Adhikarana atha vikRutA~ggavij~jAnIyo nAma navamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ വികൃതാങ്ഗവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ|
ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
View original
अथातो विकृताङ्गविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
ശരീരമാധാനാത് പ്രഭൃത്യപവര്ഗോ യാവദസ്മിന് സ്ഥാനേ നിര്ണീയതേ| തത്രാങ്ഗം ജീവിതം ചാനേകേന പ്രകാരേണ നിര്ണീതമ്| തസ്യ മൃത്യുസാമന്തപരികരപരിജ്ഞാനം നിര്ണീതശേഷമ്, അതസ്തദ്വിജ്ഞാനാര്ഥമധ്യായാരമ്ഭഃ| അഥേത്യാദി പൂര്വവദ്വ്യാഖ്യേയമ്| വികൃതിര്മരണം ജന്മാന്തരപ്രാദുര്ഭാവഃ, പരാസുതാ, ദേഹാന്തരഗമനമ്, പഞ്ചത്വമ്, അദര്ശനമ്, അന്തോ, വിനാശഃ ഇതി പര്യ്യായാഃ| അഥവാ വികൃതിഃ സ്വഭാവവര്ണാദ്യന്യഥാഭാവഃ| തസ്യ വിജ്ഞാനമധികൃത്യ കൃതസ്തഥോക്തഃ|| ൧||
Adhikarana riShTalakShaNam (2) · Śloka 2
സ്വസ്ഥാനാമാതുരാണാം വാ പുരുഷാണാം ദേഹാന്തരാഭിലാഷിണാ- മൌഷധവിഷയമതീതാഃ സകലശരീരവ്യാപിനോ ദോഷാ ഘനാ- ഘനാ ഇവ വര്ഷമായുഷഃ ക്ഷയം സൂചയന്തോऽകസ്മാത് സ്വ- ഭാവവിപര്യ്യാസം ജനയന്തി|
തത്സമാസതോ രിഷ്ടമിത്യാഹുഃ||൨||
View original
स्वस्थानामातुराणां वा पुरुषाणां देहान्तराभिलाषिणा- मौषधविषयमतीताः सकलशरीरव्यापिनो दोषा घना- घना इव वर्षमायुषः क्षयं सूचयन्तोऽकस्मात् स्व- भावविपर्य्यासं जनयन्ति|
तत्समासतो रिष्टमित्याहुः||२||
സ്വസ്ഥാതുരവിശേഷാനപേക്ഷയാ സര്വേഷാം പുരുഷാണാം ദേഹാന്തരാഭിലാഷിണാം മുമൂര്ഷൂണാം പ്രകൃതിവിപര്യ്യാസം ജനയന്തി| തദ് രിഷ്ടമിത്യാഹുഃ| ഏതാവതാ വികൃതീ രിഷ്ടമിത്യുക്തമ്| കിമ്ഭൂതാ ദോഷാഃ ? ഔഷധവിഷയമതീതാഃ അസാധ്യാഃ| സകലശരീരവ്യാപിനഃ സന്ത ആയുഷഃ ക്ഷയം സൂചയന്തോऽകസ്മാദവികല്പിതപ്രാപ്തം വിപര്യ്യാസം ജനയന്തി| തത്ര വര്ണാദീനാം ക്രമേണ വികൃതയോ നിര്ദിശ്യന്തേ|| ൨||
Adhikarana prAkRutA varNAH tadbhedAMshca (3) · Śloka 3
തത്ര ഗൌരഃ ശ്യാമഃ കൃഷ്ണോ ഗൌരശ്യാമഃ കൃഷ്ണശ്യാമ ഇതി ദേഹേ പ്രകൃതിവര്ണാഃ|
തദ്ബേദാംശ്ച പദ്മഗൌരാദയഃ||൩||
View original
तत्र गौरः श्यामः कृष्णो गौरश्यामः कृष्णश्याम इति देहे प्रकृतिवर्णाः|
तद्बेदांश्च पद्मगौरादयः||३||
പഞ്ച താവത് പ്രാകൃതാഃ പ്രധാനവര്ണാഃ ഗൌരശ്യാമഃ, ശ്യാമഃ കൃഷ്ണഃ രൌരശ്യാമഃ കൃഷ്ണശ്യാമശ്ചേതി| പദ്മഗൌരാദയസ്തേഷാം ഭേദാഃ| പദ്മഗൌരശ്ചന്ദ്രഗൌരഃ ശരഗൌരഃ ഇത്യേവമാദയോ ഗൌരഭേദാഃ| കപിത്ഥശ്യാമോ ദൂര്വാങ്കുരശ്യാമോ നഭശ്യാമ ഇത്യേവമാദയഃ ശ്യാമഭേദാഃ| പ്രിയങ്ഗുശ്യാമോ ജലശ്യാമോ ഘൃതശ്യാമ ഇത്യേവമാദയോ ഗൌരശ്യാമഭേദാഃ| കജ്ജലകൃഷ്ണഃ കോകിലകൃഷണഃ ഷട്പദകൃഷ്ണ ഇത്യേവമാദയഃ കൃഷ്ണഭേദാഃ| അതസീകൃഷ്ണഃ തമാലകൃഷ്ണ ഇത്യേവമാദയഃ കൃഷ്ണശ്യാമഭേദാഃ|| ൩||
Adhikarana vikRutA varNAH (4) · Śloka 4
നീലശ്യാമതാഗ്രഹാരിദ്രശുക്ലാദയസ്തു വികൃതയഃ||൪||
View original
नीलश्यामताग्रहारिद्रशुक्लादयस्तु विकृतयः||४||
ശ്യാമോऽരുണലോഹിതസ്താമ്രോऽഗ്നിപ്രഖ്യഃ| ഹരിദ്രോ ഹരിതാലസമഃ| ശുക്ലസ്തു ശങ്ഖകുന്ദാദിപ്രഖ്യഃ|| ൪||
Adhikarana mRutyusUcakAH varNAH (5) · Śloka 5
തത്ര പ്രകൃതിവികൃതിവര്ണൌ യുഗപദങ്ഗേऽങ്ഗൈകദേശേ വാ മര- ണായ||൫||
View original
तत्र प्रकृतिविकृतिवर्णौ युगपदङ्गेऽङ्गैकदेशे वा मर- णाय||५||
ശരീരേ ശരീരൈകദേശേ വാ വിഭക്തൌ പ്രകൃതിവികൃതിവര്ണൌ മരണായ|൫||
Adhikarana glAnyupacayAdInAM bhAvAnAM riShTatvam (6) · Śloka 6
ഏതേന ഗ്ലാന്യുപചയശോകഹര്ഷരൌക്ഷ്യസ്നേഹാദയസ്തഥാ പ്രകൃതി- ഭേദീയോക്താനാം മഹദുപചയസൂക്ഷ്മദീര്ഘാണാം സര്വേഷാം ച ദോഷാ- ദിവിഭാഗേന പ്രതിനിയതാനാം ഭാവാനാമനിമിത്തതോऽന്യഥാ- ത്വമുക്തം ഭവതി||൬||
View original
एतेन ग्लान्युपचयशोकहर्षरौक्ष्यस्नेहादयस्तथा प्रकृति- भेदीयोक्तानां महदुपचयसूक्ष्मदीर्घाणां सर्वेषां च दोषा- दिविभागेन प्रतिनियतानां भावानामनिमित्ततोऽन्यथा- त्वमुक्तं भवति||६||
ഏതേന ഗ്ലാന്യുപചയാദീനി വ്യാഖ്യാതാനി| വിരുദ്ധയോര്യുഗപച്ഛരീരേऽകസ്മാദനിമിത്തതഃ സരണം മരണായോത്യര്ഥഃ| തഥാ മഹത്ത്വാദിയുക്താനാം ശരീരപ്രഭൃതീനാമകസ്മാല്ലഘുത്വം ദീര്ഘത്വയുക്താനാ- മങ്ഗുല്യാദ്ലീനാമകസ്മാദ്ധ്രസ്വത്വം മരണായേത്യേവമാദ്യപ്ത്യുക്തം ഭവതി|
Adhikarana AkAshAdipa~jcabhUtAnAM chAyAstadguNAMshca (7) · Śloka 7
തത്ര ഖാത് മലഖഡ്ഗാകാശനീലനിര്മലാ സസ്നേഹാ സപ്രഭേവ|
വാതാത് പാംശുഭസ്മരൂക്ഷാ രജോരുണാ ശ്യാവാ നിഷ്പ്രഭ സ്വേദ- മലഗന്ധിഃ|
തേജസഃ ഹുതഹുതാശനിവിദ്യുതതപ്തതപനീയരക്താ ദൃഷ്ടിസുഖാ|
അമ്ഭസഃ വൈഡൂര്യ്യേന്ദ്രനീലവിമലാ ഘനാ സുസ്നിഗ്ധാ ഭുവഃ രുചിരഭാ ഘനാ സ്ഥിരാ സ്നിഗ്ധാ ശുദ്ധാ ശ്യാമാ ശ്വേതാ ച||൭||
View original
तत्र खात् मलखड्गाकाशनीलनिर्मला सस्नेहा सप्रभेव|
वातात् पांशुभस्मरूक्षा रजोरुणा श्यावा निष्प्रभ स्वेद- मलगन्धिः|
तेजसः हुतहुताशनिविद्युततप्ततपनीयरक्ता दृष्टिसुखा|
अम्भसः वैडूर्य्येन्द्रनीलविमला घना सुस्निग्धा भुवः रुचिरभा घना स्थिरा स्निग्धा शुद्धा श्यामा श्वेता च||७||
ഖാദിമഹാഭൂതമയ്യഃ പഞ്ച ഛായാഃ ശരീരേ സമ്ഭവന്തി| ഛായാ കാന്തിഃ| സുബോധമ്| സപ്രഭേവ സദീപ്തിരിവ| ഛായായാ ഗന്ധാസമ്ഭവാത്തദാധാരസ്യ ഗന്ധീ വിജ്ഞേയഃ| ഹുതഹുതാശനാദിവദ് രക്താ| തപനീയം സുവര്ണമ്| തസ്യ സന്തപ്തസ്യ സതഃ ഘനാ സ്ഫുടോപലക്ഷ്യാ| ഭുവഃ പൃഥിവ്യാഃ| രുചിരാഭാ രമണീയദീപ്തിഃ| സുബോധമ്|| ൭||
Adhikarana riShTarUpA chAyA (8) · Śloka 8
താസാം വായവ്യാ വിനാശായ ക്ലേശായ ചാऽതിമഹതേ|൮|
View original
तासां वायव्या विनाशाय क्लेशाय चाऽतिमहते|८|
Adhikarana sukhasvarUpA cchAyAH (8) · Śloka 8
താസാം വായവ്യാ വിനാശായ ക്ലേശായ ചാऽതിമഹതേ|൮|
View original
तासां वायव्या विनाशाय क्लेशाय चाऽतिमहते|८|
Adhikarana sukhasvarUpA cchAyAH (8) · Śloka 8
ശേഷാക്തു സുഖോദയാഃ ൧||൮||
View original
शेषाक्तु सुखोदयाः १||८||
Adhikarana sapta prabhAH (9) · Śloka 9
സപ്ത പ്രഭാഃ-രക്താ പീതാ പാണ്ഡുരാ സിതാऽസിതാ ശ്യാവാ ഹരിതാ ച||൯||
View original
सप्त प्रभाः-रक्ता पीता पाण्डुरा सिताऽसिता श्यावा हरिता च||९||
രക്താദികാഃ സപ്തപ്രകാരാഃ പ്രഭാഃ| പ്രഭാഃ ദീപ്തിഃ| ശ്യാവോ നീലലോഹിതഃ|| ൯||
Adhikarana shobhanAH shubhAH prabhAH (1) · Śloka 1
താഃ സ്നിഗ്ധാ വികാസിന്യോऽമലാഃ ശുഭാഃ||൧||
View original
ताः स्निग्धा विकासिन्योऽमलाः शुभाः||१||
Adhikarana ashubhAH prabhAH (10) · Śloka 10
വിപരീതാസ്ത്വശുഭാഃ||൧൦||
View original
विपरीतास्त्वशुभाः||१०||
Adhikarana chAyAprabhayorlAkShaNaM (11) · Śloka 11
തയോര്വിശേഷഃ-ഛായാ വര്ണമാക്രാമത്യാऽऽസന്ന ച ലക്ഷ്യതേ പഞ്ചംഭൂതാത്മികാ ച|
പ്രഭാ തു വര്ണം പ്രകാശയതി വിപ്രകൃഷ്ടാല്ലക്ഷ്യതേ തേജഃപ്രഭവൈവ ച||൧൧||
View original
तयोर्विशेषः-छाया वर्णमाक्रामत्याऽऽसन्न च लक्ष्यते पञ्चंभूतात्मिका च|
प्रभा तु वर्णं प्रकाशयति विप्रकृष्टाल्लक्ष्यते तेजःप्रभवैव च||११||
ഛായാപ്രഭയോഃ ശാസ്ത്രകാരഃ സ്വയം ലക്ഷണം ദര്ശയതി| വര്ണമാക്രാമതി പ്രതിദ്വന്ദ്വീഭൂതേവ വര്ണസ്യാത്മാനം പ്രകാശയതി| നികടേ ച ലക്ഷ്യതേ| സാ പൃഥിത്യാദിപഞ്ചമഹാഭൂതസമുദാകാര്യ്യമ്| പ്രഭാ തു കേവലം തേജഃപ്രഭവാ സതീ വര്ണം പ്രകാശയതി| വിപ്രകൃഷ്ടാച്ച ലക്ഷ്യതേ|| ൧൧||
Adhikarana kumArikA~a~adarshanaM riShTam (12) · Śloka 12
യസ്യ ദൃഷ്ടൌ പ്രതിച്ഛായാമയീ കുമാരികാ ന ദ്രുഷ്യതേ സ പരാസുഃ||൧൨||
View original
यस्य दृष्टौ प्रतिच्छायामयी कुमारिका न द्रुष्यते स परासुः||१२||
യസ്യ ദര്പണാദൌ പ്രതിച്ഛായായാം പ്രതിബിമ്വേऽക്ഷ്ണി കുമാരികാ ന ദൃശ്യതേ, സ പരാസുര്മൃത്കല്പഃ പരാഗതാ അസവോ യസ്യേതി കൃത്വാ||൧൨||
Adhikarana praticchAyAyAH riShTam (13) · Śloka 13
യസ്യാऽऽതപാദര്ശാദിഷ്വകസ്മാത് പ്രതിച്ഛായാ ഛിന്നാ ഭിന്നാ ഹീനാऽധികാऽऽകുലാ നഷ്ട ജിഹ്യാऽവാക്ശിരാ വിശിരാ ദ്വിശിരാ വിസ്തൃതാऽന്യഥാ വാ വികൃതാ വാ ദൃശ്യതേ||൧൩||
View original
यस्याऽऽतपादर्शादिष्वकस्मात् प्रतिच्छाया छिन्ना भिन्ना हीनाऽधिकाऽऽकुला नष्ट जिह्याऽवाक्शिरा विशिरा द्विशिरा विस्तृताऽन्यथा वा विकृता वा दृश्यते||१३||
യസ്യ-യസ്യ ദേഹ ഇദമിദം ദൃശ്യതേ സ-സ ഗതാസുരിതി സമ്ബന്ധഃ| സുബോധമ്| പ്രതിച്ഛായാ പ്രതിബിമ്ബമ്| ഛിന്നാ ദ്വിധാ ഗതാ| ഭിന്നാ സച്ഛിദ്രാ| അധികാ അങ്ഗേന സ്വപ്രമാണാദ് വാ| ആകുലാ അപരിസ്ഫുടാऽവയാ| നഷ്ട യാ ദൃഷ്ട്യാ ന ദ്രുശ്യതേ| ജിഹ്യാ മലിനേവ| അധോമുഖം ശിരോ യസ്യാഃ അതദ്ഭൂതസ്യാപി സാ അവാക്ശിരാഃ| വികൃതാ സ്വപ്രമാണാദ് വിസ്തീര്ണാ| അന്യഥേതി സ്വപ്രമാണാത് സംക്ഷിപ്താ|| ൧൩||
Adhikarana lAlATAdyAshrayaM riShTam (14) · Śloka 14
യസ്യ ലലാടം ന സ്വിദ്യതി||൧൪||
View original
यस्य ललाटं न स्विद्यति||१४||
ലലാടം ന സ്വിദ്യതി പ്രായഃ| അകസ്മാദിതി സ്മര്തവ്യമ്|| ൧൪||
Adhikarana kesharomAshrayaM riShTam (15) · Śloka 15
യസ്യ കേശരോമാണ്യനഭ്യക്താന്യഭ്യതവദ് ദൃഷ്യന്തേ||൧൫||
View original
यस्य केशरोमाण्यनभ्यक्तान्यभ्यतवद् दृष्यन्ते||१५||
Adhikarana nayanAshrayANi riShTAni (16) · Śloka 16
നയനേ ചാതിപ്രവിഷ്ടേ നിര്ഗതേ വിസ്തൃതേ സംക്ഷിപ്തേ സംക്ഷിപ്ത- ഭൃണീ ജിഹ്യേ വിഷമേ വിഭ്രാന്തദര്ശനേ ഹീനദര്ശനേ നകുലാഭേ കപോതാഭേ അലാതവര്ണേ നീലാദിവികൃതവര്ണേ അതിചലേ സ്ത- ബ്ധസ്രസ്തേ പ്രസ്രുതേ അത്യുന്മിഷിതേ അതിനിമിഷിതേ ലുലിതപ- ക്ഷ്മണീ വാ|൧൬|
View original
नयने चातिप्रविष्टे निर्गते विस्तृते संक्षिप्ते संक्षिप्त- भृणी जिह्ये विषमे विभ्रान्तदर्शने हीनदर्शने नकुलाभे कपोताभे अलातवर्णे नीलादिविकृतवर्णे अतिचले स्त- ब्धस्रस्ते प्रस्रुते अत्युन्मिषिते अतिनिमिषिते लुलितप- क्ष्मणी वा|१६|
വിഭ്രാന്തം മിഥ്യാവിഷയകം ദര്ശനം യയോസ്തേ വിഭ്രാന്തദര്ശനേ| സ്രസ്തേ മുക്തസന്ധിബന്ധനേ സ ഗതായുഃ|| ൧൬||
Adhikarana nAsikAdyAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16
നാസികാ വാതവിവൃതാऽതിസംവൃതാ കുടിലാ സ്ഫുടിതാ പിട- കാചിതാ ശുഷ്കാ വാ സ ഗതായുഃ ൧|൧൬|
View original
नासिका वातविवृताऽतिसंवृता कुटिला स्फुटिता पिट- काचिता शुष्का वा स गतायुः १|१६|
Adhikarana oShThAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16
യസ്യാധോऽധരൌഷ്ഠോ യാത്യുത്തരൌഷ്ഠശ്ചോര്ധ്വമുഭൌ വാ പക്വ- ജമ്ബൂനീലൌ ൨|൧൬|
View original
यस्याधोऽधरौष्ठो यात्युत्तरौष्ठश्चोर्ध्वमुभौ वा पक्व- जम्बूनीलौ २|१६|
Adhikarana dantAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16
ദന്താ വാതിരൂക്ഷാസ്താമ്രാഃ ശ്യാമാഃ പങ്കിതാഃ പുഷ്പിതാഃ സശ- ര്കരാ വാ സഹസാ വാ പതന്തി ൩||൧൬||
View original
दन्ता वातिरूक्षास्ताम्राः श्यामाः पङ्किताः पुष्पिताः सश- र्करा वा सहसा वा पतन्ति ३||१६||
Adhikarana jihvAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
ജിഹ്വാ വാ ജിഹ്യാ സ്തബ്ധാ സുപ്താऽവലിപ്താ ഗുര്വീ ശ്യാവാ ശൂനാ ശുഷ്കാ വിസര്പിണീ കണ്ടകാചിതേവ വാ|൧|
View original
जिह्वा वा जिह्या स्तब्धा सुप्ताऽवलिप्ता गुर्वी श्यावा शूना शुष्का विसर्पिणी कण्टकाचितेव वा|१|
Adhikarana gaNDalalATahanvAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
യസ്യ ഗണ്ഡലലാടഹനുബന്ധനാനി സ്ഥാനാച്ച്യുതാനീവ സ്ര- സ്താനി|൧|
View original
यस्य गण्डललाटहनुबन्धनानि स्थानाच्च्युतानीव स्र- स्तानि|१|
Adhikarana shirodharApRuShThagataM riShTam (1) · Śloka 1
യസ്യ ന ധത്തേ ശിരഃ ശിരോധരാം പൃഷ്ഠം വാ സ്വഭാരമ്|൧|
View original
यस्य न धत्ते शिरः शिरोधरां पृष्ठं वा स्वभारम्|१|
Adhikarana hanUgataM riShTam (1) · Śloka 1
ഹനൂ വാ പിണ്ഡമാസ്യസ്ഥമ്|൧|
View original
हनू वा पिण्डमास्यस्थम्|१|
Adhikarana meDhravRuShaNAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
യസ്യോത്സിക്തം മേഢ്രമതിനിസ്സൃതൌ വൃഷണാവതോ വിപര്യയോ വാ|൧|
View original
यस्योत्सिक्तं मेढ्रमतिनिस्सृतौ वृषणावतो विपर्ययो वा|१|
Adhikarana mUtrAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
യസ്യ മുത്രമത്യുഷ്ണമ്|൧|
View original
यस्य मुत्रमत्युष्णम्|१|
Adhikarana raktAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
യസ്യ വിഷദോഷാദ്വിനാ ഖേഭ്യഃ സരോമകൂപേഭ്യോ രക്തം പ്രവര്ത്തതേ||൧||
View original
यस्य विषदोषाद्विना खेभ्यः सरोमकूपेभ्यो रक्तं प्रवर्त्तते||१||
Adhikarana a~ggalAghavagauravagataM riShTam (17) · Śloka 17
യസ്യാനിമിത്തമങ്ഗാന്യതിലധൂന്യതിഗുരൂണി വാ സ്യുഃ സ മുമൂര്ഷുഃ||൧൭||
View original
यस्यानिमित्तमङ्गान्यतिलधून्यतिगुरूणि वा स्युः स मुमूर्षुः||१७||
യസ്യാധ ഇത്യാദി സുബോധമ്| പുഷ്പിതാഃ കുസുമാചിതാ ഇവ യഥാ നിചുലാഃ പുഷ്പിതാ ഭവന്തി| ശര്കരാചൂര്ണമ്| അത ഉക്താദ്വിപര്യ്യയോऽതിനിസ്സൃതം മേഢ്രമുത്സിക്തൌ ബൃഹണൌ സ മുമൂര്ഷുരിതി യോജ്യമ്|| ൧൭||
Adhikarana svarAshritaM riShTam (1) · Śloka 1
യസ്യൈകോऽനേകോ വാ സ്വരോ ഗദ്ഗദോ വ്യക്തഃ ക്ഷാമോ ദീനോ വാ സഹസാ ലക്ഷ്യതേ||൧||
View original
यस्यैकोऽनेको वा स्वरो गद्गदो व्यक्तः क्षामो दीनो वा सहसा लक्ष्यते||१||
Adhikarana vAggataM riShTam (2) · Śloka 2
യോ വാ വിവക്ഷുര്മുഹ്യതി|
യസ്യ വാ വദതോ ഭൃശമുര്ധ്വമുരോ രൂജതി||൨||
View original
यो वा विवक्षुर्मुह्यति|
यस्य वा वदतो भृशमुर्ध्वमुरो रूजति||२||
Adhikarana ucchvavAsagataM riShTam (1) · Śloka 1
യസ്യോച്ഛ്വാസോऽതിദീര്ഘോऽതിഹ്രസ്വഃ പൂതിഗന്ധിഃ സുഗന്ധിര്വാ|൧|
View original
यस्योच्छ्वासोऽतिदीर्घोऽतिह्रस्वः पूतिगन्धिः सुगन्धिर्वा|१|
Adhikarana a~gguligataM riShTam (1) · Śloka 1
യസ്യാങ്ഗുലയ ആയമ്യമാനാ ന സ്ഫുടേയുഃ|൧|
View original
यस्याङ्गुलय आयम्यमाना न स्फुटेयुः|१|
Adhikarana svabhAvAtItashabdAshrayaM svabhAvAtItashabdAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
യസ്യാന്യാന്യോऽപി ക്ഷുതഗതമൂത്രണാദിഷു സ്വഭാവാऽതീതഃ ശബ്ദഃ|൧|
View original
यस्यान्यान्योऽपि क्षुतगतमूत्रणादिषु स्वभावाऽतीतः शब्दः|१|
Adhikarana gandhAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
യസ്യേഷ്ടോऽനിഷ്ടോ വാ മാല്യഫലചന്ദനകുണപാദിഗന്ധോ ദേഹമുഖമലവ്രണവസ്ത്രാദിഷു|൧|
View original
यस्येष्टोऽनिष्टो वा माल्यफलचन्दनकुणपादिगन्धो देहमुखमलव्रणवस्त्रादिषु|१|
Adhikarana yUkAmakShikAdisharIra- tyAgAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
യസ്യ ശരീരം വൈരസ്യാത് സൌരസ്യാദ്വാऽത്യര്ഥം യൂകാമക്ഷി- കാദയസ്ത്യജന്തി ഭജന്തി വ|൧|
View original
यस्य शरीरं वैरस्यात् सौरस्याद्वाऽत्यर्थं यूकामक्षि- कादयस्त्यजन्ति भजन्ति व|१|
Adhikarana UShmashaityAdigataM riShTam (1) · Śloka 1
യസ്യ സതതോഷ്മസ്വങ്ഗാവയവേഷു ശൈത്യം ശീതേഷു വ കുമുദോ- ത്പത്നാനുകാര്യമതിശൈത്യമതിസ്വേദോऽതിസ്തമ്ഭോ വിഗതമാംസ- ശോണിതേഷ്വിവ ച സ്രംസഃ||൧||
View original
यस्य सततोष्मस्वङ्गावयवेषु शैत्यं शीतेषु व कुमुदो- त्पत्नानुकार्यमतिशैत्यमतिस्वेदोऽतिस्तम्भो विगतमांस- शोणितेष्विव च स्रंसः||१||
Adhikarana sharIragatamahAbhUtayogAtiyogAshrayaM riShTam (18) · Śloka 18
യസ്യ ച യോഗാऽതിയോഗോ വാ ശരീരേ യുഗപന്മഹാഭൂതാനാം ദൃശ്യതേ സര്വേ തേ കാലപക്വാ ഇതി||൧൮||
View original
यस्य च योगाऽतियोगो वा शरीरे युगपन्महाभूतानां दृश्यते सर्वे ते कालपक्वा इति||१८||
യസ്യൈകോऽനേകോ വാ ഇത്യാദിഃ സര്വേ തേ കാലപക്വാ ഇത്യനേന സമ്ബന്ധഃ| വിവക്ഷുര്മുഹ്യതി| യദ്വക്തുമിച്ഛതി തന്ന സ്മരതീത്യര്ഥഃ| യസ്യ ശരീരം മക്ഷികാദയോऽതിവൈരസ്യാത് ത്യജന്തി| സൌരസ്യാദ്വാ ഭജന്തേ യുഗപന്മഹാഭൂതാനാമേകസ്മിന്നേവ ശരീരേ വൃദ്ധ്യവൃദ്ധീ ന പൃഥിവ്യാദീനാമന്യതമസ്യ|| ൧൮||
Adhikarana ShaNmAsAyurbodhakaM riShTam (4) · Śloka 4
ഭവന്തി ചാത്ര- യസ്യാപുര്വാഃ സിരാലേഖാ ബാലേന്ദ്വാകൃതയോऽപി വാ|
ലലാടേ ബസ്തിശീര്ഷേ വാ ഷണ്മാസാന്ന സ ജീവതി|
പദ്മിനീപത്രവത്തോയം ശരീരേ യസ്യ ദേഹിനഃ|
പ്ലവതേ പ്ലവമാനസ്യ ഷഷ്മാസസ്തസ്യ ജീവിതമ്||൪||
View original
भवन्ति चात्र- यस्यापुर्वाः सिरालेखा बालेन्द्वाकृतयोऽपि वा|
ललाटे बस्तिशीर्षे वा षण्मासान्न स जीवति|
पद्मिनीपत्रवत्तोयं शरीरे यस्य देहिनः|
प्लवते प्लवमानस्य षष्मासस्तस्य जीवितम्||४||
Adhikarana pittAnmaraNasUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
ഹരിതാഭാഃ സിരാ യസ്യ രോമകൂപാശ്ച സംവൃതാഃ|
സോऽമ്ലാഭിലാഷീ പുരുഷഃ പിത്താന്മരണമശ്നുതേ|൨|
View original
हरिताभाः सिरा यस्य रोमकूपाश्च संवृताः|
सोऽम्लाभिलाषी पुरुषः पित्तान्मरणमश्नुते|२|
Adhikarana mAsAyurbodhakaM riShTam (2) · Śloka 2
യസ്യ ഗോമയചൂര്ണാഭം ചൂര്ണം മൂര്ധ്നി മുഖേऽപി വാ|
സസ്നേഹം മൂര്ധ്നി ധൂമോ വാ മാസാന്തം തസ്യ ജീവിതമ്|൨|
View original
यस्य गोमयचूर्णाभं चूर्णं मूर्ध्नि मुखेऽपि वा|
सस्नेहं मूर्ध्नि धूमो वा मासान्तं तस्य जीवितम्|२|
Adhikarana ShaTtrirAtrAYuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
മൂര്ധ്നി ഭ്രുവോര്വാ കുര്വന്തി സീമന്താവര്തകാ നവാഃ|
മൃത്യും സ്വസ്ഥസ്യ ഷഡ്രാത്രാത് ത്രിരാത്രാദാതുരസ്യ തു|൨|
View original
मूर्ध्नि भ्रुवोर्वा कुर्वन्ति सीमन्तावर्तका नवाः|
मृत्युं स्वस्थस्य षड्रात्रात् त्रिरात्रादातुरस्य तु|२|
Adhikarana pakShAyuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
യസ്യ സ്നാതാനുലിപ്തസ്യ പുര്വം ശുഷ്യത്യുരോഭൃശമ്|
ആര്ദ്രേഷു സര്വഗാത്രേഷു സോऽര്ധമാസം ന ജീവതി|൨|
View original
यस्य स्नातानुलिप्तस्य पुर्वं शुष्यत्युरोभृशम्|
आर्द्रेषु सर्वगात्रेषु सोऽर्धमासं न जीवति|२|
Adhikarana pretAtmatAsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
ഉരസ്യൂഷ്മാ ഭവേദ്യസ്യ ജഠരേ ചാऽതിശീതിതാ|
ഭിന്നം പുരീഷം തൃഷ്ണാ ച യഥാ പ്രേതസ്തഥൈവ സഃ|൨|
View original
उरस्यूष्मा भवेद्यस्य जठरे चाऽतिशीतिता|
भिन्नं पुरीषं तृष्णा च यथा प्रेतस्तथैव सः|२|
Adhikarana mAsAyuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
മൂത്രം പുരീഷം നിഷ്ഠ്യൂതം ശുക്രം ചാപ്സു നിമജ്ജതി|
നിഷ്ഠ്യൂതം ബഹുവര്ണം വാ യസ്യാ മാസാത്സ നശ്യതി|൨|
View original
मूत्रं पुरीषं निष्ठ्यूतं शुक्रं चाप्सु निमज्जति|
निष्ठ्यूतं बहुवर्णं वा यस्या मासात्स नश्यति|२|
Adhikarana svarabalavarNAdyAshrayaM riShTam (2) · Śloka 2
സ്വരസ്യ ദുര്ബലീഭാവണ് ഹാനിം വാ ബലവര്ണയോഃ|
രോഗവൃദ്ധിമയുക്ത്യാ ച ദൃഷ്ട്വാ മരണമാദിശേത്||൨||
View original
स्वरस्य दुर्बलीभावण् हानिं वा बलवर्णयोः|
रोगवृद्धिमयुक्त्या च दृष्ट्वा मरणमादिशेत्||२||
Adhikarana AtmamaraNabhAShaNAdyAshrayaM riShTam (19) · Śloka 19
അപസ്വരം ഭാഷമാണം പ്രാപ്തം മരണമാത്മനഃ|
ശ്രോതാരം ചാസ്യ ശബ്ദസ്യ ദൂരതഃ പരിവര്ജയേത്||൧൯||
View original
अपस्वरं भाषमाणं प्राप्तं मरणमात्मनः|
श्रोतारं चास्य शब्दस्य दूरतः परिवर्जयेत्||१९||
ഭവന്തി ചാത്രേതി തന്ത്രരീതിഃ| യസ്യാപൂര്വാ ഇത്യാദി സുബോധമ്| ബാലേന്ദ്വാകൃതയശ്ചന്ദ്രകലാസമാനാഃ| പ്ലവമാനസ്യ സ്നാനം കുര്വതഃ പ്ലവതേ ഗച്ഛതി| സസ്നേഹം ഗോമയചൂര്ണാഭം ചൂര്ണമ്| നവ അഭൂതപൂര്വാഃ സീമന്താഃ ആവര്ത്തകാശ്ച മൃത്യും കുര്വന്തീതി സമ്ബന്ധഃ| നിഷ്ഠ്യൂതം മുഖാസ്രാവഃ| അയുക്ത്യാ രോഗപ്രവൃദ്ധിര്യാ യുക്ത്യാഹാരാദിപുര്വികയാ നോപപദ്യതേ ച ദൃഷ്ടാ ച| ആത്മനോ മരണം പ്രാപ്തമിതി ദുഷ്ടേന സ്വരേണ ഭാഷമാണം മരണം പ്രാപ്തമിത്യസ്യാത്മനഃ ശബ്ദസ്യ ശ്രോതാരം ച ദൂരതഃ പരിവര്ജയേത്|| ൧൯||
Adhikarana UrdhvashvAsAdIni riShTAni (2) · Śloka 2
ഊര്ധ്വശ്വാസം ഗതോഷ്മാണം ശൂലോപഹതവങ്ക്ഷണമ്|
ശര്മ ചാനധിഗച്ഛന്തം ബുദ്ധിമാന് പരിവര്ജയേത്|൨|
View original
ऊर्ध्वश्वासं गतोष्माणं शूलोपहतवङ्क्षणम्|
शर्म चानधिगच्छन्तं बुद्धिमान् परिवर्जयेत्|२|
Adhikarana shItapiTakAdIni riShTani (2) · Śloka 2
യോ ജാതഃ ശീതപിടകഃ ശീതാങ്ഗോ വാ വിദഹ്യതേ|
ഉഷ്ണദ്വേഷീ ച ശീതാര്ത്തഃ സ പ്രേതാധിപഗോചരഃ||൨||
View original
यो जातः शीतपिटकः शीताङ्गो वा विदह्यते|
उष्णद्वेषी च शीतार्त्तः स प्रेताधिपगोचरः||२||
Adhikarana kaNThagatarajjucchAyAsamAshrayaM riShTam (20-9) · Śloka 9
യസ്യ രജ്ജുരിവ ച്ഛായാ കണ്ഠേ സക്തോപലക്ഷ്യതേ|
അവശ്യം കൃഷ്യതേ ജന്തുഃ സോऽചിരാദ്യമകിങ്കരൈഃ||൨൦||
ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടങ്ഗസംഗ്രഹ- സംഹിതായാം ശാരീരസ്ഥാനേ വികൃതാങ്ഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ നവമോऽധ്യായഃ||൯||
View original
यस्य रज्जुरिव च्छाया कण्ठे सक्तोपलक्ष्यते|
अवश्यं कृष्यते जन्तुः सोऽचिराद्यमकिङ्करैः||२०||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टङ्गसंग्रह- संहितायां शारीरस्थाने विकृताङ्गविज्ञानीयो नाम नवमोऽध्यायः||९||
ഊര്ധ്വശ്വാസമിത്യാദി സുബോധമ്| വിദഹ്യതേ വിദാഹം പ്രാപ്നോതി| ഛായാ കണ്ഠേ രജ്ജുസദൃശീ യസ്യാസക്തോപലക്ഷ്യതേ| സോऽചിരാത് യമകിങ്കരൈര്നീയത ഇതി|| ൨൦|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുര്വിരചിതായാമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹ- വ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം ശാരീരസ്ഥാനേ നവമോऽധ്യായഃ