Adhikarana atha kShArapAkavidhirnAmaikonacatvAriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতঃ ক্ষারপাকবিধিমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातः क्षारपाकविधिमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArasvarUpaM guNAH upayogashca (2) · Śloka 2
ক্ষারো হি নানৌষধসমবাযনির্বৃত্তেঃ সর্বরসাধিষ্ঠানং কটু কলবণরসভূযিষ্ঠস্তীক্ষ্ণোষ্ণো দহনঃ পাচনো বিদারণো বিলাযনঃ শোধনো রোপণঃ কৃম্যামমেদোবিষাপহঃ সর্ব শস্ত্রানুশস্ত্রাণাং চ বরিষ্ঠশ্ছেদনভেদনপাটনলেখনক রণাদ্যতশ্চ সম্বাধাবকাশজেষু দুঃখাবচারণীযশস্ত্রেষু নাসার্শোঽর্বুদাদিষু শস্ত্রেণ চাসিধ্যত্সু দুষ্টব্রণেষু বহুশঃ প্রকোপিষু প্রযুজ্যতে||২||
क्षारो हि नानौषधसमवायनिर्वृत्तेः सर्वरसाधिष्ठानं कटु कलवणरसभूयिष्ठस्तीक्ष्णोष्णो दहनः पाचनो विदारणो विलायनः शोधनो रोपणः कृम्याममेदोविषापहः सर्व शस्त्रानुशस्त्राणां च वरिष्ठश्छेदनभेदनपाटनलेख़नक रणाद्यतश्च सम्बाधावकाशजेषु दुःख़ावचारणीयशस्त्रेषु नासार्शोऽर्बुदादिषु शस्त्रेण चासिध्यत्सु दुष्टव्रणेषु बहुशः प्रकोपिषु प्रयुज्यते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAradvaividhyaM tayorviShayashca (3) · Śloka 3
স দ্বিধা-বাহ্যাভ্যন্তরপরিমার্জনভেদেন| তত্রার্শোর্বু দভগন্দরগ্রন্থিদুষ্টব্রণনাডীচর্মকীলবর্ত্মমুখরোগকুষ্ঠ কিলাসতিলকালকাদিষু বহিঃ পরিমার্জনেন অন্তঃ পরি মার্জনেন তু গুল্মগরোদরাগ্নিসাদমলসঙ্গশূলানাহাশ্ম রীশর্করাদিষু| স যথাস্বমেবোপদেক্ষ্যতে||৩||
स द्विधा-बाह्याभ्यन्तरपरिमार्जनभेदेन| तत्रार्शोर्बु दभगन्दरग्रन्थिदुष्टव्रणनाडीचर्मकीलवर्त्ममुख़रोगकुष्ठ किलासतिलकालकादिषु बहिः परिमार्जनेन अन्तः परि मार्जनेन तु गुल्मगरोदराग्निसादमलसङ्गशूलानाहाश्म रीशर्करादिषु| स यथास्वमेवोपदेक्ष्यते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArAnarhAH (4) · Śloka 4
ন তূভযোঽপি যোজ্যো ভীরুদুর্বলক্ষামবাতপিত্তার্দিতজ্ব রাতিসারপাণ্ডুশিরোহৃদযরোগমেহাক্ষিপাকতিমিরারোচকা তুরকৃতবমনবিরেকর্তুমতীগর্ভিণ্যুদ্বৃত্তফলযোনিসর্বাঙ্গ শূলবিষমদ্যপীতেষু| মর্মসিরাস্নাযুসন্ধিতণাস্থিসেবনী ধমনীগলনাভিনখান্তরমুষ্কশেফস্রোতস্স্বল্পমাংসেষু চ দেশেষ্বক্ষ্ণোশ্চান্যত্র বর্ত্মরোগাত্| তথাঽতিশীতোষ্ণবর্ষ দুর্দিনপ্রবাতেষু চ||৪||
न तूभयोऽपि योज्यो भीरुदुर्बलक्षामवातपित्तार्दितज्व रातिसारपाण्डुशिरोहृदयरोगमेहाक्षिपाकतिमिरारोचका तुरकृतवमनविरेकर्तुमतीगर्भिण्युद्वृत्तफलयोनिसर्वाङ्ग शूलविषमद्यपीतेषु| मर्मसिरास्नायुसन्धितणास्थिसेवनी धमनीगलनाभिनख़ान्तरमुष्कशेफस्रोतस्स्वल्पमांसेषु च देशेष्वक्ष्णोश्चान्यत्र वर्त्मरोगात्| तथाऽतिशीतोष्णवर्ष दुर्दिनप्रवातेषु च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana barhiHparimArjanakShAraBedAH (5) · Śloka 5
অথ বহিঃপরিমার্জনস্ত্রিবিধো মধ্যো মৃদুস্তীক্ষ্ণশ্চ|৫|
अथ बहिःपरिमार्जनस्त्रिविधो मध्यो मृदुस्तीक्ष्णश्च|५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArapAkavidhiH (5) · Śloka 5
তস্য পাকবিধিঃ শরদি শুচিরুপোষিতঃ শুক্লবাসাঃ প্রশস্তেঽহনি প্রশস্তদেশজাতং মধ্যমবযসমনুপতং মহান্তং কালমুষ্ককং সুরাপললসুমনোঽক্ষতাদিভিশ্চতুর্দিশং বলিং কৃত্বা প্রদক্ষিণং চাভ্যর্চ্যৈনমধিবাসযেত্| দৈবতেভ্যো নমস্তেভ্যো নিবসন্তীহ যে শ্রিতাঃ| গন্তুপর্হন্ত্যসংক্রুদ্ধাস্ত্যক্ত্বেমং বাসসব্যম্| ভেষজার্থং গ্রহীষ্যামি সর্বপ্রাণভৃতামিমম্| বৃক্ষং ন লোভান্ন ক্রোধাদ্ ব্রাহ্মাণার্থে বিশেষতঃ| অথাতরেদ্যুস্তত্র যদ্যদ্ভুতং বৈকৃতং বা কিঞ্চিন্ন পশ্যেত্ততো যুগমাত্রমারুঢে সবিতরি ব্রাহ্মণান্বাচযিত্বা তং পাদপং পূর্বাগ্রমুত্তরাগ্রং বা পাতযেত্| এবং চ পারিভদ্রপলাশশব কর্ণরাজবৃক্ষমহাবৃক্ষবৃক্ষকেন্দ্রবৃক্ষস্ফোতসপ্তচ্ছদনক্ত মালতিল্বককদলীবিভীতকাশ্বমারকপূতীকচিত্র কার্ককাকজঙ্ঘাপামার্গাগ্নিমন্থান্বসন্তোপসংগৃহীতাংশ্চ যবান্ সশূকনালাংশ্চতস্রশ্চ কোশাতকীঃ সর্বান্ সমূল ফলপত্রশাকান্ খণ্ডশঃ কল্পযিত্বা নাতিশুষ্কান্ শিলাতলস্থান্ নিবাতে পৃথঙ্ নিচযীকৃত্য মুষ্কক নিচযে চ সুধাশর্করাঃ প্রক্ষিপ্য তিলকুন্তলৈরাদীপযেত্| দগ্ধ্বা চ শান্তেঽগ্নৌ পৃথক্ সুধাশর্করাভস্ম কৃত্বে তরত্সর্বক্ষারদ্রোণমধিকমুষ্ককং সলিলপলসহস্রেণ গবা দিমূত্রপলসহস্রেণ চালোড্য মহতা বস্ত্রেণ পরিস্রা বযেত্| যাবদচ্ছো রক্তস্তীক্ষ্ণঃ পিচ্ছিলশ্চ জাতস্তদা তং ক্ষারনিষ্যন্দং গৃহীত্বা ভস্ম বিবর্জযেত্| ততঃ স্নেহপাক বিধিনা পাচযেত্| পচ্যমানে চ তস্মিংস্তাঃ সুধাভস্ম শর্করাঃ ক্ষীরবকং শঙ্গনাভিং চাযসে পাত্রেঽগ্নিবর্ণান্ কৃত্বা তত্ক্ষারাচ্ছকুডবমাত্রে নির্বাপ্য তেনৈব চ সুশ্লক্ষ্ণং পিষ্ট্বা প্রতীবাপং দদ্যাত্| ততশ্চ সুতরাং দর্ব্যাবঘট্টযন্ বিপ চেদ্যাবচ্চ সবাষ্পৈর্বুদ্বুদৈঃ সমুত্তিষ্ঠেত্ সান্দ্রতযা চ দর্বী প্রলেপী স্যাত্তদৈনমবতার্যাযোঘটে যবরাশৌ সুগুপ্তং স্থাপ যেত্| এষ মধ্যমঃ ক্ষারঃ||৫||
तस्य पाकविधिः शरदि शुचिरुपोषितः शुक्लवासाः प्रशस्तेऽहनि प्रशस्तदेशजातं मध्यमवयसमनुपतं महान्तं कालमुष्ककं सुरापललसुमनोऽक्षतादिभिश्चतुर्दिशं बलिं कृत्वा प्रदक्षिणं चाभ्यर्च्यैनमधिवासयेत्| दैवतेभ्यो नमस्तेभ्यो निवसन्तीह ये श्रिताः| गन्तुपर्हन्त्यसंक्रुद्धास्त्यक्त्वेमं वाससव्यम्| भेषजार्थं ग्रहीष्यामि सर्वप्राणभृतामिमम्| वृक्षं न लोभान्न क्रोधाद् ब्राह्माणार्थे विशेषतः| अथातरेद्युस्तत्र यद्यद्भुतं वैकृतं वा किञ्चिन्न पश्येत्ततो युगमात्रमारुढे सवितरि ब्राह्मणान्वाचयित्वा तं पादपं पूर्वाग्रमुत्तराग्रं वा पातयेत्| एवं च पारिभद्रपलाशशव कर्णराजवृक्षमहावृक्षवृक्षकेन्द्रवृक्षस्फोतसप्तच्छदनक्त मालतिल्वककदलीबिभीतकाश्वमारकपूतीकचित्र कार्ककाकजङ्ग़ापामार्गाग्निमन्थान्वसन्तोपसंगृहीतांश्च यवान् सशूकनालांश्चतस्रश्च कोशातकीः सर्वान् समूल फलपत्रशाकान् ख़ण्डशः कल्पयित्वा नातिशुष्कान् शिलातलस्थान् निवाते पृथङ् निचयीकृत्य मुष्कक निचये च सुधाशर्कराः प्रक्षिप्य तिलकुन्तलैरादीपयेत्| दग्ध्वा च शान्तेऽग्नौ पृथक् सुधाशर्कराभस्म कृत्वे तरत्सर्वक्षारद्रोणमधिकमुष्ककं सलिलपलसहस्रेण गवा दिमूत्रपलसहस्रेण चालोड्य महता वस्त्रेण परिस्रा वयेत्| यावदच्छो रक्तस्तीक्ष्णः पिच्छिलश्च जातस्तदा तं क्षारनिष्यन्दं गृहीत्वा भस्म विवर्जयेत्| ततः स्नेहपाक विधिना पाचयेत्| पच्यमाने च तस्मिंस्ताः सुधाभस्म शर्कराः क्षीरबकं शङ्गनाभिं चायसे पात्रेऽग्निवर्णान् कृत्वा तत्क्षाराच्छकुडवमात्रे निर्वाप्य तेनैव च सुश्लक्ष्णं पिष्ट्वा प्रतीवापं दद्यात्| ततश्च सुतरां दर्व्यावग़ट्टयन् विप चेद्यावच्च सबाष्पैर्बुद्बुदैः समुत्तिष्ठेत् सान्द्रतया च दर्वी प्रलेपी स्यात्तदैनमवतार्यायोग़टे यवराशौ सुगुप्तं स्थाप येत्| एष मध्यमः क्षारः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRudutIkShNayorvisheShaH (6) · Śloka 6
মূর্দৌ শর্করাদীন্নির্বাপ্যাপনযেন্ন তু পিষ্ট্বা ক্ষিপেত্| তীক্ষ্ণে তু দন্তীচিত্রকলাঙ্গলিকাপূতীকপ্রবালতালপত্রীবিড স্বর্জিকাকনকক্ষোরীহিঙ্গুবচাতিবিষাঃ শ্লক্ষ্ণচূর্ণীকৃতা দগ্ধাশ্চ শঙ্খশুক্তীঃ পূর্ববত্ প্রতিবাপং দদ্যাত্| তাংশ্চ ব্যাধিবলতঃ সপ্তরাত্রাদূর্ধ্বং প্রযুঞ্জীত| ক্ষীণবলে তু বলাধানার্থং পুনঃ ক্ষারজলমাবপেত্||৬||
मूर्दौ शर्करादीन्निर्वाप्यापनयेन्न तु पिष्ट्वा क्षिपेत्| तीक्ष्णे तु दन्तीचित्रकलाङ्गलिकापूतीकप्रवालतालपत्रीबिड स्वर्जिकाकनकक्षोरीहिङ्गुवचातिविषाः श्लक्ष्णचूर्णीकृता दग्धाश्च शङ्ख़शुक्तीः पूर्ववत् प्रतिवापं दद्यात्| तांश्च व्याधिबलतः सप्तरात्रादूर्ध्वं प्रयुञ्जीत| क्षीणबले तु बलाधानार्थं पुनः क्षारजलमावपेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraguNadoShAH (7) · Śloka 7
তত্র নাতিতীক্ষ্ণো নাতিমৃদুঃ শ্বেতঃ শ্লক্ষ্ণঃ শীঘ্রঃ পিচ্ছিলঃ শিখরী সুখনির্বাপ্যোঽল্পরুগনিভিষ্যন্দী চেতি দশ ক্ষারস্য গুণাঃ| দশৈব চ দোষাঃ| তদ্যথা-অত্যু ষ্ণোঽতিশীতোঽতিতীক্ষ্ণোঽতিমৃদুরতিতনুরতিঘনোঽতিপি চ্ছিলো বিসর্পী হীনৌষধো হীনপাকশ্চেতি||৭||
तत्र नातितीक्ष्णो नातिमृदुः श्वेतः श्लक्ष्णः शीग़्रः पिच्छिलः शिख़री सुख़निर्वाप्योऽल्परुगनिभिष्यन्दी चेति दश क्षारस्य गुणाः| दशैव च दोषाः| तद्यथा-अत्यु ष्णोऽतिशीतोऽतितीक्ष्णोऽतिमृदुरतितनुरतिग़नोऽतिपि च्छिलो विसर्पी हीनौषधो हीनपाकश्चेति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArapAtanasyopakalpanIyam (8) · Śloka 8
তত্র ক্ষারকর্মণ্যুপহরেত্ পিচুবর্তিশলাকাদর্ব্যঞ্জলিকা ঘৃতমধুশুক্ততুষোদকমস্তুক্ষীরোদকশীতপ্রদেহশযনাসনা দীনি|৮|
तत्र क्षारकर्मण्युपहरेत् पिचुवर्तिशलाकादर्व्यञ्जलिका ग़ृतमधुशुक्ततुषोदकमस्तुक्षीरोदकशीतप्रदेहशयनासना दीनि|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArapAlanavidhiH kShArapAlanavidhiH (8) · Śloka 8
অথ ক্ষারার্হস্যোপবিষ্টস্য সংবিষ্টস্য বাপ্তপরিচারক গৃহীতস্য ব্যাধিং ছিত্বাঽবলিখ্য প্রচ্ছায বা পিচুপ্লো তান্যতরাবগুণ্ঠিতযা শলাকযা ক্ষারং পাতযেত্| ততো মাত্রাশতমুপেক্ষেত| বর্ত্মরোগে তু নির্ভুজ্য বর্ত্মনী পিচুনা মধূচ্ছিষ্টেন বা কৃষ্ণভাগং প্রচ্ছাদ্য পদ্মপত্রতনুঃ ক্ষার লেপঃ| ঘ্রাণজেশু ত্বর্শোঽর্বুদেষ্বাদিত্যাভিমুখস্যোন্নময্য নাসিকামুপেক্ষ্যাশ্চ পঞ্চাশন্মাত্রাঃ| তদ্বচ্ছ্রোত্রজেষু| গুদা র্শস্সু পাণিনা যন্ত্রদ্বারং পিধায ধারযেন্মাত্রাশতমেব| ততঃ প্রমার্জনেন প্রমৃজ্য ক্ষারং সম্যগ্দগ্ধমবেক্ষ্য নির্বাপযেত্ সর্পির্মধুভ্যাং শুক্ততুষোদকমুস্তুক্ষীরাদিভিশ্চ| ততঃ পরং শীতমধুরৈঃ সঘৃতৈঃ প্রদিহ্যাত্| অভিষ্যন্দীনি ভোজ্যানি ক্লেদনায চ| স্থিরমূলত্বাত্তু যদি ক্ষারদগ্ধং ন বিশীর্যতে ততো ধান্যাম্লবীজমধুযষ্টিকাযুক্তৈস্তিলৈরালেপযেত্সুব র্ণক্ষীরীযুতৈর্বা ত্রিবৃদ্বিডঙ্গসারবদ্ভির্বা|৮|
अथ क्षारार्हस्योपविष्टस्य संविष्टस्य वाप्तपरिचारक गृहीतस्य व्याधिं छित्वाऽवलिख़्य प्रच्छाय वा पिचुप्लो तान्यतरावगुण्ठितया शलाकया क्षारं पातयेत्| ततो मात्राशतमुपेक्षेत| वर्त्मरोगे तु निर्भुज्य वर्त्मनी पिचुना मधूच्छिष्टेन वा कृष्णभागं प्रच्छाद्य पद्मपत्रतनुः क्षार लेपः| ग़्राणजेशु त्वर्शोऽर्बुदेष्वादित्याभिमुख़स्योन्नमय्य नासिकामुपेक्ष्याश्च पञ्चाशन्मात्राः| तद्वच्छ्रोत्रजेषु| गुदा र्शस्सु पाणिना यन्त्रद्वारं पिधाय धारयेन्मात्राशतमेव| ततः प्रमार्जनेन प्रमृज्य क्षारं सम्यग्दग्धमवेक्ष्य निर्वापयेत् सर्पिर्मधुभ्यां शुक्ततुषोदकमुस्तुक्षीरादिभिश्च| ततः परं शीतमधुरैः सग़ृतैः प्रदिह्यात्| अभिष्यन्दीनि भोज्यानि क्लेदनाय च| स्थिरमूलत्वात्तु यदि क्षारदग्धं न विशीर्यते ततो धान्याम्लबीजमधुयष्टिकायुक्तैस्तिलैरालेपयेत्सुव र्णक्षीरीयुतैर्वा त्रिवृद्विडङ्गसारवद्भिर्वा|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNaprakShAlanaropaNadravyANi (8) · Śloka 8
মালতীবৃষাঙ্কোলনিম্বাস্ফোতপটোলীকরবীরপত্রক্বাথেন ব্রণপ্রক্ষালনম্| এষামেব চ কল্কক্বাথে সিদ্ধং সর্পিস্তৈলং বা রোপণম্| নাগপুষ্পমঞ্জিষ্ঠাচন্দনতিলপর্ণিকাসু বা| যথাব্যাধিদোষং চ ব্রণমুপক্রমেত্| তিলাঃ সযষ্টিমধুকা রোপণে চাস্য পূজিতাঃ||৮||
मालतीवृषाङ्कोलनिम्बास्फोतपटोलीकरवीरपत्रक्वाथेन व्रणप्रक्षालनम्| एषामेव च कल्कक्वाथे सिद्धं सर्पिस्तैलं वा रोपणम्| नागपुष्पमञ्जिष्ठाचन्दनतिलपर्णिकासु वा| यथाव्याधिदोषं च व्रणमुपक्रमेत्| तिलाः सयष्टिमधुका रोपणे चास्य पूजिताः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagdagdhalakShaNam (9) · Śloka 9
তত্র পক্বজাম্ববসঙ্কাশমবসন্নমীষদ্যথাস্ববিকারোপ শান্তৌ চ সম্যগ্দগ্ধং ভবতি||৯||
तत्र पक्वजाम्बवसङ्काशमवसन्नमीषद्यथास्वविकारोप शान्तौ च सम्यग्दग्धं भवति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhalakShaNaM tatropacArashca (10) · Śloka 10
তদ্বিপর্যযেণ তোদকণ্ডূজাড্যাদিভিশ্চ দুর্দগ্ধম্| তত্র পুনঃ পাতযেত্|১০|
तद्विपर्ययेण तोदकण्डूजाड्यादिभिश्च दुर्दग्धम्| तत्र पुनः पातयेत्|१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhalakShaNaM tatropacArAshca (10) · Śloka 10
ঊষাদাহরাগশোফজ্বরপাকবিসর্পশিরোরোগবাতপিত্তকো পৈরতিদগ্ধম্| অপি চ নেত্রেঽতিযোগাদ্বর্ত্মনির্ভেদেনেন্দ্রিযভ্রংশঃ| ঘ্রাণে নাসাবংশতরুণাস্থিদরণং সঙ্কোচো গন্ধাজ্ঞানং চ তদ্বচ্ছ্রোত্রাদিষ্বপি চ যথাস্বং ব্যাপত্| গুদে বিণ্মূত্র রোধোঽতীসারঃ পুংস্ত্বোপঘাতো গুদবিদরণাচ্চ মৃত্যুর্বা সর্বদা বা শোফতোদবেদনাস্রাবাঃ শকৃন্মূত্রবাতবিধার ণশক্তির্বা| তমতিপ্রবৃত্তমাশু পূর্বোক্তৈরেব নির্বাপণৈঃ পুনঃ পুনর্নির্বাপযেত্| অতশ্চ দাহ্যমতিপ্রমাণং ন সকৃদেব দহেদিতি||১০||
ऊषादाहरागशोफज्वरपाकविसर्पशिरोरोगवातपित्तको पैरतिदग्धम्| अपि च नेत्रेऽतियोगाद्वर्त्मनिर्भेदेनेन्द्रियभ्रंशः| ग़्राणे नासावंशतरुणास्थिदरणं सङ्कोचो गन्धाज्ञानं च तद्वच्छ्रोत्रादिष्वपि च यथास्वं व्यापत्| गुदे विण्मूत्र रोधोऽतीसारः पुंस्त्वोपग़ातो गुदविदरणाच्च मृत्युर्वा सर्वदा वा शोफतोदवेदनास्रावाः शकृन्मूत्रवातविधार णशक्तिर्वा| तमतिप्रवृत्तमाशु पूर्वोक्तैरेव निर्वापणैः पुनः पुनर्निर्वापयेत्| अतश्च दाह्यमतिप्रमाणं न सकृदेव दहेदिति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAranirvApaNaM sahetukam (11) · Śloka 11
ভবতি চাত্র অম্লো হি শীতঃ স্পর্শেন ক্ষারস্তেনোপসংহিতঃ| যাত্যাশু স্বাদুতাং তস্মাদম্লৈনির্বাপযেত্তরাম্||১১||
भवति चात्र अम्लो हि शीतः स्पर्शेन क्षारस्तेनोपसंहितः| यात्याशु स्वादुतां तस्मादम्लैनिर्वापयेत्तराम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShArAtiyogalakShaNaM visheShopacArAH (12-39) · Śloka 39
জ্বরাতিসারতৃণ্মোহমূর্ছাহৃদ্বেদনার্তিভিঃ| কক্ষং দহত্যগ্নিরিব শরীরং ক্ষারবিভ্রমঃ| পাযযেতাতিযোগেঽতস্তং শীঘ্রং সঘৃতং দধি| সগুডং বা দধিসরং তৈলং বা সসিতোপলম্| ধাত্রীফলকপিত্থাম্লদাডিমস্বরসে ঘৃতম্| দ্বিগুণে সাধিতং পানসেকৈঃ ক্ষারাতিরুগ্ধরম্| দাডিমামলকাম্রাতকপিত্থকরমর্দকান্| আম্রাচ্চ মাতুলুঙ্গাচ্চ রসং মৃদ্বিগ্নিনা পচেত্| ততোঽতিবৃত্তক্ষারায দদ্যান্মাত্রাং যথাবলম্| ক্ষারো নিবর্ততে তেন প্রসাদং ত্বক্ চ গচ্ছতি| শোণিতাতিপ্রবৃত্তৌ তু বাহ্যান্তঃ শিশিরো বিধিঃ||১২|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতৌ অষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং সূত্রস্থানে ক্ষার বিধির্নামৈকোনচত্বারিংশোঽধ্যাযঃ||৩৯||
ज्वरातिसारतृण्मोहमूर्छाहृद्वेदनार्तिभिः| कक्षं दहत्यग्निरिव शरीरं क्षारविभ्रमः| पाययेतातियोगेऽतस्तं शीग़्रं सग़ृतं दधि| सगुडं वा दधिसरं तैलं वा ससितोपलम्| धात्रीफलकपित्थाम्लदाडिमस्वरसे ग़ृतम्| द्विगुणे साधितं पानसेकैः क्षारातिरुग्धरम्| दाडिमामलकाम्रातकपित्थकरमर्दकान्| आम्राच्च मातुलुङ्गाच्च रसं मृद्विग्निना पचेत्| ततोऽतिवृत्तक्षाराय दद्यान्मात्रां यथाबलम्| क्षारो निवर्तते तेन प्रसादं त्वक् च गच्छति| शोणितातिप्रवृत्तौ तु बाह्यान्तः शिशिरो विधिः||१२|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने क्षार विधिर्नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः||३९||
🔊 Audio coming soon