10. annapānavidhiḥ

Adhikarana athA~annapAnavidhirnAma dashamo~adhyAyaH -------------------- upodghAtaH · Śloka

ஸுரக்ஷிதமப்யந்நபாநமவிதிநோபயுக்தஂ ரோகாய மரணாய வா ஸம்பத்யதே| ததஸ்தஸ்யோபயோகே விதிநா விஶேஷப்ரதர்ஶநார்தமத்யாயாரம்பஃ|

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோऽந்நபாநவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

அதாத இத்யாதி பூர்வவத் வ்யாக்யேயம்||௧||

Adhikarana annapAnasya vidhyupayogaprayojanam (2) · Śloka 2

விதிவிஹிதமந்நபாநமிஷ்டேந்த்ரியார்தமாயதநமாயுஷோ ப்ருவதே| யதாயத்தாநி ஹ்யோஜஸ்தேஜோதாத்விந்த்ரியபலதுஷ்டிபுஷ்டிப்ரதிபாரோக்யாதீநி| ததிந்தநா சாந்தராக்நேஃ ஸ்திதிஃ| அக்நிமூலஂ ச தேஹதாரணமிதி||௨||

விதிநா விஹிதமந்நபாநமிஷ்டேந்த்ரியார்தமபிமதரஸகந்தாதி ஸதாயுஷ ஆயதநமாஶ்ரயமாசார்யா ப்ருவதே| ததாவிதஸ்யாஹாரஸ்யாயத்தாந்யோஜஃப்ரபதீநி| கார்யகாரணபாவாத்| ததிந்தநா ஆஹார இந்தநஂ யஸ்யா அந்தராக்நிஸ்திதேஃ ஸா ததாவிதா தேஹஸ்ய தாரணேऽக்நிஃ ப்ரதமஂ காரணம்||௨||

Adhikarana sapta AhAravidhivisheShAyatanAni (3) · Śloka 3

அதாத்மவாந் ஸ்வபாவ-ஸஂயோக-ஸஂஸ்கார- மாத்ரா-தேஶ- காலோபயோக-வ்யவஸ்தாஃ ஸப்தாஹாரகல்பநாவிஶேஷாணாஂ ஸ்வாஸ்த்யாஸ்வாஸ்த்யபலாநாஂ ஹேதுபூதாஃ ஸமீக்ஷ்ய ஹிதமேவாநுருத்யேத||௩||

அதாநந்தரமந்நபாநஸ்ய வித்யுபயோகப்ரயோஜநமுக்த்வா விதிருச்யதே| ஆத்மவாந் புத்திமாந் அந்நஸ்ய ஸ்வபாவஸஂயோகாதீந் ஸப்த ஸம்யக் ஸூக்ஷ்மயா புத்த்யா ஸமீக்ஷ்ய ஹிதமேவோபயுக்தஂ யதேதாஹிதஂ பரித்யஜேத்| கிம்பூதாந் ஸப்த? ஆஹ-ஸ்வாஸ்த்யாஸ்வாஸ்த்யபலாநாமாஹாரகல்பநாவிஶேஷாணா- மோதநபேயாபக்ஷ்யவ்யஞ்ஜநாதீநாஂ காரணபூதாந்| மூலபாடே து த்வந்த்வே ஸ்த்ரீலிங்கஸ்ய பரத்வாத்தத்ஸமாநாதிகரண்யேந ஹேதுபூதேதி ப்ரயோகஃ||௩||

Adhikarana svabhAvalakShaNam (4) · Śloka 4

தத்ர ஸ்வபாவதோ திவ்யோதகரக்தஶாலிஷஷ்டிகமுத்கைணலாவாதயோ லகவஃ, க்ஷீரேக்ஷுவ்ரீஹிமாஷாநூபாமிஷாதயோ குரவ இதி| தே கல்வபி ஸஂயோகாதிவிஶேஷைரந்யதாத்வஂ ப்ரதிபத்யந்தே||௪||

அந்நே ச த்ரவ்யாணி ஸஂயோகவிஶேஷேண ஹி விலக்ஷணகார்யகராணி பவந்தி| ஏஷாஂ ச ஸ்வபாவஸஂயோகாதீநாஂ லக்ஷணமுச்யதே| தத்ர ஸ்வபாவோ த்ரவ்யஸ்வரூபம்| யதா திவ்யோதகாதீநாஂ லகுத்வம் க்ஷீராதீநாஂ குருத்வமிதி| தாநி த்ரவ்யாணி ஸஂயோகாதிவிஶேஷாத்ஸ்வபாவாதந்யதாத்வஂ வைபரீத்யஂ பஜந்தே| ஏதச்ச மாத்ராதிப்ரகரணே ஸவிஸ்தரமுக்தம்| கேவலமத்ர லக்ஷணமுச்யதே||௪||

Adhikarana saMyogalakShaNam (5) · Śloka 5

தத்ர ஸஂயோகோ நாம த்வயோர்பஹூநாஂ வா த்ரவ்யாணாஂ ஸஂஹதீபாவஃ| ஸ விஶேஷமாரபதே யந்நைகைகஶோ த்ரவ்யாணி||௫||

ஸஂயோகோऽநேகஸ்ய ஸாஹித்யம்| ஸ ச ஸஂயோகஃ ஸஂயோகித்ரவ்யகார்யவிஶிஷ்டஂ கார்யமாரபதே| யத் கார்யமேகைகஂ த்ரவ்யஂ கர்துமஶக்தஂ ஸத்யபி ஸ்வகார்யகர்தத்வே||௫||

Adhikarana saMskAralakShaNam (6) · Śloka 6

ஸஂஸ்காரஸ்து தோயாக்நிஸந்நிகர்ஷஶௌசமந்தநதேஶகாலபாவநாபாஜநாதிபிருபஜந்யதே||௬||

ஸஂஸ்காரோऽஸ்யைவ த்ரவ்யஸ்ய ஜலாக்நிஸந்நிகர்ஷாதிபிர்விஶேஷப்ராப்திஃ

Adhikarana mAtrAlakShaNam (7) · Śloka 7

மாத்ரா புநஃ பிண்டபரிமாணதஃ ஸமுதாயேந ப்ரதித்ரவ்யாபேக்ஷயா சாஹாரராஶிஃ||௭||

மாத்ரா த்விதா| ஏகா பிண்டபரிமாணேந| யதாந்நேநாவிசாரிதகுருலாகவேந குக்ஷேர்த்வௌ பாகௌ பூரயிதவ்யாவிதி| நாநாவிதத்ரவ்யஸமுதாயேந த்விதீயா ப்ரதித்ரவ்யாபேக்ஷயா| யதா குரூணாஂ த்ரவ்யாணாமர்த்ததப்த்யா, லகூநாஂ ச நாதிதப்ததயா பவதி இதி| த்விவிதோऽப்யாஹாரராஶிர்மாத்ராஶப்தவாச்யஃ||௭||

Adhikarana deshalakShaNam (8) · Śloka 8

தேஶோ த்ரவ்யஸ்யோபயோக்துஶ்சோத்பத்த்யவஸ்தாநே| தத்ர புநருபயோக்தா ஸ்வஸ்தாதுரத்வதஃ ப்ரகதிபேததஶ்ச பரீக்ஷ்யஃ||௮||

தேஶோ த்ரவ்யஸ்யோபயுஜ்யமாநஸ்யோத்பத்திஸ்தாநமுத்பந்நஸ்ய ச ஸ்திதிஸ்தாநமேவமுபயோக்துஶ்ச புருஷஸ்ய| தேந கஸ்மிந் கிங்குணயுக்தே தேஶே புருஷோ த்ரவ்யஂ வா ஜாதஂ, கஸ்மிந் வா ஸ்திதமிதி விகல்பயேதித்யர்தஃ| தத்ர ச தேஶே தஸ்ய த்ரவ்யஸ்யோபயோக்தா ஸ்வஸ்தோ வா ஸ்யாதாதுரோ வா கிம்ப்ரகதிஶ்சேதி பரீக்ஷ்யஃ| ஏதாவதா ஹி நாநாவிதவிஶேஷாவகதிர்பவதி||௮||

Adhikarana kAlalakShaNam (9) · Śloka 9

காலஸ்து துவ்யாத்யபேக்ஷோ ஜீர்ணாஜீர்ணலக்ஷணஶ்ச||௯||

காலஸ்து த்வைவித்யேநாந்நபாநோபயோகயோக்யதாஂ யாதி| துவ்யாத்யபேக்ஷத்வேந ஜீர்ணாஜீர்ணலக்ஷணத்வேந ச| தத்ர ஸ்வஸ்தஸ்ய த்வபேக்ஷயாஸ்மிந்நதாவேவமாஹாரபாநமாம்நாதமித்யாதுரஸ்ய து வ்யாத்யபேக்ஷயாஸ்மிந் வ்யாதாவஸ்யாமவஸ்தாயாமிதஂ யோஜ்யமிதி| யதா ஜ்வரே- `க்ஷீரோசிதஸ்ய' இத்யாதி| அதவாऽऽதுரஸ்யாபி த்வபேக்ஷா வித்யத ஏவ| ததாஹி- ஶரதி ஶ்லேஷ்மஜேऽபி வ்யாதௌ தத்விபரீதாந்யபி அத்யர்ததீக்ஷ்ணோஷ்ணாநி தாதுஂ ந பார்யந்தே| உபயஸ்ய ஸ்வஸ்தஸ்யாதுரஸ்ய ச ஜீர்ணாஜீர்ணலக்ஷணஃ||௯||

Adhikarana ajIrNe bhojanasya sarvadoShaprakopakatvam (10) · Śloka 10

அஜீர்ணேऽபி பூர்வஸ்யாஹாரஸ்யாபரிணதோ ரஸ உத்தரேணோபஸஂஸஜ்யமாநஃ ஸர்வாந் தோஷாந் ப்ரகோபயத்யாஶு||௧௦||

ஏததுச்யதே-அஜீர்ணஸ்ய து த்வைவித்யமந்நத்வேநாஹாரஸாரத்வேந ச| அந்நே த்வஜீர்ணே போஜநேச்சாऽபி ந பவதி| ஆஹாரஸாரே த்வஜீர்ண உத்தரேணாத்யதநேந ரஸேந மிஶ்ரீபூதே வாதாதீநாமுபலேபேந மார்கரோதாதிநா ப்ரகோபஃ ஶீக்ரமேவ||௧௦||

Adhikarana jIrNe bhojanasya guNAH bhojanasya kAlashca (11) · Śloka 11

ஜீர்ணே து ஸ்வஸ்தாநஸ்தேஷு தோஷேஷு வாதாநுலோம்யாதுத்ஸஷ்டேஷு மூத்ரபுரீஷவேகேஷு விஶுத்தேஷூத்காரஹதயஸ்ரோதோமுகேஷு விஶதகரணே லகுநி ஶரீரேऽக்நாவுதீர்ணே ஜாதாயாஂ புபுக்ஷாயாமப்யவஹதமந்நமப்ரதூஷயத்தோஷாநாயுர்பலவர்ணாநபிவர்த்தயதி| கேவலமயமேவ காலோ போஜநஸ்ய||௧௧||

ஜீர்ணே து ஸ்வஸ்தாநஸ்ததோஷாதிலக்ஷணே புக்தமந்நஂ தோஷாதிகமகோபயதாயுர்பலாதீந் வர்தயதி| ஸுபோதம்||௧௧||

Adhikarana atItakAlabhojanasya doShAH (12) · Śloka 12

அதீதகாலஂ புநஸ்தத்வாதவிஷ்டப்தஂ கச்ச்ராத்விபச்யதே கர்ஶயத்யந்நருசிஂ ச புநருபஹந்தி||௧௨||

அதீதகாலமஸ்மிந் ஜீர்ணாஜீர்ணலக்ஷணகாலேऽதிக்ராந்தே|

Adhikarana AhAropayoge niyamAH (13) · Śloka 13

உபயோகவ்யவஸ்தா து நாஸ்நாதோ, ந திக்வாஸா, நைகவஸ்த்ரதக், ந மலிநவஸநோ, நாஹுத்வா, நாஜபித்வா, நாநிரூப்ய தேவதாப்யோ ந பிதப்யோ, நாதத்வாऽக்ரமந்நமக்நயே, ந குருப்யோ நாதிதயே, நாப்யாகதேப்யோ, ந ஶ்வயவஃஶ்வபசேப்யஃ ப்ரத்யவேக்ஷ்ய சாஶ்ரிதோபாஶ்ரிதாநபி திரஶ்சோऽபி, ஸ்வபரிகஹீதாந் ப்ரஶஸ்ததேஶகாலோபகரணயுக்தஃ, ஸ்ரக்வீ விபூஷிதஃ, ஸுகந்திரார்த்ரபாணிபாதஃ ஸுவிஶுத்தவதநோऽபிமதஸஹாயஃ கேஶமக்ஷிகாத்யநுபஜுஷ்டமநிந்த்யமநிந்தந்நநிந்திதமபுநரூஷ்ணீகதஂ, நாऽத்யுஷ்ணமநுபதக்தஂ, ஸுஸித்தமலோலோ, நாஸாத்ம்யஂ நாவிதிதஂ, நாவிதிதாகமஂ, நாதிஸாயஂ, நாதிப்ரகே, நாகாஶே, நாதபே, நாந்தகாரே, நாதோ வக்ஷஸ்ய, ந ஶய்யாஸ்தோ, நோந்நம்ய ப்ரதேஶிநீஂ, ந பாத்ரே பிந்நே, நாஸஂவதே, ந மலிநே பாவதூஷிதே வா, ந சாஸநஸ்திதே, ந ஹஸ்தஸ்தே, ந ஹஸ்தே, ப்ராங்முகஃ, ஸுமநாஃ ஶுசிபக்தாக்ஷுதிதாநுகூலஜநோபஹிதஂ ஹிதமந்நமஶ்நீயாத்||௧௩||

நாஸ்நாத இத்யாதிநா ஆஹாரஸ்யோபயோகே நியம உச்யதே| திக்வாஸா அகஹீதவஸநஃ| ந சைகபடஃ| நாஹுத்வா திலகதாதிபிர்மந்த்ரபூர்வமக்நிம்| ந ஜபமகத்வா| ந தேவதாப்யோऽநிரூப்யாஸங்கல்ப்ய ததாஹாரஂ ந சாக்ரஂ ப்ரதமமநுச்சிஷ்டஸகலபோஜநேப்யஃ ஸ்தோகஂ ஸ்தோகமக்நயே அதத்வா| அதிதிராகந்துர்போஜநார்தீ| அப்யாகதாஸ்தத்வேஶ்ம கேநசித்ப்ரஸங்கேநாகதா பாந்தவாத்யாஃ| வயாஂஸி பக்ஷிணஃ ப்ரத்யவேக்ஷ்ய போஜநாதிநா| ஆஶ்ரிதாந் ததுபாஸகாந் பத்யபாந்தவாதீநுபாஶ்ரிதாநாஶ்ரிதாஶ்ரிதாந்| திரஶ்சோ கவாஶ்வாதயஃ| பரிகஹீதாஃ ஸ்வத்வமாபாதிதாஃ| ததா ப்ரஶஸ்தைரதுஷ்டைர்தேஶாதிபிர்யுக்தஃ அநிந்த்யஃ| போஜநமகர்ஹிதஂ ஸ்வபாவேந| ததா சாநிந்த்யமபி ஸ்வயமநிந்தந்நாஹாரே கர்ஹாமகுர்வந்நந்யைஶ்சாநிந்திதம்| உபதக்தமித்யக்நிஸஂயோகாத் அஸாத்ம்யஂ வக்ஷ்யமாணலக்ஷணமவிதிதஂ குணாகுணைரவிஜ்ஞாதஸ்வரூபமவிதிதாகமமஜ்ஞாதாகமஂ நாதிஸாயஂ நாதிப்ரக இதி சேத்யாசார்யஸ்ய திநாரம்பே திநக்ஷயே ச போஜநப்ரதிஷேதோऽபீஷ்டஃ| பூர்வாஹ்ணாபிதாயீ து ப்ரகேஶப்தஃ கதஂ ப்ரயுக்த இதி ந ஜாநே| அதவாதிக்ராந்தப்ரக இதி மத்யாஹ்நே போஜநப்ரதிஷேதஃ| ஆகாஶஂ நிராவரணோ தேஶஃ| உந்நமய்ய உத்க்ஷிப்ய ப்ரதேஶிநீஂ அங்குஷ்டதோ த்விதீயாங்குலிஃ ப்ரதேஶிநீ| பாவதூஷிதமதுஷ்டமபி துஷ்டதயா பாவிதம்| போக்துர்ந ஹஸ்தஸ்தே பாத்ரே கஹீதமாஹாரமஶ்நீயாத்| கேவலஂ ஹஸ்தே கஹீத்வா ச நாஶ்நீயாத்| ஶுச்யாதிகுணயுக்தேந பரிஜநோபஹிதஂ டௌகிதம்| ஹிதஂ வக்ஷ்யமாணலக்ஷணமஶ்நீயாத்||௧௩||

Adhikarana paryuShitAnnaniShedhaH apavAdashca (14) · Śloka 14

ந பர்யுஷிதமந்யத்ர மாஂஸோபதஂஶபக்ஷ்யேப்யஃ||௧௪||

மாஂஸாதீஂஶ்ச வர்ஜயித்வாऽந்யமாஹாரஂ பர்யுஷிதஂ கதாஹோராத்ரஂ நாஶ்நீயாத்| உபதஂஶஂ யதநக்நிஸித்திமபி பலாதி தந்தோநோபதஶ்யாந்நேந ஸஹ புஜ்யதே||௧௪||

Adhikarana nishsheShabhojananiShedhaH apavAdashca (15) · Śloka 15

நாஶேஷமந்யத்ர ததி-மது-ஸலில-ஸக்து-ஶுக்த-பாயஸேப்யஃ||௧௫||

தத்யாதீநி ச நிஃஶோஷாண்யப்யவஹரேத் அந்யத் ஸஶேஷமிதி|

Adhikarana snigdhatvAdiguNayuktAhArasyaiva BojananirdeshaH Bojanakramashca (16) · Śloka 16

அபி ச ஸ்நிக்தஂ லகூஷ்ணமவிலம்பிதமநதித்ருதமஜல்பந்நஹஸஂஸ்தந்மநாஃ ஸமீக்ஷ்ய ஸம்யகாத்மாநம்||௧௬||

ததா ஸ்நிக்தத்வாதிகுணயுக்தஂ சாஹாரமப்யவஹரேத் தந்மநாஃ அப்யவஹ்நியமாணே தத்தசித்தஃ| ஆத்மாநஂ ச ஸம்யக் ஸமீக்ஷ்ய விகல்ப்ய|

Adhikarana snigdhalaghUShNAhAraguNAH (17) · Śloka 17

ஸ்நிக்தலகூஷ்ணாநி ஹி வஹ்நிமௌதர்யமுதீரயந்தி கோஷ்டஂ பரிஶோதயந்தி தாதூந்ந விகுர்வதே க்ஷிப்ரஜ்ஜரயந்த்யநிலமநுலோமயந்தி||௧௭||

ஸ்நிக்தாதீநி த்ரீணி தாதூந் ரஸாதீந் நிர்மலீகரணேநோபபஂஹகத்வேந ச ந விகுர்வதே||௧௭||

Adhikarana snigdhAhAraguNAH (18) · Śloka 18

ததா ஸ்நிக்தஂ தடீகரோதீந்த்ரியாண்யுபசிநோதி ஶரீரமபசிநோதி ஜரஸஂ, பலமபிவர்த்தயதி, வர்ணப்ரஸாதமபிநிர்வர்த்தயதி||௧௮||

அந்யத் ஸுபோதம்||௧௮||

Adhikarana laghvAhAraguNAH (19) · Śloka 19

லகு ச புநஃ ஸ்வபாவாதிபிரந்நமப்ரதிபீடயத்தோஷாநவ்யதமாநஂ பரிணாமமேதி| விபந்நமபி சால்பதோஷஂ பவதி||௧௯||

ஆதிக்ரஹணேந அஸஂயோகஸஂஸ்காராதிலகுத்வக்ரஹணம்| விபந்நமபி அபத்யதாஂ ப்ராப்தமபி ஸ்வல்பதோஷஂ பவதி||௧௯||

Adhikarana uShNAhAraguNAH (1) · Śloka 1

உஷ்ணஂ ச புநர்ஜநயதி ருசிமுபஶோஷயதி ஶ்லேஷ்மாணம்|௧|

Adhikarana vilambitAhAragrahaNe doShAH (1) · Śloka 1

விலம்பிதஂ து புஞ்ஜாநோ ந தப்திமதிகச்சதி பஹு ச புங்க்தே ஶீதீபவதி சாந்நஜாதஂ விஷமபாகஂ ச பவதி||௧||

Adhikarana atidrutAhAragrahaNe doShAH (20) · Śloka 20

அதித்ருதந்து புஞ்ஜாநஸ்ய ஜல்பதோ ஹஸதோऽந்யமநஸோ வா பவேதுத்ஸ்நேஹநமவஸாதநஂ போஜநஸ்யாப்ரதிஷ்டாநஂ குணதோஷவிபாவநஞ்ச||௨௦||

உத்ஸ்நேஹநமந்நஸ்யாந்யநாடீகமநம்| போஜநஸ்ய கோஷ்டப்ராப்திபாகயோரவஸாதஃ| அந்யமநஸ்கத்வாச்ச போஜநகுணதோஷாந் விசாரயிதுஂ ந ஶ்க்யதே||௨௦||

Adhikarana bhojanasamaye AtmasamIkShA (21) · Śloka 21

ஸமீக்ஷ்ய ஸம்யகாத்மாநமிதி, மமேதஂ ஸாத்ம்யமிதமஸாத்ம்யமிதி நித்யமப்ரமத்தஃ ப்ரத்யவேக்ஷேத்||௨௧||

ஸமீக்ஷ்ய ஸம்யகாத்மாநமிதி பூர்வோக்தஂ வ்யாகரோதி| ஆத்மாநஂ பரீக்ஷ்ய இதஂ வா ததாத்வே ப்ரஸ்துதஂ ஸாத்ம்யமிதமஸாத்ம்யமிதி||௨௧||

Adhikarana sAtmyAsAtmyalakShaNam (22) · Śloka 22

தத்ர ஸாத்ம்யஂ நாம ஸஹாத்மநா பவத்யப்யஸ்தஂ ததௌசித்யாதுபஶேத இத்யேகே| ஸாத்ம்யவிபரீதமபஶயாதஸாத்ம்யம்||௨௨||

ஸாத்ம்யஂ யஜ்ஜந்மநஃ ப்ரபதி ஸஹாத்மநாऽப்யஸ்தஂ தச்ச ஶரீரே ஔசித்யாதப்யஸ்தத்வாதுபஶேதே ஸுகாவஹஂ பவதி ஏததேவ ச லோகே ஸாத்ம்யஶப்தேநோச்யதே| யஜ்ஜந்மநஃ ப்ரபத்யப்யஸ்தஂ ஸுகாவஹஂ ச| ஸ்வல்பகாலாப்யஸ்தஂ ஸாத்ம்யமேவ| ஏதத்விபரீதமஸாத்ம்யம்||௨௨||

Adhikarana matAntareNa sAtmyAsAtmyalakShaNam (23) · Śloka 23

அந்யே புநஃ ப்ரகதிவயோதேஶர்துதோஷவ்யாதிவஶேந ஸாத்ம்யஂ பஹுவிதமிச்சந்தி| தே ஹ்யபஶயமாத்ரமங்கீகத்ய விபரீதகுணமப்யுபசாரேண ஸாத்ம்யமாசக்ஷதே| துல்யகுணஂ சாநுபஶயாதஸாத்ம்யம்||௨௩||

அந்யே த்வாசார்யாஃ ப்ரகத்யாதிபேதேந ஸுககர்தத்வமாத்ரஹேதுஂ பஹுவிதஂ ஸாத்ம்யமிச்சந்தி| தே ச ஜந்மநஃ ப்ரபத்யப்யஸ்தமநபேக்ஷ்ய ப்ரகதிதேஶாதிவிஶேஷமாஶ்ரித்ய ஶரீரஸஂவர்த்தகத்ரவ்யகுணேப்யோ விபரீதகுணமபி ஸம்ப்ரதி ஸுகஹேதுத்வாத் ஸாத்ம்யமாசக்ஷதே| தேஷாஞ்ச ஸதஶகுணமபி ஶரீரேணாஹாரஜாதஂ ஸம்ப்ரத்யஸுகாவஹத்வாதஸாத்ம்யம்||௨௩||

Adhikarana sAtmyasya traividhyam (24) · Śloka 24

ஸாத்ம்யந்து ப்ரவராவரமத்யவிபாகேந த்ரிவிதம்| தத்ர ஸர்வரஸஂ ப்ரவரமேகரஸமவரஂ, மத்யந்து மத்யமேவ||௨௪||

ஸர்வஂ ச ஸாத்ம்யஂ த்ரிப்ரகாரஂ த இச்சந்தி| ஸுபோதம்|| ௨௪||

Adhikarana sAtmyAnAmupayogavyavasthA (25) · Śloka 25

தேஷு ப்ரவரஂ ஸமதோஷஸ்யோபதிஶந்தீதி| இதரேஷாமபி க்ரமேண ஸாத்ம்யமபி சாஹிதஂ பாதேந (பாதாஂஶேந) வா விவர்ஜயேதித்யுக்தஂ ப்ராக்||௨௫||

தேஷு ச மத்யே ப்ரவரஂ ஸர்வரஸஂ ஸமதோஷப்ரகதேஃ ஸுகாவஹத்வேநோபதிஶந்தி| இதரேஷாஂ ச விஷமதோஷப்ரகதீநாமபி க்ரமாதப்யாஸேந ஸர்வரஸஸ்ய ஶரீரகுணைஃ ஸாதஶ்யாத்| தேந பலாதுக்தஂ பவதி மத்யமவரஂ ச விஷமதோஷ- ப்ரகதீநாமவரமேவேதி| தச்ச யதாயதமுபஶயாத்||௨௫||

Adhikarana hitahitAhAralakShaNantayoH shIlanaparihAropadeshashca (26) · Śloka 26

தத்ர யதாஹாரஜாதஂ ஸமதாதூநநுவர்தயதி விஷமாஂஶ்ச ஸமீகரோதி தத்ஸமாஸதோ ஹிதம்| விபரீதமஹிதம்| தத் புநர்மாத்ராயோகாதிவைசித்ர்யாதநியதமபி யதோபதேஶஂ யதாபூயிஷ்டஂ ச ஶீலயேத் பரிஹரேச்ச||௨௬||

பூர்வ (அ௦ஸஂ௦ஸூ௦-௯) ச ஸாத்ம்யமஹிதஂ க்ரமேண த்யஜேதித்யுக்தமதஸ்தத்ரேத்யாதிநா ஹிதாஹிதலக்ஷணமுச்யதே| தச்ச ஹிதாஹிதஂ மாத்ராஸஂயோகாதீநாஂ வைசித்ர்யாதநியதஸ்வரூபமபி யதோபதேஶஂ ஶாஸ்த்ரோபதேஶதந்த்ரதயா யதாபூயிஷ்டஂ பஹுத்வாநதிக்ரமேண யத்பாஹுல்யேந ஸம்பவதி தத்யதாஸங்க்யேந ஶீலயேத் பரிஹரேச்ச| ஹிதஂ ஶீலயேதப்யஸேதஹிதஂ ச பரிஹரேதித்யர்தஃ||௨௬||

Adhikarana samashanAdiparihAravidhisteShAM lakShaNa~jca (27) · Śloka 27

ததா விஶேஷதஃ ஸமஶநமத்யஶநமமாத்ராஶநஂ விஷமாஶநஂ ச வர்ஜயேத்| தத்ர பத்யாபத்யமேகத்ர புக்தஂ ஸமஶநம்| புக்தஸ்யோபரிபுக்தமத்யஶநம்| அமாத்ராஶநஂ புநஃ பதகேவோபதேக்ஷ்யதே| அப்ராப்தாதீதகாலந்து புக்தஂ விஷமாஶநமிதி||௨௭||

ஸமஶநாதீஂஸ்து விஶேஷதஃ பரிஹரேதிதி ஸம்பந்தஃ| பத்யமபத்யஂ ச மிஶ்ரீபூதஂ ஸமஶநம்| யதோசிதஂ புக்த்வா கிஞ்சித்காலமதிக்ரம்ய யத் புநர்புஜ்யதே ததத்யஶநம்| அமாத்ராஶநமக்ரதோ வக்ஷ்யதே| யதோசிதபோஜநகாலேऽப்ராப்தேऽதிக்ராந்தே வா புஜ்யதே தத்விஷமாஶநம்||௨௭||

Adhikarana bhojanasyopakalpanAprakAraH (28) · Śloka 28

புஞ்ஜாநஸ்து பேயாயூஷரஸாந் வ்யஞ்ஜநாநி ராஜதேஷு பாத்ரேஷு நிதத்யாத்| பரிஶுஷ்கப்ரதிக்தாநத்யுஷ்ணஞ்ச பயஃ ஸௌவர்ணேஷு| கலகட்வரகாம்பலிகாந் காஂஸ்யேஷு| ராகஷாடவஸட்டகாந் வஜ்ரவைடூர்யவிசித்ரேஷு| கதமாயஸே| பயஃ ஸுஶீதஂ தாம்ரமயே| பாநீயஂ பாநிகாநி ச மத்தேமஸ்படிககாசமயேஷு| ஓதநஂ ச விஸ்தீர்ணே மநோரமே ஸ்தாநே| அந்யதா ஹி வர்ணகந்தரஸாந்யத்வாதஹிதஂ ஸ்யாத்||௨௮||

அந்யத்ஸுபோதம்| கட்வரோ நாம கட்வம்லோபதேஹவ்யஞ்ஜநவிஶேஷஃ| ஸட்டகநாமா ராகஷாடவஸதஶோ தேஶாந்தரே ப்ரஸித்தஃ|| ௨௮||

Adhikarana bhojanapAtre bhakShyAdInAM sthAnam (1) · Śloka 1

அபி ச - தக்ஷிணபார்ஶ்வே பக்ஷ்யஂ ஸ்தாபயேத்| ஸவ்யே பேயஂ லேஹ்யஂ முகோத்கர்ஷணபிண்டீஂ ச| மத்யே போஜ்யமிதி||௧||

Adhikarana avasthAvashAdbhojane pUrvaM dravAdInAmupayogaH (29) · Śloka 29

யதாக்நிஸாத்ம்யஂ து ப்ராக் த்ரவமுபஶுஷ்கஂ வாஶ்நீயாத்| ப்ராகேவ து குருஸ்வாதுஸ்நிக்தஂ ச||௨௯||

அக்நிபலாபேக்ஷயா ஸாத்ம்யாபேக்ஷயா ச த்ரவஂ ஶுஷ்கஂ வா ப்ரதமமத்யாத்| குர்வாதிகுணயுக்தமாஹாரஂ பூர்வமேவாத்யாத்|| ௨௯||

Adhikarana bhojanasya madhyAntayorupayojyarasAdi (30) · Śloka 30

மத்யேऽம்லலவணமந்தே ரூக்ஷஂ த்ரவமிதரரஸயுக்தஞ்ச|௩௦|

Adhikarana mandAgnestvAdau dravoShNAhAraH (30) · Śloka 30

தத்ர மந்தாக்நேர்த்ரவோஷ்ணேந ஸமுத்தேஜிதோஷ்மணோऽந்யதுபயுக்தஂ ஸம்யக் பாகமேதி||௩௦||

மந்தாக்நிஸ்து த்ரவோஷ்ணமேவாதௌ புஞ்ஜீத|| ௩௦||

Adhikarana anupAne salilasya shreShThatA (31) · Śloka 31

அநுபாநே து ஸலிலமேவ ஶ்ரேஷ்டஂ ஸர்வரஸயோநித்வாத்ஸர்வபூதஸாத்ம்யத்வாஜ்ஜீவநாதிகுணயோகாச்ச||௩௧||

அநுபாநே புக்தஸ்யோபரி பாநே ஜலமேவ ஶ்ரேஷ்டஂ ஸர்வரஸஜநகஶக்தேஃ ஸர்வகுணத்வாத்போஜநரஸாவிரோதாச்சரீரவத்திகரம்|| ௩௧||

Adhikarana dravyAdivisheSheNAnupAnavisheShavarNanam (32) · Śloka 32

தச்சீதஂ ததிமதுயவகோதூமமத்யவிஶேஷேஷு ஸர்வேஷு ச விதாஹிஷு ஶரத்க்ரீஷ்மயோஶ்ச| உஷ்ணஂ பிஷ்டமயேஷ்வந்யேஷு ச துர்ஜரேஷு ஹேமந்தே ச| த்ரவத்ரவ்யவிஜ்ஞாநீயஂ சேக்ஷேத| க்ஷீரஂ ஶாலிஷஷ்டிகயோஃததைவோபஸாத்வபாஷ்யஸ்த்ரீவ்யாயாமக்லாந்தபாலவத்தேஷு| மாஂஸரஸஃ ஶோஷாதிஷு| வாதே த்வம்லாநி ச| பித்தே ஶர்கரோதகம்| த்ரிபலோதகந்து ஸக்ஷௌத்ரஂ ஶ்லேஷ்மணி ப்ராயஶ்சாக்ஷிகலரோகேஷு| மஸ்த்வேவ வா தத்நி கூசிகாகீலாடயோஶ்ச| தாந்யாம்லஂ மஸ்து தக்ரஂ வா ஶாகாவராந்நேஷு| மத்யஂ மாஂஸேஷு| பலாம்லமம்பு வாऽऽஸவாஂஶ்ச விவிதாந் விபஜ்ய ப்ரயோஜயேத்| விஶேஷதஸ்து மத்வாஸவாந் க்ராம்யேஷு, தீக்ஷ்ணாந் த்ரிபலாஸவாந் வந்யேஷு| ந்யக்ரோதாதிபலாஸவாந் விஷ்கிரேஷு| அர்கஶேலுஶிரீஷகபித்தாஸவாந் பிலேஶயேஷு, திக்தஹதேஷு ச| அம்லபலாஸவாந் ப்ரஸஹேஷு| காஶேக்ஷுபத்மபீஜஶங்காடககஶேருகமத்வீகாகதிராஸவாந் க்ஷௌத்ரயுக்தஂ வா ஶீதமுதகமுதஶ்வித்வா மஹாமகேஷ்வௌதகேஷு ச| ஸுராஂ ப்ரதுதேஷு ததா ஶ்ரமார்தேஷு கஶேஷு ச| மதூதகஂ ஸ்தூலேஷு| மத்யஂ மத்யமாஂஸஸாத்ம்யேஷ்வல்பாக்நிஷு||௩௨||

த்ரவத்ரவ்யவிஜ்ஞாநீயஂ சேக்ஷேத இத்யேதாவதைததுக்தஂ பவதி| ஶீதஸ்யோஷ்ணஸ்ய ச பாநீயஸ்ய தத்ரோக்தேஃ ஸ்வவிஷயேऽநுபாநப்ரயோகஃ| க்ஷீரஂ ஶாலிஷஷ்டிகயோருபவாஸக்லாந்தாதிஷு ச| மாஂஸரஸஃ ஶோஷாதிஷு அதிலங்கநோக்தேஷு ரோகேஷு| வாதே து வத்தே அநுபாநமம்லாநி காஞ்ஜிகாதீநி சகாராந்மாஂஸரஸோऽபி| பித்தே ஶர்கரோதகம்| ஶ்லேஷ்மணி மாக்ஷிகஸஂயுக்தஂ த்ரிபலாக்வதிதஂ ஜலம்| அக்ஷிரோகேஷு ஸர்வேஷு கலரோகேஷு ச ப்ராயஶஃ ஸர்வேஷு ஸமாக்ஷிகஂ த்ரிபலோதகம்| தத்நி ஶீதோதகமநுபாநஂ பூர்வமுக்தம்| ஸம்ப்ரத்யுச்யதே- மஸ்த்வேவ வேதி| தத்ந உபயாநுபாநஸமுச்சயப்ரதிஷேதார்தமேவகாரகரணம்| தேந ஶீதோதகஂ வா மஸ்து வா தத்யநுபாநமித்யர்தஃ கூசிகாகீலாடயோஶ்ச மஸ்த்வேவ| அவராந்நஂ விதலஸஸ்யாந்நம்| அர்காத்யாஸவாந் பிலேஶயேஷு| ஸாமாந்யேநாந்யேஷு ச விஷதிக்தஶஸ்த்ரஹதேஷு ச மதூதகஂ ஸ்தூலேஷ்வேவ|| ௩௨||

Adhikarana anupAnalakShaNam (33) · Śloka 33

அபி ச - ஸமாஸேநாந்நவிபரீதமவிரோதி ச||௩௩||

ஸமாஸதஃ ஸங்க்ஷேபத உச்யதே| புக்தஸ்யாந்நஸ்ய குணைர்விபரீதஂ யத் த்ரவஂ ததநுபாநாய யோஜ்யம்| தச்ச யதி விருத்தாந்நவிஜ்ஞாநீயோக்தேந ப்ரகாரேண ந விருத்த்யதே| தத்ர பரஸ்பரஂ ஸதஶாநாமஸதஶாநாஂ வா குணாநாமுபயத்ராபி பலவதாஂ ஸதாஂ விரோத உக்தஃ|| ௩௩||

Adhikarana anupAnaguNAH (34) · Śloka 34

அநுபாநஂ கலு தர்பயதி ப்ரீணயத்யூர்ஜயதி பஂஹயதி தேஹஸ்ய பர்யாப்திமபிநிர்வர்தயதி புக்தமவஸாதயத்யந்நஸங்காதஂ பிநத்தி மார்தவமாபாதயதி க்லேதயதி ஸுகபரிணாமிதாமாஶுவ்யவாயிதாஂ சாஹாரஸ்யோபஜநயதி||௩௪||

தர்பணத்வாதயோऽநுபாநகுணாஃ|| ௩௪||

Adhikarana anupAnavarjyAH (35) · Śloka 35

வர்ஜ்யஂ தூர்த்வஜத்ருகதஶ்வாஸகாஸப்ரஸேகஹித்மாஸ்வரபேதோரஃக்ஷதிபிர்கீதபாஷ்யப்ரஸக்தைஶ்ச| தேஷாஂ ஹி ப்ரதூஷ்யாமாஶயமுரஃகண்டஸ்திதமாஹாரஜஂ ஸ்நேஹமாஸாத்ய ததபிஷ்யந்தாக்நிஸாதச்சர்த்யாதீநாமயாந் விதத்யாத்||௩௫||

ஜத்ருண ஊர்த்வமக்ஷகஸந்தேருபரி யஸ்ய ரோகஸ்தேந ஶ்வாஸாதிமத்பிஶ்ச ஸர்வமநுபாநஂ ந ஸேவ்யம்| அந்யே மந்யந்தே யதேததநுபாநஂ ப்ரதிஷித்தஂ தஜ்ஜலமேவ| காஸாதீநாஂ க்ஷீராத்யநுபாநவிதாநாத்| வயஂ து மந்யாமஹே ஸாமாந்யேநாத்ர ஸர்வப்ரதிஷேதஃ| காஸாதீநாஂ விஶிஷ்டாநாஂ க்ஷீராதீநாமபவாதத்வஂ பவதி| தேஷாஂ ஹ்யூர்த்வஜத்ருகதாதீநாஂ ததநுபாநஂ யதோக்தேந ப்ரகாரேணாபிஷ்யந்தாதீந் விதத்யாத்| ஆதிக்ரஹணேந ஏவஂ ஹேதுகாநாமந்யேஷாஂ க்ரஹணம்|

Adhikarana pAnAnantaraM niShiddhAni varjanIyAni ca (36) · Śloka 36

பீத்வா ச பாஷ்யகேயாத்வஸ்வப்நாந்ந ஶீலயேத்| பாநஂ ச ப்ரக்லிந்ந தேஹமேஹகண்டாக்ஷிரோகவ்ரணிந இதி||௩௬||

பஹு ச பாநஂ பீத்வா பாஷ்யாதீந்ந ஶீலயேத்| ப்ரக்லிந்நதேஹாதிநா ஸதா பாநஂ நைவ ஸேவ்யம்|| ௩௬||

Adhikarana bhojanAnantaravidhiH dravottarabhojanasya visheShashca (37) · Śloka 37

ததஃ பாணிகதமந்நமந்யேநாபநீய தந்தாந்தரஸ்தஞ்ச ஶநைஃ ஶநைஃ ஶோதநேந விஶோத்ய லேபகந்தஸ்நேஹாபநோதமாசாந்தோऽங்குல்யக்ரகலிதாம்புபரிஷிக்தநேத்ரஸ்தாம்பூலா-திகதவதநவைஶத்யோ தூமபாநாதிஹதோர்த்வகபவேகஃ பதஶதமாத்ரஂ கத்வா வாமபார்ஶ்வேந ஸஂவிஶேத்| த்ரவோத்தரபோஜநஸ்து ஶய்யாஂ நாதிஸேவேத||௩௭||

பாணிகதஂ ஹஸ்தலக்நமந்நஂ பரிஶுஷ்கேணாந்யேநாபநீய தந்தாந்தரஸ்தஂ ச ஶஸ்த்ரவிதௌ (அ௦ஸஂ௦ஸூ௦-௩௪) வக்ஷ்யமாணதந்தஶோதநேநாபநீயாசாமேத்| ஊர்த்வகபவேகோऽந்நபீடயா ஶ்லேஷ்மணஃ ஶிரஃப்ராப்திஃ| பஹுத்ரவ ஆஹாரோ யேந புக்தஸ்தேந தத்காலஂ ஶய்யா நாஶ்ரயணீயா| அதவா த்ரவமுத்தரபோஜநமந்தபோஜநஂ யஸ்யேதி விக்ரஹஃ|| ௩௭||

Adhikarana bhuktavataH niShiddhAni (38) · Śloka 38

யாநப்லவநவாஹநாக்ந்யாதபாஂஶ்ச புக்தவாந் வர்ஜயேத்| ஆஹாரபரிணாமகரா பாவாஃ தேஷாஂ கார்யாணி ச ஆஹாரபரிணாமகராஃ புநரிமே பாவாஃ| தத்யதா ஊஷ்மா, வாயுஃ, ஸ்நேஹஃ, க்லேதஃ, காலஃ ஸமயோகஶ்ச தத்ரோஷ்மா பசதி, வாயுரபகர்ஷதி, ஸ்நேஹோ மார்தவஂ ஜநயதி, க்லேதஶைதில்யமாபாதயதி, காலஃ ஸர்வவபுர்வ்யாப்திமபிநிர்வர்தயதி| ஸமயோகஸ்த்வேஷாமந்நபரிணாமதாதுஸாம்யகரஃ ஸம்பத்யதே||௩௮||

ஊஷ்மாதய ஆஹாரபரிணாமகராஃ- ஊஷ்மாக்நிஃ பசதி| வாயுஃ ஸ்தாநாத் ஸ்தாநமந்நஸ்ய பாகாயாபகர்ஷதி| க்லேதோऽந்நஸங்காதஂ ஶ்லதயதி| ஸ்நேஹோऽந்நஸ்ய காடிந்யஂ நாஶயதி| காலஃ பரிணாமமந்நஸ்ய வபுர்வ்யாப்திமபிநிர்வர்தயதி| தேஷாஞ்ச க்லேதாதீநாஂ ஸமயோகஃ அஹீநாதிமாத்ரத்வமந்நபரிணாமோத்பவாநாஂ தோஷதாதுமலாநாஂ ஸமத்வகரஃ ஸம்பத்யதே|| ௩௮||

Adhikarana samayogasya kAraNAni (39) · Śloka 39

ஸமயோகஸ்ய து புநஃ காராணாந்யுசிதோ ஹிதஶ்ச தேஹஸஂஸ்காரோऽப்யவஹாரசேஷ்டா ஶயநஂ ஸௌமநஸ்யஞ்ச||௩௯||

கதமேதேஷாஂ க்லேதாதீநாஂ ஸமயோகோ பவதீத்யுச்யதே- உசிதோऽப்யஸ்தஃ ஹிதஶ்ச பத்யஶ்சாஹாராதிகதோ தேஹஸஂஸ்காரஃ ஏவமப்யவஹாராதயோऽபி ஸுமநஸ்த்வஞ்ச|| ௩௯||

Adhikarana pariNamata AhAraguNAH (40) · Śloka 40

பரிணமதஸ்த்வாஹாரஸ்ய குணாஃ ஶரீரகுணபாவமாபத்யந்தே யதாஸ்வமவிருத்தாஃ||௪௦||

ஏஷாஂ க்லேதாதீநாஂ ஸமயோகேநாந்நஸ்ய பரிணாமாத் கிஂ பவதீத்யாஹ- பரிணமதஃ பரிணதிஂ க்ரமேண கச்சதோ குணா குருத்வத்ரவத்வாதயஃ ஶரீரஸ்தைஃ குருத்வத்ரவத்வாதிபிரேகத்வமாபத்யந்தே| அதவா குணஶப்தோ பாகபர்யாய ஏவ கஹ்யதே த்ரிகுணா ரஜ்ஜுரித்யத்ர யதா| ஜகதஃ பஞ்சபூதாத்மகத்வாச்சரீரஸ்யாபி பஞ்சபூதாத்மகத்வாத் வத்திஃ ஸமாநைஃ ஸர்வேஷாஂ இத்யநேந (அ௦ஸஂ௦ஸூ௦-௧) ந்யாயேந பரிணதாஹாரகுணைஃ ஸதஶேஷு ஶரீரகுணேஷு வத்திரிதி யதாஸ்வஶப்தஸ்யார்தஃ|| ௪௦||

Adhikarana viruddhAhAradoShaH (41) · Śloka 41

விருத்தாஸ்து விஹதாஶ்ச விரோதிபிர்விஹந்யுஃ ஶரீரமிதி||௪௧||

ஶரீரகுணைரவிருத்தாஸ்த்வாஹாரகுணாஃ ஸ்வபாவப்ரகத்யாத்யபேக்ஷயா விருத்தாஹாரகுணைஶ்ச விஹிதாஹாரகுணாஃ ஶரீரஂ விஹந்யுரிதி||௪௧||

Adhikarana bhuktavatA abhyojyAnyatyarthAkAMkShAyAM mAtrayA bhojyAni ca (42) · Śloka 42

பவந்தி சாத்ர- ஔகுலாப்யோஷபதுகாந் ஸுபிஷ்டகததண்டுலாந்| ந ஜாது புக்தவாநத்யாந்மாத்ரயாத்யாத்ஸுகாஂக்ஷிதஃ||௪௨||

ஔகுலஂ காண்டஸ்தாந்யபக்வாநி பஷ்டாநி ஸஸ்யாநி, அப்யோஷஸ்தத்விதா ஏவ யவாஃ| பதுகாஃ கதாந்நவர்கோக்தாஃ (அ௦ஸஂ௦ஸூ௦-௭), ஏதாந் ஶாலிபிஷ்டகதாஂஶ்ச தண்டுலாஂஶ்ச புக்தவாந்நாத்யாத்| அத்யர்தாகாஂக்ஷாயாஂ து மாத்ரயாத்யாத் அதிஸ்தோக- மத்யாதித்யர்தஃ||௪௨||

Adhikarana tyAjyaM bhojanam (43) · Śloka 43

ஶாகாவராந்நகட்வம்லகஷாயலவணோத்கடம்| த்யஜேதேகரஸாஸாத்ம்யஂ குரு ஶுஷ்கஂ ச போஜநம்||௪௩||

ஶாகபூயிஷ்டமேகரஸாதிகஂ ச போஜநஂ த்யஜேத்||௪௩||

Adhikarana sAtatyenAshIlanIyAni (44) · Śloka 44

வக்ஷ்யதே யந்நிதாநாதௌ ஸர்வதோஷப்ரகோபணம்| அத்யபிஷ்யந்தி விஷ்டம்பி விதாஹி குரு ரூக்ஷணம்| கிலாடததிகூசீகாமத்ஸ்யஶுஷ்காமமூலகம்| க்ஷாரபிஷ்டவிரூடாத்யஂ தத்ஸமஸ்தஂ ந ஶீலயேத்||௪௪||

ததா நிதாநஸ்தாநாதௌ ரோகஹேதுவக்தவ்யப்ரஸங்கே ஸர்வேஷாஂ ரோகாணாஂ யத்காரணத்வேநோக்தஂ தத்ர ஶீலயேத்| யத்க்வசித்காரணத்வேநோக்தஂ தத்ஸாதத்யேந நாப்யஸேதித்யர்தஃ| அத்யபிஷ்யந்தித்வாதிகுணயுக்தஞ்ச ந ஶீலயேத்||௪௪||

Adhikarana nityaM shIlanIyAni (45) · Śloka 45

ஶீலயேச்சாலிகோதூமயவஷஷ்டிகஜாங்கலம்| ஸுநிஷண்ணகஜீவந்தீபாலமூலகவாஸ்துகம்| பத்யாமலகமத்வீகாபதோலீமுத்கஶர்கராஃ| கததிவ்யோதகக்ஷீரக்ஷௌத்ரதாடிமஸைந்தவம்| த்ரிபலாஂ மதுஸர்பிப்யாஂ நிஶி நேத்ரபலாய ச| ஸ்வாஸ்த்யாநுவத்திகத்யச்ச ரோகோச்சேதகரஞ்ச யத்||௪௫||

ஶாலிகோதூமாதீஂஸ்து ஶீலயேதப்யஸேத்| நேத்ரபலேச்சுஶ்ச மாக்ஷிககதாப்யாஂ மிஶ்ராஂ த்ரிபலாஂ ஶீலயேத்|ததேதமபி ஶீலயேத் யதாஹாரவிஹாரஂ ஸ்வஸ்தஸ்ய ஸ்வாஸ்த்யமநுவர்த்தயத்யாதுரஸ்ய ச வ்யாத்யுபஶமஂ கரோதீதி||௪௫||

Adhikarana svabhAvAdiviparItAni varjyAni (46) · Śloka 46

ஸ்வபாவமாத்ராயோகாதிபரஸ்பரவிபர்யயைஃ| போஜநாநி விருத்த்யந்தே தாநி வித்வாந் விவர்ஜயேத்||௪௬||

ப்ரஸங்கேநோச்யதே-ஸ்வபாவமாத்ரேத்யாதி| ஸுபோதம்||௪௬||

Adhikarana dhAtusAmyAnuvRuttau dhAtuvaiShamyAnuvRuttau ca hetuH (47) · Śloka 47

த்யகாத்விஷமஹேதூநாஂ ஸமாநாஂ சோபஸேவநாத்| விஷமா நாநுபத்நந்தி ஜாயந்தே தாதவஃ ஸமாஃ||௪௭||

விஷமாணாஂ தோஷதாதுவைஷம்யஹேதூநாஂ அஸமயோகஸ்திதாநாமாஹாரதேஶாதீநாஂ த்யாகாத்விஷமா தாதவஃ ஶரீரஂ நாநுபத்நந்தி| ஸமாநாஞ்ச யதோசிதஹிதாநாஂ ஸஂஸேவநாத்தாதவஃ ஸமா ஜாயந்தே| தேநைததுக்தஂ பவதி- ஸ்வகாரணஸாமக்ரீ- விரஹாத் ஸ்வயஂ நாஶஃ, ததா காரணஸாமக்ரீஸந்நிதாநேऽவஶ்யஂ ஜந்மேதி||௪௭||

Adhikarana kukShAvannapAnapUraNakramaH apavAdashca (48) · Śloka 48

அந்நேந குக்ஷேர்த்வாவஂஶௌ பாநேநைகஂ ப்ரபூரயேத்| ஆஶ்ரயஂ பவநாதீநாஂ சதுர்தமவஶேஷயேத்| மந்தாநலபலாரோக்யநபேஶ்வரஸுகாத்மஸு| யோஜ்யஃ க்ரமோऽயஂ ஸததஂ நாவஶ்யமிதரேஷு ச||௪௮||

அந்நேந குக்ஷேர்த்வௌ பாகௌ பூரயேத்| ததீயஂ பாகஂ பாநேந பூரயேத்| தோஷாணாமாஶ்ரயஂ ஸஞ்சரணஸ்தாநஂ சதுர்தஂ பாகமவஶேஷயேத்| அந்யதா அந்நபாநபூரிதே ஸர்வகுக்ஷௌ தோஷா நிராஶ்ரயாஸ்தமேவாந்நபாநமுத்பீட்ய விஷூசிகாதீந் ரோகாந் குர்யுஃ| ஏஷாஞ்ச கல்பநா அர்தபாகத்ரயதப்த்யாதிநாநுமீயதே (அ௦ஸஂ௦ஸூ௦-௧௧) ந ச குக்ஷேர்பாகோ விஜ்ஞாயதே| அயஞ்சாநந்தரோக்தாந்நபாநக்ரமோ மந்தாநலாதீநாஂ புருஷாணாஂ யோஜ்யஃ| இதரேஷாமுக்தேப்யோऽந்யேஷாமவஶ்யஂ ந யோஜ்யஃ| தரித்ராத்யக்ந்யாதுரதுஃகாத்மநாஂ ஹி யதாயதமக்நிபலோபகரணாதிஸம்பவாபேக்ஷயா புத்த்யா ஊஹ்யம்||௪௮||

Adhikarana rUkShasnigdhAhAraguNAH (49) · Śloka 49

கரோதி ரூக்ஷஂ பலவர்ணநாஶஂ த்வக்ரூக்ஷதாஂ வாதஶகந்நிரோதம்| ஸ்நிக்தந்த்வதிஶ்லேஷ்மசயப்ரஸேகஹத்கௌரவாலஸ்யருசிப்ரணாஶாந்||௪௯||

ரூக்ஷ ஆஹாரோ பலநாஶாதிகஂ கரோதி| அதிஸ்நிக்தஃ ஶ்லேஷ்மஸஞ்சயாதீந் கரோதி| ப்ரஸேகோ முகாச்ச்லேஷ்மஸ்ருதிஃ||௪௯||

Adhikarana atyuShNAtishItAhAraguNAH (50) · Śloka 50

அத்யுஷ்ணமந்நம்மததாஹதஷ்ணாபலப்ரணாஶப்ரமரக்தபித்தம்| ஶீதந்து ஸாதாருசிவஹ்நிஸாதஹல்லாஸவிஷ்டம்பநரோமஹர்ஷாந்||௫௦||

அத்யுஷ்ணோ மதாதீந் கரோதி| அதிஶீதமக்நிஸாதாதீந் கரோதி| ஹதயஸ்யோத்க்லேஶேந யுக்தஃ ப்ரஸேக ஏவ ஹல்லாஸஶப்தவாச்யஃ||௫௦||

Adhikarana atikaThinAtidravAhAraguNAH (51) · Śloka 51

அதிஸ்திரஂ மூத்ரஶகத்விபந்தமதப்திமவ்யாப்திமஶீக்ரபக்திம்| அதித்ரவஂ பீநஸமேஹகாஸஸ்யந்தாந் கரோத்யக்நிபலஞ்ச ஹந்தி||௫௧||

அதிஸ்திரோऽதிகடிநோ மூத்ரஶகத்விபந்தாதீந் கரோதி| அவ்யாப்திரேகஸ்மிந்பாகே ஜடரஸ்ய ஸ்திதிஃ| அதித்ரவஃ பீநஸாதீந் கரோதி| ஸ்யந்தோ நாமாக்ஷிரோகஃ(அ௦ஸஂ௦ஸூ௦-௧௮)||௫௧||

Adhikarana atimadhurAsAtmyAtilavaNatIkShNAtyamlAhAraguNAH (52) · Śloka 52

அதிமதுரமநலஶமநஂ புக்தமஸாத்ம்யஂ ந புஷ்டயே வபுஷஃ| அதிலவணமசக்ஷுஷ்யஂ தீக்ஷ்ணாத்யம்லஂ ஜரா ஸாக்ஷாத்||௫௨||

அதிமதுரஶ்சாஹாரோऽக்நிநாஶநஃ| அஸாத்ம்யஂ ச புக்தஂ தேஹபுஷ்டிஂ ந கரோதி| அதிலவணஂ சக்ஷுஷோऽபத்யம்| அதிதீக்ஷ்ணமத்யம்லஂ ச ஜரா ஸாக்ஷாததிஶயேந ஜராகாரணத்வாத்|| ௫௨||

Adhikarana annapAnavidhyadhyAyopasaMhAraH (10) · Śloka 10

இதி விவிதமவலம்ப்ய யோऽந்நபாநஂ பலமிவ விக்ரஹவத்ஸதோபயுங்க்தே| தநுமபி தநுஜாஂ ருஜாஂ த்வநாப்ய வ்ரஜதி நரஃ ஸ ஸமாஶதஸ்ய பாரம்||௫௩|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதௌ அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநேऽந்நபாநவிதிர்நாம தஶமோऽத்யாயஃ||௧௦||

இத்யநேந ப்ரகாரேண விதிஂ க்ரமஂ மாத்ராப்யாஸாதிகமவலம்ப்ய கஹீத்வா யோ நரோऽந்நபாநஂ புங்க்தே| கிம்பூதம்? விக்ரஹவத்ஸஶரீரமிவ பலஂ, தத்தேதுகத்வாத்| ஸ நரஸ்தநுமபி ஸ்வல்பாமபி தநுஜாஂ தேஹஜாஂ ருஜாஂ பீடாமநாப்யாலப்த்வா ஸமாஶதஸ்ய ஸஂவத்ஸரஶதஸ்ய பாரமந்தஂ வ்ரஜதி| அநாப்யேத்யத்ராங்ப்ரயுக்தஸ்தேந ஸாத்விதி|| ௫௩|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே தஶமோऽத்யாயஃ||௧௦||