10. annapānavidhiḥ

Adhikarana athA~annapAnavidhirnAma dashamo~adhyAyaH -------------------- upodghAtaH · Śloka

ਸੁਰਕ੍ਸਿਤਮਪ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਮਵਿਧਿਨੋਪਯੁਕ੍ਤਂ ਰੋਗਾਯ ਮਰਣਾਯ ਵਾ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਯੋਗੇ ਵਿਧਿਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ|

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

ਅਥਾਤੋਨ੍ਨਪਾਨਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||

ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍||੧||

Adhikarana annapAnasya vidhyupayogaprayojanam (2) · Śloka 2

ਵਿਧਿਵਿਹਿਤਮਨ੍ਨਪਾਨਮਿਸ੍ਟੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਮਾਯਤਨਮਾਯੁਸੋ ਬ੍ਰੁਵਤੇ| ਯਦਾਯਤ੍ਤਾਨਿ ਹ੍ਯੋਜਸ੍ਤੇਜੋਧਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਤੁਸ੍ਟਿਪੁਸ੍ਟਿਪ੍ਰਤਿਭਾਰੋਗ੍ਯਾਦੀਨਿ| ਤਦਿਨ੍ਧਨਾ ਚਾਨ੍ਤਰਾਗ੍ਨੇਃ ਸ੍ਥਿਤਿਃ| ਅਗ੍ਨਿਮੂਲਂ ਚ ਦੇਹਧਾਰਣਮਿਤਿ||੨||

ਵਿਧਿਨਾ ਵਿਹਿਤਮਨ੍ਨਪਾਨਮਿਸ੍ਟੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਮਭਿਮਤਰਸਗਨ੍ਧਾਦਿ ਸਦਾਯੁਸ ਆਯਤਨਮਾਸ਼੍ਰਯਮਾਚਾਰ੍ਯਾ ਬ੍ਰੁਵਤੇ| ਤਥਾਵਿਧਸ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਯਾਯਤ੍ਤਾਨ੍ਯੋਜਃਪ੍ਰਭਤੀਨਿ| ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਭਾਵਾਤ੍| ਤਦਿਨ੍ਧਨਾ ਆਹਾਰ ਇਨ੍ਧਨਂ ਯਸ੍ਯਾ ਅਨ੍ਤਰਾਗ੍ਨਿਸ੍ਥਿਤੇਃ ਸਾ ਤਥਾਵਿਧਾ ਦੇਹਸ੍ਯ ਧਾਰਣੇਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਾਰਣਮ੍||੨||

Adhikarana sapta AhAravidhivisheShAyatanAni (3) · Śloka 3

ਅਥਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਸ੍ਵਭਾਵ-ਸਂਯੋਗ-ਸਂਸ੍ਕਾਰ- ਮਾਤ੍ਰਾ-ਦੇਸ਼- ਕਾਲੋਪਯੋਗ-ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਃ ਸਪ੍ਤਾਹਾਰਕਲ੍ਪਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਣਾਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਾਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਫਲਾਨਾਂ ਹੇਤੁਭੂਤਾਃ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਹਿਤਮੇਵਾਨੁਰੁਧ੍ਯੇਤ||੩||

ਅਥਾਨਨ੍ਤਰਮਨ੍ਨਪਾਨਸ੍ਯ ਵਿਧ੍ਯੁਪਯੋਗਪ੍ਰਯੋਜਨਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵਸਂਯੋਗਾਦੀਨ੍ ਸਪ੍ਤ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਹਿਤਮੇਵੋਪਯੁਕ੍ਤਂ ਯਤੇਤਾਹਿਤਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ਸਪ੍ਤ? ਆਹ-ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਾਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਫਲਾਨਾਮਾਹਾਰਕਲ੍ਪਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਣਾ- ਮੋਦਨਪੇਯਾਭਕ੍ਸ੍ਯਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦੀਨਾਂ ਕਾਰਣਭੂਤਾਨ੍| ਮੂਲਪਾਠੇ ਤੁ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯ ਪਰਤ੍ਵਾਤ੍ਤਤ੍ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣ੍ਯੇਨ ਹੇਤੁਭੂਤੇਤਿ ਪ੍ਰਯੋਗਃ||੩||

Adhikarana svabhAvalakShaNam (4) · Śloka 4

ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਦਿਵ੍ਯੋਦਕਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਮੁਦ੍ਗੈਣਲਾਵਾਦਯੋ ਲਘਵਃ, ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਵ੍ਰੀਹਿਮਾਸਾਨੂਪਾਮਿਸਾਦਯੋ ਗੁਰਵ ਇਤਿ| ਤੇ ਖਲ੍ਵਪਿ ਸਂਯੋਗਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੈਰਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ||੪||

ਅਨ੍ਨੇ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਸਂਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਹਿ ਵਿਲਕ੍ਸਣਕਾਰ੍ਯਕਰਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਏਸਾਂ ਚ ਸ੍ਵਭਾਵਸਂਯੋਗਾਦੀਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਮ੍| ਯਥਾ ਦਿਵ੍ਯੋਦਕਾਦੀਨਾਂ ਲਘੁਤ੍ਵਮ੍ ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨਾਂ ਗੁਰੁਤ੍ਵਮਿਤਿ| ਤਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਸਂਯੋਗਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਾਦਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵਂ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਂ ਭਜਨ੍ਤੇ| ਏਤਚ੍ਚ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਪ੍ਰਕਰਣੇ ਸਵਿਸ੍ਤਰਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਕੇਵਲਮਤ੍ਰ ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ||੪||

Adhikarana saMyogalakShaNam (5) · Śloka 5

ਤਤ੍ਰ ਸਂਯੋਗੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਬਹੂਨਾਂ ਵਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਸਂਹਤੀਭਾਵਃ| ਸ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਰਭਤੇ ਯਨ੍ਨੈਕੈਕਸ਼ੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ||੫||

ਸਂਯੋਗੋਨੇਕਸ੍ਯ ਸਾਹਿਤ੍ਯਮ੍| ਸ ਚ ਸਂਯੋਗਃ ਸਂਯੋਗਿਦ੍ਰਵ੍ਯਕਾਰ੍ਯਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਕਾਰ੍ਯਮਾਰਭਤੇ| ਯਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਮੇਕੈਕਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕਰ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤਂ ਸਤ੍ਯਪਿ ਸ੍ਵਕਾਰ੍ਯਕਰ੍ਤਤ੍ਵੇ||੫||

Adhikarana saMskAralakShaNam (6) · Śloka 6

ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ੍ਤੁ ਤੋਯਾਗ੍ਨਿਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸਸ਼ੌਚਮਨ੍ਥਨਦੇਸ਼ਕਾਲਭਾਵਨਾਭਾਜਨਾਦਿਭਿਰੁਪਜਨ੍ਯਤੇ||੬||

ਸਂਸ੍ਕਾਰੋਸ੍ਯੈਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਜਲਾਗ੍ਨਿਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ

Adhikarana mAtrAlakShaNam (7) · Śloka 7

ਮਾਤ੍ਰਾ ਪੁਨਃ ਪਿਣ੍ਡਪਰਿਮਾਣਤਃ ਸਮੁਦਾਯੇਨ ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਚਾਹਾਰਰਾਸ਼ਿਃ||੭||

ਮਾਤ੍ਰਾ ਦ੍ਵਿਧਾ| ਏਕਾ ਪਿਣ੍ਡਪਰਿਮਾਣੇਨ| ਯਥਾਨ੍ਨੇਨਾਵਿਚਾਰਿਤਗੁਰੁਲਾਘਵੇਨ ਕੁਕ੍ਸੇਰ੍ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਪੂਰਯਿਤਵ੍ਯਾਵਿਤਿ| ਨਾਨਾਵਿਧਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮੁਦਾਯੇਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਯਥਾ ਗੁਰੂਣਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮਰ੍ਦ੍ਧਤਪ੍ਤ੍ਯਾ, ਲਘੂਨਾਂ ਚ ਨਾਤਿਤਪ੍ਤਤਯਾ ਭਵਤਿ ਇਤਿ| ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪ੍ਯਾਹਾਰਰਾਸ਼ਿਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਃ||੭||

Adhikarana deshalakShaNam (8) · Śloka 8

ਦੇਸ਼ੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯੋਪਯੋਕ੍ਤੁਸ਼੍ਚੋਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨੇ| ਤਤ੍ਰ ਪੁਨਰੁਪਯੋਕ੍ਤਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਤੁਰਤ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਕਤਿਭੇਦਤਸ਼੍ਚ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਃ||੮||

ਦੇਸ਼ੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯੋਪਯੁਜ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਥਾਨਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ਥਾਨਮੇਵਮੁਪਯੋਕ੍ਤੁਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ| ਤੇਨ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਙ੍ਗੁਣਯੁਕ੍ਤੇ ਦੇਸ਼ੇ ਪੁਰੁਸੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਵਾ ਜਾਤਂ, ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਮਿਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਦੇਸ਼ੇ ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯੋਪਯੋਕ੍ਤਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਵਾ ਸ੍ਯਾਦਾਤੁਰੋ ਵਾ ਕਿਮ੍ਪ੍ਰਕਤਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਃ| ਏਤਾਵਤਾ ਹਿ ਨਾਨਾਵਿਧਵਿਸ਼ੇਸਾਵਗਤਿਰ੍ਭਵਤਿ||੮||

Adhikarana kAlalakShaNam (9) · Śloka 9

ਕਾਲਸ੍ਤੁ ਤੁਵ੍ਯਾਧ੍ਯਪੇਕ੍ਸੋ ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਸ਼੍ਚ||੯||

ਕਾਲਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯੇਨਾਨ੍ਨਪਾਨੋਪਯੋਗਯੋਗ੍ਯਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਤੁਵ੍ਯਾਧ੍ਯਪੇਕ੍ਸਤ੍ਵੇਨ ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵੇਨ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਤ੍ਵਪੇਕ੍ਸਯਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤਾਵੇਵਮਾਹਾਰਪਾਨਮਾਮ੍ਨਾਤਮਿਤ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਤੁ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਯਾਧਾਵਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਮਿਦਂ ਯੋਜ੍ਯਮਿਤਿ| ਯਥਾ ਜ੍ਵਰੇ- `ਕ੍ਸੀਰੋਚਿਤਸ੍ਯ' ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥਵਾਤੁਰਸ੍ਯਾਪਿ ਤ੍ਵਪੇਕ੍ਸਾ ਵਿਦ੍ਯਤ ਏਵ| ਤਥਾਹਿ- ਸ਼ਰਦਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜੇਪਿ ਵ੍ਯਾਧੌ ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਾਨ੍ਯਪਿ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਨਿ ਦਾਤੁਂ ਨ ਪਾਰ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਉਭਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਚ ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਃ||੯||

Adhikarana ajIrNe bhojanasya sarvadoShaprakopakatvam (10) · Śloka 10

ਅਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਯਾਪਰਿਣਤੋ ਰਸ ਉਤ੍ਤਰੇਣੋਪਸਂਸਜ੍ਯਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਪ੍ਰਕੋਪਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ||੧੦||

ਏਤਦੁਚ੍ਯਤੇ-ਅਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਤੁ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਮਨ੍ਨਤ੍ਵੇਨਾਹਾਰਸਾਰਤ੍ਵੇਨ ਚ| ਅਨ੍ਨੇ ਤ੍ਵਜੀਰ੍ਣੇ ਭੋਜਨੇਚ੍ਛਾਪਿ ਨ ਭਵਤਿ| ਆਹਾਰਸਾਰੇ ਤ੍ਵਜੀਰ੍ਣ ਉਤ੍ਤਰੇਣਾਦ੍ਯਤਨੇਨ ਰਸੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤੇ ਵਾਤਾਦੀਨਾਮੁਪਲੇਪੇਨ ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਕੋਪਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ||੧੦||

Adhikarana jIrNe bhojanasya guNAH bhojanasya kAlashca (11) · Śloka 11

ਜੀਰ੍ਣੇ ਤੁ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮ੍ਯਾਦੁਤ੍ਸਸ੍ਟੇਸੁ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਵੇਗੇਸੁ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇਸੂਦ੍ਗਾਰਹਦਯਸ੍ਰੋਤੋਮੁਖੇਸੁ ਵਿਸ਼ਦਕਰਣੇ ਲਘੁਨਿ ਸ਼ਰੀਰੇਗ੍ਨਾਵੁਦੀਰ੍ਣੇ ਜਾਤਾਯਾਂ ਬੁਭੁਕ੍ਸਾਯਾਮਭ੍ਯਵਹਤਮਨ੍ਨਮਪ੍ਰਦੂਸਯਦ੍ਦੋਸਾਨਾਯੁਰ੍ਬਲਵਰ੍ਣਾਨਭਿਵਰ੍ਦ੍ਧਯਤਿ| ਕੇਵਲਮਯਮੇਵ ਕਾਲੋ ਭੋਜਨਸ੍ਯ||੧੧||

ਜੀਰ੍ਣੇ ਤੁ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਦੋਸਾਦਿਲਕ੍ਸਣੇ ਭੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਦੋਸਾਦਿਕਮਕੋਪਯਦਾਯੁਰ੍ਬਲਾਦੀਨ੍ ਵਰ੍ਧਯਤਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍||੧੧||

Adhikarana atItakAlabhojanasya doShAH (12) · Śloka 12

ਅਤੀਤਕਾਲਂ ਪੁਨਸ੍ਤਦ੍ਵਾਤਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ ਕਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ਯਨ੍ਨਰੁਚਿਂ ਚ ਪੁਨਰੁਪਹਨ੍ਤਿ||੧੨||

ਅਤੀਤਕਾਲਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਕਾਲੇਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ|

Adhikarana AhAropayoge niyamAH (13) · Śloka 13

ਉਪਯੋਗਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਤੁ ਨਾਸ੍ਨਾਤੋ, ਨ ਦਿਗ੍ਵਾਸਾ, ਨੈਕਵਸ੍ਤ੍ਰਧਕ੍, ਨ ਮਲਿਨਵਸਨੋ, ਨਾਹੁਤ੍ਵਾ, ਨਾਜਪਿਤ੍ਵਾ, ਨਾਨਿਰੂਪ੍ਯ ਦੇਵਤਾਭ੍ਯੋ ਨ ਪਿਤਭ੍ਯੋ, ਨਾਦਤ੍ਵਾਗ੍ਰਮਨ੍ਨਮਗ੍ਨਯੇ, ਨ ਗੁਰੁਭ੍ਯੋ ਨਾਤਿਥਯੇ, ਨਾਭ੍ਯਾਗਤੇਭ੍ਯੋ, ਨ ਸ਼੍ਵਯਵਃਸ਼੍ਵਪਚੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਚਾਸ਼੍ਰਿਤੋਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਪਿ ਤਿਰਸ਼੍ਚੋਪਿ, ਸ੍ਵਪਰਿਗਹੀਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਦੇਸ਼ਕਾਲੋਪਕਰਣਯੁਕ੍ਤਃ, ਸ੍ਰਗ੍ਵੀ ਵਿਭੂਸਿਤਃ, ਸੁਗਨ੍ਧਿਰਾਰ੍ਦ੍ਰਪਾਣਿਪਾਦਃ ਸੁਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਵਦਨੋਭਿਮਤਸਹਾਯਃ ਕੇਸ਼ਮਕ੍ਸਿਕਾਦ੍ਯਨੁਪਜੁਸ੍ਟਮਨਿਨ੍ਦ੍ਯਮਨਿਨ੍ਦਨ੍ਨਨਿਨ੍ਦਿਤਮਪੁਨਰੂਸ੍ਣੀਕਤਂ, ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਮਨੁਪਦਗ੍ਧਂ, ਸੁਸਿਦ੍ਧਮਲੋਲੋ, ਨਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਨਾਵਿਦਿਤਂ, ਨਾਵਿਦਿਤਾਗਮਂ, ਨਾਤਿਸਾਯਂ, ਨਾਤਿਪ੍ਰਗੇ, ਨਾਕਾਸ਼ੇ, ਨਾਤਪੇ, ਨਾਨ੍ਧਕਾਰੇ, ਨਾਧੋ ਵਕ੍ਸਸ੍ਯ, ਨ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸ੍ਥੋ, ਨੋਨ੍ਨਮ੍ਯ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਂ, ਨ ਪਾਤ੍ਰੇ ਭਿਨ੍ਨੇ, ਨਾਸਂਵਤੇ, ਨ ਮਲਿਨੇ ਭਾਵਦੂਸਿਤੇ ਵਾ, ਨ ਚਾਸਨਸ੍ਥਿਤੇ, ਨ ਹਸ੍ਤਸ੍ਥੇ, ਨ ਹਸ੍ਤੇ, ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਃ, ਸੁਮਨਾਃ ਸ਼ੁਚਿਭਕ੍ਤਾਕ੍ਸੁਧਿਤਾਨੁਕੂਲਜਨੋਪਹਿਤਂ ਹਿਤਮਨ੍ਨਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍||੧੩||

ਨਾਸ੍ਨਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਆਹਾਰਸ੍ਯੋਪਯੋਗੇ ਨਿਯਮ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਦਿਗ੍ਵਾਸਾ ਅਗਹੀਤਵਸਨਃ| ਨ ਚੈਕਪਟਃ| ਨਾਹੁਤ੍ਵਾ ਤਿਲਘਤਾਦਿਭਿਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਪੂਰ੍ਵਮਗ੍ਨਿਮ੍| ਨ ਜਪਮਕਤ੍ਵਾ| ਨ ਦੇਵਤਾਭ੍ਯੋਨਿਰੂਪ੍ਯਾਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਤਦਾਹਾਰਂ ਨ ਚਾਗ੍ਰਂ ਪ੍ਰਥਮਮਨੁਚ੍ਛਿਸ੍ਟਸਕਲਭੋਜਨੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਤੋਕਂ ਸ੍ਤੋਕਮਗ੍ਨਯੇ ਅਦਤ੍ਵਾ| ਅਤਿਥਿਰਾਗਨ੍ਤੁਰ੍ਭੋਜਨਾਰ੍ਥੀ| ਅਭ੍ਯਾਗਤਾਸ੍ਤਦ੍ਵੇਸ਼੍ਮ ਕੇਨਚਿਤ੍ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨਾਗਤਾ ਬਾਨ੍ਧਵਾਦ੍ਯਾਃ| ਵਯਾਂਸਿ ਪਕ੍ਸਿਣਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਭੋਜਨਾਦਿਨਾ| ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ ਤਦੁਪਾਸਕਾਨ੍ ਭਤ੍ਯਬਾਨ੍ਧਵਾਦੀਨੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਸ਼੍ਰਿਤਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍| ਤਿਰਸ਼੍ਚੋ ਗਵਾਸ਼੍ਵਾਦਯਃ| ਪਰਿਗਹੀਤਾਃ ਸ੍ਵਤ੍ਵਮਾਪਾਦਿਤਾਃ| ਤਥਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੈਰਦੁਸ੍ਟੈਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਯਃ| ਭੋਜਨਮਗਰ੍ਹਿਤਂ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ| ਤਥਾ ਚਾਨਿਨ੍ਦ੍ਯਮਪਿ ਸ੍ਵਯਮਨਿਨ੍ਦਨ੍ਨਾਹਾਰੇ ਗਰ੍ਹਾਮਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚਾਨਿਨ੍ਦਿਤਮ੍| ਉਪਦਗ੍ਧਮਿਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸਂਯੋਗਾਤ੍ ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਮਵਿਦਿਤਂ ਗੁਣਾਗੁਣੈਰਵਿਜ੍ਞਾਤਸ੍ਵਰੂਪਮਵਿਦਿਤਾਗਮਮਜ੍ਞਾਤਾਗਮਂ ਨਾਤਿਸਾਯਂ ਨਾਤਿਪ੍ਰਗ ਇਤਿ ਚੇਤ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਦਿਨਾਰਮ੍ਭੇ ਦਿਨਕ੍ਸਯੇ ਚ ਭੋਜਨਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਭੀਸ੍ਟਃ| ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣਾਭਿਧਾਯੀ ਤੁ ਪ੍ਰਗੇਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕਥਂ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤ ਇਤਿ ਨ ਜਾਨੇ| ਅਥਵਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਪ੍ਰਗ ਇਤਿ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਭੋਜਨਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ| ਆਕਾਸ਼ਂ ਨਿਰਾਵਰਣੋ ਦੇਸ਼ਃ| ਉਨ੍ਨਮਯ੍ਯ ਉਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਂ ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਙ੍ਗੁਲਿਃ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀ| ਭਾਵਦੂਸਿਤਮਦੁਸ੍ਟਮਪਿ ਦੁਸ੍ਟਤਯਾ ਭਾਵਿਤਮ੍| ਭੋਕ੍ਤੁਰ੍ਨ ਹਸ੍ਤਸ੍ਥੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਗਹੀਤਮਾਹਾਰਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਕੇਵਲਂ ਹਸ੍ਤੇ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਚ ਨਾਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਸ਼ੁਚ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤੇਨ ਪਰਿਜਨੋਪਹਿਤਂ ਢੌਕਿਤਮ੍| ਹਿਤਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍||੧੩||

Adhikarana paryuShitAnnaniShedhaH apavAdashca (14) · Śloka 14

ਨ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਾਂਸੋਪਦਂਸ਼ਭਕ੍ਸ੍ਯੇਭ੍ਯਃ||੧੪||

ਮਾਂਸਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾਨ੍ਯਮਾਹਾਰਂ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਗਤਾਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਨਾਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਉਪਦਂਸ਼ਂ ਯਦਨਗ੍ਨਿਸਿਦ੍ਧਿਮਪਿ ਫਲਾਦਿ ਦਨ੍ਤੋਨੋਪਦਸ਼੍ਯਾਨ੍ਨੇਨ ਸਹ ਭੁਜ੍ਯਤੇ||੧੪||

Adhikarana nishsheShabhojananiShedhaH apavAdashca (15) · Śloka 15

ਨਾਸ਼ੇਸਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਦਧਿ-ਮਧੁ-ਸਲਿਲ-ਸਕ੍ਤੁ-ਸ਼ੁਕ੍ਤ-ਪਾਯਸੇਭ੍ਯਃ||੧੫||

ਦਧ੍ਯਾਦੀਨਿ ਚ ਨਿਃਸ਼ੋਸਾਣ੍ਯਭ੍ਯਵਹਰੇਤ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸਸ਼ੇਸਮਿਤਿ|

Adhikarana snigdhatvAdiguNayuktAhArasyaiva BojananirdeshaH Bojanakramashca (16) · Śloka 16

ਅਪਿ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਲਘੂਸ੍ਣਮਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮਨਤਿਦ੍ਰੁਤਮਜਲ੍ਪਨ੍ਨਹਸਂਸ੍ਤਨ੍ਮਨਾਃ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗਾਤ੍ਮਾਨਮ੍||੧੬||

ਤਥਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਚਾਹਾਰਮਭ੍ਯਵਹਰੇਤ੍ ਤਨ੍ਮਨਾਃ ਅਭ੍ਯਵਹ੍ਨਿਯਮਾਣੇ ਦਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਃ| ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ|

Adhikarana snigdhalaghUShNAhAraguNAH (17) · Śloka 17

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਘੂਸ੍ਣਾਨਿ ਹਿ ਵਹ੍ਨਿਮੌਦਰ੍ਯਮੁਦੀਰਯਨ੍ਤਿ ਕੋਸ੍ਠਂ ਪਰਿਸ਼ੋਧਯਨ੍ਤਿ ਧਾਤੂਨ੍ਨ ਵਿਕੁਰ੍ਵਤੇ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਜ੍ਜਰਯਨ੍ਤ੍ਯਨਿਲਮਨੁਲੋਮਯਨ੍ਤਿ||੧੭||

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦੀਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਧਾਤੂਨ੍ ਰਸਾਦੀਨ੍ ਨਿਰ੍ਮਲੀਕਰਣੇਨੋਪਬਂਹਕਤ੍ਵੇਨ ਚ ਨ ਵਿਕੁਰ੍ਵਤੇ||੧੭||

Adhikarana snigdhAhAraguNAH (18) · Śloka 18

ਤਥਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਦਢੀਕਰੋਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯੁਪਚਿਨੋਤਿ ਸ਼ਰੀਰਮਪਚਿਨੋਤਿ ਜਰਸਂ, ਬਲਮਭਿਵਰ੍ਦ੍ਧਯਤਿ, ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਸਾਦਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਯਤਿ||੧੮||

ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸੁਬੋਧਮ੍||੧੮||

Adhikarana laghvAhAraguNAH (19) · Śloka 19

ਲਘੁ ਚ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦਿਭਿਰਨ੍ਨਮਪ੍ਰਤਿਪੀਡਯਦ੍ਦੋਸਾਨਵ੍ਯਥਮਾਨਂ ਪਰਿਣਾਮਮੇਤਿ| ਵਿਪਨ੍ਨਮਪਿ ਚਾਲ੍ਪਦੋਸਂ ਭਵਤਿ||੧੯||

ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਅਸਂਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦਿਲਘੁਤ੍ਵਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਵਿਪਨ੍ਨਮਪਿ ਅਪਥ੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਪਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਦੋਸਂ ਭਵਤਿ||੧੯||

Adhikarana uShNAhAraguNAH (1) · Śloka 1

ਉਸ੍ਣਂ ਚ ਪੁਨਰ੍ਜਨਯਤਿ ਰੁਚਿਮੁਪਸ਼ੋਸਯਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਮ੍|੧|

Adhikarana vilambitAhAragrahaNe doShAH (1) · Śloka 1

ਵਿਲਮ੍ਬਿਤਂ ਤੁ ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਨ ਤਪ੍ਤਿਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਬਹੁ ਚ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸ਼ੀਤੀਭਵਤਿ ਚਾਨ੍ਨਜਾਤਂ ਵਿਸਮਪਾਕਂ ਚ ਭਵਤਿ||੧||

Adhikarana atidrutAhAragrahaNe doShAH (20) · Śloka 20

ਅਤਿਦ੍ਰੁਤਨ੍ਤੁ ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਯ ਜਲ੍ਪਤੋ ਹਸਤੋਨ੍ਯਮਨਸੋ ਵਾ ਭਵੇਦੁਤ੍ਸ੍ਨੇਹਨਮਵਸਾਦਨਂ ਭੋਜਨਸ੍ਯਾਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਾਨਂ ਗੁਣਦੋਸਵਿਭਾਵਨਞ੍ਚ||੨੦||

ਉਤ੍ਸ੍ਨੇਹਨਮਨ੍ਨਸ੍ਯਾਨ੍ਯਨਾਡੀਗਮਨਮ੍| ਭੋਜਨਸ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਪਾਕਯੋਰਵਸਾਦਃ| ਅਨ੍ਯਮਨਸ੍ਕਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਭੋਜਨਗੁਣਦੋਸਾਨ੍ ਵਿਚਾਰਯਿਤੁਂ ਨ ਸ਼੍ਕ੍ਯਤੇ||੨੦||

Adhikarana bhojanasamaye AtmasamIkShA (21) · Śloka 21

ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗਾਤ੍ਮਾਨਮਿਤਿ, ਮਮੇਦਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਦਮਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵੇਕ੍ਸੇਤ੍||੨੧||

ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗਾਤ੍ਮਾਨਮਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯਾਕਰੋਤਿ| ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯ ਇਦਂ ਵਾ ਤਦਾਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਦਮਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਤਿ||੨੧||

Adhikarana sAtmyAsAtmyalakShaNam (22) · Śloka 22

ਤਤ੍ਰ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਨਾਮ ਸਹਾਤ੍ਮਨਾ ਭਵਤ੍ਯਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਤਦੌਚਿਤ੍ਯਾਦੁਪਸ਼ੇਤ ਇਤ੍ਯੇਕੇ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਿਪਰੀਤਮਪਸ਼ਯਾਦਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮ੍||੨੨||

ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਜ੍ਜਨ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਭਤਿ ਸਹਾਤ੍ਮਨਾਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਤਚ੍ਚ ਸ਼ਰੀਰੇ ਔਚਿਤ੍ਯਾਦਭ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਵਾਦੁਪਸ਼ੇਤੇ ਸੁਖਾਵਹਂ ਭਵਤਿ ਏਤਦੇਵ ਚ ਲੋਕੇ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਤੇ| ਯਜ੍ਜਨ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਭਤ੍ਯਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਸੁਖਾਵਹਂ ਚ| ਸ੍ਵਲ੍ਪਕਾਲਾਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮੇਵ| ਏਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਮਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮ੍||੨੨||

Adhikarana matAntareNa sAtmyAsAtmyalakShaNam (23) · Śloka 23

ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਕਤਿਵਯੋਦੇਸ਼ਰ੍ਤੁਦੋਸਵ੍ਯਾਧਿਵਸ਼ੇਨ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਬਹੁਵਿਧਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਤੇ ਹ੍ਯਪਸ਼ਯਮਾਤ੍ਰਮਙ੍ਗੀਕਤ੍ਯ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਮਪ੍ਯੁਪਚਾਰੇਣ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਚਕ੍ਸਤੇ| ਤੁਲ੍ਯਗੁਣਂ ਚਾਨੁਪਸ਼ਯਾਦਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮ੍||੨੩||

ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦਿਭੇਦੇਨ ਸੁਖਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮਾਤ੍ਰਹੇਤੁਂ ਬਹੁਵਿਧਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਤੇ ਚ ਜਨ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਭਤ੍ਯਭ੍ਯਸ੍ਤਮਨਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਤਿਦੇਸ਼ਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸਂਵਰ੍ਦ੍ਧਕਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣੇਭ੍ਯੋ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਮਪਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸੁਖਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਚਕ੍ਸਤੇ| ਤੇਸਾਞ੍ਚ ਸਦਸ਼ਗੁਣਮਪਿ ਸ਼ਰੀਰੇਣਾਹਾਰਜਾਤਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਸੁਖਾਵਹਤ੍ਵਾਦਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮ੍||੨੩||

Adhikarana sAtmyasya traividhyam (24) · Śloka 24

ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਵਰਾਵਰਮਧ੍ਯਵਿਭਾਗੇਨ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਰਸਂ ਪ੍ਰਵਰਮੇਕਰਸਮਵਰਂ, ਮਧ੍ਯਨ੍ਤੁ ਮਧ੍ਯਮੇਵ||੨੪||

ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰਂ ਤ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੨੪||

Adhikarana sAtmyAnAmupayogavyavasthA (25) · Śloka 25

ਤੇਸੁ ਪ੍ਰਵਰਂ ਸਮਦੋਸਸ੍ਯੋਪਦਿਸ਼ਨ੍ਤੀਤਿ| ਇਤਰੇਸਾਮਪਿ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਪਿ ਚਾਹਿਤਂ ਪਾਦੇਨ (ਪਾਦਾਂਸ਼ੇਨ) ਵਾ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਕ੍||੨੫||

ਤੇਸੁ ਚ ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਵਰਂ ਸਰ੍ਵਰਸਂ ਸਮਦੋਸਪ੍ਰਕਤੇਃ ਸੁਖਾਵਹਤ੍ਵੇਨੋਪਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ| ਇਤਰੇਸਾਂ ਚ ਵਿਸਮਦੋਸਪ੍ਰਕਤੀਨਾਮਪਿ ਕ੍ਰਮਾਦਭ੍ਯਾਸੇਨ ਸਰ੍ਵਰਸਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਗੁਣੈਃ ਸਾਦਸ਼੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨ ਬਲਾਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਮਧ੍ਯਮਵਰਂ ਚ ਵਿਸਮਦੋਸ- ਪ੍ਰਕਤੀਨਾਮਵਰਮੇਵੇਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਯਥਾਯਥਮੁਪਸ਼ਯਾਤ੍||੨੫||

Adhikarana hitahitAhAralakShaNantayoH shIlanaparihAropadeshashca (26) · Śloka 26

ਤਤ੍ਰ ਯਦਾਹਾਰਜਾਤਂ ਸਮਧਾਤੂਨਨੁਵਰ੍ਤਯਤਿ ਵਿਸਮਾਂਸ਼੍ਚ ਸਮੀਕਰੋਤਿ ਤਤ੍ਸਮਾਸਤੋ ਹਿਤਮ੍| ਵਿਪਰੀਤਮਹਿਤਮ੍| ਤਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾਯੋਗਾਦਿਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾਦਨਿਯਤਮਪਿ ਯਥੋਪਦੇਸ਼ਂ ਯਥਾਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍ ਪਰਿਹਰੇਚ੍ਚ||੨੬||

ਪੂਰ੍ਵ (ਅ੦ਸਂ੦ਸੂ੦-੯) ਚ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਹਿਤਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤ੍ਯਜੇਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਤਸ੍ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਹਿਤਾਹਿਤਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਚ੍ਚ ਹਿਤਾਹਿਤਂ ਮਾਤ੍ਰਾਸਂਯੋਗਾਦੀਨਾਂ ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾਦਨਿਯਤਸ੍ਵਰੂਪਮਪਿ ਯਥੋਪਦੇਸ਼ਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਪਦੇਸ਼ਤਨ੍ਤ੍ਰਤਯਾ ਯਥਾਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਬਹੁਤ੍ਵਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਯਦ੍ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਤਦ੍ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯੇਨ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍ ਪਰਿਹਰੇਚ੍ਚ| ਹਿਤਂ ਸ਼ੀਲਯੇਦਭ੍ਯਸੇਦਹਿਤਂ ਚ ਪਰਿਹਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੬||

Adhikarana samashanAdiparihAravidhisteShAM lakShaNa~jca (27) · Śloka 27

ਤਥਾ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਸਮਸ਼ਨਮਧ੍ਯਸ਼ਨਮਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਨਂ ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਮੇਕਤ੍ਰ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸਮਸ਼ਨਮ੍| ਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯੋਪਰਿਭੁਕ੍ਤਮਧ੍ਯਸ਼ਨਮ੍| ਅਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਨਂ ਪੁਨਃ ਪਥਗੇਵੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਤੀਤਕਾਲਨ੍ਤੁ ਭੁਕ੍ਤਂ ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਮਿਤਿ||੨੭||

ਸਮਸ਼ਨਾਦੀਂਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਪਰਿਹਰੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪਥ੍ਯਮਪਥ੍ਯਂ ਚ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤਂ ਸਮਸ਼ਨਮ੍| ਯਥੋਚਿਤਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਯਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਤਦਧ੍ਯਸ਼ਨਮ੍| ਅਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਨਮਗ੍ਰਤੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਯਥੋਚਿਤਭੋਜਨਕਾਲੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਵਾ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਮ੍||੨੭||

Adhikarana bhojanasyopakalpanAprakAraH (28) · Śloka 28

ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਤੁ ਪੇਯਾਯੂਸਰਸਾਨ੍ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਰਾਜਤੇਸੁ ਪਾਤ੍ਰੇਸੁ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਾਨਤ੍ਯੁਸ੍ਣਞ੍ਚ ਪਯਃ ਸੌਵਰ੍ਣੇਸੁ| ਖਲਖਟ੍ਵਰਕਾਮ੍ਬਲਿਕਾਨ੍ ਕਾਂਸ੍ਯੇਸੁ| ਰਾਗਸਾਡਵਸਟ੍ਟਕਾਨ੍ ਵਜ੍ਰਵੈਡੂਰ੍ਯਵਿਚਿਤ੍ਰੇਸੁ| ਘਤਮਾਯਸੇ| ਪਯਃ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਤਾਮ੍ਰਮਯੇ| ਪਾਨੀਯਂ ਪਾਨਿਕਾਨਿ ਚ ਮਦ੍ਧੇਮਸ੍ਫਟਿਕਕਾਚਮਯੇਸੁ| ਓਦਨਂ ਚ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਮਨੋਰਮੇ ਸ੍ਥਾਨੇ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਹਿ ਵਰ੍ਣਗਨ੍ਧਰਸਾਨ੍ਯਤ੍ਵਾਦਹਿਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍||੨੮||

ਅਨ੍ਯਤ੍ਸੁਬੋਧਮ੍| ਕਟ੍ਵਰੋ ਨਾਮ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲੋਪਦੇਹਵ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸਟ੍ਟਕਨਾਮਾ ਰਾਗਸਾਡਵਸਦਸ਼ੋ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ|| ੨੮||

Adhikarana bhojanapAtre bhakShyAdInAM sthAnam (1) · Śloka 1

ਅਪਿ ਚ - ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਭਕ੍ਸ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਸਵ੍ਯੇ ਪੇਯਂ ਲੇਹ੍ਯਂ ਮੁਖੋਦ੍ਘਰ੍ਸਣਪਿਣ੍ਡੀਂ ਚ| ਮਧ੍ਯੇ ਭੋਜ੍ਯਮਿਤਿ||੧||

Adhikarana avasthAvashAdbhojane pUrvaM dravAdInAmupayogaH (29) · Śloka 29

ਯਥਾਗ੍ਨਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਦ੍ਰਵਮੁਪਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਵਾਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਤੁ ਗੁਰੁਸ੍ਵਾਦੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ||੨੯||

ਅਗ੍ਨਿਬਲਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਚ ਦ੍ਰਵਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਵਾ ਪ੍ਰਥਮਮਦ੍ਯਾਤ੍| ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮਾਹਾਰਂ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵਾਦ੍ਯਾਤ੍|| ੨੯||

Adhikarana bhojanasya madhyAntayorupayojyarasAdi (30) · Śloka 30

ਮਧ੍ਯੇਮ੍ਲਲਵਣਮਨ੍ਤੇ ਰੂਕ੍ਸਂ ਦ੍ਰਵਮਿਤਰਰਸਯੁਕ੍ਤਞ੍ਚ|੩੦|

Adhikarana mandAgnestvAdau dravoShNAhAraH (30) · Śloka 30

ਤਤ੍ਰ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰ੍ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣੇਨ ਸਮੁਤ੍ਤੇਜਿਤੋਸ੍ਮਣੋਨ੍ਯਦੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਾਕਮੇਤਿ||੩੦||

ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਮੇਵਾਦੌ ਭੁਞ੍ਜੀਤ|| ੩੦||

Adhikarana anupAne salilasya shreShThatA (31) · Śloka 31

ਅਨੁਪਾਨੇ ਤੁ ਸਲਿਲਮੇਵ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਸਰ੍ਵਰਸਯੋਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਜ੍ਜੀਵਨਾਦਿਗੁਣਯੋਗਾਚ੍ਚ||੩੧||

ਅਨੁਪਾਨੇ ਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਪਾਨੇ ਜਲਮੇਵ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਸਰ੍ਵਰਸਜਨਕਸ਼ਕ੍ਤੇਃ ਸਰ੍ਵਗੁਣਤ੍ਵਾਦ੍ਭੋਜਨਰਸਾਵਿਰੋਧਾਚ੍ਛਰੀਰਵਦ੍ਧਿਕਰਮ੍|| ੩੧||

Adhikarana dravyAdivisheSheNAnupAnavisheShavarNanam (32) · Śloka 32

ਤਚ੍ਛੀਤਂ ਦਧਿਮਧੁਯਵਗੋਧੂਮਮਦ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਚ ਵਿਦਾਹਿਸੁ ਸ਼ਰਦ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਯੋਸ਼੍ਚ| ਉਸ੍ਣਂ ਪਿਸ੍ਟਮਯੇਸ੍ਵਨ੍ਯੇਸੁ ਚ ਦੁਰ੍ਜਰੇਸੁ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਚ| ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਚੇਕ੍ਸੇਤ| ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਯੋਃਤਥੈਵੋਪਸਾਧ੍ਵਭਾਸ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀਵ੍ਯਾਯਾਮਕ੍ਲਾਨ੍ਤਬਾਲਵਦ੍ਧੇਸੁ| ਮਾਂਸਰਸਃ ਸ਼ੋਸਾਦਿਸੁ| ਵਾਤੇ ਤ੍ਵਮ੍ਲਾਨਿ ਚ| ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦਕਮ੍| ਤ੍ਰਿਫਲੋਦਕਨ੍ਤੁ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸਿਗਲਰੋਗੇਸੁ| ਮਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵਾ ਦਧ੍ਨਿ ਕੂਚਿਕਾਕੀਲਾਟਯੋਸ਼੍ਚ| ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਮਸ੍ਤੁ ਤਕ੍ਰਂ ਵਾ ਸ਼ਾਕਾਵਰਾਨ੍ਨੇਸੁ| ਮਦ੍ਯਂ ਮਾਂਸੇਸੁ| ਫਲਾਮ੍ਲਮਮ੍ਬੁ ਵਾਸਵਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਵਿਭਜ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਮਧ੍ਵਾਸਵਾਨ੍ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੇਸੁ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨ੍ ਤ੍ਰਿਫਲਾਸਵਾਨ੍ ਵਨ੍ਯੇਸੁ| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਫਲਾਸਵਾਨ੍ ਵਿਸ੍ਕਿਰੇਸੁ| ਅਰ੍ਕਸ਼ੇਲੁਸ਼ਿਰੀਸਕਪਿਤ੍ਥਾਸਵਾਨ੍ ਬਿਲੇਸ਼ਯੇਸੁ, ਦਿਗ੍ਧਹਤੇਸੁ ਚ| ਅਮ੍ਲਫਲਾਸਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਸਹੇਸੁ| ਕਾਸ਼ੇਕ੍ਸੁਪਦ੍ਮਬੀਜਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਕਸ਼ੇਰੁਕਮਦ੍ਵੀਕਾਖਦਿਰਾਸਵਾਨ੍ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਸ਼ੀਤਮੁਦਕਮੁਦਸ਼੍ਵਿਦ੍ਵਾ ਮਹਾਮਗੇਸ੍ਵੌਦਕੇਸੁ ਚ| ਸੁਰਾਂ ਪ੍ਰਤੁਦੇਸੁ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰਮਾਰ੍ਤੇਸੁ ਕਸ਼ੇਸੁ ਚ| ਮਧੂਦਕਂ ਸ੍ਥੂਲੇਸੁ| ਮਦ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਮਾਂਸਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਸ੍ਵਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਸੁ||੩੨||

ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਚੇਕ੍ਸੇਤ ਇਤ੍ਯੇਤਾਵਤੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਸ਼ੀਤਸ੍ਯੋਸ੍ਣਸ੍ਯ ਚ ਪਾਨੀਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤੇਃ ਸ੍ਵਵਿਸਯੇਨੁਪਾਨਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਯੋਰੁਪਵਾਸਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਦਿਸੁ ਚ| ਮਾਂਸਰਸਃ ਸ਼ੋਸਾਦਿਸੁ ਅਤਿਲਙ੍ਘਨੋਕ੍ਤੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ| ਵਾਤੇ ਤੁ ਵਦ੍ਧੇ ਅਨੁਪਾਨਮਮ੍ਲਾਨਿ ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦੀਨਿ ਚਕਾਰਾਨ੍ਮਾਂਸਰਸੋਪਿ| ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦਕਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਥਿਤਂ ਜਲਮ੍| ਅਕ੍ਸਿਰੋਗੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਗਲਰੋਗੇਸੁ ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਤ੍ਰਿਫਲੋਦਕਮ੍| ਦਧ੍ਨਿ ਸ਼ੀਤੋਦਕਮਨੁਪਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ- ਮਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵੇਤਿ| ਦਧ੍ਨ ਉਭਯਾਨੁਪਾਨਸਮੁਚ੍ਚਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮੇਵਕਾਰਕਰਣਮ੍| ਤੇਨ ਸ਼ੀਤੋਦਕਂ ਵਾ ਮਸ੍ਤੁ ਵਾ ਦਧ੍ਯਨੁਪਾਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ਕੂਚਿਕਾਕੀਲਾਟਯੋਸ਼੍ਚ ਮਸ੍ਤ੍ਵੇਵ| ਅਵਰਾਨ੍ਨਂ ਵਿਦਲਸਸ੍ਯਾਨ੍ਨਮ੍| ਅਰ੍ਕਾਦ੍ਯਾਸਵਾਨ੍ ਬਿਲੇਸ਼ਯੇਸੁ| ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਨ੍ਯੇਸੁ ਚ ਵਿਸਦਿਗ੍ਧਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਹਤੇਸੁ ਚ ਮਧੂਦਕਂ ਸ੍ਥੂਲੇਸ੍ਵੇਵ|| ੩੨||

Adhikarana anupAnalakShaNam (33) · Śloka 33

ਅਪਿ ਚ - ਸਮਾਸੇਨਾਨ੍ਨਵਿਪਰੀਤਮਵਿਰੋਧਿ ਚ||੩੩||

ਸਮਾਸਤਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਤ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤਂ ਯਦ੍ ਦ੍ਰਵਂ ਤਦਨੁਪਾਨਾਯ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਯਦਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨ੍ਨਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਸਦਸ਼ਾਨਾਮਸਦਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾ ਗੁਣਾਨਾਮੁਭਯਤ੍ਰਾਪਿ ਬਲਵਤਾਂ ਸਤਾਂ ਵਿਰੋਧ ਉਕ੍ਤਃ|| ੩੩||

Adhikarana anupAnaguNAH (34) · Śloka 34

ਅਨੁਪਾਨਂ ਖਲੁ ਤਰ੍ਪਯਤਿ ਪ੍ਰੀਣਯਤ੍ਯੂਰ੍ਜਯਤਿ ਬਂਹਯਤਿ ਦੇਹਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਿਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਤਿ ਭੁਕ੍ਤਮਵਸਾਦਯਤ੍ਯਨ੍ਨਸਙ੍ਘਾਤਂ ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਮਾਰ੍ਦਵਮਾਪਾਦਯਤਿ ਕ੍ਲੇਦਯਤਿ ਸੁਖਪਰਿਣਾਮਿਤਾਮਾਸ਼ੁਵ੍ਯਵਾਯਿਤਾਂ ਚਾਹਾਰਸ੍ਯੋਪਜਨਯਤਿ||੩੪||

ਤਰ੍ਪਣਤ੍ਵਾਦਯੋਨੁਪਾਨਗੁਣਾਃ|| ੩੪||

Adhikarana anupAnavarjyAH (35) · Śloka 35

ਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਗਦਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪ੍ਰਸੇਕਹਿਧ੍ਮਾਸ੍ਵਰਭੇਦੋਰਃਕ੍ਸਤਿਭਿਰ੍ਗੀਤਭਾਸ੍ਯਪ੍ਰਸਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ| ਤੇਸਾਂ ਹਿ ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯਮੁਰਃਕਣ੍ਠਸ੍ਥਿਤਮਾਹਾਰਜਂ ਸ੍ਨੇਹਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤਦਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਸਾਦਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦੀਨਾਮਯਾਨ੍ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍||੩੫||

ਜਤ੍ਰੁਣ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਕ੍ਸਕਸਨ੍ਧੇਰੁਪਰਿ ਯਸ੍ਯ ਰੋਗਸ੍ਤੇਨ ਸ਼੍ਵਾਸਾਦਿਮਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਮਨੁਪਾਨਂ ਨ ਸੇਵ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਦੇਤਦਨੁਪਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਂ ਤਜ੍ਜਲਮੇਵ| ਕਾਸਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਸੀਰਾਦ੍ਯਨੁਪਾਨਵਿਧਾਨਾਤ੍| ਵਯਂ ਤੁ ਮਨ੍ਯਾਮਹੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ| ਕਾਸਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨਾਮਪਵਾਦਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ| ਤੇਸਾਂ ਹ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਗਦਾਦੀਨਾਂ ਤਦਨੁਪਾਨਂ ਯਥੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਦੀਨ੍ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਏਵਂ ਹੇਤੁਕਾਨਾਮਨ੍ਯੇਸਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍|

Adhikarana pAnAnantaraM niShiddhAni varjanIyAni ca (36) · Śloka 36

ਪੀਤ੍ਵਾ ਚ ਭਾਸ੍ਯਗੇਯਾਧ੍ਵਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਨ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਪਾਨਂ ਚ ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨ ਦੇਹਮੇਹਕਣ੍ਠਾਕ੍ਸਿਰੋਗਵ੍ਰਣਿਨ ਇਤਿ||੩੬||

ਬਹੁ ਚ ਪਾਨਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਭਾਸ੍ਯਾਦੀਨ੍ਨ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਦੇਹਾਦਿਨਾ ਸਤਾ ਪਾਨਂ ਨੈਵ ਸੇਵ੍ਯਮ੍|| ੩੬||

Adhikarana bhojanAnantaravidhiH dravottarabhojanasya visheShashca (37) · Śloka 37

ਤਤਃ ਪਾਣਿਗਤਮਨ੍ਨਮਨ੍ਯੇਨਾਪਨੀਯ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਞ੍ਚ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ੋਧਨੇਨ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਲੇਪਗਨ੍ਧਸ੍ਨੇਹਾਪਨੋਦਮਾਚਾਨ੍ਤੋਙ੍ਗੁਲ੍ਯਗ੍ਰਗਲਿਤਾਮ੍ਬੁਪਰਿਸਿਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਸ੍ਤਾਮ੍ਬੂਲਾ-ਦਿਕਤਵਦਨਵੈਸ਼ਦ੍ਯੋ ਧੂਮਪਾਨਾਦਿਹਤੋਰ੍ਧ੍ਵਕਫਵੇਗਃ ਪਦਸ਼ਤਮਾਤ੍ਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਸਂਵਿਸ਼ੇਤ੍| ਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰਭੋਜਨਸ੍ਤੁ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਨਾਤਿਸੇਵੇਤ||੩੭||

ਪਾਣਿਗਤਂ ਹਸ੍ਤਲਗ੍ਨਮਨ੍ਨਂ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕੇਣਾਨ੍ਯੇਨਾਪਨੀਯ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧੌ (ਅ੦ਸਂ੦ਸੂ੦-੩੪) ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਦਨ੍ਤਸ਼ੋਧਨੇਨਾਪਨੀਯਾਚਾਮੇਤ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਕਫਵੇਗੋਨ੍ਨਪੀਡਯਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਸ਼ਿਰਃਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ| ਬਹੁਦ੍ਰਵ ਆਹਾਰੋ ਯੇਨ ਭੁਕ੍ਤਸ੍ਤੇਨ ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਨਾਸ਼੍ਰਯਣੀਯਾ| ਅਥਵਾ ਦ੍ਰਵਮੁਤ੍ਤਰਭੋਜਨਮਨ੍ਤਭੋਜਨਂ ਯਸ੍ਯੇਤਿ ਵਿਗ੍ਰਹਃ|| ੩੭||

Adhikarana bhuktavataH niShiddhAni (38) · Śloka 38

ਯਾਨਪ੍ਲਵਨਵਾਹਨਾਗ੍ਨ੍ਯਾਤਪਾਂਸ਼੍ਚ ਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਆਹਾਰਪਰਿਣਾਮਕਰਾ ਭਾਵਾਃ ਤੇਸਾਂ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਚ ਆਹਾਰਪਰਿਣਾਮਕਰਾਃ ਪੁਨਰਿਮੇ ਭਾਵਾਃ| ਤਦ੍ਯਥਾ ਊਸ੍ਮਾ, ਵਾਯੁਃ, ਸ੍ਨੇਹਃ, ਕ੍ਲੇਦਃ, ਕਾਲਃ ਸਮਯੋਗਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰੋਸ੍ਮਾ ਪਚਤਿ, ਵਾਯੁਰਪਕਰ੍ਸਤਿ, ਸ੍ਨੇਹੋ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਜਨਯਤਿ, ਕ੍ਲੇਦਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਮਾਪਾਦਯਤਿ, ਕਾਲਃ ਸਰ੍ਵਵਪੁਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਤਿ| ਸਮਯੋਗਸ੍ਤ੍ਵੇਸਾਮਨ੍ਨਪਰਿਣਾਮਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਰਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ||੩੮||

ਊਸ੍ਮਾਦਯ ਆਹਾਰਪਰਿਣਾਮਕਰਾਃ- ਊਸ੍ਮਾਗ੍ਨਿਃ ਪਚਤਿ| ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਮਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਾਕਾਯਾਪਕਰ੍ਸਤਿ| ਕ੍ਲੇਦੋਨ੍ਨਸਙ੍ਘਾਤਂ ਸ਼੍ਲਥਯਤਿ| ਸ੍ਨੇਹੋਨ੍ਨਸ੍ਯ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਨਾਸ਼ਯਤਿ| ਕਾਲਃ ਪਰਿਣਾਮਮਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਪੁਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਤਿ| ਤੇਸਾਞ੍ਚ ਕ੍ਲੇਦਾਦੀਨਾਂ ਸਮਯੋਗਃ ਅਹੀਨਾਤਿਮਾਤ੍ਰਤ੍ਵਮਨ੍ਨਪਰਿਣਾਮੋਦ੍ਭਵਾਨਾਂ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਾਨਾਂ ਸਮਤ੍ਵਕਰਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ|| ੩੮||

Adhikarana samayogasya kAraNAni (39) · Śloka 39

ਸਮਯੋਗਸ੍ਯ ਤੁ ਪੁਨਃ ਕਾਰਾਣਾਨ੍ਯੁਚਿਤੋ ਹਿਤਸ਼੍ਚ ਦੇਹਸਂਸ੍ਕਾਰੋਭ੍ਯਵਹਾਰਚੇਸ੍ਟਾ ਸ਼ਯਨਂ ਸੌਮਨਸ੍ਯਞ੍ਚ||੩੯||

ਕਥਮੇਤੇਸਾਂ ਕ੍ਲੇਦਾਦੀਨਾਂ ਸਮਯੋਗੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ- ਉਚਿਤੋਭ੍ਯਸ੍ਤਃ ਹਿਤਸ਼੍ਚ ਪਥ੍ਯਸ਼੍ਚਾਹਾਰਾਦਿਕਤੋ ਦੇਹਸਂਸ੍ਕਾਰਃ ਏਵਮਭ੍ਯਵਹਾਰਾਦਯੋਪਿ ਸੁਮਨਸ੍ਤ੍ਵਞ੍ਚ|| ੩੯||

Adhikarana pariNamata AhAraguNAH (40) · Śloka 40

ਪਰਿਣਮਤਸ੍ਤ੍ਵਾਹਾਰਸ੍ਯ ਗੁਣਾਃ ਸ਼ਰੀਰਗੁਣਭਾਵਮਾਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਥਾਸ੍ਵਮਵਿਰੁਦ੍ਧਾਃ||੪੦||

ਏਸਾਂ ਕ੍ਲੇਦਾਦੀਨਾਂ ਸਮਯੋਗੇਨਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਮਾਤ੍ ਕਿਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਪਰਿਣਮਤਃ ਪਰਿਣਤਿਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਗਚ੍ਛਤੋ ਗੁਣਾ ਗੁਰੁਤ੍ਵਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਦਯਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੈਃ ਗੁਰੁਤ੍ਵਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰੇਕਤ੍ਵਮਾਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਥਵਾ ਗੁਣਸ਼ਬ੍ਦੋ ਭਾਗਪਰ੍ਯਾਯ ਏਵ ਗਹ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾ ਰਜ੍ਜੁਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯਥਾ| ਜਗਤਃ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਚ੍ਛਰੀਰਸ੍ਯਾਪਿ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਵਦ੍ਧਿਃ ਸਮਾਨੈਃ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਇਤ੍ਯਨੇਨ (ਅ੦ਸਂ੦ਸੂ੦-੧) ਨ੍ਯਾਯੇਨ ਪਰਿਣਤਾਹਾਰਗੁਣੈਃ ਸਦਸ਼ੇਸੁ ਸ਼ਰੀਰਗੁਣੇਸੁ ਵਦ੍ਧਿਰਿਤਿ ਯਥਾਸ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ|| ੪੦||

Adhikarana viruddhAhAradoShaH (41) · Śloka 41

ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸ੍ਤੁ ਵਿਹਤਾਸ਼੍ਚ ਵਿਰੋਧਿਭਿਰ੍ਵਿਹਨ੍ਯੁਃ ਸ਼ਰੀਰਮਿਤਿ||੪੧||

ਸ਼ਰੀਰਗੁਣੈਰਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸ੍ਤ੍ਵਾਹਾਰਗੁਣਾਃ ਸ੍ਵਭਾਵਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਹਾਰਗੁਣੈਸ਼੍ਚ ਵਿਹਿਤਾਹਾਰਗੁਣਾਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਿਹਨ੍ਯੁਰਿਤਿ||੪੧||

Adhikarana bhuktavatA abhyojyAnyatyarthAkAMkShAyAM mAtrayA bhojyAni ca (42) · Śloka 42

ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਔਕੁਲਾਭ੍ਯੋਸਪਥੁਕਾਨ੍ ਸੁਪਿਸ੍ਟਕਤਤਣ੍ਡੁਲਾਨ੍| ਨ ਜਾਤੁ ਭੁਕ੍ਤਵਾਨਦ੍ਯਾਨ੍ਮਾਤ੍ਰਯਾਦ੍ਯਾਤ੍ਸੁਕਾਂਕ੍ਸਿਤਃ||੪੨||

ਔਕੁਲਂ ਕਾਣ੍ਡਸ੍ਥਾਨ੍ਯਪਕ੍ਵਾਨਿ ਭਸ੍ਟਾਨਿ ਸਸ੍ਯਾਨਿ, ਅਭ੍ਯੋਸਸ੍ਤਦ੍ਵਿਧਾ ਏਵ ਯਵਾਃ| ਪਥੁਕਾਃ ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗੋਕ੍ਤਾਃ (ਅ੦ਸਂ੦ਸੂ੦-੭), ਏਤਾਨ੍ ਸ਼ਾਲਿਪਿਸ੍ਟਕਤਾਂਸ਼੍ਚ ਤਣ੍ਡੁਲਾਂਸ਼੍ਚ ਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਾਕਾਂਕ੍ਸਾਯਾਂ ਤੁ ਮਾਤ੍ਰਯਾਦ੍ਯਾਤ੍ ਅਤਿਸ੍ਤੋਕ- ਮਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੨||

Adhikarana tyAjyaM bhojanam (43) · Śloka 43

ਸ਼ਾਕਾਵਰਾਨ੍ਨਕਟ੍ਵਮ੍ਲਕਸਾਯਲਵਣੋਤ੍ਕਟਮ੍| ਤ੍ਯਜੇਦੇਕਰਸਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਚ ਭੋਜਨਮ੍||੪੩||

ਸ਼ਾਕਭੂਯਿਸ੍ਠਮੇਕਰਸਾਦਿਕਂ ਚ ਭੋਜਨਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੪੩||

Adhikarana sAtatyenAshIlanIyAni (44) · Śloka 44

ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਯਨ੍ਨਿਦਾਨਾਦੌ ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍| ਅਤ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਵਿਦਾਹਿ ਗੁਰੁ ਰੂਕ੍ਸਣਮ੍| ਕਿਲਾਟਦਧਿਕੂਚੀਕਾਮਤ੍ਸ੍ਯਸ਼ੁਸ੍ਕਾਮਮੂਲਕਮ੍| ਕ੍ਸਾਰਪਿਸ੍ਟਵਿਰੂਢਾਦ੍ਯਂ ਤਤ੍ਸਮਸ੍ਤਂ ਨ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍||੪੪||

ਤਥਾ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨਾਦੌ ਰੋਗਹੇਤੁਵਕ੍ਤਵ੍ਯਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਰੋਗਾਣਾਂ ਯਤ੍ਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਯਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਸਾਤਤ੍ਯੇਨ ਨਾਭ੍ਯਸੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਞ੍ਚ ਨ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍||੪੪||

Adhikarana nityaM shIlanIyAni (45) · Śloka 45

ਸ਼ੀਲਯੇਚ੍ਛਾਲਿਗੋਧੂਮਯਵਸਸ੍ਟਿਕਜਾਙ੍ਗਲਮ੍| ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਜੀਵਨ੍ਤੀਬਾਲਮੂਲਕਵਾਸ੍ਤੁਕਮ੍| ਪਥ੍ਯਾਮਲਕਮਦ੍ਵੀਕਾਪਤੋਲੀਮੁਦ੍ਗਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ| ਘਤਦਿਵ੍ਯੋਦਕਕ੍ਸੀਰਕ੍ਸੌਦ੍ਰਦਾਡਿਮਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਭ੍ਯਾਂ ਨਿਸ਼ਿ ਨੇਤ੍ਰਬਲਾਯ ਚ| ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਾਨੁਵਤ੍ਤਿਕਦ੍ਯਚ੍ਚ ਰੋਗੋਚ੍ਛੇਦਕਰਞ੍ਚ ਯਤ੍||੪੫||

ਸ਼ਾਲਿਗੋਧੂਮਾਦੀਂਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਲਯੇਦਭ੍ਯਸੇਤ੍| ਨੇਤ੍ਰਬਲੇਚ੍ਛੁਸ਼੍ਚ ਮਾਕ੍ਸਿਕਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਮਿਸ਼੍ਰਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍|ਤਥੇਦਮਪਿ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍ ਯਦਾਹਾਰਵਿਹਾਰਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮਨੁਵਰ੍ਤ੍ਤਯਤ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਚ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਪਸ਼ਮਂ ਕਰੋਤੀਤਿ||੪੫||

Adhikarana svabhAvAdiviparItAni varjyAni (46) · Śloka 46

ਸ੍ਵਭਾਵਮਾਤ੍ਰਾਯੋਗਾਦਿਪਰਸ੍ਪਰਵਿਪਰ੍ਯਯੈਃ| ਭੋਜਨਾਨਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਾਨਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੪੬||

ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨੋਚ੍ਯਤੇ-ਸ੍ਵਭਾਵਮਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍||੪੬||

Adhikarana dhAtusAmyAnuvRuttau dhAtuvaiShamyAnuvRuttau ca hetuH (47) · Śloka 47

ਤ੍ਯਗਾਦ੍ਵਿਸਮਹੇਤੂਨਾਂ ਸਮਾਨਾਂ ਚੋਪਸੇਵਨਾਤ੍| ਵਿਸਮਾ ਨਾਨੁਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਧਾਤਵਃ ਸਮਾਃ||੪੭||

ਵਿਸਮਾਣਾਂ ਦੋਸਧਾਤੁਵੈਸਮ੍ਯਹੇਤੂਨਾਂ ਅਸਮਯੋਗਸ੍ਥਿਤਾਨਾਮਾਹਾਰਦੇਸ਼ਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਯਾਗਾਦ੍ਵਿਸਮਾ ਧਾਤਵਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਨਾਨੁਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਸਮਾਨਾਞ੍ਚ ਯਥੋਚਿਤਹਿਤਾਨਾਂ ਸਂਸੇਵਨਾਦ੍ਧਾਤਵਃ ਸਮਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਸ੍ਵਕਾਰਣਸਾਮਗ੍ਰੀ- ਵਿਰਹਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਨਾਸ਼ਃ, ਤਥਾ ਕਾਰਣਸਾਮਗ੍ਰੀਸਨ੍ਨਿਧਾਨੇਵਸ਼੍ਯਂ ਜਨ੍ਮੇਤਿ||੪੭||

Adhikarana kukShAvannapAnapUraNakramaH apavAdashca (48) · Śloka 48

ਅਨ੍ਨੇਨ ਕੁਕ੍ਸੇਰ੍ਦ੍ਵਾਵਂਸ਼ੌ ਪਾਨੇਨੈਕਂ ਪ੍ਰਪੂਰਯੇਤ੍| ਆਸ਼੍ਰਯਂ ਪਵਨਾਦੀਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥਮਵਸ਼ੇਸਯੇਤ੍| ਮਨ੍ਦਾਨਲਬਲਾਰੋਗ੍ਯਨਪੇਸ਼੍ਵਰਸੁਖਾਤ੍ਮਸੁ| ਯੋਜ੍ਯਃ ਕ੍ਰਮੋਯਂ ਸਤਤਂ ਨਾਵਸ਼੍ਯਮਿਤਰੇਸੁ ਚ||੪੮||

ਅਨ੍ਨੇਨ ਕੁਕ੍ਸੇਰ੍ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਪੂਰਯੇਤ੍| ਤਤੀਯਂ ਭਾਗਂ ਪਾਨੇਨ ਪੂਰਯੇਤ੍| ਦੋਸਾਣਾਮਾਸ਼੍ਰਯਂ ਸਞ੍ਚਰਣਸ੍ਥਾਨਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਭਾਗਮਵਸ਼ੇਸਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਅਨ੍ਨਪਾਨਪੂਰਿਤੇ ਸਰ੍ਵਕੁਕ੍ਸੌ ਦੋਸਾ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਾਸ੍ਤਮੇਵਾਨ੍ਨਪਾਨਮੁਤ੍ਪੀਡ੍ਯ ਵਿਸੂਚਿਕਾਦੀਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯੁਃ| ਏਸਾਞ੍ਚ ਕਲ੍ਪਨਾ ਅਰ੍ਧਭਾਗਤ੍ਰਯਤਪ੍ਤ੍ਯਾਦਿਨਾਨੁਮੀਯਤੇ (ਅ੦ਸਂ੦ਸੂ੦-੧੧) ਨ ਚ ਕੁਕ੍ਸੇਰ੍ਭਾਗੋ ਵਿਜ੍ਞਾਯਤੇ| ਅਯਞ੍ਚਾਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਨ੍ਨਪਾਨਕ੍ਰਮੋ ਮਨ੍ਦਾਨਲਾਦੀਨਾਂ ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਇਤਰੇਸਾਮੁਕ੍ਤੇਭ੍ਯੋਨ੍ਯੇਸਾਮਵਸ਼੍ਯਂ ਨ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਦਰਿਦ੍ਰਾਤ੍ਯਗ੍ਨ੍ਯਾਤੁਰਦੁਃਖਾਤ੍ਮਨਾਂ ਹਿ ਯਥਾਯਥਮਗ੍ਨਿਬਲੋਪਕਰਣਾਦਿਸਮ੍ਭਵਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਊਹ੍ਯਮ੍||੪੮||

Adhikarana rUkShasnigdhAhAraguNAH (49) · Śloka 49

ਕਰੋਤਿ ਰੂਕ੍ਸਂ ਬਲਵਰ੍ਣਨਾਸ਼ਂ ਤ੍ਵਗ੍ਰੂਕ੍ਸਤਾਂ ਵਾਤਸ਼ਕਨ੍ਨਿਰੋਧਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਨ੍ਤ੍ਵਤਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਚਯਪ੍ਰਸੇਕਹਦ੍ਗੌਰਵਾਲਸ੍ਯਰੁਚਿਪ੍ਰਣਾਸ਼ਾਨ੍||੪੯||

ਰੂਕ੍ਸ ਆਹਾਰੋ ਬਲਨਾਸ਼ਾਦਿਕਂ ਕਰੋਤਿ| ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਞ੍ਚਯਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਪ੍ਰਸੇਕੋ ਮੁਖਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਸ੍ਰੁਤਿਃ||੪੯||

Adhikarana atyuShNAtishItAhAraguNAH (50) · Śloka 50

ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣਮਨ੍ਨਮ੍ਮਦਦਾਹਤਸ੍ਣਾਬਲਪ੍ਰਣਾਸ਼ਭ੍ਰਮਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਸ਼ੀਤਨ੍ਤੁ ਸਾਦਾਰੁਚਿਵਹ੍ਨਿਸਾਦਹਲ੍ਲਾਸਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਨਰੋਮਹਰ੍ਸਾਨ੍||੫੦||

ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣੋ ਮਦਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਅਤਿਸ਼ੀਤਮਗ੍ਨਿਸਾਦਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਹਦਯਸ੍ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਸੇਕ ਏਵ ਹਲ੍ਲਾਸਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਃ||੫੦||

Adhikarana atikaThinAtidravAhAraguNAH (51) · Śloka 51

ਅਤਿਸ੍ਥਿਰਂ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਵਿਬਨ੍ਧਮਤਪ੍ਤਿਮਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਮਸ਼ੀਘ੍ਰਪਕ੍ਤਿਮ੍| ਅਤਿਦ੍ਰਵਂ ਪੀਨਸਮੇਹਕਾਸਸ੍ਯਨ੍ਦਾਨ੍ ਕਰੋਤ੍ਯਗ੍ਨਿਬਲਞ੍ਚ ਹਨ੍ਤਿ||੫੧||

ਅਤਿਸ੍ਥਿਰੋਤਿਕਠਿਨੋ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਵਿਬਨ੍ਧਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਅਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਰੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ਭਾਗੇ ਜਠਰਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਿਃ| ਅਤਿਦ੍ਰਵਃ ਪੀਨਸਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਸ੍ਯਨ੍ਦੋ ਨਾਮਾਕ੍ਸਿਰੋਗਃ(ਅ੦ਸਂ੦ਸੂ੦-੧੮)||੫੧||

Adhikarana atimadhurAsAtmyAtilavaNatIkShNAtyamlAhAraguNAH (52) · Śloka 52

ਅਤਿਮਧੁਰਮਨਲਸ਼ਮਨਂ ਭੁਕ੍ਤਮਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਨ ਪੁਸ੍ਟਯੇ ਵਪੁਸਃ| ਅਤਿਲਵਣਮਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਤ੍ਯਮ੍ਲਂ ਜਰਾ ਸਾਕ੍ਸਾਤ੍||੫੨||

ਅਤਿਮਧੁਰਸ਼੍ਚਾਹਾਰੋਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਨਃ| ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਚ ਭੁਕ੍ਤਂ ਦੇਹਪੁਸ੍ਟਿਂ ਨ ਕਰੋਤਿ| ਅਤਿਲਵਣਂ ਚਕ੍ਸੁਸੋਪਥ੍ਯਮ੍| ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਤ੍ਯਮ੍ਲਂ ਚ ਜਰਾ ਸਾਕ੍ਸਾਦਤਿਸ਼ਯੇਨ ਜਰਾਕਾਰਣਤ੍ਵਾਤ੍|| ੫੨||

Adhikarana annapAnavidhyadhyAyopasaMhAraH (10) · Śloka 10

ਇਤਿ ਵਿਵਿਧਮਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਯੋਨ੍ਨਪਾਨਂ ਬਲਮਿਵ ਵਿਗ੍ਰਹਵਤ੍ਸਦੋਪਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ| ਤਨੁਮਪਿ ਤਨੁਜਾਂ ਰੁਜਾਂ ਤ੍ਵਨਾਪ੍ਯ ਵ੍ਰਜਤਿ ਨਰਃ ਸ ਸਮਾਸ਼ਤਸ੍ਯ ਪਾਰਮ੍||੫੩|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇਨ੍ਨਪਾਨਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੦||

ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਵਿਧਿਂ ਕ੍ਰਮਂ ਮਾਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਸਾਦਿਕਮਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਯੋ ਨਰੋਨ੍ਨਪਾਨਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍? ਵਿਗ੍ਰਹਵਤ੍ਸਸ਼ਰੀਰਮਿਵ ਬਲਂ, ਤਦ੍ਧੇਤੁਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ ਨਰਸ੍ਤਨੁਮਪਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਮਪਿ ਤਨੁਜਾਂ ਦੇਹਜਾਂ ਰੁਜਾਂ ਪੀਡਾਮਨਾਪ੍ਯਾਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਸਮਾਸ਼ਤਸ੍ਯ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ਼ਤਸ੍ਯ ਪਾਰਮਨ੍ਤਂ ਵ੍ਰਜਤਿ| ਅਨਾਪ੍ਯੇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਙ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੇਨ ਸਾਧ੍ਵਿਤਿ|| ੫੩|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੦||