9. vikr̥tivijñānīyaḥ

Adhikarana atha vikRutA~ggavij~jAnIyo nAma navamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ವಿಕೃತಾಙ್ಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಶರೀರಮಾಧಾನಾತ್ ಪ್ರಭೃತ್ಯಪವರ್ಗೋ ಯಾವದಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಥಾನೇ ನಿರ್ಣೀಯತೇ| ತತ್ರಾಙ್ಗಂ ಜೀವಿತಂ ಚಾನೇಕೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ನಿರ್ಣೀತಮ್| ತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುಸಾಮನ್ತಪರಿಕರಪರಿಜ್ಞಾನಂ ನಿರ್ಣೀತಶೇಷಮ್, ಅತಸ್ತದ್ವಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಃ| ಅಥೇತ್ಯಾದಿ ಪೂರ್ವವದ್ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ವಿಕೃತಿರ್ಮರಣಂ ಜನ್ಮಾನ್ತರಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ, ಪರಾಸುತಾ, ದೇಹಾನ್ತರಗಮನಮ್, ಪಞ್ಚತ್ವಮ್, ಅದರ್ಶನಮ್, ಅನ್ತೋ, ವಿನಾಶಃ ಇತಿ ಪರ್ಯ್ಯಾಯಾಃ| ಅಥವಾ ವಿಕೃತಿಃ ಸ್ವಭಾವವರ್ಣಾದ್ಯನ್ಯಥಾಭಾವಃ| ತಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಮಧಿಕೃತ್ಯ ಕೃತಸ್ತಥೋಕ್ತಃ|| ೧||

Adhikarana riShTalakShaNam (2) · Śloka 2

ಸ್ವಸ್ಥಾನಾಮಾತುರಾಣಾಂ ವಾ ಪುರುಷಾಣಾಂ ದೇಹಾನ್ತರಾಭಿಲಾಷಿಣಾ- ಮೌಷಧವಿಷಯಮತೀತಾಃ ಸಕಲಶರೀರವ್ಯಾಪಿನೋ ದೋಷಾ ಘನಾ- ಘನಾ ಇವ ವರ್ಷಮಾಯುಷಃ ಕ್ಷಯಂ ಸೂಚಯನ್ತೋಽಕಸ್ಮಾತ್ ಸ್ವ- ಭಾವವಿಪರ್ಯ್ಯಾಸಂ ಜನಯನ್ತಿ| ತತ್ಸಮಾಸತೋ ರಿಷ್ಟಮಿತ್ಯಾಹುಃ||೨||

ಸ್ವಸ್ಥಾತುರವಿಶೇಷಾನಪೇಕ್ಷಯಾ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪುರುಷಾಣಾಂ ದೇಹಾನ್ತರಾಭಿಲಾಷಿಣಾಂ ಮುಮೂರ್ಷೂಣಾಂ ಪ್ರಕೃತಿವಿಪರ್ಯ್ಯಾಸಂ ಜನಯನ್ತಿ| ತದ್ ರಿಷ್ಟಮಿತ್ಯಾಹುಃ| ಏತಾವತಾ ವಿಕೃತೀ ರಿಷ್ಟಮಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾ ದೋಷಾಃ ? ಔಷಧವಿಷಯಮತೀತಾಃ ಅಸಾಧ್ಯಾಃ| ಸಕಲಶರೀರವ್ಯಾಪಿನಃ ಸನ್ತ ಆಯುಷಃ ಕ್ಷಯಂ ಸೂಚಯನ್ತೋಽಕಸ್ಮಾದವಿಕಲ್ಪಿತಪ್ರಾಪ್ತಂ ವಿಪರ್ಯ್ಯಾಸಂ ಜನಯನ್ತಿ| ತತ್ರ ವರ್ಣಾದೀನಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ವಿಕೃತಯೋ ನಿರ್ದಿಶ್ಯನ್ತೇ|| ೨||

Adhikarana prAkRutA varNAH tadbhedAMshca (3) · Śloka 3

ತತ್ರ ಗೌರಃ ಶ್ಯಾಮಃ ಕೃಷ್ಣೋ ಗೌರಶ್ಯಾಮಃ ಕೃಷ್ಣಶ್ಯಾಮ ಇತಿ ದೇಹೇ ಪ್ರಕೃತಿವರ್ಣಾಃ| ತದ್ಬೇದಾಂಶ್ಚ ಪದ್ಮಗೌರಾದಯಃ||೩||

ಪಞ್ಚ ತಾವತ್ ಪ್ರಾಕೃತಾಃ ಪ್ರಧಾನವರ್ಣಾಃ ಗೌರಶ್ಯಾಮಃ, ಶ್ಯಾಮಃ ಕೃಷ್ಣಃ ರೌರಶ್ಯಾಮಃ ಕೃಷ್ಣಶ್ಯಾಮಶ್ಚೇತಿ| ಪದ್ಮಗೌರಾದಯಸ್ತೇಷಾಂ ಭೇದಾಃ| ಪದ್ಮಗೌರಶ್ಚನ್ದ್ರಗೌರಃ ಶರಗೌರಃ ಇತ್ಯೇವಮಾದಯೋ ಗೌರಭೇದಾಃ| ಕಪಿತ್ಥಶ್ಯಾಮೋ ದೂರ್ವಾಙ್ಕುರಶ್ಯಾಮೋ ನಭಶ್ಯಾಮ ಇತ್ಯೇವಮಾದಯಃ ಶ್ಯಾಮಭೇದಾಃ| ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಶ್ಯಾಮೋ ಜಲಶ್ಯಾಮೋ ಘೃತಶ್ಯಾಮ ಇತ್ಯೇವಮಾದಯೋ ಗೌರಶ್ಯಾಮಭೇದಾಃ| ಕಜ್ಜಲಕೃಷ್ಣಃ ಕೋಕಿಲಕೃಷಣಃ ಷಟ್ಪದಕೃಷ್ಣ ಇತ್ಯೇವಮಾದಯಃ ಕೃಷ್ಣಭೇದಾಃ| ಅತಸೀಕೃಷ್ಣಃ ತಮಾಲಕೃಷ್ಣ ಇತ್ಯೇವಮಾದಯಃ ಕೃಷ್ಣಶ್ಯಾಮಭೇದಾಃ|| ೩||

Adhikarana vikRutA varNAH (4) · Śloka 4

ನೀಲಶ್ಯಾಮತಾಗ್ರಹಾರಿದ್ರಶುಕ್ಲಾದಯಸ್ತು ವಿಕೃತಯಃ||೪||

ಶ್ಯಾಮೋಽರುಣಲೋಹಿತಸ್ತಾಮ್ರೋಽಗ್ನಿಪ್ರಖ್ಯಃ| ಹರಿದ್ರೋ ಹರಿತಾಲಸಮಃ| ಶುಕ್ಲಸ್ತು ಶಙ್ಖಕುನ್ದಾದಿಪ್ರಖ್ಯಃ|| ೪||

Adhikarana mRutyusUcakAH varNAH (5) · Śloka 5

ತತ್ರ ಪ್ರಕೃತಿವಿಕೃತಿವರ್ಣೌ ಯುಗಪದಙ್ಗೇಽಙ್ಗೈಕದೇಶೇ ವಾ ಮರ- ಣಾಯ||೫||

ಶರೀರೇ ಶರೀರೈಕದೇಶೇ ವಾ ವಿಭಕ್ತೌ ಪ್ರಕೃತಿವಿಕೃತಿವರ್ಣೌ ಮರಣಾಯ|೫||

Adhikarana glAnyupacayAdInAM bhAvAnAM riShTatvam (6) · Śloka 6

ಏತೇನ ಗ್ಲಾನ್ಯುಪಚಯಶೋಕಹರ್ಷರೌಕ್ಷ್ಯಸ್ನೇಹಾದಯಸ್ತಥಾ ಪ್ರಕೃತಿ- ಭೇದೀಯೋಕ್ತಾನಾಂ ಮಹದುಪಚಯಸೂಕ್ಷ್ಮದೀರ್ಘಾಣಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಚ ದೋಷಾ- ದಿವಿಭಾಗೇನ ಪ್ರತಿನಿಯತಾನಾಂ ಭಾವಾನಾಮನಿಮಿತ್ತತೋಽನ್ಯಥಾ- ತ್ವಮುಕ್ತಂ ಭವತಿ||೬||

ಏತೇನ ಗ್ಲಾನ್ಯುಪಚಯಾದೀನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ| ವಿರುದ್ಧಯೋರ್ಯುಗಪಚ್ಛರೀರೇಽಕಸ್ಮಾದನಿಮಿತ್ತತಃ ಸರಣಂ ಮರಣಾಯೋತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ ಮಹತ್ತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾನಾಂ ಶರೀರಪ್ರಭೃತೀನಾಮಕಸ್ಮಾಲ್ಲಘುತ್ವಂ ದೀರ್ಘತ್ವಯುಕ್ತಾನಾ- ಮಙ್ಗುಲ್ಯಾದ್ಲೀನಾಮಕಸ್ಮಾದ್ಧ್ರಸ್ವತ್ವಂ ಮರಣಾಯೇತ್ಯೇವಮಾದ್ಯಪ್ತ್ಯುಕ್ತಂ ಭವತಿ|

Adhikarana AkAshAdipa~jcabhUtAnAM chAyAstadguNAMshca (7) · Śloka 7

ತತ್ರ ಖಾತ್ ಮಲಖಡ್ಗಾಕಾಶನೀಲನಿರ್ಮಲಾ ಸಸ್ನೇಹಾ ಸಪ್ರಭೇವ| ವಾತಾತ್ ಪಾಂಶುಭಸ್ಮರೂಕ್ಷಾ ರಜೋರುಣಾ ಶ್ಯಾವಾ ನಿಷ್ಪ್ರಭ ಸ್ವೇದ- ಮಲಗನ್ಧಿಃ| ತೇಜಸಃ ಹುತಹುತಾಶನಿವಿದ್ಯುತತಪ್ತತಪನೀಯರಕ್ತಾ ದೃಷ್ಟಿಸುಖಾ| ಅಮ್ಭಸಃ ವೈಡೂರ್ಯ್ಯೇನ್ದ್ರನೀಲವಿಮಲಾ ಘನಾ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಭುವಃ ರುಚಿರಭಾ ಘನಾ ಸ್ಥಿರಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಶುದ್ಧಾ ಶ್ಯಾಮಾ ಶ್ವೇತಾ ಚ||೭||

ಖಾದಿಮಹಾಭೂತಮಯ್ಯಃ ಪಞ್ಚ ಛಾಯಾಃ ಶರೀರೇ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ| ಛಾಯಾ ಕಾನ್ತಿಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ಸಪ್ರಭೇವ ಸದೀಪ್ತಿರಿವ| ಛಾಯಾಯಾ ಗನ್ಧಾಸಮ್ಭವಾತ್ತದಾಧಾರಸ್ಯ ಗನ್ಧೀ ವಿಜ್ಞೇಯಃ| ಹುತಹುತಾಶನಾದಿವದ್ ರಕ್ತಾ| ತಪನೀಯಂ ಸುವರ್ಣಮ್| ತಸ್ಯ ಸನ್ತಪ್ತಸ್ಯ ಸತಃ ಘನಾ ಸ್ಫುಟೋಪಲಕ್ಷ್ಯಾ| ಭುವಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ| ರುಚಿರಾಭಾ ರಮಣೀಯದೀಪ್ತಿಃ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೭||

Adhikarana riShTarUpA chAyA (8) · Śloka 8

ತಾಸಾಂ ವಾಯವ್ಯಾ ವಿನಾಶಾಯ ಕ್ಲೇಶಾಯ ಚಾಽತಿಮಹತೇ|೮|

Adhikarana sukhasvarUpA cchAyAH (8) · Śloka 8

ತಾಸಾಂ ವಾಯವ್ಯಾ ವಿನಾಶಾಯ ಕ್ಲೇಶಾಯ ಚಾಽತಿಮಹತೇ|೮|

Adhikarana sukhasvarUpA cchAyAH (8) · Śloka 8

ಶೇಷಾಕ್ತು ಸುಖೋದಯಾಃ ೧||೮||

Adhikarana sapta prabhAH (9) · Śloka 9

ಸಪ್ತ ಪ್ರಭಾಃ-ರಕ್ತಾ ಪೀತಾ ಪಾಣ್ಡುರಾ ಸಿತಾಽಸಿತಾ ಶ್ಯಾವಾ ಹರಿತಾ ಚ||೯||

ರಕ್ತಾದಿಕಾಃ ಸಪ್ತಪ್ರಕಾರಾಃ ಪ್ರಭಾಃ| ಪ್ರಭಾಃ ದೀಪ್ತಿಃ| ಶ್ಯಾವೋ ನೀಲಲೋಹಿತಃ|| ೯||

Adhikarana shobhanAH shubhAH prabhAH (1) · Śloka 1

ತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವಿಕಾಸಿನ್ಯೋಽಮಲಾಃ ಶುಭಾಃ||೧||

Adhikarana ashubhAH prabhAH (10) · Śloka 10

ವಿಪರೀತಾಸ್ತ್ವಶುಭಾಃ||೧೦||

Adhikarana chAyAprabhayorlAkShaNaM (11) · Śloka 11

ತಯೋರ್ವಿಶೇಷಃ-ಛಾಯಾ ವರ್ಣಮಾಕ್ರಾಮತ್ಯಾಽಽಸನ್ನ ಚ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಪಞ್ಚಂಭೂತಾತ್ಮಿಕಾ ಚ| ಪ್ರಭಾ ತು ವರ್ಣಂ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ ವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಾಲ್ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ತೇಜಃಪ್ರಭವೈವ ಚ||೧೧||

ಛಾಯಾಪ್ರಭಯೋಃ ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರಃ ಸ್ವಯಂ ಲಕ್ಷಣಂ ದರ್ಶಯತಿ| ವರ್ಣಮಾಕ್ರಾಮತಿ ಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವೀಭೂತೇವ ವರ್ಣಸ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ| ನಿಕಟೇ ಚ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ಸಾ ಪೃಥಿತ್ಯಾದಿಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಸಮುದಾಕಾರ್ಯ್ಯಮ್| ಪ್ರಭಾ ತು ಕೇವಲಂ ತೇಜಃಪ್ರಭವಾ ಸತೀ ವರ್ಣಂ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ| ವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಾಚ್ಚ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ|| ೧೧||

Adhikarana kumArikA~a~adarshanaM riShTam (12) · Śloka 12

ಯಸ್ಯ ದೃಷ್ಟೌ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾಮಯೀ ಕುಮಾರಿಕಾ ನ ದ್ರುಷ್ಯತೇ ಸ ಪರಾಸುಃ||೧೨||

ಯಸ್ಯ ದರ್ಪಣಾದೌ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಬಿಮ್ವೇಽಕ್ಷ್ಣಿ ಕುಮಾರಿಕಾ ನ ದೃಶ್ಯತೇ, ಸ ಪರಾಸುರ್ಮೃತ್ಕಲ್ಪಃ ಪರಾಗತಾ ಅಸವೋ ಯಸ್ಯೇತಿ ಕೃತ್ವಾ||೧೨||

Adhikarana praticchAyAyAH riShTam (13) · Śloka 13

ಯಸ್ಯಾಽಽತಪಾದರ್ಶಾದಿಷ್ವಕಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾ ಛಿನ್ನಾ ಭಿನ್ನಾ ಹೀನಾಽಧಿಕಾಽಽಕುಲಾ ನಷ್ಟ ಜಿಹ್ಯಾಽವಾಕ್ಶಿರಾ ವಿಶಿರಾ ದ್ವಿಶಿರಾ ವಿಸ್ತೃತಾಽನ್ಯಥಾ ವಾ ವಿಕೃತಾ ವಾ ದೃಶ್ಯತೇ||೧೩||

ಯಸ್ಯ-ಯಸ್ಯ ದೇಹ ಇದಮಿದಂ ದೃಶ್ಯತೇ ಸ-ಸ ಗತಾಸುರಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾ ಪ್ರತಿಬಿಮ್ಬಮ್| ಛಿನ್ನಾ ದ್ವಿಧಾ ಗತಾ| ಭಿನ್ನಾ ಸಚ್ಛಿದ್ರಾ| ಅಧಿಕಾ ಅಙ್ಗೇನ ಸ್ವಪ್ರಮಾಣಾದ್ ವಾ| ಆಕುಲಾ ಅಪರಿಸ್ಫುಟಾಽವಯಾ| ನಷ್ಟ ಯಾ ದೃಷ್ಟ್ಯಾ ನ ದ್ರುಶ್ಯತೇ| ಜಿಹ್ಯಾ ಮಲಿನೇವ| ಅಧೋಮುಖಂ ಶಿರೋ ಯಸ್ಯಾಃ ಅತದ್ಭೂತಸ್ಯಾಪಿ ಸಾ ಅವಾಕ್ಶಿರಾಃ| ವಿಕೃತಾ ಸ್ವಪ್ರಮಾಣಾದ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ| ಅನ್ಯಥೇತಿ ಸ್ವಪ್ರಮಾಣಾತ್ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಾ|| ೧೩||

Adhikarana lAlATAdyAshrayaM riShTam (14) · Śloka 14

ಯಸ್ಯ ಲಲಾಟಂ ನ ಸ್ವಿದ್ಯತಿ||೧೪||

ಲಲಾಟಂ ನ ಸ್ವಿದ್ಯತಿ ಪ್ರಾಯಃ| ಅಕಸ್ಮಾದಿತಿ ಸ್ಮರ್ತವ್ಯಮ್|| ೧೪||

Adhikarana kesharomAshrayaM riShTam (15) · Śloka 15

ಯಸ್ಯ ಕೇಶರೋಮಾಣ್ಯನಭ್ಯಕ್ತಾನ್ಯಭ್ಯತವದ್ ದೃಷ್ಯನ್ತೇ||೧೫||

Adhikarana nayanAshrayANi riShTAni (16) · Śloka 16

ನಯನೇ ಚಾತಿಪ್ರವಿಷ್ಟೇ ನಿರ್ಗತೇ ವಿಸ್ತೃತೇ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತೇ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ- ಭೃಣೀ ಜಿಹ್ಯೇ ವಿಷಮೇ ವಿಭ್ರಾನ್ತದರ್ಶನೇ ಹೀನದರ್ಶನೇ ನಕುಲಾಭೇ ಕಪೋತಾಭೇ ಅಲಾತವರ್ಣೇ ನೀಲಾದಿವಿಕೃತವರ್ಣೇ ಅತಿಚಲೇ ಸ್ತ- ಬ್ಧಸ್ರಸ್ತೇ ಪ್ರಸ್ರುತೇ ಅತ್ಯುನ್ಮಿಷಿತೇ ಅತಿನಿಮಿಷಿತೇ ಲುಲಿತಪ- ಕ್ಷ್ಮಣೀ ವಾ|೧೬|

ವಿಭ್ರಾನ್ತಂ ಮಿಥ್ಯಾವಿಷಯಕಂ ದರ್ಶನಂ ಯಯೋಸ್ತೇ ವಿಭ್ರಾನ್ತದರ್ಶನೇ| ಸ್ರಸ್ತೇ ಮುಕ್ತಸನ್ಧಿಬನ್ಧನೇ ಸ ಗತಾಯುಃ|| ೧೬||

Adhikarana nAsikAdyAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16

ನಾಸಿಕಾ ವಾತವಿವೃತಾಽತಿಸಂವೃತಾ ಕುಟಿಲಾ ಸ್ಫುಟಿತಾ ಪಿಟ- ಕಾಚಿತಾ ಶುಷ್ಕಾ ವಾ ಸ ಗತಾಯುಃ ೧|೧೬|

Adhikarana oShThAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16

ಯಸ್ಯಾಧೋಽಧರೌಷ್ಠೋ ಯಾತ್ಯುತ್ತರೌಷ್ಠಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಮುಭೌ ವಾ ಪಕ್ವ- ಜಮ್ಬೂನೀಲೌ ೨|೧೬|

Adhikarana dantAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16

ದನ್ತಾ ವಾತಿರೂಕ್ಷಾಸ್ತಾಮ್ರಾಃ ಶ್ಯಾಮಾಃ ಪಙ್ಕಿತಾಃ ಪುಷ್ಪಿತಾಃ ಸಶ- ರ್ಕರಾ ವಾ ಸಹಸಾ ವಾ ಪತನ್ತಿ ೩||೧೬||

Adhikarana jihvAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಜಿಹ್ವಾ ವಾ ಜಿಹ್ಯಾ ಸ್ತಬ್ಧಾ ಸುಪ್ತಾಽವಲಿಪ್ತಾ ಗುರ್ವೀ ಶ್ಯಾವಾ ಶೂನಾ ಶುಷ್ಕಾ ವಿಸರ್ಪಿಣೀ ಕಣ್ಟಕಾಚಿತೇವ ವಾ|೧|

Adhikarana gaNDalalATahanvAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯ ಗಣ್ಡಲಲಾಟಹನುಬನ್ಧನಾನಿ ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ್ಯುತಾನೀವ ಸ್ರ- ಸ್ತಾನಿ|೧|

Adhikarana shirodharApRuShThagataM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯ ನ ಧತ್ತೇ ಶಿರಃ ಶಿರೋಧರಾಂ ಪೃಷ್ಠಂ ವಾ ಸ್ವಭಾರಮ್|೧|

Adhikarana hanUgataM riShTam (1) · Śloka 1

ಹನೂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಮಾಸ್ಯಸ್ಥಮ್|೧|

Adhikarana meDhravRuShaNAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯೋತ್ಸಿಕ್ತಂ ಮೇಢ್ರಮತಿನಿಸ್ಸೃತೌ ವೃಷಣಾವತೋ ವಿಪರ್ಯಯೋ ವಾ|೧|

Adhikarana mUtrAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯ ಮುತ್ರಮತ್ಯುಷ್ಣಮ್|೧|

Adhikarana raktAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯ ವಿಷದೋಷಾದ್ವಿನಾ ಖೇಭ್ಯಃ ಸರೋಮಕೂಪೇಭ್ಯೋ ರಕ್ತಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ||೧||

Adhikarana a~ggalAghavagauravagataM riShTam (17) · Śloka 17

ಯಸ್ಯಾನಿಮಿತ್ತಮಙ್ಗಾನ್ಯತಿಲಧೂನ್ಯತಿಗುರೂಣಿ ವಾ ಸ್ಯುಃ ಸ ಮುಮೂರ್ಷುಃ||೧೭||

ಯಸ್ಯಾಧ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಪುಷ್ಪಿತಾಃ ಕುಸುಮಾಚಿತಾ ಇವ ಯಥಾ ನಿಚುಲಾಃ ಪುಷ್ಪಿತಾ ಭವನ್ತಿ| ಶರ್ಕರಾಚೂರ್ಣಮ್| ಅತ ಉಕ್ತಾದ್ವಿಪರ್ಯ್ಯಯೋಽತಿನಿಸ್ಸೃತಂ ಮೇಢ್ರಮುತ್ಸಿಕ್ತೌ ಬೃಹಣೌ ಸ ಮುಮೂರ್ಷುರಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್|| ೧೭||

Adhikarana svarAshritaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯೈಕೋಽನೇಕೋ ವಾ ಸ್ವರೋ ಗದ್ಗದೋ ವ್ಯಕ್ತಃ ಕ್ಷಾಮೋ ದೀನೋ ವಾ ಸಹಸಾ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ||೧||

Adhikarana vAggataM riShTam (2) · Śloka 2

ಯೋ ವಾ ವಿವಕ್ಷುರ್ಮುಹ್ಯತಿ| ಯಸ್ಯ ವಾ ವದತೋ ಭೃಶಮುರ್ಧ್ವಮುರೋ ರೂಜತಿ||೨||

Adhikarana ucchvavAsagataM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯೋಚ್ಛ್ವಾಸೋಽತಿದೀರ್ಘೋಽತಿಹ್ರಸ್ವಃ ಪೂತಿಗನ್ಧಿಃ ಸುಗನ್ಧಿರ್ವಾ|೧|

Adhikarana a~gguligataM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯಾಙ್ಗುಲಯ ಆಯಮ್ಯಮಾನಾ ನ ಸ್ಫುಟೇಯುಃ|೧|

Adhikarana svabhAvAtItashabdAshrayaM svabhAvAtItashabdAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯಾನ್ಯಾನ್ಯೋಽಪಿ ಕ್ಷುತಗತಮೂತ್ರಣಾದಿಷು ಸ್ವಭಾವಾಽತೀತಃ ಶಬ್ದಃ|೧|

Adhikarana gandhAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯೇಷ್ಟೋಽನಿಷ್ಟೋ ವಾ ಮಾಲ್ಯಫಲಚನ್ದನಕುಣಪಾದಿಗನ್ಧೋ ದೇಹಮುಖಮಲವ್ರಣವಸ್ತ್ರಾದಿಷು|೧|

Adhikarana yUkAmakShikAdisharIra- tyAgAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯ ಶರೀರಂ ವೈರಸ್ಯಾತ್ ಸೌರಸ್ಯಾದ್ವಾಽತ್ಯರ್ಥಂ ಯೂಕಾಮಕ್ಷಿ- ಕಾದಯಸ್ತ್ಯಜನ್ತಿ ಭಜನ್ತಿ ವ|೧|

Adhikarana UShmashaityAdigataM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯ ಸತತೋಷ್ಮಸ್ವಙ್ಗಾವಯವೇಷು ಶೈತ್ಯಂ ಶೀತೇಷು ವ ಕುಮುದೋ- ತ್ಪತ್ನಾನುಕಾರ್ಯಮತಿಶೈತ್ಯಮತಿಸ್ವೇದೋಽತಿಸ್ತಮ್ಭೋ ವಿಗತಮಾಂಸ- ಶೋಣಿತೇಷ್ವಿವ ಚ ಸ್ರಂಸಃ||೧||

Adhikarana sharIragatamahAbhUtayogAtiyogAshrayaM riShTam (18) · Śloka 18

ಯಸ್ಯ ಚ ಯೋಗಾಽತಿಯೋಗೋ ವಾ ಶರೀರೇ ಯುಗಪನ್ಮಹಾಭೂತಾನಾಂ ದೃಶ್ಯತೇ ಸರ್ವೇ ತೇ ಕಾಲಪಕ್ವಾ ಇತಿ||೧೮||

ಯಸ್ಯೈಕೋಽನೇಕೋ ವಾ ಇತ್ಯಾದಿಃ ಸರ್ವೇ ತೇ ಕಾಲಪಕ್ವಾ ಇತ್ಯನೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ವಿವಕ್ಷುರ್ಮುಹ್ಯತಿ| ಯದ್ವಕ್ತುಮಿಚ್ಛತಿ ತನ್ನ ಸ್ಮರತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಸ್ಯ ಶರೀರಂ ಮಕ್ಷಿಕಾದಯೋಽತಿವೈರಸ್ಯಾತ್ ತ್ಯಜನ್ತಿ| ಸೌರಸ್ಯಾದ್ವಾ ಭಜನ್ತೇ ಯುಗಪನ್ಮಹಾಭೂತಾನಾಮೇಕಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಶರೀರೇ ವೃದ್ಧ್ಯವೃದ್ಧೀ ನ ಪೃಥಿವ್ಯಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ|| ೧೮||

Adhikarana ShaNmAsAyurbodhakaM riShTam (4) · Śloka 4

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಯಸ್ಯಾಪುರ್ವಾಃ ಸಿರಾಲೇಖಾ ಬಾಲೇನ್ದ್ವಾಕೃತಯೋಽಪಿ ವಾ| ಲಲಾಟೇ ಬಸ್ತಿಶೀರ್ಷೇ ವಾ ಷಣ್ಮಾಸಾನ್ನ ಸ ಜೀವತಿ| ಪದ್ಮಿನೀಪತ್ರವತ್ತೋಯಂ ಶರೀರೇ ಯಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ| ಪ್ಲವತೇ ಪ್ಲವಮಾನಸ್ಯ ಷಷ್ಮಾಸಸ್ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್||೪||

Adhikarana pittAnmaraNasUcakaM riShTam (2) · Śloka 2

ಹರಿತಾಭಾಃ ಸಿರಾ ಯಸ್ಯ ರೋಮಕೂಪಾಶ್ಚ ಸಂವೃತಾಃ| ಸೋಽಮ್ಲಾಭಿಲಾಷೀ ಪುರುಷಃ ಪಿತ್ತಾನ್ಮರಣಮಶ್ನುತೇ|೨|

Adhikarana mAsAyurbodhakaM riShTam (2) · Śloka 2

ಯಸ್ಯ ಗೋಮಯಚೂರ್ಣಾಭಂ ಚೂರ್ಣಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಮುಖೇಽಪಿ ವಾ| ಸಸ್ನೇಹಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಧೂಮೋ ವಾ ಮಾಸಾನ್ತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್|೨|

Adhikarana ShaTtrirAtrAYuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2

ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಭ್ರುವೋರ್ವಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸೀಮನ್ತಾವರ್ತಕಾ ನವಾಃ| ಮೃತ್ಯುಂ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ಷಡ್ರಾತ್ರಾತ್ ತ್ರಿರಾತ್ರಾದಾತುರಸ್ಯ ತು|೨|

Adhikarana pakShAyuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2

ಯಸ್ಯ ಸ್ನಾತಾನುಲಿಪ್ತಸ್ಯ ಪುರ್ವಂ ಶುಷ್ಯತ್ಯುರೋಭೃಶಮ್| ಆರ್ದ್ರೇಷು ಸರ್ವಗಾತ್ರೇಷು ಸೋಽರ್ಧಮಾಸಂ ನ ಜೀವತಿ|೨|

Adhikarana pretAtmatAsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2

ಉರಸ್ಯೂಷ್ಮಾ ಭವೇದ್ಯಸ್ಯ ಜಠರೇ ಚಾಽತಿಶೀತಿತಾ| ಭಿನ್ನಂ ಪುರೀಷಂ ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಯಥಾ ಪ್ರೇತಸ್ತಥೈವ ಸಃ|೨|

Adhikarana mAsAyuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2

ಮೂತ್ರಂ ಪುರೀಷಂ ನಿಷ್ಠ್ಯೂತಂ ಶುಕ್ರಂ ಚಾಪ್ಸು ನಿಮಜ್ಜತಿ| ನಿಷ್ಠ್ಯೂತಂ ಬಹುವರ್ಣಂ ವಾ ಯಸ್ಯಾ ಮಾಸಾತ್ಸ ನಶ್ಯತಿ|೨|

Adhikarana svarabalavarNAdyAshrayaM riShTam (2) · Śloka 2

ಸ್ವರಸ್ಯ ದುರ್ಬಲೀಭಾವಣ್ ಹಾನಿಂ ವಾ ಬಲವರ್ಣಯೋಃ| ರೋಗವೃದ್ಧಿಮಯುಕ್ತ್ಯಾ ಚ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮರಣಮಾದಿಶೇತ್||೨||

Adhikarana AtmamaraNabhAShaNAdyAshrayaM riShTam (19) · Śloka 19

ಅಪಸ್ವರಂ ಭಾಷಮಾಣಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮರಣಮಾತ್ಮನಃ| ಶ್ರೋತಾರಂ ಚಾಸ್ಯ ಶಬ್ದಸ್ಯ ದೂರತಃ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೧೯||

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರೇತಿ ತನ್ತ್ರರೀತಿಃ| ಯಸ್ಯಾಪೂರ್ವಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಬಾಲೇನ್ದ್ವಾಕೃತಯಶ್ಚನ್ದ್ರಕಲಾಸಮಾನಾಃ| ಪ್ಲವಮಾನಸ್ಯ ಸ್ನಾನಂ ಕುರ್ವತಃ ಪ್ಲವತೇ ಗಚ್ಛತಿ| ಸಸ್ನೇಹಂ ಗೋಮಯಚೂರ್ಣಾಭಂ ಚೂರ್ಣಮ್| ನವ ಅಭೂತಪೂರ್ವಾಃ ಸೀಮನ್ತಾಃ ಆವರ್ತ್ತಕಾಶ್ಚ ಮೃತ್ಯುಂ ಕುರ್ವನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ನಿಷ್ಠ್ಯೂತಂ ಮುಖಾಸ್ರಾವಃ| ಅಯುಕ್ತ್ಯಾ ರೋಗಪ್ರವೃದ್ಧಿರ್ಯಾ ಯುಕ್ತ್ಯಾಹಾರಾದಿಪುರ್ವಿಕಯಾ ನೋಪಪದ್ಯತೇ ಚ ದೃಷ್ಟಾ ಚ| ಆತ್ಮನೋ ಮರಣಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮಿತಿ ದುಷ್ಟೇನ ಸ್ವರೇಣ ಭಾಷಮಾಣಂ ಮರಣಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮಿತ್ಯಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಶಬ್ದಸ್ಯ ಶ್ರೋತಾರಂ ಚ ದೂರತಃ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್|| ೧೯||

Adhikarana UrdhvashvAsAdIni riShTAni (2) · Śloka 2

ಊರ್ಧ್ವಶ್ವಾಸಂ ಗತೋಷ್ಮಾಣಂ ಶೂಲೋಪಹತವಙ್ಕ್ಷಣಮ್| ಶರ್ಮ ಚಾನಧಿಗಚ್ಛನ್ತಂ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್|೨|

Adhikarana shItapiTakAdIni riShTani (2) · Śloka 2

ಯೋ ಜಾತಃ ಶೀತಪಿಟಕಃ ಶೀತಾಙ್ಗೋ ವಾ ವಿದಹ್ಯತೇ| ಉಷ್ಣದ್ವೇಷೀ ಚ ಶೀತಾರ್ತ್ತಃ ಸ ಪ್ರೇತಾಧಿಪಗೋಚರಃ||೨||

Adhikarana kaNThagatarajjucchAyAsamAshrayaM riShTam (20-9) · Śloka 9

ಯಸ್ಯ ರಜ್ಜುರಿವ ಚ್ಛಾಯಾ ಕಣ್ಠೇ ಸಕ್ತೋಪಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ಅವಶ್ಯಂ ಕೃಷ್ಯತೇ ಜನ್ತುಃ ಸೋಽಚಿರಾದ್ಯಮಕಿಙ್ಕರೈಃ||೨೦|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ- ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ವಿಕೃತಾಙ್ಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೯||

ಊರ್ಧ್ವಶ್ವಾಸಮಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ವಿದಹ್ಯತೇ ವಿದಾಹಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಛಾಯಾ ಕಣ್ಠೇ ರಜ್ಜುಸದೃಶೀ ಯಸ್ಯಾಸಕ್ತೋಪಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ಸೋಽಚಿರಾತ್ ಯಮಕಿಙ್ಕರೈರ್ನೀಯತ ಇತಿ|| ೨೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುರ್ವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ- ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ