9. vikr̥tivijñānīyaḥ

Adhikarana atha vikRutA~ggavij~jAnIyo nAma navamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ವಿಕೃತಾಙ್ಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

Adhikarana riShTalakShaNam (2) · Śloka 2

ಸ್ವಸ್ಥಾನಾಮಾತುರಾಣಾಂ ವಾ ಪುರುಷಾಣಾಂ ದೇಹಾನ್ತರಾಭಿಲಾಷಿಣಾ- ಮೌಷಧವಿಷಯಮತೀತಾಃ ಸಕಲಶರೀರವ್ಯಾಪಿನೋ ದೋಷಾ ಘನಾ- ಘನಾ ಇವ ವರ್ಷಮಾಯುಷಃ ಕ್ಷಯಂ ಸೂಚಯನ್ತೋಽಕಸ್ಮಾತ್ ಸ್ವ- ಭಾವವಿಪರ್ಯ್ಯಾಸಂ ಜನಯನ್ತಿ| ತತ್ಸಮಾಸತೋ ರಿಷ್ಟಮಿತ್ಯಾಹುಃ||೨||

Adhikarana prAkRutA varNAH tadbhedAMshca (3) · Śloka 3

ತತ್ರ ಗೌರಃ ಶ್ಯಾಮಃ ಕೃಷ್ಣೋ ಗೌರಶ್ಯಾಮಃ ಕೃಷ್ಣಶ್ಯಾಮ ಇತಿ ದೇಹೇ ಪ್ರಕೃತಿವರ್ಣಾಃ| ತದ್ಬೇದಾಂಶ್ಚ ಪದ್ಮಗೌರಾದಯಃ||೩||

Adhikarana vikRutA varNAH (4) · Śloka 4

ನೀಲಶ್ಯಾಮತಾಗ್ರಹಾರಿದ್ರಶುಕ್ಲಾದಯಸ್ತು ವಿಕೃತಯಃ||೪||

Adhikarana mRutyusUcakAH varNAH (5) · Śloka 5

ತತ್ರ ಪ್ರಕೃತಿವಿಕೃತಿವರ್ಣೌ ಯುಗಪದಙ್ಗೇಽಙ್ಗೈಕದೇಶೇ ವಾ ಮರ- ಣಾಯ||೫||

Adhikarana glAnyupacayAdInAM bhAvAnAM riShTatvam (6) · Śloka 6

ಏತೇನ ಗ್ಲಾನ್ಯುಪಚಯಶೋಕಹರ್ಷರೌಕ್ಷ್ಯಸ್ನೇಹಾದಯಸ್ತಥಾ ಪ್ರಕೃತಿ- ಭೇದೀಯೋಕ್ತಾನಾಂ ಮಹದುಪಚಯಸೂಕ್ಷ್ಮದೀರ್ಘಾಣಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಚ ದೋಷಾ- ದಿವಿಭಾಗೇನ ಪ್ರತಿನಿಯತಾನಾಂ ಭಾವಾನಾಮನಿಮಿತ್ತತೋಽನ್ಯಥಾ- ತ್ವಮುಕ್ತಂ ಭವತಿ||೬||

Adhikarana AkAshAdipa~jcabhUtAnAM chAyAstadguNAMshca (7) · Śloka 7

ತತ್ರ ಖಾತ್ ಮಲಖಡ್ಗಾಕಾಶನೀಲನಿರ್ಮಲಾ ಸಸ್ನೇಹಾ ಸಪ್ರಭೇವ| ವಾತಾತ್ ಪಾಂಶುಭಸ್ಮರೂಕ್ಷಾ ರಜೋರುಣಾ ಶ್ಯಾವಾ ನಿಷ್ಪ್ರಭ ಸ್ವೇದ- ಮಲಗನ್ಧಿಃ| ತೇಜಸಃ ಹುತಹುತಾಶನಿವಿದ್ಯುತತಪ್ತತಪನೀಯರಕ್ತಾ ದೃಷ್ಟಿಸುಖಾ| ಅಮ್ಭಸಃ ವೈಡೂರ್ಯ್ಯೇನ್ದ್ರನೀಲವಿಮಲಾ ಘನಾ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಭುವಃ ರುಚಿರಭಾ ಘನಾ ಸ್ಥಿರಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಶುದ್ಧಾ ಶ್ಯಾಮಾ ಶ್ವೇತಾ ಚ||೭||

Adhikarana riShTarUpA chAyA (8) · Śloka 8

ತಾಸಾಂ ವಾಯವ್ಯಾ ವಿನಾಶಾಯ ಕ್ಲೇಶಾಯ ಚಾಽತಿಮಹತೇ|೮|

Adhikarana sukhasvarUpA cchAyAH (8) · Śloka 8

ತಾಸಾಂ ವಾಯವ್ಯಾ ವಿನಾಶಾಯ ಕ್ಲೇಶಾಯ ಚಾಽತಿಮಹತೇ|೮|

Adhikarana sukhasvarUpA cchAyAH (8) · Śloka 8

ಶೇಷಾಕ್ತು ಸುಖೋದಯಾಃ ೧||೮||

Adhikarana sapta prabhAH (9) · Śloka 9

ಸಪ್ತ ಪ್ರಭಾಃ-ರಕ್ತಾ ಪೀತಾ ಪಾಣ್ಡುರಾ ಸಿತಾಽಸಿತಾ ಶ್ಯಾವಾ ಹರಿತಾ ಚ||೯||

Adhikarana shobhanAH shubhAH prabhAH (1) · Śloka 1

ತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವಿಕಾಸಿನ್ಯೋಽಮಲಾಃ ಶುಭಾಃ||೧||

Adhikarana ashubhAH prabhAH (10) · Śloka 10

ವಿಪರೀತಾಸ್ತ್ವಶುಭಾಃ||೧೦||

Adhikarana chAyAprabhayorlAkShaNaM (11) · Śloka 11

ತಯೋರ್ವಿಶೇಷಃ-ಛಾಯಾ ವರ್ಣಮಾಕ್ರಾಮತ್ಯಾಽಽಸನ್ನ ಚ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಪಞ್ಚಂಭೂತಾತ್ಮಿಕಾ ಚ| ಪ್ರಭಾ ತು ವರ್ಣಂ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ ವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಾಲ್ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ತೇಜಃಪ್ರಭವೈವ ಚ||೧೧||

Adhikarana kumArikA~a~adarshanaM riShTam (12) · Śloka 12

ಯಸ್ಯ ದೃಷ್ಟೌ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾಮಯೀ ಕುಮಾರಿಕಾ ನ ದ್ರುಷ್ಯತೇ ಸ ಪರಾಸುಃ||೧೨||

Adhikarana praticchAyAyAH riShTam (13) · Śloka 13

ಯಸ್ಯಾಽಽತಪಾದರ್ಶಾದಿಷ್ವಕಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾ ಛಿನ್ನಾ ಭಿನ್ನಾ ಹೀನಾಽಧಿಕಾಽಽಕುಲಾ ನಷ್ಟ ಜಿಹ್ಯಾಽವಾಕ್ಶಿರಾ ವಿಶಿರಾ ದ್ವಿಶಿರಾ ವಿಸ್ತೃತಾಽನ್ಯಥಾ ವಾ ವಿಕೃತಾ ವಾ ದೃಶ್ಯತೇ||೧೩||

Adhikarana lAlATAdyAshrayaM riShTam (14) · Śloka 14

ಯಸ್ಯ ಲಲಾಟಂ ನ ಸ್ವಿದ್ಯತಿ||೧೪||

Adhikarana kesharomAshrayaM riShTam (15) · Śloka 15

ಯಸ್ಯ ಕೇಶರೋಮಾಣ್ಯನಭ್ಯಕ್ತಾನ್ಯಭ್ಯತವದ್ ದೃಷ್ಯನ್ತೇ||೧೫||

Adhikarana nayanAshrayANi riShTAni (16) · Śloka 16

ನಯನೇ ಚಾತಿಪ್ರವಿಷ್ಟೇ ನಿರ್ಗತೇ ವಿಸ್ತೃತೇ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತೇ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ- ಭೃಣೀ ಜಿಹ್ಯೇ ವಿಷಮೇ ವಿಭ್ರಾನ್ತದರ್ಶನೇ ಹೀನದರ್ಶನೇ ನಕುಲಾಭೇ ಕಪೋತಾಭೇ ಅಲಾತವರ್ಣೇ ನೀಲಾದಿವಿಕೃತವರ್ಣೇ ಅತಿಚಲೇ ಸ್ತ- ಬ್ಧಸ್ರಸ್ತೇ ಪ್ರಸ್ರುತೇ ಅತ್ಯುನ್ಮಿಷಿತೇ ಅತಿನಿಮಿಷಿತೇ ಲುಲಿತಪ- ಕ್ಷ್ಮಣೀ ವಾ|೧೬|

Adhikarana nAsikAdyAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16

ನಾಸಿಕಾ ವಾತವಿವೃತಾಽತಿಸಂವೃತಾ ಕುಟಿಲಾ ಸ್ಫುಟಿತಾ ಪಿಟ- ಕಾಚಿತಾ ಶುಷ್ಕಾ ವಾ ಸ ಗತಾಯುಃ ೧|೧೬|

Adhikarana oShThAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16

ಯಸ್ಯಾಧೋಽಧರೌಷ್ಠೋ ಯಾತ್ಯುತ್ತರೌಷ್ಠಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಮುಭೌ ವಾ ಪಕ್ವ- ಜಮ್ಬೂನೀಲೌ ೨|೧೬|

Adhikarana dantAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16

ದನ್ತಾ ವಾತಿರೂಕ್ಷಾಸ್ತಾಮ್ರಾಃ ಶ್ಯಾಮಾಃ ಪಙ್ಕಿತಾಃ ಪುಷ್ಪಿತಾಃ ಸಶ- ರ್ಕರಾ ವಾ ಸಹಸಾ ವಾ ಪತನ್ತಿ ೩||೧೬||

Adhikarana jihvAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಜಿಹ್ವಾ ವಾ ಜಿಹ್ಯಾ ಸ್ತಬ್ಧಾ ಸುಪ್ತಾಽವಲಿಪ್ತಾ ಗುರ್ವೀ ಶ್ಯಾವಾ ಶೂನಾ ಶುಷ್ಕಾ ವಿಸರ್ಪಿಣೀ ಕಣ್ಟಕಾಚಿತೇವ ವಾ|೧|

Adhikarana gaNDalalATahanvAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯ ಗಣ್ಡಲಲಾಟಹನುಬನ್ಧನಾನಿ ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ್ಯುತಾನೀವ ಸ್ರ- ಸ್ತಾನಿ|೧|

Adhikarana shirodharApRuShThagataM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯ ನ ಧತ್ತೇ ಶಿರಃ ಶಿರೋಧರಾಂ ಪೃಷ್ಠಂ ವಾ ಸ್ವಭಾರಮ್|೧|

Adhikarana hanUgataM riShTam (1) · Śloka 1

ಹನೂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಮಾಸ್ಯಸ್ಥಮ್|೧|

Adhikarana meDhravRuShaNAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯೋತ್ಸಿಕ್ತಂ ಮೇಢ್ರಮತಿನಿಸ್ಸೃತೌ ವೃಷಣಾವತೋ ವಿಪರ್ಯಯೋ ವಾ|೧|

Adhikarana mUtrAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯ ಮುತ್ರಮತ್ಯುಷ್ಣಮ್|೧|

Adhikarana raktAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯ ವಿಷದೋಷಾದ್ವಿನಾ ಖೇಭ್ಯಃ ಸರೋಮಕೂಪೇಭ್ಯೋ ರಕ್ತಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ||೧||

Adhikarana a~ggalAghavagauravagataM riShTam (17) · Śloka 17

ಯಸ್ಯಾನಿಮಿತ್ತಮಙ್ಗಾನ್ಯತಿಲಧೂನ್ಯತಿಗುರೂಣಿ ವಾ ಸ್ಯುಃ ಸ ಮುಮೂರ್ಷುಃ||೧೭||

Adhikarana svarAshritaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯೈಕೋಽನೇಕೋ ವಾ ಸ್ವರೋ ಗದ್ಗದೋ ವ್ಯಕ್ತಃ ಕ್ಷಾಮೋ ದೀನೋ ವಾ ಸಹಸಾ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ||೧||

Adhikarana vAggataM riShTam (2) · Śloka 2

ಯೋ ವಾ ವಿವಕ್ಷುರ್ಮುಹ್ಯತಿ| ಯಸ್ಯ ವಾ ವದತೋ ಭೃಶಮುರ್ಧ್ವಮುರೋ ರೂಜತಿ||೨||

Adhikarana ucchvavAsagataM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯೋಚ್ಛ್ವಾಸೋಽತಿದೀರ್ಘೋಽತಿಹ್ರಸ್ವಃ ಪೂತಿಗನ್ಧಿಃ ಸುಗನ್ಧಿರ್ವಾ|೧|

Adhikarana a~gguligataM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯಾಙ್ಗುಲಯ ಆಯಮ್ಯಮಾನಾ ನ ಸ್ಫುಟೇಯುಃ|೧|

Adhikarana svabhAvAtItashabdAshrayaM svabhAvAtItashabdAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯಾನ್ಯಾನ್ಯೋಽಪಿ ಕ್ಷುತಗತಮೂತ್ರಣಾದಿಷು ಸ್ವಭಾವಾಽತೀತಃ ಶಬ್ದಃ|೧|

Adhikarana gandhAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯೇಷ್ಟೋಽನಿಷ್ಟೋ ವಾ ಮಾಲ್ಯಫಲಚನ್ದನಕುಣಪಾದಿಗನ್ಧೋ ದೇಹಮುಖಮಲವ್ರಣವಸ್ತ್ರಾದಿಷು|೧|

Adhikarana yUkAmakShikAdisharIra- tyAgAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯ ಶರೀರಂ ವೈರಸ್ಯಾತ್ ಸೌರಸ್ಯಾದ್ವಾಽತ್ಯರ್ಥಂ ಯೂಕಾಮಕ್ಷಿ- ಕಾದಯಸ್ತ್ಯಜನ್ತಿ ಭಜನ್ತಿ ವ|೧|

Adhikarana UShmashaityAdigataM riShTam (1) · Śloka 1

ಯಸ್ಯ ಸತತೋಷ್ಮಸ್ವಙ್ಗಾವಯವೇಷು ಶೈತ್ಯಂ ಶೀತೇಷು ವ ಕುಮುದೋ- ತ್ಪತ್ನಾನುಕಾರ್ಯಮತಿಶೈತ್ಯಮತಿಸ್ವೇದೋಽತಿಸ್ತಮ್ಭೋ ವಿಗತಮಾಂಸ- ಶೋಣಿತೇಷ್ವಿವ ಚ ಸ್ರಂಸಃ||೧||

Adhikarana sharIragatamahAbhUtayogAtiyogAshrayaM riShTam (18) · Śloka 18

ಯಸ್ಯ ಚ ಯೋಗಾಽತಿಯೋಗೋ ವಾ ಶರೀರೇ ಯುಗಪನ್ಮಹಾಭೂತಾನಾಂ ದೃಶ್ಯತೇ ಸರ್ವೇ ತೇ ಕಾಲಪಕ್ವಾ ಇತಿ||೧೮||

Adhikarana ShaNmAsAyurbodhakaM riShTam (4) · Śloka 4

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಯಸ್ಯಾಪುರ್ವಾಃ ಸಿರಾಲೇಖಾ ಬಾಲೇನ್ದ್ವಾಕೃತಯೋಽಪಿ ವಾ| ಲಲಾಟೇ ಬಸ್ತಿಶೀರ್ಷೇ ವಾ ಷಣ್ಮಾಸಾನ್ನ ಸ ಜೀವತಿ| ಪದ್ಮಿನೀಪತ್ರವತ್ತೋಯಂ ಶರೀರೇ ಯಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ| ಪ್ಲವತೇ ಪ್ಲವಮಾನಸ್ಯ ಷಷ್ಮಾಸಸ್ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್||೪||

Adhikarana pittAnmaraNasUcakaM riShTam (2) · Śloka 2

ಹರಿತಾಭಾಃ ಸಿರಾ ಯಸ್ಯ ರೋಮಕೂಪಾಶ್ಚ ಸಂವೃತಾಃ| ಸೋಽಮ್ಲಾಭಿಲಾಷೀ ಪುರುಷಃ ಪಿತ್ತಾನ್ಮರಣಮಶ್ನುತೇ|೨|

Adhikarana mAsAyurbodhakaM riShTam (2) · Śloka 2

ಯಸ್ಯ ಗೋಮಯಚೂರ್ಣಾಭಂ ಚೂರ್ಣಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಮುಖೇಽಪಿ ವಾ| ಸಸ್ನೇಹಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಧೂಮೋ ವಾ ಮಾಸಾನ್ತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್|೨|

Adhikarana ShaTtrirAtrAYuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2

ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಭ್ರುವೋರ್ವಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸೀಮನ್ತಾವರ್ತಕಾ ನವಾಃ| ಮೃತ್ಯುಂ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ಷಡ್ರಾತ್ರಾತ್ ತ್ರಿರಾತ್ರಾದಾತುರಸ್ಯ ತು|೨|

Adhikarana pakShAyuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2

ಯಸ್ಯ ಸ್ನಾತಾನುಲಿಪ್ತಸ್ಯ ಪುರ್ವಂ ಶುಷ್ಯತ್ಯುರೋಭೃಶಮ್| ಆರ್ದ್ರೇಷು ಸರ್ವಗಾತ್ರೇಷು ಸೋಽರ್ಧಮಾಸಂ ನ ಜೀವತಿ|೨|

Adhikarana pretAtmatAsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2

ಉರಸ್ಯೂಷ್ಮಾ ಭವೇದ್ಯಸ್ಯ ಜಠರೇ ಚಾಽತಿಶೀತಿತಾ| ಭಿನ್ನಂ ಪುರೀಷಂ ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಯಥಾ ಪ್ರೇತಸ್ತಥೈವ ಸಃ|೨|

Adhikarana mAsAyuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2

ಮೂತ್ರಂ ಪುರೀಷಂ ನಿಷ್ಠ್ಯೂತಂ ಶುಕ್ರಂ ಚಾಪ್ಸು ನಿಮಜ್ಜತಿ| ನಿಷ್ಠ್ಯೂತಂ ಬಹುವರ್ಣಂ ವಾ ಯಸ್ಯಾ ಮಾಸಾತ್ಸ ನಶ್ಯತಿ|೨|

Adhikarana svarabalavarNAdyAshrayaM riShTam (2) · Śloka 2

ಸ್ವರಸ್ಯ ದುರ್ಬಲೀಭಾವಣ್ ಹಾನಿಂ ವಾ ಬಲವರ್ಣಯೋಃ| ರೋಗವೃದ್ಧಿಮಯುಕ್ತ್ಯಾ ಚ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮರಣಮಾದಿಶೇತ್||೨||

Adhikarana AtmamaraNabhAShaNAdyAshrayaM riShTam (19) · Śloka 19

ಅಪಸ್ವರಂ ಭಾಷಮಾಣಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮರಣಮಾತ್ಮನಃ| ಶ್ರೋತಾರಂ ಚಾಸ್ಯ ಶಬ್ದಸ್ಯ ದೂರತಃ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೧೯||

Adhikarana UrdhvashvAsAdIni riShTAni (2) · Śloka 2

ಊರ್ಧ್ವಶ್ವಾಸಂ ಗತೋಷ್ಮಾಣಂ ಶೂಲೋಪಹತವಙ್ಕ್ಷಣಮ್| ಶರ್ಮ ಚಾನಧಿಗಚ್ಛನ್ತಂ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್|೨|

Adhikarana shItapiTakAdIni riShTani (2) · Śloka 2

ಯೋ ಜಾತಃ ಶೀತಪಿಟಕಃ ಶೀತಾಙ್ಗೋ ವಾ ವಿದಹ್ಯತೇ| ಉಷ್ಣದ್ವೇಷೀ ಚ ಶೀತಾರ್ತ್ತಃ ಸ ಪ್ರೇತಾಧಿಪಗೋಚರಃ||೨||

Adhikarana kaNThagatarajjucchAyAsamAshrayaM riShTam (20-9) · Śloka 9

ಯಸ್ಯ ರಜ್ಜುರಿವ ಚ್ಛಾಯಾ ಕಣ್ಠೇ ಸಕ್ತೋಪಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ಅವಶ್ಯಂ ಕೃಷ್ಯತೇ ಜನ್ತುಃ ಸೋಽಚಿರಾದ್ಯಮಕಿಙ್ಕರೈಃ||೨೦|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ- ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ವಿಕೃತಾಙ್ಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೯||