Adhikarana athAto~agnikarmavidhirnAma catvAriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতোঽগ্নিকর্মবিধিমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातोऽग्निकर्मविधिमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agneH shreShThatamopacAratvam (2) · Śloka 2
অগ্নিঃ ক্ষারাদপি গরীযানৌষধশস্ত্রক্ষারৈরসিদ্ধানাং তদ্দাহসিদ্ধেরপুনর্ভবাচ্চ||২||
अग्निः क्षारादपि गरीयानौषधशस्त्रक्षारैरसिद्धानां तद्दाहसिद्धेरपुनर्भवाच्च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnikarmaNi vyAdhiBedena dAhaviBedashca (3) · Śloka 3
তত্রাগ্নিকর্ম ত্বচি মাংসে সিরাস্নাযুসন্ধ্যস্থিষু চ প্রযুজ্যতে| তত্র মশতিলকালকচর্মকীলসরুক্স্তব্ধপ্রম্লানাঙ্গাভিষ্যন্দাধিমন্থশিরোভ্রূশঙ্খললাটরুজার্দিতেষু সূর্যকান্তপিপ্পল্যজাশকৃদ্গোদন্তশরশলাকাভিস্ত্বগ্দাহো যথাস্বমভিষ্যন্দাদিষু তু ভ্রূশঙ্খললাটদেশেষু| গ্রন্থ্যর্বুদার্শোভগন্দরগণ্ডমালাশ্লীপদান্ত্রবৃদ্ধিদুষ্টব্রণগতিনাড্যবগাঢপূযালসকেষু জাম্ববৌষ্ঠসূচীশলাকাঘৃতগুডমধুমধূচ্ছিষ্টতৈলবসাহেমতাম্রাযোরূপ্যকাংস্যৈর্মাংসদাহঃ| সিরাস্নাযুসন্ধ্যস্থিচ্ছেদশোণিতাতিপ্রবৃত্তিদন্তনাডীশ্লিষ্টবর্ত্মোপপক্ষ্মলগণলিঙ্গনাশাসম্যগ্ব্যধেষু জাম্ববৌষ্ঠসূচীশলাকামধুমধূচ্ছিষ্টগুডস্নেহৈঃ সিরাদিদাহঃ||৩||
तत्राग्निकर्म त्वचि मांसे सिरास्नायुसन्ध्यस्थिषु च प्रयुज्यते| तत्र मशतिलकालकचर्मकीलसरुक्स्तब्धप्रम्लानाङ्गाभिष्यन्दाधिमन्थशिरोभ्रूशङ्ख़ललाटरुजार्दितेषु सूर्यकान्तपिप्पल्यजाशकृद्गोदन्तशरशलाकाभिस्त्वग्दाहो यथास्वमभिष्यन्दादिषु तु भ्रूशङ्ख़ललाटदेशेषु| ग्रन्थ्यर्बुदार्शोभगन्दरगण्डमालाश्लीपदान्त्रवृद्धिदुष्टव्रणगतिनाड्यवगाढपूयालसकेषु जाम्बवौष्ठसूचीशलाकाग़ृतगुडमधुमधूच्छिष्टतैलवसाहेमताम्रायोरूप्यकांस्यैर्मांसदाहः| सिरास्नायुसन्ध्यस्थिच्छेदशोणितातिप्रवृत्तिदन्तनाडीश्लिष्टवर्त्मोपपक्ष्मलगणलिङ्गनाशासम्यग्व्यधेषु जाम्बवौष्ठसूचीशलाकामधुमधूच्छिष्टगुडस्नेहैः सिरादिदाहः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adAhyAH apavAdashca (4) · Śloka 4
ন তু দহেদ্ভিন্নকোষ্ঠমন্তশশোণিতমমুদ্ধৃতশল্যমনেকব্রণপীডিতমুষ্ণে চ কালে তথা ক্ষারানর্হঞ্চাত্যযিকে তুব্যাধৌ কৃতোষ্ণপ্রতীকারস্য পিচ্ছিলমন্নমশিতবতোঽগ্নিকর্ম কুর্যাত্||৪||
न तु दहेद्भिन्नकोष्ठमन्तशशोणितममुद्धृतशल्यमनेकव्रणपीडितमुष्णे च काले तथा क्षारानर्हञ्चात्ययिके तुव्याधौ कृतोष्णप्रतीकारस्य पिच्छिलमन्नमशितवतोऽग्निकर्म कुर्यात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhavidhirdAhAnantaravidhishca (5) · Śloka 5
অথ দাহার্হমাতুরং কৃতস্বস্ত্যযনমুপহৃতসর্বোপকরণং প্রাক্শিরঃ সংবিষ্টমাপ্তাবলম্বিতং কৃত্বা বৈদ্যো নির্ধূমবৃহত্স্থিরদীপ্তখদিরবদরাদ্যঙ্গারৈরযোঘটনপ্রকারেণ ভস্ত্রানিলাধ্মাতৈর্ব্যজনেন চোর্ধ্বানির্গচ্ছজ্জ্বালতযাপাদিতাপাদ্যমানভাসুরাগ্নিবর্ণৈর্জাম্ববৌষ্ঠাদিভির্ব্যাধিপ্রদেশবশাদ্বলযার্ধচন্দ্রস্বস্তিকাষ্টাপদবিন্দুরেখাপ্রতিসারণবিকল্পেন মুহুর্মুহুর্হিতোপহিতাভির্বাগ্ভিরদ্ভিশ্চাতুরমাশ্বাসযন্ দহেদাসম্যগ্দাহলিঙ্গোত্পত্তেঃ| উচ্ছূনসুষিরপ্রলূনদন্তনাডীসজন্তুদুষ্টব্রণেষু তু স্নেহমধূচ্ছিষ্টমধুগুডৈঃ পূরযিত্বা দহেত্| সম্যগ্দগ্ধে চ মধুসর্পিষী দদ্যাচ্ছীতস্নিগ্ধাংশ্চ প্রদেহান্||৫||
अथ दाहार्हमातुरं कृतस्वस्त्ययनमुपहृतसर्वोपकरणं प्राक्शिरः संविष्टमाप्तावलम्बितं कृत्वा वैद्यो निर्धूमबृहत्स्थिरदीप्तख़दिरबदराद्यङ्गारैरयोग़टनप्रकारेण भस्त्रानिलाध्मातैर्व्यजनेन चोर्ध्वानिर्गच्छज्ज्वालतयापादितापाद्यमानभासुराग्निवर्णैर्जाम्बवौष्ठादिभिर्व्याधिप्रदेशवशाद्वलयार्धचन्द्रस्वस्तिकाष्टापदबिन्दुरेख़ाप्रतिसारणविकल्पेन मुहुर्मुहुर्हितोपहिताभिर्वाग्भिरद्भिश्चातुरमाश्वासयन् दहेदासम्यग्दाहलिङ्गोत्पत्तेः| उच्छूनसुषिरप्रलूनदन्तनाडीसजन्तुदुष्टव्रणेषु तु स्नेहमधूच्छिष्टमधुगुडैः पूरयित्वा दहेत्| सम्यग्दग्धे च मधुसर्पिषी दद्याच्छीतस्निग्धांश्च प्रदेहान्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvagAdiShu samyagdagdhalakShaNAni (6) · Śloka 6
সম্যগ্দগ্ধলিঙ্গং পুনঃ সশব্দং দহনং দুর্গন্ধিত্বং ত্বক্সঙ্কোচশ্চ ত্বগ্দগ্ধে| কপোতবর্ণত্বমল্পশোফরুজতা শুষ্কসঙ্কুচিতব্রণতা চ মাংসদগ্ধে| কৃষ্ণোন্নতব্রণত্বং স্থিতে চ রক্তে লসীকাস্রুতিঃ সিরাদগ্ধে| কৃষ্ণারুণকর্কশস্থিরব্রণতা স্নায্বাদিদগ্ধে চ||৬||
सम्यग्दग्धलिङ्गं पुनः सशब्दं दहनं दुर्गन्धित्वं त्वक्सङ्कोचश्च त्वग्दग्धे| कपोतवर्णत्वमल्पशोफरुजता शुष्कसङ्कुचितव्रणता च मांसदग्धे| कृष्णोन्नतव्रणत्वं स्थिते च रक्ते लसीकास्रुतिः सिरादग्धे| कृष्णारुणकर्कशस्थिरव्रणता स्नाय्वादिदग्धे च||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdugdhAtidagdhalakShaNa~jcikitsA ca (7) · Śloka 7
দুর্দগ্ধাতিদগ্ধযোঃ প্রমাদদগ্ধবল্লক্ষণং চিকিত্সিতং চ| দুর্দগ্ধে তথাতিদগ্ধে চ প্রমাদদগ্ধসদৃশলক্ষণত্বম্| তত্সমপ্রতীকারত্বঞ্চ||৭||
दुर्दग्धातिदग्धयोः प्रमाददग्धवल्लक्षणं चिकित्सितं च| दुर्दग्धे तथातिदग्धे च प्रमाददग्धसदृशलक्षणत्वम्| तत्समप्रतीकारत्वञ्च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramAdadagdhaBedAH lakShaNAni ca (8) · Śloka 8
প্রমাদদগ্ধং পুনশ্চতুর্বিধং ভবতি| তুত্থং দুর্দুগ্ধং সম্যগ্দগ্ধমতিদগ্ধঞ্চ| তত্র যদ্বিবর্ণমূষ্যতেঽতিমাত্রং তত্তুত্থম্| যত্রোত্তিষ্ঠন্তি স্ফোটাস্তীব্রোষাদাহরুজশ্চিরাচ্চোপশাম্যন্তি তদ্দুর্দগ্ধম্| পক্বতালফলবর্ণং সমস্থিতং পূর্বলক্ষণযুক্তং চ সম্যগ্দগ্ধম্| অতিদগ্ধে তূগ্ররুজতা ধূমাযনং মাংসাবলম্বনং সিরাদিব্যাপদো গম্ভীরব্রণতা জ্বরদাহতৃণ্মূর্চ্ছাচ্ছর্দযঃ শোণিতাতিপ্রবৃত্তিস্তন্নিমিত্তাশ্চোপদ্রবাঃ কৃচ্ছ্রেণ রোহণং রূঢে চ বিবর্ণতেতি| স্নেহদাহস্তু কষ্টতরো ভবতি| স হি স্নেহস্য সূক্ষ্মমার্গানুসারিত্বাদ্দূরমনুপ্রবিশতীতি||৮||
प्रमाददग्धं पुनश्चतुर्विधं भवति| तुत्थं दुर्दुग्धं सम्यग्दग्धमतिदग्धञ्च| तत्र यद्विवर्णमूष्यतेऽतिमात्रं तत्तुत्थम्| यत्रोत्तिष्ठन्ति स्फोटास्तीव्रोषादाहरुजश्चिराच्चोपशाम्यन्ति तद्दुर्दग्धम्| पक्वतालफलवर्णं समस्थितं पूर्वलक्षणयुक्तं च सम्यग्दग्धम्| अतिदग्धे तूग्ररुजता धूमायनं मांसावलम्बनं सिरादिव्यापदो गम्भीरव्रणता ज्वरदाहतृण्मूर्च्छाच्छर्दयः शोणितातिप्रवृत्तिस्तन्निमित्ताश्चोपद्रवाः कृच्छ्रेण रोहणं रूढे च विवर्णतेति| स्नेहदाहस्तु कष्टतरो भवति| स हि स्नेहस्य सूक्ष्ममार्गानुसारित्वाद्दूरमनुप्रविशतीति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramAdadagdhopacArAH (9) · Śloka 9
তুত্থস্যাগ্নিপ্রতপনং কার্যমুষ্ণং চ ভেষজম্| স্যানে রক্তে হিমৈর্নোষ্মা নিষ্ক্রামতি যতো বহিঃ| বেদনা বর্ধতে তেন রুধিরং চ বিদহ্যতে| উষ্ণং নিষ্ক্রামযত্ কুর্যাদূষ্মাণং মন্দতাং রুজঃ| শীতামুষ্ণাং চ দুর্দগ্ধে ক্রিযাং কৃত্বা ততঃ পুনঃ| ঘৃতালেপনসেকাংস্তু শীতানেবাবচারযেত্| সম্যগ্দগ্ধে তবক্ষীরীপ্লক্ষচন্দনগৈরিকৈঃ| সামৃতৈঃ সঘৃতৈর্লেপঃ কল্কৈর্বানূপমাংসজৈঃ| শান্তোষ্মণি পরং কুর্যাত্পিত্তবিদ্রধিসাধনম্| অতিদগ্ধে বিশীর্ণানি মাসাংন্যুদ্দৃত্য শীতলাম্| ক্রিযাং কুর্যাত্ততঃ পশ্চাচ্ছালিতণ্ডুলকণ্ডনৈঃ| তিন্দুকীত্বক্কষাযৈর্বা পিষ্টৈঃ সাজ্যৈঃ প্রলেপযেত্| গুডূচ্যাশ্ছাদযেত্ পত্রৈস্থবৌপদকৈর্ব্রণম্| ভেষজং চাস্য কুর্বীত সর্বং পিত্তং বিসর্পবত্| স্নেহদগ্ধে ভৃশতরং রূক্ষং তত্র তু যোজযেত্||৯||
तुत्थस्याग्निप्रतपनं कार्यमुष्णं च भेषजम्| स्याने रक्ते हिमैर्नोष्मा निष्क्रामति यतो बहिः| वेदना वर्धते तेन रुधिरं च विदह्यते| उष्णं निष्क्रामयत् कुर्यादूष्माणं मन्दतां रुजः| शीतामुष्णां च दुर्दग्धे क्रियां कृत्वा ततः पुनः| ग़ृतालेपनसेकांस्तु शीतानेवावचारयेत्| सम्यग्दग्धे तवक्षीरीप्लक्षचन्दनगैरिकैः| सामृतैः सग़ृतैर्लेपः कल्कैर्वानूपमांसजैः| शान्तोष्मणि परं कुर्यात्पित्तविद्रधिसाधनम्| अतिदग्धे विशीर्णानि मासांन्युद्दृत्य शीतलाम्| क्रियां कुर्यात्ततः पश्चाच्छालितण्डुलकण्डनैः| तिन्दुकीत्वक्कषायैर्वा पिष्टैः साज्यैः प्रलेपयेत्| गुडूच्याश्छादयेत् पत्रैस्थवौपदकैर्व्रणम्| भेषजं चास्य कुर्वीत सर्वं पित्तं विसर्पवत्| स्नेहदग्धे भृशतरं रूक्षं तत्र तु योजयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaidyaH shastrakShArAgnyavacAre apramatto Bavet (10) · Śloka 10
শস্ত্রক্ষারাগ্নযো যস্মান্মৃত্যোঃ পরমমাযুধম্| অপ্রমত্তো ভিষক্ তস্মাত্তান্ সম্যগবচারযেত্||১০||
शस्त्रक्षाराग्नयो यस्मान्मृत्योः परममायुधम्| अप्रमत्तो भिषक् तस्मात्तान् सम्यगवचारयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUtrasthAnopasaMhAraH (11-40) · Śloka 40
ইতি তন্ত্রস্য হৃদযং সূত্রস্থানং সমাপ্যতে| অত্রার্থাঃ সূত্রিতাঃ সূক্ষ্মাঃ প্রতন্যন্তে হি সর্বতঃ||১১|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতৌ অষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং সূত্রস্থানে অগ্নিকর্মবিধির্নাম চত্বারিংশোঽধ্যাযঃ||৪০||
इति तन्त्रस्य हृदयं सूत्रस्थानं समाप्यते| अत्रार्थाः सूत्रिताः सूक्ष्माः प्रतन्यन्ते हि सर्वतः||११|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने अग्निकर्मविधिर्नाम चत्वारिंशोऽध्यायः||४०||
🔊 Audio coming soon