानामनिमित्ततोऽन्यथा- त्वमुक्तं भवति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshAdipa~jcabhUtAnAM chAyAstadguNAMshca (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਖਾਤ੍ ਮਲਖਡ੍ਗਾਕਾਸ਼ਨੀਲਨਿਰ੍ਮਲਾ ਸਸ੍ਨੇਹਾ ਸਪ੍ਰਭੇਵ| ਵਾਤਾਤ੍ ਪਾਂਸ਼ੁਭਸ੍ਮਰੂਕ੍ਸਾ ਰਜੋਰੁਣਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭ ਸ੍ਵੇਦ- ਮਲਗਨ੍ਧਿਃ| ਤੇਜਸਃ ਹੁਤਹੁਤਾਸ਼ਨਿਵਿਦ੍ਯੁਤਤਪ੍ਤਤਪਨੀਯਰਕ੍ਤਾ ਦਸ੍ਟਿਸੁਖਾ| ਅਮ੍ਭਸਃ ਵੈਡੂਰ੍ਯ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਵਿਮਲਾ ਘਨਾ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਭੁਵਃ ਰੁਚਿਰਭਾ ਘਨਾ ਸ੍ਥਿਰਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਚ||੭||
तत्र खात् मलखड्गाकाशनीलनिर्मला सस्नेहा सप्रभेव| वातात् पांशुभस्मरूक्षा रजोरुणा श्यावा निष्प्रभ स्वेद- मलगन्धिः| तेजसः हुतहुताशनिविद्युततप्ततपनीयरक्ता दृष्टिसुखा| अम्भसः वैडूर्य्येन्द्रनीलविमला घना सुस्निग्धा भुवः रुचिरभा घना स्थिरा स्निग्धा शुद्धा श्यामा श्वेता च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana riShTarUpA chAyA (8) · Śloka 8
ਤਾਸਾਂ ਵਾਯਵ੍ਯਾ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਯ ਚਾਤਿਮਹਤੇ|੮|
तासां वायव्या विनाशाय क्लेशाय चाऽतिमहते|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhasvarUpA cchAyAH (8) · Śloka 8
ਤਾਸਾਂ ਵਾਯਵ੍ਯਾ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਯ ਚਾਤਿਮਹਤੇ|੮|
तासां वायव्या विनाशाय क्लेशाय चाऽतिमहते|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhasvarUpA cchAyAH (8) · Śloka 8
ਸ਼ੇਸਾਕ੍ਤੁ ਸੁਖੋਦਯਾਃ ੧||੮||
शेषाक्तु सुखोदयाः १||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapta prabhAH (9) · Śloka 9
ਸਪ੍ਤ ਪ੍ਰਭਾਃ-ਰਕ੍ਤਾ ਪੀਤਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰਾ ਸਿਤਾਸਿਤਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਹਰਿਤਾ ਚ||੯||
सप्त प्रभाः-रक्ता पीता पाण्डुरा सिताऽसिता श्यावा हरिता च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shobhanAH shubhAH prabhAH (1) · Śloka 1
ਤਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਿਕਾਸਿਨ੍ਯੋਮਲਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ||੧||
ताः स्निग्धा विकासिन्योऽमलाः शुभाः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashubhAH prabhAH (10) · Śloka 10
ਵਿਪਰੀਤਾਸ੍ਤ੍ਵਸ਼ੁਭਾਃ||੧੦||
विपरीतास्त्वशुभाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chAyAprabhayorlAkShaNaM (11) · Śloka 11
ਤਯੋਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ-ਛਾਯਾ ਵਰ੍ਣਮਾਕ੍ਰਾਮਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨ ਚ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਪਞ੍ਚਂਭੂਤਾਤ੍ਮਿਕਾ ਚ| ਪ੍ਰਭਾ ਤੁ ਵਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ ਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਾਲ੍ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤੇਜਃਪ੍ਰਭਵੈਵ ਚ||੧੧||
तयोर्विशेषः-छाया वर्णमाक्रामत्याऽऽसन्न च लक्ष्यते पञ्चंभूतात्मिका च| प्रभा तु वर्णं प्रकाशयति विप्रकृष्टाल्लक्ष्यते तेजःप्रभवैव च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumArikA~a~adarshanaM riShTam (12) · Śloka 12
ਯਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟੌ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾਮਯੀ ਕੁਮਾਰਿਕਾ ਨ ਦ੍ਰੁਸ੍ਯਤੇ ਸ ਪਰਾਸੁਃ||੧੨||
यस्य दृष्टौ प्रतिच्छायामयी कुमारिका न द्रुष्यते स परासुः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana praticchAyAyAH riShTam (13) · Śloka 13
ਯਸ੍ਯਾਤਪਾਦਰ੍ਸ਼ਾਦਿਸ੍ਵਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾ ਛਿਨ੍ਨਾ ਭਿਨ੍ਨਾ ਹੀਨਾਧਿਕਾਕੁਲਾ ਨਸ੍ਟ ਜਿਹ੍ਯਾਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਾ ਵਿਸ਼ਿਰਾ ਦ੍ਵਿਸ਼ਿਰਾ ਵਿਸ੍ਤਤਾਨ੍ਯਥਾ ਵਾ ਵਿਕਤਾ ਵਾ ਦਸ਼੍ਯਤੇ||੧੩||
यस्याऽऽतपादर्शादिष्वकस्मात् प्रतिच्छाया छिन्ना भिन्ना हीनाऽधिकाऽऽकुला नष्ट जिह्याऽवाक्शिरा विशिरा द्विशिरा विस्तृताऽन्यथा वा विकृता वा दृश्यते||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lAlATAdyAshrayaM riShTam (14) · Śloka 14
ਯਸ੍ਯ ਲਲਾਟਂ ਨ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਿ||੧੪||
यस्य ललाटं न स्विद्यति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kesharomAshrayaM riShTam (15) · Śloka 15
ਯਸ੍ਯ ਕੇਸ਼ਰੋਮਾਣ੍ਯਨਭ੍ਯਕ੍ਤਾਨ੍ਯਭ੍ਯਤਵਦ੍ ਦਸ੍ਯਨ੍ਤੇ||੧੫||
यस्य केशरोमाण्यनभ्यक्तान्यभ्यतवद् दृष्यन्ते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nayanAshrayANi riShTAni (16) · Śloka 16
ਨਯਨੇ ਚਾਤਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟੇ ਨਿਰ੍ਗਤੇ ਵਿਸ੍ਤਤੇ ਸਂਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਸਂਕ੍ਸਿਪ੍ਤ- ਭਣੀ ਜਿਹ੍ਯੇ ਵਿਸਮੇ ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਹੀਨਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਨਕੁਲਾਭੇ ਕਪੋਤਾਭੇ ਅਲਾਤਵਰ੍ਣੇ ਨੀਲਾਦਿਵਿਕਤਵਰ੍ਣੇ ਅਤਿਚਲੇ ਸ੍ਤ- ਬ੍ਧਸ੍ਰਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤੇ ਅਤ੍ਯੁਨ੍ਮਿਸਿਤੇ ਅਤਿਨਿਮਿਸਿਤੇ ਲੁਲਿਤਪ- ਕ੍ਸ੍ਮਣੀ ਵਾ|੧੬|
नयने चातिप्रविष्टे निर्गते विस्तृते संक्षिप्ते संक्षिप्त- भृणी जिह्ये विषमे विभ्रान्तदर्शने हीनदर्शने नकुलाभे कपोताभे अलातवर्णे नीलादिविकृतवर्णे अतिचले स्त- ब्धस्रस्ते प्रस्रुते अत्युन्मिषिते अतिनिमिषिते लुलितप- क्ष्मणी वा|१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsikAdyAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16
ਨਾਸਿਕਾ ਵਾਤਵਿਵਤਾਤਿਸਂਵਤਾ ਕੁਟਿਲਾ ਸ੍ਫੁਟਿਤਾ ਪਿਟ- ਕਾਚਿਤਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਵਾ ਸ ਗਤਾਯੁਃ ੧|੧੬|
नासिका वातविवृताऽतिसंवृता कुटिला स्फुटिता पिट- काचिता शुष्का वा स गतायुः १|१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana oShThAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16
ਯਸ੍ਯਾਧੋਧਰੌਸ੍ਠੋ ਯਾਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰੌਸ੍ਠਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮੁਭੌ ਵਾ ਪਕ੍ਵ- ਜਮ੍ਬੂਨੀਲੌ ੨|੧੬|
यस्याधोऽधरौष्ठो यात्युत्तरौष्ठश्चोर्ध्वमुभौ वा पक्व- जम्बूनीलौ २|१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16
ਦਨ੍ਤਾ ਵਾਤਿਰੂਕ੍ਸਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਾਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾਃ ਪਙ੍ਕਿਤਾਃ ਪੁਸ੍ਪਿਤਾਃ ਸਸ਼- ਰ੍ਕਰਾ ਵਾ ਸਹਸਾ ਵਾ ਪਤਨ੍ਤਿ ੩||੧੬||
दन्ता वातिरूक्षास्ताम्राः श्यामाः पङ्किताः पुष्पिताः सश- र्करा वा सहसा वा पतन्ति ३||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
ਜਿਹ੍ਵਾ ਵਾ ਜਿਹ੍ਯਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਸੁਪ੍ਤਾਵਲਿਪ੍ਤਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਸ਼ੂਨਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਵਿਸਰ੍ਪਿਣੀ ਕਣ੍ਟਕਾਚਿਤੇਵ ਵਾ|੧|
जिह्वा वा जिह्या स्तब्धा सुप्ताऽवलिप्ता गुर्वी श्यावा शूना शुष्का विसर्पिणी कण्टकाचितेव वा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDalalATahanvAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯ ਗਣ੍ਡਲਲਾਟਹਨੁਬਨ੍ਧਨਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾਨੀਵ ਸ੍ਰ- ਸ੍ਤਾਨਿ|੧|
यस्य गण्डललाटहनुबन्धनानि स्थानाच्च्युतानीव स्र- स्तानि|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirodharApRuShThagataM riShTam (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯ ਨ ਧਤ੍ਤੇ ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ਿਰੋਧਰਾਂ ਪਸ੍ਠਂ ਵਾ ਸ੍ਵਭਾਰਮ੍|੧|
यस्य न धत्ते शिरः शिरोधरां पृष्ठं वा स्वभारम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hanUgataM riShTam (1) · Śloka 1
ਹਨੂ ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਮਾਸ੍ਯਸ੍ਥਮ੍|੧|
हनू वा पिण्डमास्यस्थम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana meDhravRuShaNAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਸਿਕ੍ਤਂ ਮੇਢ੍ਰਮਤਿਨਿਸ੍ਸਤੌ ਵਸਣਾਵਤੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਵਾ|੧|
यस्योत्सिक्तं मेढ्रमतिनिस्सृतौ वृषणावतो विपर्ययो वा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯ ਮੁਤ੍ਰਮਤ੍ਯੁਸ੍ਣਮ੍|੧|
यस्य मुत्रमत्युष्णम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯ ਵਿਸਦੋਸਾਦ੍ਵਿਨਾ ਖੇਭ੍ਯਃ ਸਰੋਮਕੂਪੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ||੧||
यस्य विषदोषाद्विना खेभ्यः सरोमकूपेभ्यो रक्तं प्रवर्त्तते||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~ggalAghavagauravagataM riShTam (17) · Śloka 17
ਯਸ੍ਯਾਨਿਮਿਤ੍ਤਮਙ੍ਗਾਨ੍ਯਤਿਲਧੂਨ੍ਯਤਿਗੁਰੂਣਿ ਵਾ ਸ੍ਯੁਃ ਸ ਮੁਮੂਰ੍ਸੁਃ||੧੭||
यस्यानिमित्तमङ्गान्यतिलधून्यतिगुरूणि वा स्युः स मुमूर्षुः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarAshritaM riShTam (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯੈਕੋਨੇਕੋ ਵਾ ਸ੍ਵਰੋ ਗਦ੍ਗਦੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਕ੍ਸਾਮੋ ਦੀਨੋ ਵਾ ਸਹਸਾ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੧||
यस्यैकोऽनेको वा स्वरो गद्गदो व्यक्तः क्षामो दीनो वा सहसा लक्ष्यते||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAggataM riShTam (2) · Śloka 2
ਯੋ ਵਾ ਵਿਵਕ੍ਸੁਰ੍ਮੁਹ੍ਯਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਵਦਤੋ ਭਸ਼ਮੁਰ੍ਧ੍ਵਮੁਰੋ ਰੂਜਤਿ||੨||
यो वा विवक्षुर्मुह्यति| यस्य वा वदतो भृशमुर्ध्वमुरो रूजति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ucchvavAsagataM riShTam (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸੋਤਿਦੀਰ੍ਘੋਤਿਹ੍ਰਸ੍ਵਃ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਿਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਰ੍ਵਾ|੧|
यस्योच्छ्वासोऽतिदीर्घोऽतिह्रस्वः पूतिगन्धिः सुगन्धिर्वा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~gguligataM riShTam (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯਾਙ੍ਗੁਲਯ ਆਯਮ੍ਯਮਾਨਾ ਨ ਸ੍ਫੁਟੇਯੁਃ|੧|
यस्याङ्गुलय आयम्यमाना न स्फुटेयुः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svabhAvAtItashabdAshrayaM svabhAvAtItashabdAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯੋਪਿ ਕ੍ਸੁਤਗਤਮੂਤ੍ਰਣਾਦਿਸੁ ਸ੍ਵਭਾਵਾਤੀਤਃ ਸ਼ਬ੍ਦਃ|੧|
यस्यान्यान्योऽपि क्षुतगतमूत्रणादिषु स्वभावाऽतीतः शब्दः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gandhAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯੇਸ੍ਟੋਨਿਸ੍ਟੋ ਵਾ ਮਾਲ੍ਯਫਲਚਨ੍ਦਨਕੁਣਪਾਦਿਗਨ੍ਧੋ ਦੇਹਮੁਖਮਲਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਸੁ|੧|
यस्येष्टोऽनिष्टो वा माल्यफलचन्दनकुणपादिगन्धो देहमुखमलव्रणवस्त्रादिषु|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yUkAmakShikAdisharIra- tyAgAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵੈਰਸ੍ਯਾਤ੍ ਸੌਰਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਯੂਕਾਮਕ੍ਸਿ- ਕਾਦਯਸ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਭਜਨ੍ਤਿ ਵ|੧|
यस्य शरीरं वैरस्यात् सौरस्याद्वाऽत्यर्थं यूकामक्षि- कादयस्त्यजन्ति भजन्ति व|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UShmashaityAdigataM riShTam (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯ ਸਤਤੋਸ੍ਮਸ੍ਵਙ੍ਗਾਵਯਵੇਸੁ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤੇਸੁ ਵ ਕੁਮੁਦੋ- ਤ੍ਪਤ੍ਨਾਨੁਕਾਰ੍ਯਮਤਿਸ਼ੈਤ੍ਯਮਤਿਸ੍ਵੇਦੋਤਿਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਵਿਗਤਮਾਂਸ- ਸ਼ੋਣਿਤੇਸ੍ਵਿਵ ਚ ਸ੍ਰਂਸਃ||੧||
यस्य सततोष्मस्वङ्गावयवेषु शैत्यं शीतेषु व कुमुदो- त्पत्नानुकार्यमतिशैत्यमतिस्वेदोऽतिस्तम्भो विगतमांस- शोणितेष्विव च स्रंसः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharIragatamahAbhUtayogAtiyogAshrayaM riShTam (18) · Śloka 18
ਯਸ੍ਯ ਚ ਯੋਗਾਤਿਯੋਗੋ ਵਾ ਸ਼ਰੀਰੇ ਯੁਗਪਨ੍ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਕਾਲਪਕ੍ਵਾ ਇਤਿ||੧੮||
यस्य च योगाऽतियोगो वा शरीरे युगपन्महाभूतानां दृश्यते सर्वे ते कालपक्वा इति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaNmAsAyurbodhakaM riShTam (4) · Śloka 4
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਯਸ੍ਯਾਪੁਰ੍ਵਾਃ ਸਿਰਾਲੇਖਾ ਬਾਲੇਨ੍ਦ੍ਵਾਕਤਯੋਪਿ ਵਾ| ਲਲਾਟੇ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੀਰ੍ਸੇ ਵਾ ਸਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| ਪਦ੍ਮਿਨੀਪਤ੍ਰਵਤ੍ਤੋਯਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਯਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ| ਪ੍ਲਵਤੇ ਪ੍ਲਵਮਾਨਸ੍ਯ ਸਸ੍ਮਾਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੪||
भवन्ति चात्र- यस्यापुर्वाः सिरालेखा बालेन्द्वाकृतयोऽपि वा| ललाटे बस्तिशीर्षे वा षण्मासान्न स जीवति| पद्मिनीपत्रवत्तोयं शरीरे यस्य देहिनः| प्लवते प्लवमानस्य षष्मासस्तस्य जीवितम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAnmaraNasUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
ਹਰਿਤਾਭਾਃ ਸਿਰਾ ਯਸ੍ਯ ਰੋਮਕੂਪਾਸ਼੍ਚ ਸਂਵਤਾਃ| ਸੋਮ੍ਲਾਭਿਲਾਸੀ ਪੁਰੁਸਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਮਰਣਮਸ਼੍ਨੁਤੇ|੨|
हरिताभाः सिरा यस्य रोमकूपाश्च संवृताः| सोऽम्लाभिलाषी पुरुषः पित्तान्मरणमश्नुते|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAsAyurbodhakaM riShTam (2) · Śloka 2
ਯਸ੍ਯ ਗੋਮਯਚੂਰ੍ਣਾਭਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਮੁਖੇਪਿ ਵਾ| ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਧੂਮੋ ਵਾ ਮਾਸਾਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍|੨|
यस्य गोमयचूर्णाभं चूर्णं मूर्ध्नि मुखेऽपि वा| सस्नेहं मूर्ध्नि धूमो वा मासान्तं तस्य जीवितम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaTtrirAtrAYuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਵਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸੀਮਨ੍ਤਾਵਰ੍ਤਕਾ ਨਵਾਃ| ਮਤ੍ਯੁਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਦਾਤੁਰਸ੍ਯ ਤੁ|੨|
मूर्ध्नि भ्रुवोर्वा कुर्वन्ति सीमन्तावर्तका नवाः| मृत्युं स्वस्थस्य षड्रात्रात् त्रिरात्रादातुरस्य तु|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShAyuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਨਾਤਾਨੁਲਿਪ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤ੍ਯੁਰੋਭਸ਼ਮ੍| ਆਰ੍ਦ੍ਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਸੋਰ੍ਧਮਾਸਂ ਨ ਜੀਵਤਿ|੨|
यस्य स्नातानुलिप्तस्य पुर्वं शुष्यत्युरोभृशम्| आर्द्रेषु सर्वगात्रेषु सोऽर्धमासं न जीवति|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pretAtmatAsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
ਉਰਸ੍ਯੂਸ੍ਮਾ ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਜਠਰੇ ਚਾਤਿਸ਼ੀਤਿਤਾ| ਭਿਨ੍ਨਂ ਪੁਰੀਸਂ ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਯਥਾ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਤਥੈਵ ਸਃ|੨|
उरस्यूष्मा भवेद्यस्य जठरे चाऽतिशीतिता| भिन्नं पुरीषं तृष्णा च यथा प्रेतस्तथैव सः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAsAyuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਰੀਸਂ ਨਿਸ੍ਠ੍ਯੂਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚਾਪ੍ਸੁ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ| ਨਿਸ੍ਠ੍ਯੂਤਂ ਬਹੁਵਰ੍ਣਂ ਵਾ ਯਸ੍ਯਾ ਮਾਸਾਤ੍ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ|੨|
मूत्रं पुरीषं निष्ठ्यूतं शुक्रं चाप्सु निमज्जति| निष्ठ्यूतं बहुवर्णं वा यस्या मासात्स नश्यति|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarabalavarNAdyAshrayaM riShTam (2) · Śloka 2
ਸ੍ਵਰਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਬਲੀਭਾਵਣ੍ ਹਾਨਿਂ ਵਾ ਬਲਵਰ੍ਣਯੋਃ| ਰੋਗਵਦ੍ਧਿਮਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੨||
स्वरस्य दुर्बलीभावण् हानिं वा बलवर्णयोः| रोगवृद्धिमयुक्त्या च दृष्ट्वा मरणमादिशेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AtmamaraNabhAShaNAdyAshrayaM riShTam (19) · Śloka 19
ਅਪਸ੍ਵਰਂ ਭਾਸਮਾਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਰਣਮਾਤ੍ਮਨਃ| ਸ਼੍ਰੋਤਾਰਂ ਚਾਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਦੂਰਤਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੯||
अपस्वरं भाषमाणं प्राप्तं मरणमात्मनः| श्रोतारं चास्य शब्दस्य दूरतः परिवर्जयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvashvAsAdIni riShTAni (2) · Śloka 2
ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸਂ ਗਤੋਸ੍ਮਾਣਂ ਸ਼ੂਲੋਪਹਤਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮ੍| ਸ਼ਰ੍ਮ ਚਾਨਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|੨|
ऊर्ध्वश्वासं गतोष्माणं शूलोपहतवङ्क्षणम्| शर्म चानधिगच्छन्तं बुद्धिमान् परिवर्जयेत्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItapiTakAdIni riShTani (2) · Śloka 2
ਯੋ ਜਾਤਃ ਸ਼ੀਤਪਿਟਕਃ ਸ਼ੀਤਾਙ੍ਗੋ ਵਾ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ| ਉਸ੍ਣਦ੍ਵੇਸੀ ਚ ਸ਼ੀਤਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਸ ਪ੍ਰੇਤਾਧਿਪਗੋਚਰਃ||੨||
यो जातः शीतपिटकः शीताङ्गो वा विदह्यते| उष्णद्वेषी च शीतार्त्तः स प्रेताधिपगोचरः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNThagatarajjucchAyAsamAshrayaM riShTam (20-9) · Śloka 9
ਯਸ੍ਯ ਰਜ੍ਜੁਰਿਵ ਚ੍ਛਾਯਾ ਕਣ੍ਠੇ ਸਕ੍ਤੋਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਕਸ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਸੋਚਿਰਾਦ੍ਯਮਕਿਙ੍ਕਰੈਃ||੨੦|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਕਤਾਙ੍ਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੯||
यस्य रज्जुरिव च्छाया कण्ठे सक्तोपलक्ष्यते| अवश्यं कृष्यते जन्तुः सोऽचिराद्यमकिङ्करैः||२०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टङ्गसंग्रह- संहितायां शारीरस्थाने विकृताङ्गविज्ञानीयो नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon