Adhikarana athAnnarakShAvidhirnAmAShTamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോऽന്നരക്ഷാവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातोऽन्नरक्षाविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
അന്നസ്യ ച പാനസ്യ ച സ്വരൂപമുക്തമ്| ഏവം വിജ്ഞാതസ്വരൂപം പഥ്യമപ്യന്നജാതം പാനം ച വിഷാദ്യുപഹതം രോഗായ മരണായ വാ സമ്പദ്യതേ| അതസ്തദ്രക്ഷണായാധ്യായാരമ്ഭഃ|| ൧||
Adhikarana annapAnadUShaNahetavaH (2) · Śloka 2
ഈശ്വരാണാം വസുമതാം വിശേഷേണ തു ഭൂഭുജാം പ്രായേണ മിത്രേഭ്യോऽപ്യമിത്രാ ഭൂയാംസോ ഭവന്തി| തതസ്തത്പ്രയുക്താഃ സമാസന്നവര്തിനോऽന്നപാനാദിഷു വിഷം പ്രയച്ഛന്തി| സ്ത്രിയശ്ച തത്പ്രണിധിപ്രയുക്താഃ സൌഭാഗ്യലോഭേന||൨||
ईश्वराणां वसुमतां विशेषेण तु भूभुजां प्रायेण मित्रेभ्योऽप्यमित्रा भूयांसो भवन्ति| ततस्तत्प्रयुक्ताः समासन्नवर्तिनोऽन्नपानादिषु विषं प्रयच्छन्ति| स्त्रियश्च तत्प्रणिधिप्रयुक्ताः सौभाग्यलोभेन||२||
🔊 Audio coming soon
തേന ചാന്നപാനരക്ഷണേനാന്യസ്യ ന തഥാ പ്രയോജനം, യഥാ ഭൂഭൃതഃ| ബഹ്വപായത്വാത്, ബഹൂപജീവ്യത്വാച്ച| തസ്മാദ്രാജാ കുലീനത്വാദിയുക്തം പ്രാണാചാര്യം ഭിഷജം പരിഗൃഹ്ണീത സ്വീകുര്യാത്| കുത ആഹ-ഈശ്വരാണാമിത്യാദി| സര്വേഷാമേവേശ്വരാണാം പ്രഭവിഷ്ണൂനാം വസുമതാം ധനിനാം ച വിശേഷേണ ഭൂഭൃതാം രാജ്ഞാം ന താവന്തി മിത്രാണി ഭവന്തി യാവന്തോऽമിത്രാഃ| തത ഇതി| യതോऽമിത്രാ ഭൂയാംസോ ഭവന്ത്യതസ്തത്പ്രയോഗാദമിത്രപ്രയോഗാത്സമാസന്നവര്തിനഃ പരിചാരകാ അന്നപാനശയനാദിഷു വിഷം പ്രയച്ഛന്തി| സ്ത്രിയശ്ചാന്നപാനാദിഷു വിഷം പ്രയച്ഛന്തി രാജ്ഞഃ| കിമ്ഭൂതാഃ? തത്പ്രണിധിപ്രയുക്താ അമിത്രചാരചോദിതാഃ| കഥം ദദതി? സൌഭാഗ്യലോഭേന| പ്രായേണ ഭൂഭൃദ്യോഷിദ്ഭ്യസ്തച്ഛത്രുചാരാഃ പാഷണ്ഡാദിച്ഛദ്മനൈവം ബ്രുവന്തി, യഥാऽനേനൌഷധേന ഭര്ത്രേऽന്നപാനാദിഷു ദത്തേന സൌഭാഗ്യം ഭവതീതി|
Adhikarana prANAcAryalakShaNAni (3) · Śloka 3
തസ്മാദ്രാജാ കുലീനം സ്നിഗ്ധമാപ്തമാസ്തികമാര്യമാര്യപരിഗ്രഹം ദക്ഷം ദക്ഷിണം നിഭൃതം ശുചിമനുദ്ധതമനലസമവ്യസനിനമനഹംകൃതമകോപനമസാഹസികം വാക്യാര്ഥാവബോധകുശലം നിഷ്ണാതമഷ്ടാങ്ഗേ യഥാമ്നായമായുര്വേദേ സുവിഹിതയോഗക്ഷേമം സന്നിഹിതാഗദാദിയോഗം സാത്മ്യജ്ഞം ച പ്രാണാചാര്യം പരിഗൃഹ്ണീയാത്||൩||
तस्माद्राजा कुलीनं स्निग्धमाप्तमास्तिकमार्यमार्यपरिग्रहं दक्षं दक्षिणं निभृतं शुचिमनुद्धतमनलसमव्यसनिनमनहंकृतमकोपनमसाहसिकं वाक्यार्थावबोधकुशलं निष्णातमष्टाङ्गे यथाम्नायमायुर्वेदे सुविहितयोगक्षेमं सन्निहितागदादियोगं सात्म्यज्ञं च प्राणाचार्यं परिगृह्णीयात्||३||
🔊 Audio coming soon
കിമ്ഭൂതം പ്രാണാചാര്യമാഹ- കുലീനം ഉത്കൃഷ്ടേ കുലേ ജാതമ്| സ്നിഗ്ധം രാജ്ഞഃ| ആപ്തമവിസംവാദിവചനമ്| ആസ്തികമദൃഷ്ടമസ്തീതി മാനിനമ്| ദക്ഷം ചതുരമ്| ദക്ഷിണം രാജ്ഞോऽന്യേഷാം ച മൈത്രീപരമ്| നിഭൃതം രാജകര്യേഷു നിശ്ചലമ്| അനുദ്ധതം നമ്രമ്| അനലസമുത്ഥാനശീലമ്| അവ്യസനിനം അദുഃഖാഭിഭൂതമ്| അനഹങ്കൃതമനുത്സിക്തമ്| അകോപനസാഹസികൌ പ്രസിദ്ധൌ| വാക്യാര്ഥാവബോധേ വാക്യതാത്പര്യാധിഗമേ ച കുശലമ്| തഥാ നിഷ്ണാതം കുശലം വാക്യപാഠാവബോധധാരണാപ്രയോഗൈരഷ്ടാങ്ഗായുര്വേദേ| യഥാമ്നായമാഗമാനതിക്രമേണ| സുഷ്ഠു വിഹിതൌ നിഷ്പാദിതൌ യോഗക്ഷേമൌ യേന തഥാ| സന്നിഹിതാ നിത്യനികടസ്ഥാ അഗദാ വിഷൂചികാദിപ്രശമനാദയോ യോഗാ യസ്യ| സാത്മ്യജ്ഞം സര്വസ്യ ദേശാദിനാ സാത്മ്യം ജാനാതീതി|| ൩||
Adhikarana rAjA vaidyAyatto bhavet (4) · Śloka 4
തമര്ഥമാനാഭ്യാം യഥാകാലം ഗുരുമിവ ശിഷ്യഃ, പിതരമിവ പുത്രഃ പൂജയേത്| പ്രതികൂലമപി തദ്വചഃ സാമ്പ്രതം മതമിതി പ്രതിമന്യേത| ന ഹി ഭദ്രോऽപി ഗജപതിര്നിരങ്കുശഃ ശ്ലാഘനീയോ ജനസ്യ തസ്മാത്തദായത്തമാഹാരവിഹാരം പ്രതി ചാത്മാനം കുര്യാത്||൪||
तमर्थमानाभ्यां यथाकालं गुरुमिव शिष्यः, पितरमिव पुत्रः पूजयेत्| प्रतिकूलमपि तद्वचः साम्प्रतं मतमिति प्रतिमन्येत| न हि भद्रोऽपि गजपतिर्निरङ्कुशः श्लाघनीयो जनस्य तस्मात्तदायत्तमाहारविहारं प्रति चात्मानं कुर्यात्||४||
🔊 Audio coming soon
തം ച പ്രാണാചാര്യം രാജാ അര്ഥേന, മാനേന സത്കാരേണ ച പൂജയേത് യഥാകാലമ്| യഥാ ഗുരും ശിഷ്യഃ പൂജയതി, പിതരം ച യഥാ പുത്ര ഇതി| പ്രതികൂലം ദ്വിഷ്ടമപി തസ്യ പ്രാണാചാര്യസ്യ വചനം സാമ്പ്രതം യുക്തമിതി മന്യേത| യസ്മാന്ന ഹി സുശീലോऽപി ഗജപതിര്നിരങ്കുശഃ അങ്കുശരഹിതോ ജനസ്യ ശ്ലാഘനീയോ ഭവതി| തസ്മാദ്രാജാ പ്രാണാചാര്യായത്തമാഹാരവിഹാരാഭ്യാമാത്മാനം കുര്യാത്| തത്പ്രതിഷിദ്ധ ആഹാരോ വിഹാരശ്ച ന വിധേയഃ, തദങ്ഗീകൃതശ്ച വിധേയ ഇത്യര്ഥഃ| ഭദ്ര ഇതി ജാത്യുത്കൃഷ്ടോ ഹസ്തീ തച്ഛാസ്ത്രേഷു പ്രസിദ്ധലക്ഷണഃ|| ൪||
Adhikarana tatra hetuH (5) · Śloka 5
ഉപാത്തമപി ഖലു ജീവിതമുപായബലേന സ്വയമധിതിഷ്ഠതി||൫||
उपात्तमपि खलु जीवितमुपायबलेन स्वयमधितिष्ठति||५||
🔊 Audio coming soon
ഏതേന കിം പ്രയോജനമിത്യാഹ-ഉപാത്തമദൃഷ്ടാദാഗതമപി ജീവിതം സാപായമുപായബലേന സ്വയമനായാസേനൈവ ശരീരമധിതിഷ്ഠതി| ഏഷ ച മഹാനുപായോ യദ്വൈദ്യപരായത്തതാ|| ൫||
Adhikarana rAjA rAjagRuhAsanne prANAcAryaM niveshayet (6) · Śloka 6
അപി ച ബഹുപരിഗ്രഹാ നരപതയഃ| സന്തി ചാശുകാരിണഃ ശൂലസംന്യാസാദയഃ| പ്രതിക്ഷണം പ്രത്യവേക്ഷണീയാവസ്ഥാശ്ച രോഗിണോ വിശേഷേണ രാജാനഃ| തേ ഹി പ്രമാദപരിഗതാ ദുഃഖാസഹിഷ്ണവശ്ച സ്വയമപ്യപഥ്യരുചയഃ സന്നിഹിതാഹിതപ്രിയവചനപ്രായപരിചാരകാശ്ച തസ്മാദ്ഭിഷജോ രാജാ രാജഗൃഹാസന്നേ നിവേശനം കാരയേത്| തഥാഹി സര്വോപകരണേഷു നൃപതി ശരീരോപയോഗിഷ്വപരോക്ഷവൃത്തിര്ഭവതി||൬||
अपि च बहुपरिग्रहा नरपतयः| सन्ति चाशुकारिणः शूलसंन्यासादयः| प्रतिक्षणं प्रत्यवेक्षणीयावस्थाश्च रोगिणो विशेषेण राजानः| ते हि प्रमादपरिगता दुःखासहिष्णवश्च स्वयमप्यपथ्यरुचयः सन्निहिताहितप्रियवचनप्रायपरिचारकाश्च तस्माद्भिषजो राजा राजगृहासन्ने निवेशनं कारयेत्| तथाहि सर्वोपकरणेषु नृपति शरीरोपयोगिष्वपरोक्षवृत्तिर्भवति||६||
🔊 Audio coming soon
അപി ച ന കേവലമന്തരോക്തേന പ്രകാരേണ പ്രാണാചാര്യം പരിഗൃഹ്ണീത രാജാ യാവദ്രാജഗൃഹനികടേ ഭിഷജഃ പ്രാണാചാര്യസ്യ നിവേശനം വേശ്മ കാരയേത്| യതോ നരപതയോ ബഹുപരിഗ്രഹാഃ പ്രഭൂതപരിവാരാഃ| ശൂലാദയശ്ച വ്യാധയ ആശുകാരിണഃ സ്വമര്ഥം മരണമാശു ശീഘ്രം കുര്വന്തീത്യാശുകാരിണഃ| സര്വേ ച രോഗിണഃ പ്രതിക്ഷണം പ്രത്യവേക്ഷണീയാവസ്ഥാഃ, വിശേഷേണ രാജാനഃ| കിം തേ വിശേഷേണേത്യാഹ-തേ ഹി സ്വാതന്ത്ര്യാത് പ്രമാദം കുര്വന്തി| രോഗൌഷധാദിദുഃഖം സോഢും ന ശക്നുവന്തി| തഥാ സ്വയം സ്വഭാവേനൈവാപഥ്യാഭിലാഷിണഃ| തേഭ്യശ്ച പ്രായേണ നികടവര്തിനോ ഹിതം പ്രിയം ച വദന്തീതി| തസ്മാദ്രാജഗൃഹനികടവര്ത്തീ ഭിഷക് സര്വേഷു രാജശരീരോപകരണേഷു പ്രത്യക്ഷവൃത്തിര്ഭവതി| യേവം ചാന്നപാനാദികമുപകരണം രക്ഷിതും ശക്നോതീതി|| ൬||
Adhikarana rAjAnaM bhiShak svayamannaM bhojayet (7) · Śloka 7
സ സമ്യക്സമ്പന്നമന്നം സുപരീക്ഷിതം വിശുദ്ധമഗ്ന്യാദിഷു പ്രാഗുപനീതം ശിഖിനാ ദൃഷ്ടമഭിപ്രോക്ഷിതം പ്രോക്ഷണൈഃ പുരഃസ്ഥിതോ രാജാനം ഹസ്തബദ്ധൌഷധിരത്നം ഭോജയേത്||൭||
स सम्यक्सम्पन्नमन्नं सुपरीक्षितं विशुद्धमग्न्यादिषु प्रागुपनीतं शिखिना दृष्टमभिप्रोक्षितं प्रोक्षणैः पुरःस्थितो राजानं हस्तबद्धौषधिरत्नं भोजयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
തത്രാന്നം പ്രാധാന്യാത് പ്രഥമമുച്യതേ| സ ച ഭിഷക് രാജ്ഞഃ പുരതഃ സ്ഥിതോ രാജാനമന്നം ഭോജയേത്| കിമ്ഭൂതമന്നം? സമ്യക്സാധ്വീഭിഃ സ്രവണബാഷ്പോദ്ഗമനാദിക്രിയാഭിഃ സമ്പന്നമ്, സുപരീക്ഷിതം വക്ഷ്യമാണേന വിധിനാ, പ്രഥമം ചാഗ്നിമക്ഷികാദിഭ്യോ ദത്തം, തഥാ സവിഷം നിര്വിഷമിതി പരിജ്ഞാനം ഭവതി, ശിഖിനാ മയൂരേണ ദൃഷ്ടം, പ്രോക്ഷണൈഃ സുപര്ണമന്ത്രോദകാദിഭിഃ പ്രോക്ഷിതം സിക്തമ്| തഥാ ഹി സവിഷമപി നിര്വിഷീഭവതി| കിമ്ഭൂതം രാജാനം ഹസ്തേ ബദ്ധാന്യൌഷധാനി രത്നാനി ച യേന തമ്|| ൭||
Adhikarana rAjabhojane~agadapraliptadundubhivAdanam (8) · Śloka 8
ഭുഞ്ജാനസ്യ ചാസ്യ ദുന്ദുഭീനഗദപ്രലിപ്താന് വാദയേത്||൮||
भुञ्जानस्य चास्य दुन्दुभीनगदप्रलिप्तान् वादयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
അസ്യ ച രാജ്ഞോ ഭുഞ്ജാനസ്യ ചാഗദപ്രലിപ്താന് ദുന്ദുഭീന് ഭേരീര്വാദയേത്|| ൮||
Adhikarana saviShAnnalakShaNam (9) · Śloka 9
തത്ര സവിഷമന്നമ് സ്രാവ്യമാണമവിസ്രാവ്യം ഭവതി, ചിരേണ പച്യതേ, പക്വം ച സദ്യഃ പര്യുഷിതമിവ നിരൂഷ്മ സ്തബ്ധം ച ജായതേ,യഥാസ്വം വര്ണഗന്ധരസൈര്വ്യാപദ്യതേ, പ്രക്ലിദ്യതേ, ചന്ദ്രകാചിതം ച ഭവതി||൯||
तत्र सविषमन्नम् स्राव्यमाणमविस्राव्यं भवति, चिरेण पच्यते, पक्वं च सद्यः पर्युषितमिव निरूष्म स्तब्धं च जायते,यथास्वं वर्णगन्धरसैर्व्यापद्यते, प्रक्लिद्यते, चन्द्रकाचितं च भवति||९||
🔊 Audio coming soon
സുപരീക്ഷിതമിത്യുക്തം സാ ച പരീക്ഷ്യോച്യതേ-സവിഷമന്നമിത്യാദി| സവിഷമന്നം സ്രാവ്യമാണം സ്രാവയിതുമശക്യം ഭവതി| ചിരേണ ച പാകം യാതി| പക്വമാത്രമേവ പര്യുഷിതമിവ ഗതാഹോരാത്രമിവോഷ്മരഹിതം സ്തബ്ധം കഠിനം ച സമ്പദ്യതേ| യഥാസ്വം യഥാത്മീയൈര്വര്ണാദിഭിര്നശ്യതി| ക്ലേദം ച യാതി| ചന്ദ്രകൈശ്ച നാനാവിധൈര്മണ്ഡലൈഃ സമന്താച്ചിതം ഭവതി||൯||
Adhikarana saviShaduShTavya~jjanalakShaNam (10) · Śloka 10
വ്യഞ്ജനാനാമാശു ശുഷ്കത്വം ഭവതി ക്വാഥഃ| ധ്യാമതാ ശ്യാമതാ ഹീനാതിരിക്തവികൃതാനാം ചാത്രച്ഛായാനാം ദര്ശനമദര്ശനമേവ വാ, ഫേനപടലസീമന്തോര്ധ്വവിവിധരാജിതന്തുബുദ്ബുധപ്രാദുര്ഭാവോ, വിശേഷേണ ലവണോല്ബണേഷ ഫേനമാലാ||൧൦||
व्यञ्जनानामाशु शुष्कत्वं भवति क्वाथः| ध्यामता श्यामता हीनातिरिक्तविकृतानां चात्रच्छायानां दर्शनमदर्शनमेव वा, फेनपटलसीमन्तोर्ध्वविविधराजितन्तुबुद्बुधप्रादुर्भावो, विशेषेण लवणोल्बणेष फेनमाला||१०||
🔊 Audio coming soon
വ്യഞ്ജനാനാം രസാദീനാം സവിഷാണാം ക്വാഥഃ പച്യമാനസ്യോര്ധ്വം പ്രവൃത്തഃ ഫേനോ മലിനോ ഭവതി| അത്ര ച വ്യഞ്ജനേഷു ച്ഛായാനാം മുഖാദിപ്രതിബിമ്ബാനാം സ്വപ്രമാണവര്ണാദിനാ ഹീനാനാമതിരിക്താനാം വികൃതാനാം വിലക്ഷണാനാമേവ വാ ദര്ശനമഥവാ ച്ഛായാനാമദര്ശനമേവ| അന്യേ തു ഛായാശബ്ദേന കാന്തിം വദന്തി| തേഷു ച വ്യഞ്ജനേഷ്വധികാനാം ബാഷ്പാദീനാം സമ്ഭവഃ| ഫേനപടലം ഫേനസമൂഹഃ| സീമന്തോ വിച്ഛേദഃ| ഊര്ധ്വമുപരി വിവിധാ രാജയോ രേഖാഃ| തന്തുബുദ്ബുധേ പ്രസിദ്ധേ| തത്ര ലവണോല്ബണേഷു ഉത്കടലവണദ്രവ്യേഷു വ്യഞ്ജനേഷു സവിഷേഷു ഫേനമാലാ|| ൧൦||
Adhikarana saviShamAMsarasAdilakShaNam (11) · Śloka 11
രസസ്യ മധ്യേ നീലാ രാജിഃ, പയസസ്താമ്രാ, മദ്യതോയയോഃ കാലീ, ദധ്നഃ ശ്യാവാ, തക്രസ്യ നീലപീതാ, മസ്തുനഃ കപോതാഭാ, ധാന്യാമ്ലസ്യ കൃഷ്ണാ, ദ്രവൌഷധസ്യ കപിലാ, ഘൃതസ്യ കപിലാഭാ, ക്ഷൌദ്രസ്യ ഹരിതാ, തൈലസ്യാരുണാ, വസാഗന്ധശ്ച||൧൧||
रसस्य मध्ये नीला राजिः, पयसस्ताम्रा, मद्यतोययोः काली, दध्नः श्यावा, तक्रस्य नीलपीता, मस्तुनः कपोताभा, धान्याम्लस्य कृष्णा, द्रवौषधस्य कपिला, घृतस्य कपिलाभा, क्षौद्रस्य हरिता, तैलस्यारुणा, वसागन्धश्च||११||
🔊 Audio coming soon
മാംസരസേ നീലാ രാജിഃ| സുബോധമേതത്| ശേഷസ്യ ദ്രവൌഷധസ്യ ക്വാഥാദേഃ കപിലാ|| ൧൧||
Adhikarana viShadUShitaphalalakShaNam (12) · Śloka 12
ഫലാനാമാമാനാം പാകഃ, പക്വാനാം പ്രകോഥഃ||൧൨||
फलानामामानां पाकः, पक्वानां प्रकोथः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadUShitadravyalakShaNam (13) · Śloka 13
ദ്രവ്യാണാമാര്ദ്രാണാം സഹസാ മ്ലാനത്വമുത്പക്വഭാവഃ, ശുഷ്കാണാം ശ്യാവതാ വൈവര്ണ്യം വാ, കഠിനാനാം മൃദുതാ, മൃദൂനാം കഠിനത്വമ്||൧൩||
द्रव्याणामार्द्राणां सहसा म्लानत्वमुत्पक्वभावः, शुष्काणां श्यावता वैवर्ण्यं वा, कठिनानां मृदुता, मृदूनां कठिनत्वम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ആര്ദ്രാണാം ദ്രവ്യാണാം മൂലകബിസാദീനാം സവിഷാണാം മ്ലാനത്വമുത്പക്വത്വം ച| ഉത്പക്വമിവ പക്വാനാമിവ മാര്ദവാദി| ശുഷ്കാണാം ശുണ്ഠീഹരിദ്രാദീനാം ശ്യാവത്വം വൈവര്ണ്യം വാ| ശ്യാവോ നീലലോഹിതഃ|
Adhikarana viShadUShitamAlyalakShaNam (14) · Śloka 14
മാല്യസ്യ മ്ലാനതാ ഗന്ധനാശഃ സ്ഫുടിതാഗ്രത്വമ്||൧൪||
माल्यस्य म्लानता गन्धनाशः स्फुटिताग्रत्वम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAstaraprAvaraNalakShaNam (15) · Śloka 15
ആസ്തരണപ്രാവരണാനാം ധ്യാമമണ്ഡലതാ തന്തുരോമപക്ഷ്മശാതനം ച||൧൫||
आस्तरणप्रावरणानां ध्याममण्डलता तन्तुरोमपक्ष्मशातनं च||१५||
🔊 Audio coming soon
ആസ്തരണപ്രാവരണാനാം ശ്യാമാനി മലിനാനി മണ്ഡലാനി തന്ത്വാദിശാതനം ച|| ൧൫||
Adhikarana viShaduShTAnAM lohamaNimayAnAM bhAjanAdInAM lakShaNam (16) · Śloka 16
ലോഹമണിമയാനാം പങ്കമലോപദേഹഃ, സ്നേഹരാഗഗൌരവപ്രഭാവര്ണസ്പര്ശനാശശ്ച||൧൬||
लोहमणिमयानां पङ्कमलोपदेहः, स्नेहरागगौरवप्रभावर्णस्पर्शनाशश्च||१६||
🔊 Audio coming soon
ലോഹാനാം മണിമയാനാം പങ്കേന മലേന ചോപദേഹഃ, സ്നേഹാദിനാശശ്ച|
Adhikarana viShadAturlakShaNam (17) · Śloka 17
വിഷദസ്തു സ്വദോഷശങ്കയാ ത്രസ്തോ, ഭീതഃ, സ്വേദവേപഥുമാന്, ശുഷ്കശ്യാവവക്ത്രഃ, സമന്താത്സോദ്വേഗം വിലക്ഷോऽഭിവീക്ഷതേ, യത്ര ചാനേന വിഷം പ്രയുക്തം തദ്വിശേഷേണ| തഥാ സ്രസ്തോത്തരീയഃ സ്തമ്ഭകുഡ്യാദിഭിരാത്മാനമന്തര്ധത്തേ| സ്ഖലിതഗതിര്ദീനോ ലജ്ജാവാനസ്ഥാനഹാസീ പൃഷ്ടോऽപ്യസമ്ബന്ധമുത്തരം ദദാതി, നൈവ വാ| വിവക്ഷുര്മുഹ്യതി, അങ്ഗുലീഃ സ്ഫോടയതി, ഗ്രീവാമാലഭതേ, ശിരഃ കണ്ഡൂയതി, ഓഷ്ഠൌ പരിലേഢ്കി, ജൃമ്ഭതേ, ഭുവം വിലിഖതി, ക്രിയാസു ത്വരതേ, വിപരീതമാചരതി, സ്വഭൂമൌ ച നാവതിഷ്ഠതേ||൧൭||
विषदस्तु स्वदोषशङ्कया त्रस्तो, भीतः, स्वेदवेपथुमान्, शुष्कश्याववक्त्रः, समन्तात्सोद्वेगं विलक्षोऽभिवीक्षते, यत्र चानेन विषं प्रयुक्तं तद्विशेषेण| तथा स्रस्तोत्तरीयः स्तम्भकुड्यादिभिरात्मानमन्तर्धत्ते| स्खलितगतिर्दीनो लज्जावानस्थानहासी पृष्टोऽप्यसम्बन्धमुत्तरं ददाति, नैव वा| विवक्षुर्मुह्यति, अङ्गुलीः स्फोटयति, ग्रीवामालभते, शिरः कण्डूयति, ओष्ठौ परिलेढ्कि, जृम्भते, भुवं विलिखति, क्रियासु त्वरते, विपरीतमाचरति, स्वभूमौ च नावतिष्ठते||१७||
🔊 Audio coming soon
വിഷം ദദാതീതി വിഷദഃ| സ സ്വമാത്മീയം ദോഷമാശങ്ക്യ ത്രാസാദിഭിര്യുക്തോ ഭവതി| ഏതാന്യേവ വിഷദാതൃലക്ഷണാനി| തീവ്രഃ ശീഘ്രോത്പത്തിവിനാശോ ഭയവേഗത്രാസഃ, ഭീതഃ സഭയഃ| വേപഥുഃ കമ്പഃ| ശുഷ്കശ്യാവവക്ത്രഃ ശുഷ്കാസ്യഃ, ശ്യാവമുഖഃ| സമന്താത്സര്വദിക്ഷു സോദ്വേഗം കൃത്വാ വിലക്ഷോऽസ്പഷ്ടദൃഷ്ടിര്വീക്ഷതേ| യത്ര യസ്മിന് ദ്രവ്യേ തേന വിഷം പ്രയുക്തം തദ്വിശേഷേണ വീക്ഷത ഇതി സമ്ബന്ധഃ| തഥാ തസ്യോത്തരീയപടഃ സ്കന്ധാദിതഃ സ്രംസതേ പതതി തഥാ സ്തമ്ഭാദിഭിരാത്മനോऽന്തര്ധാനം കരോതി| കുഡ്യം ഭിത്തിഃ| അസ്ഥാനേऽപ്രസങ്ഗേ ഹസതി| പൃഷ്ടഃ സത്രസമ്ബന്ധമനന്വിതപദാര്ഥമുത്തരം ദദാതി| നൈവ വോത്തരം ദദാതീതി സമ്ബന്ധഃ| വിവക്ഷുര്മുഹ്യതി? യത്കിഞ്ചിദ്വക്തുമിച്ഛതി ന തത് സ്മരതീത്യര്ഥഃ, ഗ്രീവാമാലഭതേ ശിരോധരാം സ്പൃശതീതി| സര്വം ച കര്തവ്യം വിപരീതമാചരതി| സ്വഭൂമാവുചിതേ സ്ഥാനേ നാവതിഷ്ഠതേ|| ൧൭||
Adhikarana saviShAnnasya vanhyAdiShvapi parIkShAyAM hetuH (18) · Śloka 18
നൃപാജ്ഞാത്വരയാപി കേചിദപരാധാന്തരാദ്വാऽനവസ്ഥിതസത്വാഃ സമാചരന്ത്യേവമ്| തസ്മാദഗ്ന്യാദിഷ്വപി പരീക്ഷേത||൧൮||
नृपाज्ञात्वरयापि केचिदपराधान्तराद्वाऽनवस्थितसत्वाः समाचरन्त्येवम्| तस्मादग्न्यादिष्वपि परीक्षेत||१८||
🔊 Audio coming soon
ഏവം ച സവിഷമന്നമഗ്ന്യാദിഷ്വപി പരീക്ഷേത| യതോ നൈതാവതാ വിഷദലക്ഷണേനൈവ നിശ്ചയേന സവിഷമന്നം പരിജ്ഞായതേ| യസ്മാദനവസ്ഥിതസത്വാ അധീരപ്രകൃതയോ നൃപപരിചാരകാ നൃപാജ്ഞാത്വരിതാ അപരാധാന്തരാദ്വാപ്യേവംലക്ഷണയുക്താ ഭവന്തി| വിഷദാനാപരാധാദന്യോऽപരാധോऽപരാധാന്തരമ്|| ൧൮||
Adhikarana saviShAnnaprakShepe vahneH sthitiH (19) · Śloka 19
വഹ്നിസ്തു സവിഷമന്നം പ്രാപ്യൈകാവര്തോ രൂക്ഷമന്ദാര്ചിരിന്ദ്രായുധവദനേകവര്ണജ്വാലോ ഭൃശം ചടചടായതേ||൧൯||
वह्निस्तु सविषमन्नं प्राप्यैकावर्तो रूक्षमन्दार्चिरिन्द्रायुधवदनेकवर्णज्वालो भृशं चटचटायते||१९||
🔊 Audio coming soon
വഹ്നിസ്തു സവിഷമന്നം പ്രാപ്യൈകാവര്തോ ഭവതി-മുസലാകൃതിര്ജ്വലതി| രൂക്ഷം നിഃസ്നേഹം മന്ദം മൃദുവേഗമര്ചിര്ജ്വാലാ ഭവതി|| ൧൯||
Adhikarana saviShAnnaprakShepe dhUmasya varNanam (20) · Śloka 20
കുണപഗന്ധീ ധൂമശ്ചാസ്യ മൂര്ച്ഛാപ്രസേകരോമഹര്ഷശിരോവേദനാപീനസദൃഷ്ട്യാകുലതാം ജനയതി||൨൦||
कुणपगन्धी धूमश्चास्य मूर्च्छाप्रसेकरोमहर्षशिरोवेदनापीनसदृष्ट्याकुलतां जनयति||२०||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ധൂമശ്ചാസ്യ സവിഷാന്നസ്യ പ്രസേകരോമഹര്ഷാദീഞ്ജനയതി|| ൨൦||
Adhikarana saviShAnnadhUmajeShu vikAreShu cikitsA (21) · Śloka 21
തത്ര നലദകുഷ്ഠലാമജ്ജകൈഃ ക്ഷൌദ്രദ്രുതൈര്നസ്യമഞ്ജനം ച കുര്യാത്| ധൂമമേവ വാപാമാര്ഗവിഡങ്ഗബലാദ്വയചിത്രകമേഷശൃങ്ഗിപുഷ്പസുമനഃക്ഷാരകദ്രാക്ഷാഘൃതഗുഡകൃതം പിബേത്||൨൧||
तत्र नलदकुष्ठलामज्जकैः क्षौद्रद्रुतैर्नस्यमञ्जनं च कुर्यात्| धूममेव वापामार्गविडङ्गबलाद्वयचित्रकमेषशृङ्गिपुष्पसुमनःक्षारकद्राक्षाघृतगुडकृतं पिबेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
തത്ര വിഷാന്നധൂമജേഷു പ്രസേകാദിഷു നലദാദിഭിഃ സമഭാഗൈര്മാക്ഷികദ്രുതൈര്നസ്യം ചാഞ്ജനം ച കുര്യാത്| നലദം മാംസീ| ധൂമം വാ അപാമാര്ഗാദികൃതം പിബേത്| സുമനഃക്ഷാരകം സുമനസാം മുകുലകമ്| അപാമാര്ഗാദിദ്രാക്ഷാന്തം സമഭാഗമ്| ഘ്രൂതഗുഡൌ പിണ്ഡീകരണായ| ഹേതുസാദൃസ്യാദേവകാരപ്രയോഗഃ|| ൨൧||
Adhikarana pakShyAdibhiH saviShAnnaparIkShaNam (22) · Śloka 22
സ്നേഹലവണയോഗാദപി ചാഗ്നിരിത്ഥം സ്യാത്| അതോ വയോഭിഃ പരീക്ഷേത| തത്ര വിഷജുഷ്ടാഹാരാഭ്യവഹാരാത്കാകാഃ ക്ഷാമസ്വരാ ഭവന്തി| മക്ഷികാഃ സവിഷാന്നേ നനിലീയന്തേ| നിലീനാശ്ച വ്യാപദ്യന്തേ| ദൃഷ്ട ഏവ ചാസ്മിംസ്തു ചകോരസ്യാക്ഷിണീ വിരജ്യേതേ| കോകിലസ്യ സ്വരോ വികൃതിമേതി| ഹംസസ്യഗതിഃ സ്ഖലതി| കൂജതി ഭൃങ്ഗരാജഃ| മാദ്യതി ക്രൌഞ്ചഃ| വിരൌതി കൃകവാകുഃ| വിക്രോശതി ശുകഃ ശാരികാ ച| ഛര്ദയതി ചാമീകരഃ| അന്യതോ യാതി കാരണ്ഡവഃ| മ്റ്രിയതേ ജീവജ്ജീവകോ ഗ്ലായതി വാ ഹൃഷ്ടരോമാ ഭവതി നകുലഃ| ശകൃദ്വിസര്ജതി വാനരഃ| രോദിതി പൃഷതഃ| ഹൃഷ്യതി മയൂരഃ| ദര്ശനാദേവ ചാസ്യ വിഷം മന്ദതാമുപൈതി||൨൨||
स्नेहलवणयोगादपि चाग्निरित्थं स्यात्| अतो वयोभिः परीक्षेत| तत्र विषजुष्टाहाराभ्यवहारात्काकाः क्षामस्वरा भवन्ति| मक्षिकाः सविषान्ने ननिलीयन्ते| निलीनाश्च व्यापद्यन्ते| दृष्ट एव चास्मिंस्तु चकोरस्याक्षिणी विरज्येते| कोकिलस्य स्वरो विकृतिमेति| हंसस्यगतिः स्खलति| कूजति भृङ्गराजः| माद्यति क्रौञ्चः| विरौति कृकवाकुः| विक्रोशति शुकः शारिका च| छर्दयति चामीकरः| अन्यतो याति कारण्डवः| म्ऱ्रियते जीवज्जीवको ग्लायति वा हृष्टरोमा भवति नकुलः| शकृद्विसर्जति वानरः| रोदिति पृषतः| हृष्यति मयूरः| दर्शनादेव चास्य विषं मन्दतामुपैति||२२||
🔊 Audio coming soon
വയോഭിഃ പക്ഷിഭിരപി പരീക്ഷേത| യതഃ കദാചിന്നിര്വിഷമപ്യന്നം സ്നേഹലവണാദികം പ്രാപ്യാഗ്നിരിത്ഥമേവ ഭവതി| അന്യത്സുബോധമ്| മക്ഷികാഃ സവിഷേऽന്നേ ന നിലീയന്തേ നാവതരന്തി| നിലീനാ ആപതിതാ ആപന്നാശ്ച വ്യാപദ്യന്തേ മ്രിയന്തേ| കൃകവാകുഃ കുക്കുടോ വിരൌത്യധികം ശബ്ദം കരോതി ഇത്യര്ഥഃ| ശുകശാരികേ വിക്രോശതഃ| ഉച്ചൈര്ദീര്ഘശബ്ദോ വിക്രോശനമ്| ദൃഷ്ട ഏവ സവിഷേऽന്നേ ജീവഞ്ജീവകോ മരണം ഗ്ലാനിം വാ പ്രാപ്നോതി| നകുലസ്യ ച രോമഹര്ഷഃ| വാനരസ്യ പുരീഷോത്സര്ഗഃ| പൃഷതസ്യ രോദനമ്| മയൂരസ്യ ഹര്ഷഃ| അസ്യ ച മയൂരസ്യ ദര്ശനാത്തത്കാലമേവ വിഷം മന്ദശക്തിതാം പ്രാപ്നോതി|| ൨൨||
Adhikarana saviShAnnoShmalakShaNam (23) · Śloka 23
വിഷദൂഷിതസ്യ പുനരാഹാരസ്യോഷ്മാ മയൂരകണ്ഠാഭോऽഭ്യുദേതി| തദ്ബാഷ്പേണാപി ധൂമവന്മൂര്ച്ഛാദയഃ| തേഷാം തദ്വദേവ സാധനമ്||൨൩||
विषदूषितस्य पुनराहारस्योष्मा मयूरकण्ठाभोऽभ्युदेति| तद्बाष्पेणापि धूमवन्मूर्च्छादयः| तेषां तद्वदेव साधनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
അതിപീതധൂമവത്സവിഷാന്നബാഷ്പാദ് വ്യാധയോ ഭവന്തി| ധൂമവിധൌ ചോക്തം മൂര്ച്ഛാരക്തപിത്താര്ദിതാനീതി| തദ്വച്ച സാധനം ചികിത്സിതം ഘൃതപാനനസ്യാദികം ധൂമവിധാവേവ വക്ഷ്യമാണലക്ഷണമ്|| ൨൩||
Adhikarana saviShAnnasparshe vikArAstaccikitsA ca (24) · Śloka 24
ഹസ്തേന സ്പൃഷ്ടമന്നം വിഷവദ്ദാഹശോഫസ്വാപനഖശാതാന് കരോതി| തസ്യ ശ്യാമേന്ദ്രഗോപസോമോത്പലൈര്ലേപഃ||൨൪||
हस्तेन स्पृष्टमन्नं विषवद्दाहशोफस्वापनखशातान् करोति| तस्य श्यामेन्द्रगोपसोमोत्पलैर्लेपः||२४||
🔊 Audio coming soon
വിഷാന്നം സ്പൃഷ്ടം വിഷമിവ സ്പൃഷ്ടം ദാഹാദീന് കരോതി| സ്വാപഃ അചേതനത്വമ്| തത്ര വിഷസ്പര്ശജേഷു ദാഹാദിഷു ശ്യാമാദിഭിഃ സമഭാഗൈര്ജലപിഷ്ടൈഃ സ്പൃഷ്ടാങ്ഗലേപഃ| ശ്യാമാ ഗന്ധപ്രിയങ്ഗുഃ| ഇന്ദ്രഗോപോ ഭാസ്വരഃ ക്രിമിവിശേഷഃ| സോമോ ബ്രാഹ്മീ|| ൨൪||
Adhikarana saviShAnnAbhyavahAre lakShaNAni tatra cikitsAtideshaH (25) · Śloka 25
അഭ്യവഹ്രിയമാണം ത്വോഷ്ഠചിമിചിമാന്തര്വക്ത്രദാഹജിഹ്വാമൂലഗൌരവഹനുസ്തമ്ഭദന്തഹര്ഷലാലാഃ കരോതി രസാപരിജ്ഞാനം ച| തത്ര ധൂമോക്തം ദന്തകാഷ്ഠോക്തം ച കര്മ||൨൫||
अभ्यवह्रियमाणं त्वोष्ठचिमिचिमान्तर्वक्त्रदाहजिह्वामूलगौरवहनुस्तम्भदन्तहर्षलालाः करोति रसापरिज्ञानं च| तत्र धूमोक्तं दन्तकाष्ठोक्तं च कर्म||२५||
🔊 Audio coming soon
സവിഷമന്നമഭ്യവഹ്രിയമാണസ്യ സ്ഥിതമോഷ്ഠചിമിചിമായനാദീന് കരോതി| ലവണരസാപരിജ്ഞാനം ലവണരസോ ജിഹ്വാം ന ചേതയത ഇത്യര്ഥഃ| തത്ര ധൂമോക്തം കര്മ| വിഷാന്നേ ധൂമോക്തം നലദകുഷ്ഠാദിഭിര്നസ്യാദികം ദന്തകാഷ്ഠോക്തം സവിഷേ ദന്തകാഷ്ഠേ വക്ഷ്യമാണമ്|| ൨൫||
Adhikarana AmAshayagataviShalakShaNam (26) · Śloka 26
ആമാശയഗതം സ്വേദമദമൂര്ച്ഛാച്ഛര്ദിവൈവര്ണ്യാധ്മാനരോമഹര്ഷദാഹാരുചിദൃഷ്ടിഹൃദയോപരോധാന് ബിന്ദുഭിശ്ചാചയമങ്ഗാനാം കരോതി||൨൬||
आमाशयगतं स्वेदमदमूर्च्छाच्छर्दिवैवर्ण्याध्मानरोमहर्षदाहारुचिदृष्टिहृदयोपरोधान् बिन्दुभिश्चाचयमङ्गानां करोति||२६||
🔊 Audio coming soon
തച്ച വിഷാന്നമാമാശയപ്രാപ്തം സ്വേദാദീന് കരോതി| ദൃഷ്ടേര്ഹൃദയസ്യ ച രോധഃ സ്തമ്ഭഃ| ബിന്ദുഭിര്നാനാവര്ണൈരങ്ഗാനാമാചയഃ സമന്താച്ചയനമ്|| ൨൬||
Adhikarana AmAshayagataviShacikitsA (27) · Śloka 27
തത്ര മദനഫലാലാബുബിമ്ബീകോശാതകീഫലൈര്ദധിമധുയുക്തമാശു വമനം ദദ്യാത്, നിഷ്പാവാമ്ബുഭിര്വാ| തതഃ സ്നിഗ്ധശരീരം വിരേചയേത്||൨൭||
तत्र मदनफलालाबुबिम्बीकोशातकीफलैर्दधिमधुयुक्तमाशु वमनं दद्यात्, निष्पावाम्बुभिर्वा| ततः स्निग्धशरीरं विरेचयेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
തത്ര മദനഫലാദിഭിര്ദധിസംയുക്തൈര്വമനം ദദ്യാത്| അലാബു കടുകാലാബുഫലമ്| ബിമ്ബ്യാസ്തുണ്ഡികേര്യാഃ ഫലമ്| കോശാതക്യാ ജാലിന്യാഃ ഫലമ്| നിഷ്പാവാമ്ബുഭിര്വാ കേവലൈര്വമനമ്| നിഷ്പാവഃ ശിമ്ബിധാന്യവിശേഷഃ| തതഃ കൃതേ വമനേ പശ്ചാത് സ്നിഗ്ധശരീരം വിരേചയേത്| തദാസുത്യ സംസ്രുതം ജലമ്|| ൨൭||
Adhikarana viriktasya jIvano nAmAgadasya pAnam (28) · Śloka 28
ത്രിഫലാത്രികടുനാഗപുഷ്പമധുകബര്ഹിണപര്ണീബൃഹതീദ്വയചൂര്ണം സിംഹവ്യാഘ്രവൃകതരക്ഷുദ്വീപിമാര്ജാരസൃഗാലമൃഗഗോധാനാമന്യതമപിത്തരസസംയുക്തം സക്ഷൌദ്രം പാനമേവ ജീവനോ നാമാഗദഃ പരം സര്വവിഷൌഷധമ്| തസ്മിന് ജീര്ണേ ശ്യാമാവ്യോഷാതിവിഷാസിദ്ധേന പയസാ ഘൃതേന വോപസ്തമ്ഭിതാം യവാഗൂം പായയേത്| പരിണതായാം ച തസ്യാം ത്രികടുകസിദ്ധേന മുദ്ഗയൂഷേണ കിഞ്ചില്ലവണേന സസര്പിഷ്കേണ മൃദ്വോദനം ഭോജയേത്| മധുകശിരീഷചന്ദനൈശ്ചൈനമാലിമ്പേത്||൨൮||
त्रिफलात्रिकटुनागपुष्पमधुकबर्हिणपर्णीबृहतीद्वयचूर्णं सिंहव्याघ्रवृकतरक्षुद्वीपिमार्जारसृगालमृगगोधानामन्यतमपित्तरससंयुक्तं सक्षौद्रं पानमेव जीवनो नामागदः परं सर्वविषौषधम्| तस्मिन् जीर्णे श्यामाव्योषातिविषासिद्धेन पयसा घृतेन वोपस्तम्भितां यवागूं पाययेत्| परिणतायां च तस्यां त्रिकटुकसिद्धेन मुद्गयूषेण किञ्चिल्लवणेन ससर्पिष्केण मृद्वोदनं भोजयेत्| मधुकशिरीषचन्दनैश्चैनमालिम्पेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
തതഃ കൃതേ വമനേ പശ്ചാത് സ്നിഗ്ധശരീരം വിരേചയേത്| വിരേചനാര്ഥം ച ത്രിഫലാദിചൂര്ണം സമാക്ഷികം യഥാപ്രകൃതി ച സിംഹാദിനാമാന്യതമസ്യാന്തര്ജഠരസമ്ഭവേന പിത്തേന മൃഗോര്വാരോര്ഗവാക്ഷ്യാ രസേന വാ പാനോപയോഗേന സംയുക്തം പായയേത്| അയം ച യോഗോ ജീവനോ നാമാഗദഃ പരം സര്വവിഷാണാമൌഷധമ്| തസ്മിംശ്ച ജീര്ണേ ശ്യാമാതിവിഷാസിദ്ധേന ക്ഷീരേണ ഘൃതേന വോപസ്തമ്ഭിതാം സ്വല്പേന യുക്താം യവാഗൂം പായയേത്| ശ്യാമാ ഗന്ധപ്രിയങ്ഗുഃ| അന്യത്സുബോധമ്|| ൨൮||
Adhikarana pakvAshayagataviShalakShaNam (29) · Śloka 29
പക്വാശയഗതം തൃഡ്ദാഹമൂര്ച്ഛാതീസാരാടോപതന്ദ്രേന്ദ്രിയവികൃതിബലഭ്രംശകാര്ശ്യപാണ്ഡുത്വോദരാണി ജനയതി||൨൯||
पक्वाशयगतं तृड्दाहमूर्च्छातीसाराटोपतन्द्रेन्द्रियविकृतिबलभ्रंशकार्श्यपाण्डुत्वोदराणि जनयति||२९||
🔊 Audio coming soon
പക്വാശയഗതം തൃഡാദീന് കരോതി|| ൨൯||
Adhikarana pakvAshayagataviShacikitsA (30) · Śloka 30
തത്ര നീലിനീഫലയുക്തേന സര്പിഷാ വിരേചനം, സമാക്ഷികം ച ദൂഷീവിഷാരിം ദധ്നാ പായയേത്||൩൦||
तत्र नीलिनीफलयुक्तेन सर्पिषा विरेचनं, समाक्षिकं च दूषीविषारिं दध्ना पाययेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
തത്ര നീലിനീഫലസംയുക്തം സര്പിര്വിരേചനമ്| ദൂഷീവിഷചികിത്സായാം വക്ഷ്യമാണം (ഉ൦അ൦-൪൦) ദൂഷീവിഷാരിനാമാനമഗദം സമാക്ഷികം ദധ്നാ പായയേത്|| ൩൦||
Adhikarana dantakAShThaprayuktaviShalakShaNam (31) · Śloka 31
ദന്തകാഷ്ഠപ്രയുക്തേ തു വിഷേ കൂര്ചകവിശരണമൌഷധഗന്ധോ രൂക്ഷതാ താലുദന്തജിഹ്വൌഷ്ഠമാംസശോ ഫശ്ച||൩൧||
दन्तकाष्ठप्रयुक्ते तु विषे कूर्चकविशरणमौषधगन्धो रूक्षता तालुदन्तजिह्वौष्ठमांसशो फश्च||३१||
🔊 Audio coming soon
ദന്തപ്രയുക്തേ വിഷേ കൂര്ച്ചകസ്യ സദനം ദന്തവിഷൌഷധിഗന്ധശ്ച ദന്തകാഷ്ഠേ രൂക്ഷതാ ച ജിഹ്വാദീനാം ശോഫഃ|| ൩൧||
Adhikarana dantakAShThaprayuktaviShacikitsA (32) · Śloka 32
തത്ര പ്രച്ഛായ ധാതകീപുഷ്പജാമ്ബവാസ്ഥിഹരീതകീചൂര്ണൈഃ സക്ഷൌദ്രൈഃ സപ്തച്ഛദകല്കേന വാ പ്രതിസാരണം കുര്യാത് ദാഡിമകരമര്ദഭവ്യാമ്രാതകകോലബദരരസക്ഷൌദ്രയുക്തം ഗണ്ഡൂഷമ്||൩൨||
तत्र प्रच्छाय धातकीपुष्पजाम्बवास्थिहरीतकीचूर्णैः सक्षौद्रैः सप्तच्छदकल्केन वा प्रतिसारणं कुर्यात् दाडिमकरमर्दभव्याम्रातककोलबदररसक्षौद्रयुक्तं गण्डूषम्||३२||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ശസ്ത്രേണ പ്രച്ഛാനം ദന്തമാംസാദിഷു കൃത്വാ ധാതകീപുഷ്പാദീനാം ചൂര്ണേന സമാക്ഷികേണ പ്രതിസാരണം സശ്ലേഷ്മത്യാഗം മുഖേ ഔഷധസ്യ ധാരണം കുര്യാത്| കേവലേന വാ സപ്തച്ഛദകല്കേന പ്രതിസാരണം കുര്യാത്| കല്കോ ദ്രവമിശ്രചൂര്ണഃ| തഥാ ദാഡിമാദീനാം രസേന മാക്ഷിക-യുക്തേന ഗണ്ഡൂഷഃ| കരമര്ദം കരാമ്ലമ്| ആമ്രാതകം പീതനകമ്|| ൩൨||
Adhikarana jihvAnirlekhanAdiprayuktavisheSho dantakaviShalakShaNacikitsAtideshaH (33) · Śloka 33
അനേന ജിഹ്വാനിര്ലേഖനകവലഗണ്ഡൂഷാ വ്യാഖ്യാതാഃ||൩൩||
अनेन जिह्वानिर्लेखनकवलगण्डूषा व्याख्याताः||३३||
🔊 Audio coming soon
അനേനൈവ പ്രകാരേണ ജിഹ്വാനിര്ലേഖനാദയോ വ്യാഖ്യാതാഃ| തേനൈതദുക്തം ഭവതി-ജിഹ്വാനിര്ലേഖനാദിഷു പ്രയുക്തേ വിഷേ ദന്തകാഷ്ഠവല്ലക്ഷണം തദ്വദേവ ചികിത്സാ| വക്ത്രസംയോഗാത്സാമ്യമേതേഷു വിഷസ്യ| കേവലം താമ്ബൂലാദി മുഖേ കാര്യമ്|| ൩൩||
Adhikarana a~jjanaprayuktaviShalakShaNam (34) · Śloka 34
അഞ്ജനപ്രയുക്തേऽശ്രൂപദേഹരാഗ വേദനാദൃഷ്ടിവിഭ്രമാ ഭവന്ത്യാന്ധ്യഞ്ച||൩൪||
अञ्जनप्रयुक्तेऽश्रूपदेहराग वेदनादृष्टिविभ्रमा भवन्त्यान्ध्यञ्च||३४||
🔊 Audio coming soon
അഞ്ജനപ്രയുക്തേ വിഷേ അശ്രൂപദേഹാദയോ ഭവന്തി| ഉപദേഹോ ദൂഷികാ| ദൃഷ്ടിവിഭ്രമോ ദര്ശനഭ്രാന്തിരസത്യദര്ശനമ്|| ൩൪||
Adhikarana a~jjanaprayuktaviShacikitsA (35) · Śloka 35
തത്ര സര്പിഷ്പാനം യോജ്യം ശ്രൃതേന പയസാ സപ്തകൃത്വഃ പിപ്പലീര്ഭാവയേത്| തതസ്തത്കല്കേന സര്പിര്വിപക്വം നേത്രതര്പണമ്| കപിത്ഥമേഷശ്രൃങ്ഗീഭല്ലാതകാനാം പുഷ്പൈര്വരണനിര്യാസേന വാഞ്ജനം ബൃഹതീശിരീഷബീജപ്രപൌണ്ഡരീകനാഗബലാചൂര്ണം സപ്തകൃത്വോ മധുനാ ഭാവയേത്| തച്ച സ്രോതോऽഞ്ജന സുവര്ണചൂര്ണയുക്തമഞ്ജനം ദേയമ്||൩൫||
तत्र सर्पिष्पानं योज्यं श्रृतेन पयसा सप्तकृत्वः पिप्पलीर्भावयेत्| ततस्तत्कल्केन सर्पिर्विपक्वं नेत्रतर्पणम्| कपित्थमेषश्रृङ्गीभल्लातकानां पुष्पैर्वरणनिर्यासेन वाञ्जनं बृहतीशिरीषबीजप्रपौण्डरीकनागबलाचूर्णं सप्तकृत्वो मधुना भावयेत्| तच्च स्रोतोऽञ्जन सुवर्णचूर्णयुक्तमञ्जनं देयम्||३५||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ഘൃതപാനം ചികിത്സാ| പിപ്പലീശ്ച പയസാ ക്ഷീരേണ ശ്രൃതേന സപ്തവാരാന് പരിശോഷ്യ പരിശോഷ്യ ഭാവയേത്| തതസ്താസാം കല്കേന പക്വം സര്പിര്നേത്രേ തര്പണം കാര്യമ്| കപിത്ഥാദീനാം പുഷ്പൈഃ പിഷ്ടൈര്വരണാച്ച രസേന പീഡിതേനാഞ്ജനം കാര്യമ്| മേഷശ്രൃങ്ഗീ അജശ്രൃങ്ഗീ| ബൃഹത്യാദേശ്ചൂര്ണം സപ്തകൃത്വോ മാക്ഷികേണ ഭാവയേത്| തേന ചൂര്ണേന സ്തോകേന സൌവീരേണാഞ്ജനേന സുവര്ണചൂര്ണേന ച യുക്തമഞ്ജനം ദേയമ്|| ൩൫||
Adhikarana nasyadhUmaprayuktaviShalakShaNam| (36) · Śloka 36
നസ്യധൂമപ്രയുക്തേ ശിരോരുക്കഫാസ്രാവഃ ഖേഭ്യോ രുധിരാഗമനമിന്ദ്രിയവൈകൃതം ച||൩൬||
नस्यधूमप्रयुक्ते शिरोरुक्कफास्रावः खेभ्यो रुधिरागमनमिन्द्रियवैकृतं च||३६||
🔊 Audio coming soon
നസ്യധൂമയോഃ പ്രയുക്തേ വിഷേ ശിരോരുഗാദി|| ൩൬||
Adhikarana nasyadhUmaprayuktaviShacikitsA (37) · Śloka 37
തത്രാऽതിവിഷാശ്വേതാകാകമാചീമദയന്തികാകല്കേ ക്ഷീരസിദ്ധം സര്പിര്ന്നസ്യേ പാനേ ച വിദധ്യാത്||൩൭||
तत्राऽतिविषाश्वेताकाकमाचीमदयन्तिकाकल्के क्षीरसिद्धं सर्पिर्न्नस्ये पाने च विदध्यात्||३७||
🔊 Audio coming soon
തത്രാऽതിവിഷാകല്കേന ക്ഷീരേണ ച സിദ്ധം ഘൃതമുഭയത്രാപി നസ്യേ പാനേ ച ദേയമ്| ശ്വേതാ ഗിരികര്ണികാ|| ൩൭||
Adhikarana abhya~ggaprayuktaviShalakShaNam (38) · Śloka 38
അഭ്യങ്ഗപ്രയുക്തേ ത്വഗ്ദാഹസ്വേദപാകസ്ഫോടാവദാരണാനി||൩൮||
अभ्यङ्गप्रयुक्ते त्वग्दाहस्वेदपाकस्फोटावदारणानि||३८||
🔊 Audio coming soon
അഭ്യങ്ഗപ്രയുക്തേ ത്വഗ്ദാഹാദയഃ| ദരണമങ്ഗസ്യ ഖണ്ഡശോ ഗമനമ്|
Adhikarana abhya~ggaprayuktaviShacikitsA (39) · Śloka 39
തത്ര ശീതാമ്ബുപരിഷിക്തസ്യ ചന്ദനതഗരോശീരകുഷ്ഠവേണുപത്രികാമൃതാസോമവല്ലീശ്വേതാപദ്മകാലേയകൈരനുലേപനമ്| ഏതാന്യേവ ച സകപിത്ഥരസഗോമൂത്രാണി പാനമ്| ഗിരികര്ണികാശ്വേതമൂലപ്രിയങ്ഗുസാരിവാമധുകസര്പസുഗന്ധാമൃഗോര്വാരുകതകമൂലാനിശേലുക്വാഥപിഷ്ടാനി പ്രലേപഃ||൩൯||
तत्र शीताम्बुपरिषिक्तस्य चन्दनतगरोशीरकुष्ठवेणुपत्रिकामृतासोमवल्लीश्वेतापद्मकालेयकैरनुलेपनम्| एतान्येव च सकपित्थरसगोमूत्राणि पानम्| गिरिकर्णिकाश्वेतमूलप्रियङ्गुसारिवामधुकसर्पसुगन्धामृगोर्वारुकतकमूलानिशेलुक्वाथपिष्टानि प्रलेपः||३९||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ശീതോദകപരിഷിക്തസ്യ സതശ്ചന്ദനാദിഭിരനുലേപനമ്| വേണുപത്രികാ ഹിങ്ഗുപത്രികാ| അമൃതാ ഗുഡുചീ| സോമവല്ലീ ബ്രാഹ്മീ| ശ്വേതാ കടഭീ| കാലേയകം ചന്ദനമ്| ഏതാന്യേവ ച ചന്ദനാദീനി കപിത്ഥരസേന ഗോമൂത്രേണ ച സംയുക്താനി പേയാനി| ഗിരികര്ണികാദീനി മൃഗോര്വാരുമൂലാന്താനി ശേലുക്വാഥേ പിഷ്ടാനി പ്രലേപാര്ഥേ യോജ്യാനി| ശ്വേതമൂലം പുനര്നവാ| സര്പസുഗന്ധാ നാഗദമനീ| മൃഗോര്വാരുര്ഗവാക്ഷീ| ശേലുഃ ശ്ലേഷ്മാതകഃ|| ൩൯||
Adhikarana udvartanAdiprayuktaviSheShvabhya~ggaviShalakShaNacikitsAtideshaH (40) · Śloka 40
അനേനോദ്വര്തനഘര്ഷണപരിഷേകാനുലേപനഭൂഷണയാനശയ്യാऽऽസ്തരണവസ്ത്രകവചപാദുകോപാനത്പാദപീഠാ വ്യാഖ്യാതാഃ||൪൦||
अनेनोद्वर्तनघर्षणपरिषेकानुलेपनभूषणयानशय्याऽऽस्तरणवस्त्रकवचपादुकोपानत्पादपीठा व्याख्याताः||४०||
🔊 Audio coming soon
അനേനാഭ്യങ്ഗവിഷപ്രയോഗേണോദ്വര്തനാദിവിഷപ്രയോഗാ വ്യാഖ്യാതാഃ| തേനൈതദുക്തം ഭവതി- ഇഹാഭ്യങ്ഗേന സ്പര്ശപ്രയോഗോ വിഷസ്യൈവമുദ്വര്തനാദിഭ്യോऽപി| അതസ്തദേവ ലക്ഷണം, സൈവ ചികിത്സാ| പാദുകേ കാഷ്ഠകൃതേ| ഉപാനഹൌ ചര്മകൃതേ| യാനം രഥാദി| ഏതദേവ നിര്ധാരയതി||൪൦||
Adhikarana ABaraNaprayuktaviShasya visheShacikitsA (41) · Śloka 41
വിശേഷതസ്ത്വാഭരണകൃതേ വികാരേऽശ്വഗന്ധാപാമാര്ഗകിണിഹീഖദിരശിരീഷകല്കൈര്ഗോപിത്തയുക്തൈഃ പ്രദേഹഃ||൪൧||
विशेषतस्त्वाभरणकृते विकारेऽश्वगन्धापामार्गकिणिहीख़दिरशिरीषकल्कैर्गोपित्तयुक्तैः प्रदेहः||४१||
🔊 Audio coming soon
ആഭരണപ്രയുക്തേ വിഷവികാരേ വിശേഷേണാശ്വഗന്ധാദികല്കൈര്മിശ്രിതൈര്ഗോപിത്തസംയുക്തൈര്ലേപഃ| കിണിഹീ ഗിരികര്ണികാ|| ൪൧||
Adhikarana pAdapIThaprayuktaviShasya visheShacikitsA (42) · Śloka 42
പാദപീഠകൃതേ ശ്ലേഷ്മാതകസര്പസുഗന്ധാമ്രകല്കോ മധുയുക്തഃ||൪൨||
पादपीठकृते श्लेष्मातकसर्पसुगन्धाम्रकल्को मधुयुक्तः||४२||
🔊 Audio coming soon
പാദപീഠകൃതേ വികാരേ ശ്ലേഷ്മാതകാദികല്കോ മാക്ഷികയുക്തഃ പ്രലേപഃ| സര്പസുഗന്ധാ നാഗദമനീ|| ൪൨||
Adhikarana CatraprayuktaviShalakShaNam (43) · Śloka 43
ഛത്രപ്രയുക്തേ വേദനാസ്ഫോടാനാം ക്ഷിപ്രപാകാനാം പക്വജാമ്ബവപ്രകാശാനാം പ്രാദുര്ഭാവഃ||൪൩||
छत्रप्रयुक्ते वेदनास्फोटानां क्षिप्रपाकानां पक्वजाम्बवप्रकाशानां प्रादुर्भावः||४३||
🔊 Audio coming soon
ഛത്രപ്രയുക്തേ സ്ഫോടോദ്ഭവഃ|| ൪൩||
Adhikarana Catraprayukte viShacikitsA (44) · Śloka 44
തത്ര മധുകപാടലാകശേരുകലോധ്രാഞ്ജനകുഷ്ഠസര്പസുഗന്ധാഖദിരശിരീഷകല്കൈഃ സര്വഗാത്രപ്രദേഹഃ||൪൪||
तत्र मधुकपाटलाकशेरुकलोध्राञ्जनकुष्ठसर्पसुगन्धाखदिरशिरीषकल्कैः सर्वगात्रप्रदेहः||४४||
🔊 Audio coming soon
തത്ര മധുകാദിഭിര്മിശ്രിതൈര്ഗോപിത്തസംയുക്തൈഃ പ്രലേപഃ സര്വഗാത്രേഷു|
Adhikarana cAmaravyajanaprayuktaviSheShu CatraviShalakShaNacikitsAtideshaH (45) · Śloka 45
അനേന ചാമരവ്യജനേ വ്യാഖ്യാതേ||൪൫||
अनेन चामरव्यजने व्याख्याते||४५||
🔊 Audio coming soon
അനേന ഛത്രവിശേഷേണ ചാമരബാലവ്യജനവിഷേ അപി വ്യാഖ്യാതേ| തേനൈതദുക്തം ഭവതി-ഉപയോഗസാമാന്യാദേതയോശ്ഛത്രേണ സദൃശലക്ഷണത്വമ്| സൈവ ചികിത്സാ| വ്യജനം താലവൃന്തമ്|| ൪൫||
Adhikarana shiro~abhya~ggaprayuktaviShalakShaNam (46) · Śloka 46
ശിരോऽഭ്യങ്ഗപ്രയുക്തേ ശിരോവേദനാ ഗ്രന്ഥിജന്മ കേശച്യവനം ച||൪൬||
शिरोऽभ्यङ्गप्रयुक्ते शिरोवेदना ग्रन्थिजन्म केशच्यवनं च||४६||
🔊 Audio coming soon
ശിരോऽഭ്യങ്ഗപ്രയുക്തേ ശിരസി വേദനാദിജന്മ|| ൪൬||
Adhikarana shiro~abhya~ggaprayuktaviShacikitsA (47) · Śloka 47
തത്ര ശ്യാമാപാലിന്ദീതണ്ഡുലീയകചൂര്ണഘൃതര്ക്ഷപിത്തൈഃ സുഭാവിതയാ കൃഷ്ണമൃദാ പ്രലേപഃ| ഗോമയമാലതീ മൂഷികകര്ണ്യന്യതമരസോ വാऽऽഗാരധൂമോ വാ ശ്ലേഷ്മാതകത്വക്പാടലാശിരീഷമധുകഹരിദ്രാദ്വയൈരജാക്ഷീരാലോഡിതൈഃ പരിഷേകഃ||൪൭||
तत्र श्यामापालिन्दीतण्डुलीयकचूर्णघृतर्क्षपित्तैः सुभावितया कृष्णमृदा प्रलेपः| गोमयमालती मूषिककर्ण्यन्यतमरसो वाऽऽगारधूमो वा श्लेष्मातकत्वक्पाटलाशिरीषमधुकहरिद्राद्वयैरजाक्षीरालोडितैः परिषेकः||४७||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ശ്യാമാദീനാം ചൂര്ണേന ഘൃതര്ക്ഷപിത്താഭ്യാം മിശ്രിതേന സുഭാവിതയാ കൃഷ്ണമൃദാ പ്രലേപഃ| ശ്യാമാ പ്രിയങ്ഗുഃ| പാലിന്ദീ ത്രിവൃതാ| ഗോമയാദീനാമന്യതമസ്യൈകസ്യ പീഡിതോ രസഃ പ്രലേപഃ| ശ്ലേഷ്മാതകത്വഗാദീനി മിശ്രിതാന്യജാക്ഷീരേണാലോഡിതാനി പരിഷേകഃ ശിരസി|| ൪൭||
Adhikarana shiraHsnAnodakAdiprayuktaviShe shiro~abhya~ggavilakShaNacikitsAtideshaH (48) · Śloka 48
അനേന ശിരഃസ്നാനോദകകങ്കതസ്രഗുഷ്ണീഷാ വ്യാഖ്യാതാഃ||൪൮||
अनेन शिरःस्नानोदककङ्कतस्रगुष्णीषा व्याख्याताः||४८||
🔊 Audio coming soon
അനേന ശിരോऽഭ്യങ്ഗവിഷേണ ശിരഃസ്നാനോദകാദിവിഷാണി വ്യാഖ്യാതാനി ഉപയോഗസാദൃശ്യാല്ലക്ഷണചികിത്സിതയോരപി സാദൃശ്യമ്| കങ്കതം കാഷ്ഠാദിമയം ബഹുദന്തം കേശസംയമനമ്| ഉഷ്ണീഷഃ കേശബന്ധപട്ടകഃ|
Adhikarana karNapUraNaprayuktaviShalakShaNam (49) · Śloka 49
കര്ണപൂരണപ്രയുക്തേ ശോഫശൂലപാകാഃ ശ്രോത്രവൈഗുണ്യം ച||൪൯||
कर्णपूरणप्रयुक्ते शोफशूलपाकाः श्रोत्रवैगुण्यं च||४९||
🔊 Audio coming soon
കര്ണപൂരണദ്രവ്യപ്രയുക്തേന ശോഫാദ്യുത്പത്തിഃ| ശ്രോത്രയോര്വിഗുണതാ അശ്രവണമിതി|| ൪൯||
Adhikarana karNapUraNaprayuktaviShacikitsA (50) · Śloka 50
തത്ര ബഹുപത്രാസ്വരസോ ഘൃതക്ഷൌദ്രസംയുക്തഃ പ്രതിപൂരണം സോമവല്കരസോ വാ സുശീതഃ||൫൦||
तत्र बहुपत्रास्वरसो घृतक्षौद्रसंयुक्तः प्रतिपूरणं सोमवल्करसो वा सुशीतः||५०||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ബഹുപത്രായാഃ സ്വരസോ ഘൃതമാക്ഷികാഭ്യാം സംയുക്തഃ കര്ണപൂരണേ യോജ്യഃ| ബഹുപത്രാ ബൃഹതീ| കേവല ഏവ വാ സുശീതഃ സോമവല്കസ്യ രസഃ കര്ണപൂരണമ്| സോമവല്കഃ കട്ഫലഃ|| ൫൦||
Adhikarana mukhAlepaprayuktaviShalakShaNam (51) · Śloka 51
മുഖാലേപപ്രയുക്തേ മുഖശ്യാവതാ പദ്മകണ്ടകാ ഭവന്ത്യഭ്യങ്ഗജാശ്ച വികാരാഃ||൫൧||
मुखालेपप्रयुक्ते मुखश्यावता पद्मकण्टका भवन्त्यभ्यङ्गजाश्च विकाराः||५१||
🔊 Audio coming soon
മുഖാലേപദ്രവ്യപ്രയുക്തേ മുഖശ്യാവത്വാദ്യുദ്ഭവഃ| പദ്മകണ്ടകാഃ ക്ഷുദ്രരോഗേഷു (ഉ൦ അ൦-൩൬) വക്ഷ്യമാണലക്ഷണാഃ| അഭ്യങ്ഗജാ യേ അഭ്യങ്ഗപ്രയുക്തവിഷവികാരാസ്ത്വഗ്ദാഹസ്വേദാദയഃ|| ൫൧||
Adhikarana mukhAlepaprayuktaviShacikitsA (52) · Śloka 52
തത്ര മധുകപയസ്യാബന്ധുജീവഭഞ്ജീപുനര്നവചന്ദനൈഃ സഘൃതൈര്ലേപോ മധുസര്പിഷീ പാനമ്||൫൨||
तत्र मधुकपयस्याबन्धुजीवभञ्जीपुनर्नवचन्दनैः सघृतैर्लेपो मधुसर्पिषी पानम्||५२||
🔊 Audio coming soon
തത്ര മധുകാദിഭിര്മിശ്രിതൈഃ സഘൃതൈര്ലേപഃ| ബന്ധുജീവഃ പുത്രതമഃ| ഭഞ്ജീ ഭാര്ങ്ഗീ| തഥാ ഘൃതമാക്ഷികം മിശ്രിതം പാനാര്ഥേ പ്രയോജ്യമ്|| ൫൨||
Adhikarana saviShapuShpAghrANaprayuktaviShalakShaNam (53) · Śloka 53
സവിഷപുഷ്പാഘ്രാണാച്ഛിരോവ്യഥാസാശ്രുനേത്രത്വം ഗന്ധാജ്ഞാനം ച||൫൩||
सविषपुष्पाघ्राणाच्छिरोव्यथासाश्रुनेत्रत्वं गन्धाज्ञानं च||५३||
🔊 Audio coming soon
വിഷപുഷ്പാഘ്രാണാച്ഛിരോവ്യഥാദ്യുദ്ഭവഃ|| ൫൩||
Adhikarana saviShapuShpAghrANaprayuktaviShe mukhAlepaviShacikitsitaviShAnnabAShpacikitsitayoratideshaH (54) · Śloka 54
തത്രാനന്തരോക്തോ വിധിര്ബാഷ്പോദിതശ്ചേതി||൫൪||
तत्रानन्तरोक्तो विधिर्बाष्पोदितश्चेति||५४||
🔊 Audio coming soon
തത്രാനന്തരോക്തമുഖാലേപവിഷവികാരവിധിഃ വിഷാന്നബാഷ്പവച്ചികിത്സാ ച|| ൫൪||
Adhikarana saviShopakaraNadravyAdInAM shuddhiH (55) · Śloka 55
ഭവതി ചാത്ര- ഫലമൂലച്ഛദാദീനാം ദദ്യാത്പ്രക്ഷാലനോദകമ്| ഭാജനവ്യഞ്ജനാനാം ച തഥാ കുര്യാദതന്ദ്രിതഃ| ഘ്രേയാണി ഘ്രാപയിത്വാ തു സ്പൃശ്യാന് സംസ്പൃശ്യ താനപി| പ്രതീവാപം തതോ ദത്ത്വാ പ്രതീക്ഷ്യൈവൈകനാഡികാമ്| തതോ വിജ്ഞായ ശുദ്ധിം ച ഭാജനസ്യോദകസ്യ ച| ആഹാരമുപയുഞ്ജീത യഥാവദ്വസുധാധിപഃ||൫൫||
भवति चात्र- फलमूलच्छदादीनां दद्यात्प्रक्षालनोदकम्| भाजनव्यञ्जनानां च तथा कुर्यादतन्द्रितः| घ्रेयाणि घ्रापयित्वा तु स्पृश्यान् संस्पृश्य तानपि| प्रतीवापं ततो दत्त्वा प्रतीक्ष्यैवैकनाडिकाम्| ततो विज्ञाय शुद्धिं च भाजनस्योदकस्य च| आहारमुपयुञ्जीत यथावद्वसुधाधिपः||५५||
🔊 Audio coming soon
ഭവതി ചാത്രേത്യാദിസുബോധമ്|| ൫൫||
Adhikarana rAj~jaH haste tIkShNaviShasandhAraNaphalam ; bheShajAgAralakShaNam (56) · Śloka 56
മന്ദം തീക്ഷ്ണവിഷാഭ്യാസാദ്വിഷമുത്ക്ഷീയതേ ഭൃശമ്| തസ്മാത്തീക്ഷ്ണവിഷം ഹസ്തേ ബധ്നീയാത്കുശലോ ഭിഷക്| വിഷസന്ധാരണം ധന്യം രക്ഷോഘ്നം പ്രീതിവര്ധനമ്| അപി ച- സാപിധാനഘടീമൂടഫലകസ്ഥാപിതൌഷധമ്| പ്രാഗുദീച്യോര്ദിശോര്ഗുപ്തം ഭേഷജാഗാരമിഷ്യതേ||൫൬||
मन्दं तीक्ष्णविषाभ्यासाद्विषमुत्क्षीयते भृशम्| तस्मात्तीक्ष्णविषं हस्ते बध्नीयात्कुशलो भिषक्| विषसन्धारणं धन्यं रक्षोघ्नं प्रीतिवर्धनम्| अपि च- सापिधानघटीमूटफलकस्थापितौषधम्| प्रागुदीच्योर्दिशोर्गुप्तं भेषजागारमिष्यते||५६||
🔊 Audio coming soon
അപി ചേത്യനേന സവിഷോപകരണദ്രവ്യലക്ഷണചികിത്സിതമുക്ത്വാ തദുപയോഗ്യൌഷധസമ്ഭാരലക്ഷണാര്ഥം സമുച്ചിനോതി| ഏവംവിധം ഭേഷജാഗാരമൌഷധഗൃഹമിഷ്യതേ| കിമ്ഭൂതമ്? സാപിധാനേ സംസ്ഥഗനേ ഘടികാദൌ സ്ഥാപിതമൌഷധം യത്ര| മൂടം പ്രസവേകം പോട്ടകമിത്യേകോऽര്ഥഃ| ഫലകം കാഷ്ഠമയം ബഹുകോഷ്ഠമ്| രാജധാന്യാം പ്രാച്യാമുദീച്യാം വാ ദിശി ഗുപ്തം ഭേഷജഗൃഹമിഷ്യതേ|| ൫൬||
Adhikarana mahAnasalakShaNam (57) · Śloka 57
ഉച്ചൈഃ പ്രശസ്തദിഗ്ദേശം ബഹുവാതായനം മഹത്| മഹാനസം സുസമ്മൃഷ്ടം വിശ്വാസ്യജനസേവിതമ്| സദ്ദ്വാസ്ഥാധിഷ്ഠിതദ്വാരം കക്ഷ്യാവസ്തുവിതാനകമ്| സുധൌതദൃഢകുമ്ഭാദി പരിശുദ്ധജലേന്ധനമ്||൫൭||
उच्चैः प्रशस्तदिग्देशं बहुवातायनं महत्| महानसं सुसम्मृष्टं विश्वास्यजनसेवितम्| सद्द्वास्थाधिष्ठितद्वारं कक्ष्यावस्तुवितानकम्| सुधौतदृढकुम्भादि परिशुद्धजलेन्धनम्||५७||
🔊 Audio coming soon
തത്രേവ മഹാനസം ഗൃഹമിഷ്യതേ| കിമ്ഭൂതമിത്യാഹ- ഉച്ചൈരിത്യാദി| ഉച്ചൈരുന്നതം മഹാനസം ഇന്ധനാഗാരം പ്രശസ്തദിഗ്ദേശത്വാദിയുക്തം പ്രശസ്തായാം ദിശി ദേശേ ച കൃതമിത്യര്ഥഃ| വാതായനം ഗവാക്ഷമ്| സദ്വാസ്ഥം ശോഭനദ്വാരപാലമ്| കക്ഷ്യാവത് സുവിഭക്തയഥോദിതസ്ഥാനമ്| വിതാനകം ദണ്ഡധൃതവിസ്തീര്ണോപരിപട്ടമ്| സുധൌതം ദൃഢം ച കുമ്ഭാദികം യത്ര ജലമിന്ധനം ച ജാത്യന്വയപരസ്പരാന്വേഷണാദിനാ പരിശുദ്ധം യത്ര|| ൫൭||
Adhikarana sUdAnAM lakShaNam (58) · Śloka 58
സ്വകര്മകുശലാ ദക്ഷാഃ സൂദാസ്തത്രാപ്രമാദിനഃ| ക്ലൃപ്തകേശനഖാഃ പിത്ര്യാ രാജ്ഞഃ കൃത്യൈരസങ്ഗതാഃ||൫൮||
स्वकर्मकुशला दक्षाः सूदास्तत्राप्रमादिनः| क्लृप्तकेशनखाः पित्र्या राज्ञः कृत्यैरसङ्गताः||५८||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ച സൂദാഃ അത്ര സംസ്കാരകാഃ സ്വകര്മകുശലത്വാദിയുക്താഃ ശസ്താഃ| പിത്ര്യാ രാജ്ഞഃ ഉഭയഥാ പിതുരാഗതാഃ രാജ്ഞശ്ച കൃത്യൈരസങ്ഗതാഃ| കൃത്യാഃ ക്രുദ്ധലുബ്ധഭീതാദയഃ കൌടില്യേ പ്രസിദ്ധാഃ| തൈഃ സങ്ഗതാസ്തു കദാചിദ്രാഗദ്വേഷാദികേനാന്യഥാ വര്തന്തേ|| ൫൮||
Adhikarana sUdAdhipalakShaNam (59) · Śloka 59
തേഷാമധിപതിര്വിപ്രഃ കുലജഃ സുപരീക്ഷിതഃ| സംവിഭക്തശ്ച ഭക്തശ്ച ശുചിര്വൈദ്യവശാനുഗഃ||൫൯||
तेषामधिपतिर्विप्रः कुलजः सुपरीक्षितः| संविभक्तश्च भक्तश्च शुचिर्वैद्यवशानुगः||५९||
🔊 Audio coming soon
തേഷാം ച സൂദാനാമധിപതിരധ്യക്ഷോऽപി വിപ്രത്വാദിഗുണയുക്തഃ|
Adhikarana sAmAnyato rAjaparicArakANAM janAnAM lakShaNam (60) · Śloka 60
സര്വേऽപി ഭൂഭൃദാസന്നാഃ ശസ്താഃ സതതമീദൃശാഃ| മിഥോ വിഗ്രഹസങ്ഘാതരഹിതാ ഭൂഭൃതേ ഹിതാഃ||൬൦||
सर्वेऽपि भूभृदासन्नाः शस्ताः सततमीदृशाः| मिथो विग्रहसङ्घातरहिता भूभृते हिताः||६०||
🔊 Audio coming soon
സര്വേऽപി രാജപരിചാരകാ ഈദൃശാ ഏവേഷ്യന്തേ| തഥാ മിഥഃ പരസ്പരം, സങ്ഘാതേന വിഗ്രഹേണ വിരോധേന ച രഹിതാഃ| ഭൂഭൃതേ രാജ്ഞേ ച ഹിതാഃ| പരസ്പരം വിരോധസങ്ഘാതാഭ്യാം ഹിതമവസാദയന്തി|| ൬൦||
Adhikarana rAjaparicArakAdiShu vaidyasya kartavyam (61) · Śloka 61
താന് വൈദ്യോ ഗുണവാനേകോ മനസാ പ്രതിജാഗൃയാത്| ഭൂഭൃദ്ദേഹോപകരണസംരക്ഷണസമുദ്യതഃ||൬൧||
तान् वैद्यो गुणवानेको मनसा प्रतिजागृयात्| भूभृद्देहोपकरणसंरक्षणसमुद्यतः||६१||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ച പരിചാരകാന് ബഹൂനേകോ ഗുണവാന്വൈദ്യഗുണയുക്തഃ പ്രതിജാഗൃയാത്| കിമ്ഭൂതഃ? ഭൂഭൃതോ രാജ്ഞോ ദേഹോപകരണാനാം ദോഷരക്ഷണേ സമുദ്യതഃ സന്|| ൬൧||
Adhikarana vijayayAtrAyAM vaidyasya kartavyavidhiH (62) · Śloka 62
അഥാഭ്യമിത്രം വ്രജതോ ജിഗീഷോര്വൈദ്യഃ സുസജ്ജൌഷധശസ്ത്രയന്ത്രഃ| തുങ്ഗധ്വജാഖ്യാതനിവാസഭൂമിര്യുദ്ധാഗതം യോധജനം ചികിത്സേത്||൬൨||
अथाभ्यमित्रं व्रजतो जिगीषोर्वैद्यः सुसज्जौषधशस्त्रयन्त्रः| तुङ्गध्वजाख्यातनिवासभूमिर्युद्धागतं योधजनं चिकित्सेत्||६२||
🔊 Audio coming soon
അഥ തസ്യ ഭൂഭൃതോ വിജിഗീഷോരമിത്രാണാമാഭിമുഖ്യേന വ്രജതോ വൈദ്യോ യുദ്ധാര്ഥമാഗതം യോധജനം സൈനികം ചികിത്സേത്| കിമ്ഭൂതോ വൈദ്യഃ? സുഷ്ഠു സജ്ജാനി നികടസ്ഥിതാനി ഔഷധാദീനി യസ്യ| തഥാ തുങ്ഗേനോന്നതേന ധ്വജേനാഖ്യാതാ നിവാസഭൂമിര്യസ്യേതി|| ൬൨||
Adhikarana shatrudUShitAnAM mArgAdInAM shodhanAdi (63) · Śloka 63
പന്ഥാനമുദകം ഛായാം ഭക്തം യവസമിന്ധനമ്| ദൂഷയന്ത്യരയോ യസ്മാത്താന് വിദ്യാച്ഛോധയേത ച| പ്രസ്ഥാനം വാ നിവേശം വാ നാവിജ്ഞായ പ്രയോജയേത്| ഭൂവാരിതൃണകാഷ്ഠാശ്മമാര്ഗോന്മാര്ഗവനസ്പതീന്||൬൩||
पन्थानमुदकं छायां भक्तं यवसमिन्धनम्| दूषयन्त्यरयो यस्मात्तान् विद्याच्छोधयेत च| प्रस्थानं वा निवेशं वा नाविज्ञाय प्रयोजयेत्| भूवारितृणकाष्ठाश्ममार्गोन्मार्गवनस्पतीन्||६३||
🔊 Audio coming soon
തസ്യ ചാഭ്യമിത്രം ഗച്ഛതോ രാജ്ഞോऽരയോ മാര്ഗാദീന്വിഷേണ ദൂഷയന്തി| അതസ്താന്യത്നാജ്ജാനീയാത് വിദ്യാത്| ദുഷ്ടാംശ്ച ജ്ഞാത്വാ യത്നാദേവ ശോധയേത്| മഹതി പ്രതാനവതി ഘനേ വൃക്ഷാദൌ വിഷേ ദത്തേ തച്ഛായാ ദൂഷിതാ ഭവതി| യവസോ വാഹഭോജനം ദൂര്വാര്യാദി| അവിജ്ഞായ രാജ്ഞഃ പ്രസ്ഥാനം പ്രയാണം നിര്ഗമനം നാഗത്യ നാപ്രാപ്യ കടകസ്യാവാസം ന പ്രയോജയേത്| തേഷാം ച ദൂര്വാര്യാദീനാം ദുഷ്ടപരിജ്ഞാനലക്ഷണമുച്യതേ| മാര്ഗഃ ശത്രുനഗരം പ്രതി സ്പഷ്ടഃ ഉന്മാര്ഗഃ ഛദ്മപഥഃ|| ൬൩||
Adhikarana viShopahatabhUmilakShaNam (64) · Śloka 64
വിഷേണോപഹതാ ഭൂമിഃ ക്വചിദ്ദഗ്ധേവ ലക്ഷ്യതേ| പ്രമ്ലാനതൃണഗുല്മാദിമൃതകീടസരീസൃപാഃ||൬൪||
विषेणोपहता भूमिः क्वचिद्दग्धेव लक्ष्यते| प्रम्लानतृणगुल्मादिमृतकीटसरीसृपाः||६४||
🔊 Audio coming soon
വിഷോപഹതാ ഭൂമിരവയവേ ദഗ്ധേവ ലക്ഷ്യതേ|| ൬൪||
Adhikarana viShopahatabhUmidoShavikArAH (65) · Śloka 65
വിശീര്യന്തേ ഖുരനഖാ ദാഹകണ്ഡൂരുജാന്വിതാഃ| ഛര്ദിര്മൂര്ച്ഛാ ജ്വരോ മോഹഃ ശിരോദുഃഖം ച ജായതേ||൬൫||
विशीर्यन्ते खुरनखा दाहकण्डूरुजान्विताः| छर्दिर्मूर्च्छा ज्वरो मोहः शिरोदुःखं च जायते||६५||
🔊 Audio coming soon
തത്സ്പര്ശാച്ച പാദനഖാ വിശീര്യന്തേ ദാഹാദിയുക്താഃ| ഛര്ദ്യാദീനാം ച സമ്ഭവഃ|| ൬൫||
Adhikarana viShopahatabhUmidoShavikAre cikitsA (66) · Śloka 66
തത്ര സൌഭാഞ്ജനാന്മൂലം സോമവല്ലീമുശീരകമ്| മാതുലുങ്ഗരസം ഹിങ്ഗും പായയേദ്ദധിമാത്രയാ| മൂത്രാണ്യജാവിഹസ്തിഭ്യോ മാംസാനി രുധിരാണി ച| സര്വഗന്ധൈഃ സമം യോജ്യം പചേത്പക്വേ ച നിക്ഷിപേത്| സോമരാജീം സുനന്ദാഖ്യാം സരലാം ഗന്ധനാകുലീമ്| ചാരടീം ത്രായമാണാം ച പ്രോക്ഷയേത്തേന താം ഭുവമ്||൬൬||
तत्र सौभाञ्जनान्मूलं सोमवल्लीमुशीरकम्| मातुलुङ्गरसं हिङ्गुं पाययेद्दधिमात्रया| मूत्राण्यजाविहस्तिभ्यो मांसानि रुधिराणि च| सर्वगन्धैः समं योज्यं पचेत्पक्वे च निक्षिपेत्| सोमराजीं सुनन्दाख्यां सरलां गन्धनाकुलीम्| चारटीं त्रायमाणां च प्रोक्षयेत्तेन तां भुवम्||६६||
🔊 Audio coming soon
തത്ര സൌഭാഞ്ജനാദികം ഭൂമിദോഷോദിതം ദധിമാത്രയാ സ്തോകേന ദധ്നാ പായയേത്| തഥാജാദീനാം ത്രയാണാമപി മൂത്രാണി രുധിരാണി ച ഗൃഹീത്വാ താനി ച സര്വഗന്ധദ്രവ്യൈഃ സംയോജ്യ ച പചേദാമാംസപാകാത്| പക്വേ ച സോമരാജ്യാദികം ചൂര്ണിതം ക്ഷിപേത്| തേനൈവ നിഷ്പന്നേന താം വിഷോപഹതാം ഭുവം പ്രോക്ഷയേത് ബിന്ദുഭിഃ സിഞ്ചേത്| സുനന്ദാ രാസ്നാ| സരലാ ത്രിവൃത്| ഗന്ധനാകുലീ സര്പാക്ഷീ| ചാരടീ പദ്മചാരിണീ|| ൬൬||
Adhikarana saviShajalalakShaNam (67) · Śloka 67
സവിഷം വിരസം തോയം കവോഷ്ണം രാജിഭിശ്ചിതമ്| ഫേനിലം ഗുരു വിച്ഛിന്നം ഖഗൈരനഭിനന്ദിതമ്||൬൭||
सविषं विरसं तोयं कवोष्णं राजिभिश्चितम्| फेनिलं गुरु विच्छिन्नं खगैरनभिनन्दितम्||६७||
🔊 Audio coming soon
പഥി ച സവിഷമുദകമ് ഈഷദുഷ്ണത്വാദിഗുണയുക്തം ഭവതി|
Adhikarana saviShajalasAdhitaudanalakShaNam (68) · Śloka 68
മൃതാകുലിതമത്സ്യഞ്ച സ്പര്ശാദ്രുക്ശോഫകണ്ഡുമത്| ഓദനഃ സാധിതസ്തേന ഭുക്തമാത്രോऽപി ദഹ്യതേ| വിദഗ്ധഃ പച്യതേ കൃച്ഛ്രാത്പക്വോ മൂര്ച്ഛാജ്വരപ്രദഃ| ദര്ശയേത്സര്വതോ നീലപീതകര്ബുരലോഹിതമ്||൬൮||
मृताकुलितमत्स्यञ्च स्पर्शाद्रुक्शोफकण्डुमत्| ओदनः साधितस्तेन भुक्तमात्रोऽपि दह्यते| विदग्धः पच्यते कृच्छ्रात्पक्वो मूर्च्छाज्वरप्रदः| दर्शयेत्सर्वतो नीलपीतकर्बुरलोहितम्||६८||
🔊 Audio coming soon
തേന ചോദകേന സാധിതശ്ചോദനോ ഭുക്തമാത്ര ഏവ വിദാഹം യാതി| കൃച്ഛ്രാച്ച ജഠരേ പച്യതേ| പക്വശ്ച മൂര്ച്ഛാജ്വരകരഃ| അന്യവര്ണാനപി ഭാവാന് പുരുഷസ്യ ദര്ശയതി| ജഠരേ പക്വഃ സന് കര്ബുരം കപോതവര്ണമ്|| ൬൮||
Adhikarana saviShaudanabhojanavikAre cikitsA (69) · Śloka 69
തത്ര ശിഗ്വ്രാദിമഗദം ഭൂമിദോഷോദിതം പിബേത്| അജശൃങ്ഗീ വിശാലാഖ്യാം വിഷഘ്നീമുത്തമാരണീമ്| ഫണിജ്ജകം പ്രതിവിഷാം ദഗ്ധ്വാ തദ്ഭസ്മ ഗാലയേത്| ബഹുശോ ഗാലിതം തച്ച പാചയേത്തത്ര ച ക്ഷിപേത്| കല്കയിത്വാ പ്രതീവാപം സരലം രജനീദ്വയമ്| ഏലാമുദീച്യം മഞ്ജിഷ്ഠാം സുനന്ദാം ബാകുചീമപി| പാത്യന്തേ ബിന്ദവസ്തസ്മാദ്യത്ര തന്നിര്വിഷീ ഭവേത്| പാടലാപാരിഭദ്രാശ്വകര്ണശമ്യാകസിധ്രകാന്| കലശാന്തര്ഗതാന്ദഗ്ധ്വാ പ്രക്ഷിപേത്സവിഷേऽമ്ഭസി||൬൯||
तत्र शिग्व्रादिमगदं भूमिदोषोदितं पिबेत्| अजशृङ्गी विशालाख्यां विषघ्नीमुत्तमारणीम्| फणिज्जकं प्रतिविषां दग्ध्वा तद्भस्म गालयेत्| बहुशो गालितं तच्च पाचयेत्तत्र च क्षिपेत्| कल्कयित्वा प्रतीवापं सरलं रजनीद्वयम्| एलामुदीच्यं मञ्जिष्ठां सुनन्दां बाकुचीमपि| पात्यन्ते बिन्दवस्तस्माद्यत्र तन्निर्विषी भवेत्| पाटलापारिभद्राश्वकर्णशम्याकसिध्रकान्| कलशान्तर्गतान्दग्ध्वा प्रक्षिपेत्सविषेऽम्भसि||६९||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ശിഗ്വ്രാദികം ഭൂമിദോഷോദിതം (സൂ൦-൬൯) ദധിമാത്രയേതി| ശിഗ്രുഃ സൌഭാഞ്ജനപര്യായഃ| തഥാജശൃങ്ഗാദീന് ദഗ്ധ്വാ ഭസ്മോദകേന സമ്മിശ്ര്യ ഗാലയേത് പടേ സ്രാവയേത്| ബഹുശശ്ച ഗാലിതം പചേദാഘനീഭാവാത്| തത്ര ച സരലാദികം കല്കിതമുദകപിഷ്ടം പ്രതീവാപം ക്ഷിപേത്| വിശാലാ ഗവാക്ഷീ| വിഷഘ്നീ ഗുഡൂചീ പദ്മചാരിണീ വാ| `കരമ്ഭഃ കര്കശോ യുഗ്മഫലോ ദേവോത്തമാരണീ'| ഫണിജ്ജകം മരുബകമ്| പ്രതീവാപമര്ധപക്വേ ദേയമ്| തസ്മാച്ച ബിന്ദവോ യത്ര ഭൂപ്രദേശേ പാത്യന്തേ തന്നിര്വിഷം ഭവതി| പാടല്യാദികം ച പിഹിതകലശാന്തര്ഗതം ദഗ്ധ്വാ സവിഷേऽമ്ഭസി വിഷനാശനായ തദ്ഭസ്മ പ്രക്ഷിപേത്| പാരിഭദ്രകോ നിമ്ബഃ| സിധ്രകഃ സിന്ദുവാരഃ|| ൬൯||
Adhikarana viShasaMyuktavAyulakShaNa~jcikitsA ca (70) · Śloka 70
ശീതേ ഘര്മോ ഹിമശ്ചോഷ്ണേ മാരുതോ വിഷസംയുതഃ| ഭ്രമമൂര്ച്ഛാദികാരീ ച ശിഗ്വ്രാദിസ്തത്ര വേഷ്യതേ| ദേവദാരുനതാനന്താമധുകാര്ജുനഗൈരികമ്| വജ്രകന്ദം ലതാം ലോധ്രം വികിരേച്ഛ്ലക്ഷ്ണചൂര്ണിതമ്| വൃക്ഷാഗ്രേഷു പതാകാസു ദൂഷ്യേഷു സുമഹത്സു ച| സര്വതശ്ചൂര്ണസമ്പര്കാന്നിര്വിഷോ ജായതേऽനിലഃ||൭൦||
शीते घर्मो हिमश्चोष्णे मारुतो विषसंयुतः| भ्रममूर्च्छादिकारी च शिग्व्रादिस्तत्र वेष्यते| देवदारुनतानन्तामधुकार्जुनगैरिकम्| वज्रकन्दं लतां लोध्रं विकिरेच्छ्लक्ष्णचूर्णितम्| वृक्षाग्रेषु पताकासु दूष्येषु सुमहत्सु च| सर्वतश्चूर्णसम्पर्कान्निर्विषो जायतेऽनिलः||७०||
🔊 Audio coming soon
മാര്ഗവൃക്ഷശിലാദിവിഷദാനാദ്വിഷസംയുക്തോ വായുഃ ശീതകാലേऽത്യുഷ്ണോ ഭവതി, ഉഷ്ണേ ച ശീതഃ| ഭ്രമാദീംശ്ച കരോതി| തത്ര ചേദമിഷ്യതേ-ദേവദാര്വാദിചൂര്ണം വൃക്ഷാഗ്രാദിഷു വികിരേത്| നതം തഗരമ്| അനന്താ ദൂര്വാ| വജ്രകന്ദം സുധാ| ലതാ പ്രിയങ്ഗുഃ| പതാകാ ദേവഗൃഹാദിധ്വജപടഃ| ദൂഷ്യാഃ പടമയാനി' ഗൃഹാണി| യേ ഹി മധ്യദേശാദൌ വൃക്ഷാഃ പ്രസിദ്ധാ, ഇതി സര്വതഃ സര്വദിഗ്ദേശം ചൂര്ണസമ്പര്കേണാനിലസ്യ വായോര്നിര്വിഷതാ ഭവതി|| ൭൦||
Adhikarana viShadUShitapAdapalakShaNa~jcikitsA ca (71) · Śloka 71
വികൃതാ ഭവതി ഛായാ പാദപേ വിഷദൂഷിതേ| നിര്ഗന്ധമതിഗന്ധം വാ തത്പുഷ്പം ഹൃച്ഛിരോരുജമ്| കുര്യാത് ഫലപലാശാദി കണ്ഡൂപാകാതിസാരകൃത്| ഭൂമിമുദ്ദിശ്യ യത്പ്രോക്തം തത്സര്വം തത്ര ചേഷ്യതേ||൭൧||
विकृता भवति छाया पादपे विषदूषिते| निर्गन्धमतिगन्धं वा तत्पुष्पं हृच्छिरोरुजम्| कुर्यात् फलपलाशादि कण्डूपाकातिसारकृत्| भूमिमुद्दिश्य यत्प्रोक्तं तत्सर्वं तत्र चेष्यते||७१||
🔊 Audio coming soon
പാദപേ വൃക്ഷേ വിഷദൂഷിതേ ഛായാ തത്പത്രാദീനാം കാന്തിര്വികൃതാ സ്വരൂപാച്ചലിതാ ഭവതി| തസ്യ വിഷദൂഷിതസ്യ വൃക്ഷസ്യ പുഷ്പം നിര്ഗന്ധമതിഗന്ധം വാ ഭവതി| ആഘ്രാതം ഹൃദി ശിരസി ച രുജം കരോതി, തസ്യ ച ഫലപലാശാദികം കണ്ഡ്വാദികൃത്| പലാശം പത്രമ്| തത്ര ച സര്വം ഭൂമിദോഷോക്തം (സൂ൦-൬൯) വിധാനം കാര്യമ്|
Adhikarana aviditakanyAsparshe niShedhaH (72) · Śloka 72
ന ച കന്യാമവിദിതാം സംസ്പൃശേദപരീക്ഷിതാമ്| വിവിധാന്കുര്വതേ യോഗാന്കുശലാഃ ഖലു മാനവാഃ||൭൨||
न च कन्यामविदितां संस्पृशेदपरीक्षिताम्| विविधान्कुर्वते योगान्कुशलाः खलु मानवाः||७२||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ചാഭ്യമിത്രവ്രജേന കന്യാമപരീക്ഷിതാമജ്ഞാതാം ച രാജാ ന സ്പൃശേത്| കിമര്ഥമത ഉച്യതേ-കുശലാ അധ്യവസായച്ഛദ്മവന്തോ മാനവാഃ മാരണാന് വിവിധാന് പ്രയോഗാന് കുര്വതേ|| ൭൨||
Adhikarana viShakanyAsRuShTiH viShakanyAlakShaNa~jca (73) · Śloka 73
ആജന്മവിഷസംയോഗാത് കന്യാ വിഷമയീ കൃതാ| സ്പര്ശോച്ഛ്വാസാദിഭിര്ഹന്തി തസ്യാസ്ത്വേതത്പരീക്ഷണമ്| തദ്ധസ്തകേശസംസ്പര്ശാന് മ്ലായതേ പുഷ്പപല്ലവൈഃ| ശയ്യായാം മത്കുണൈര്വസ്ത്രേ യൂകാഭിഃ സ്നാനവാരിണി| ജന്തുഭിര്മ്രിയതേ ജ്ഞാത്വാ താമേവം ദൂരതസ്ത്യജേത്||൭൩||
आजन्मविषसंयोगात् कन्या विषमयी कृता| स्पर्शोच्छ्वासादिभिर्हन्ति तस्यास्त्वेतत्परीक्षणम्| तद्धस्तकेशसंस्पर्शान् म्लायते पुष्पपल्लवैः| शय्यायां मत्कुणैर्वस्त्रे यूकाभिः स्नानवारिणि| जन्तुभिर्म्रियते ज्ञात्वा तामेवं दूरतस्त्यजेत्||७३||
🔊 Audio coming soon
ഏവം സ്ഥിതേऽസ്മിന് പ്രസങ്ഗേ കിമുച്യത ഇത്യുച്യതേ- ആജന്മ ജന്മപ്രഭൃതി സ്വല്പതരാഭ്യാസേന വിഷസംയോഗാദ്വിഷമയീ കന്യാ കൃതാ സ്പര്ശോച്ഛ്വാസാദിഭിഃ പുരുഷം ഹന്തി മാരയതി| തസ്യാസ്ത്വേതത്പരീക്ഷണമ്| കിമിത്യാഹ-തദ്ധസ്തേത്യാദി| തയാ ഹസ്തസ്പൃഷ്ടൈഃ കേശസ്പൃഷ്ടൈശ്ച പുഷ്പൈഃ പല്ലവൈശ്ച മ്ലായതേ| സാ ച യസ്യാം ശയ്യായാം സ്വപിതി തത്ര ച മത്കുണൈര്മ്രിയതേ ഇതി സമ്ബന്ധഃ| വസ്ത്രേ യൂകാദിഭിര്മ്രിയതേ തത്സ്നാനോദകേ ജന്തുഭിര്മക്ഷികാദിഭിര്മ്രിയതേ| ഏവം താം കന്യകാം ജ്ഞാത്വാ ദൂരതസ്ത്യജേത്|| ൭൩||
Adhikarana rAj~jo nAdeyaM bhojanam (74) · Śloka 74
നാപ്രോക്ഷിതം നാവിദിതം ഭിഷജാ നാനവേക്ഷിതമ്| നാപ്രാശിതം ച സൂദാദ്യൈഃ കിഞ്ചിദപ്യാഹരേന്നൃപഃ||൭൪||
नाप्रोक्षितं नाविदितं भिषजा नानवेक्षितम्| नाप्राशितं च सूदाद्यैः किञ्चिदप्याहरेन्नृपः||७४||
🔊 Audio coming soon
തഥാ നൃപോ രാജാ മന്ത്രാഗദവാര്യാദിഭിരപ്രോക്ഷിതം തഥാവിജ്ഞാതസ്വരൂപം ഭിഷജാ ചാദൃഷ്ടം സൂദാദ്യൈശ്ച പരിചാരകൈരപ്രാശിതം ന കിഞ്ചിദപ്യാഹാരമാഹരേത്| സൂദാദീനാം പ്രാശനനിയമോ മിത്രബാന്ധവാദിവ്യാപത്തിഭയാത് കദാചിന്ന ദദാതി വിഷമിതി|| ൭൪||
Adhikarana sarvArthasiddhAkhyama~jjanam (75) · Śloka 75
ധന്യം സര്വാര്ഥസിദ്ധാഖ്യം പാപരക്ഷോവിഷാപഹമ്| പരം ചക്ഷുഷ്യമായുഷ്യം ശത്രുഘ്നം വക്ഷ്യതേऽഞ്ജനമ്| അഥ ശുക്ലപക്ഷേ പുണ്യേऽഹനി പുഷ്യപുനര്വസുഹസ്തചിത്രാമൃഗശിരഃശ്രവണരേവതീശതഭിഷക്പ്രാജാപത്യോത്തരാണാമന്യതമേന നക്ഷത്രേണ യോഗമുപഗതേ ഭഗവത്യൌഷധിപതൌ പ്രശസ്തേ മുഹൂര്തേ സിന്ധുസ്രോതഃസമുത്ഥം സ്നിഗ്ധം സപ്രഭം ഗന്ധവര്ണച്ഛദൈര്നീലോത്പലാഭമഞ്ജനമാഹരേത്||൭൫||
धन्यं सर्वार्थसिद्धाख्यं पापरक्षोविषापहम्| परं चक्षुष्यमायुष्यं शत्रुघ्नं वक्ष्यतेऽञ्जनम्| अथ शुक्लपक्षे पुण्येऽहनि पुष्यपुनर्वसुहस्तचित्रामृगशिरःश्रवणरेवतीशतभिषक्प्राजापत्योत्तराणामन्यतमेन नक्षत्रेण योगमुपगते भगवत्यौषधिपतौ प्रशस्ते मुहूर्ते सिन्धुस्रोतःसमुत्थं स्निग्धं सप्रभं गन्धवर्णच्छदैर्नीलोत्पलाभमञ्जनमाहरेत्||७५||
🔊 Audio coming soon
അതഃപരം സര്വാര്ഥസിദ്ധനാമാനമഗദം വക്ഷ്യതേ-അഥേതി മംഗലേ| ശുക്ലപക്ഷേ ദ്വാദശീനവമ്യാദാവഹനി പുഷ്പാദീനാമന്യതമേന യോഗം ഗതേ ചന്ദ്രേ പ്രശസ്തേ മുഹൂര്തേ ലഗ്നേ സിന്ധുസ്സ്രോതഃസമുത്ഥാനാദിയുക്തം സൌവീരാഞ്ജനം ഗൃഹ്ണീയാത്|| ൭൫||
Adhikarana a~jjanaprajvAlanam (76) · Śloka 76
തസ്യാഷ്ടൌ ഭാഗാഃ കനകരജതോദുമ്ബരാണാമേകൈകോ ഭാഗഃ| തത്സര്വം മൂഷായാം പ്രക്ഷിപ്യ ബലിമംഗലപൂര്വകമഗ്നിമുപസമാധായ ഖദിരകദരധവസ്യന്ദനാനാമന്യതമദാരുഭിര്ഗോമയൈര്വാ പ്രജ്വാലയേത്||൭൬||
तस्याष्टौ भागाः कनकरजतोदुम्बराणामेकैको भागः| तत्सर्वं मूषायां प्रक्षिप्य बलिमंगलपूर्वकमग्निमुपसमाधाय खदिरकदरधवस्यन्दनानामन्यतमदारुभिर्गोमयैर्वा प्रज्वालयेत्||७६||
🔊 Audio coming soon
തസ്യാഷ്ടൌ ഭാഗാസ്തസ്യ ചാഷ്ടമേന ഭാഗേന സമാനി പ്രത്യേകം കനകാദീനീതി സര്വം പിഷ്ട്വാ സമ്മിശ്ര്യ മൂഷായാം മയ്യാം നാഡ്യാം പ്രക്ഷിപ്യ ബല്യാദിനാഗ്നിം പൂജയിത്വാ ഖദിരാദ്യന്തമദാരുണാ ശുഷ്കഗോമയപിണ്ഡൈര്വാ പ്രജ്വാലയേത്സഹ മൂഷയാ| തൈജസാനാം കനകാദീനാമാവര്തനഭാണ്ഡം മൂഷേത്യുച്യതേ|| ൭൬||
Adhikarana a~jjananiShecanam (77) · Śloka 77
തതശ്ചാര്യാവലോകിതേശ്വരമാര്യതാരാം ബ്രഹ്മദക്ഷാശ്വിരുദ്രേന്ദ്രാദിത്യസോമവരുണവൈശ്വാനരവായുവിഷ്ണുജനകഭരദ്വാജധന്വന്തരിസുശ്രുതഭവ്യ-സുകന്യാസ്കന്ദശ്ച്യവനവൈനതേയാനന്യാംശ്ച യഥാവിധ്യുക്തദേവതാഃ സുമനോऽക്ഷതലാജസ്വസ്തികസംയാവനിസ്തുഷയവസംസ്കൃതഗുഡഘൃതമിശ്രപായസൈരര്ചയിത്വാ വൃദ്ധവൈദ്യബ്രാഹ്മണാംശ്ച ശുക്ലവാസസോ മഹതീഭിര്ദക്ഷിണാഭിഃ പൂജയിത്വാ തസ്മിന്നഗ്നൌ തദഞ്ജനം ധ്മാതമാവൃത്യ പൃഥക് പൃഥക് നിഷേചയേത്||൭൭||
ततश्चार्यावलोकितेश्वरमार्यतारां ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रादित्यसोमवरुणवैश्वानरवायुविष्णुजनकभरद्वाजधन्वन्तरिसुश्रुतभव्य-सुकन्यास्कन्दश्च्यवनवैनतेयानन्यांश्च यथाविध्युक्तदेवताः सुमनोऽक्षतलाजस्वस्तिकसंयावनिस्तुषयवसंस्कृतगुडघृतमिश्रपायसैरर्चयित्वा वृद्धवैद्यब्राह्मणांश्च शुक्लवाससो महतीभिर्दक्षिणाभिः पूजयित्वा तस्मिन्नग्नौ तदञ्जनं ध्मातमावृत्य पृथक् पृथक् निषेचयेत्||७७||
🔊 Audio coming soon
തതശ്ചാര്യാവലോകിതേശ്വരാദീന് സുമനോക്ഷതാഭിരര്ചയിത്വാ തഥാ വൃദ്ധവൈദ്യാന് ബ്രാഹ്മണാംശ്ച ശുക്ലവാസസസ്തതോ മഹതീഭിര്ദക്ഷിണാഭിര്ഹിരണ്യവരവാരണാദിഭിഃ പൂജയിത്വാ തസ്മിന് ഖദിരാദ്യഗ്നൌ ധ്മാതമാവൃത്യ ശസ്ത്രശലാകയോര്ധ്വമധശ്ച സമ്മിശ്ര്യ തതോऽവതാരിതം ഗോമയസ്വരസാദിഭിര്യഥാക്രമം പൃഥക്സിഞ്ചേത്|| ൭൭||
Adhikarana niShecanadravyANi (78) · Śloka 78
ഗോശകൃദ്രസമൂത്രഘൃതദധിക്ഷൌദ്രവസാമജ്ജതൈലമദ്യസര്വഗന്ധാമ്ബുശര്കരോദകേക്ഷുരസേഷു തഥാ ഹരീതക്യാമലകബിഭീതകകാശ്മര്യമൃദ്വീകാശ്രൃങ്ഗാടകകശേരുകോത്പലനലിനസൌഗന്ധികമൃണാലികാക്വാഥേഷു തഥാ ലാവകപിഞ്ജലൈണശശഹരിണകുലീരരസേഷു തഥാ മധുകചന്ദനകാലാനുസാര്യനലദപദ്മകോശീരമഞ്ജിഷ്ഠാനന്താഗൈരികകുങ്കുമോദകേഷു||൭൮||
गोशकृद्रसमूत्रघृतदधिक्षौद्रवसामज्जतैलमद्यसर्वगन्धाम्बुशर्करोदकेक्षुरसेषु तथा हरीतक्यामलकबिभीतककाश्मर्यमृद्वीकाश्रृङ्गाटककशेरुकोत्पलनलिनसौगन्धिकमृणालिकाक्वाथेषु तथा लावकपिञ्जलैणशशहरिणकुलीररसेषु तथा मधुकचन्दनकालानुसार्यनलदपद्मकोशीरमञ्जिष्ठानन्तागैरिककुङ्कुमोदकेषु||७८||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്|| ൭൮||
Adhikarana a~jjanasyAntarikShe~ambhasi sthApanam (79) · Śloka 79
തതഃ ശുക്ലേ വാസസി ബദ്ധ്വാ ദ്വാദശരാത്രമാന്തരിക്ഷേऽമ്ഭസി വാസയേത്||൭൯||
ततः शुक्ले वाससि बद्ध्वा द्वादशरात्रमान्तरिक्षेऽम्भसि वासयेत्||७९||
🔊 Audio coming soon
തതഃ കുങ്കുമോദകസേകേ ദത്തേ ശുക്ലേ പടേ ബദ്ധ്വാ ആന്തരിക്ഷേ ജലേ ദ്വാദശരാത്രമധിവാസയേത്|| ൭൯||
Adhikarana nADyAma~jjanasthApanam (80) · Śloka 80
തതശ്ഛായായാം വിശോഷ്യ സ്ഫടികമുക്താപ്രവാലകാലാനുസാര്യപ്രതീവാപം പുനരപി ബലിമങ്ഗലപൂര്വകമഹതവാസസാ കന്യയാദൃഷദി പേഷയിത്വാ സുവര്ണരജതതാമ്രശങ്ഖശൈലദ്വിരദരദനഗവലശ്രൃങ്ഗവൈഡൂര്യസ്ഫടികമേഷഭൃങ്ഗ്യസനസാരാന്യതമ--ഘടിതായാമഞ്ജനികായാം നിധാപയേത്||൮൦||
ततश्छायायां विशोष्य स्फटिकमुक्ताप्रवालकालानुसार्यप्रतीवापं पुनरपि बलिमङ्गलपूर्वकमहतवाससा कन्ययादृषदि पेषयित्वा सुवर्णरजतताम्रशङ्खशैलद्विरदरदनगवलश्रृङ्गवैडूर्यस्फटिकमेषभृङ्ग्यसनसारान्यतम--घटितायामञ्जनिकायां निधापयेत्||८०||
🔊 Audio coming soon
തതശ്ഛായായാം ശോഷയിത്വാ ദത്തസ്ഫടികാദിപ്രതീവാപം പുനരപി പൂര്വോക്തേന ബലിമങ്ഗലാദിനാ കന്യയാദൃഷദി പേഷ്യം പ്രതീവാപം ചൂര്ണമ്| കിമ്ഭൂതയാ കന്യയാ? അഹതാനി ശസ്ത്രാദ്യപാടിതാനി വാസാംസി യസ്യാഃ തഥാ തഥൈവ കന്യയാ കര്തൃഭൂതയാ സുവര്ണാദ്യന്യതമരചിതായാമഞ്ജനനാഡ്യാം വൈദ്യോ നിധാപയേത് സ്ഥാപയേത്| ഗവലം മാഹിഷം ശ്രൃങ്ഗമ്|| ൮൦||
Adhikarana a~jjanAbhisaMskaraNam (81) · Śloka 81
അഥാ പൂര്വവത്പുനരപി കൃതസ്വസ്ത്യയനം സാവിത്രേണ കര്മണാ സര്വവിദ് ദ്വിജന്മാ വിധിവത്തദഭിസംസ്കുര്യാത്||൮൧||
अथा पूर्ववत्पुनरपि कृतस्वस्त्ययनं सावित्रेण कर्मणा सर्वविद् द्विजन्मा विधिवत्तदभिसंस्कुर्यात्||८१||
🔊 Audio coming soon
അഥാഥര്വവേദവിദാ ബ്രാഹ്മണേന സാവിത്രേണ സൌരേണ മാര്ഗേണ കൃതസ്വസ്ത്യയനം അഭിസംസ്കരണീയമ്|| ൮൧||
Adhikarana vaidyagRuhAda~jjanasya rAjagRuhaM pratyAnayanam (1) · Śloka 1
തതോ ഗജസ്കന്ധമാരോപ്യ പാണ്ഡുരച്ഛത്രചാമരബാലവ്യജനൈരനുഗതം തഥാ ശങ്ഖദുന്ദുഭിസ്വരൈര്ദ്വിജാതിവരപ്രയുക്തൈശ്ച വേദവാദിമിശ്രൈഃ പുണ്യാഹഘോഷൈഃ കൃതപുഷ്പോപഹാരം വൈദ്യഗൃഹാന്നായകഗൃഹമനുപ്രവേശയേത്|൧|
ततो गजस्कन्धमारोप्य पाण्डुरच्छत्रचामरबालव्यजनैरनुगतं तथा शङ्खदुन्दुभिस्वरैर्द्विजातिवरप्रयुक्तैश्च वेदवादिमिश्रैः पुण्याहघोषैः कृतपुष्पोपहारं वैद्यगृहान्नायकगृहमनुप्रवेशयेत्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samantrakama~jjanadhAraNam (1) · Śloka 1
അനന്തരം ച തേന വിദേഹാധിപോപദിഷ്ടേന സര്വാര്ഥേഷു സിദ്ധേനാഞ്ജനേന യഥോക്താനാമേവാഞ്ജനഭാജനദ്രവ്യാണാമന്യതമയാ ശലാകയാ ഗോബ്രാഹ്മണപൂജാപൂര്വകം ശുചിഃ സനിയമോ ഭൂത്വാ ധാരണീമിമാം വിദ്യാമധീയാനഃ പൂതഃ പൂര്വമക്ഷി ദക്ഷിണമഞ്ജയേത്||൧||
अनन्तरं च तेन विदेहाधिपोपदिष्टेन सर्वार्थेषु सिद्धेनाञ्जनेन यथोक्तानामेवाञ्जनभाजनद्रव्याणामन्यतमया शलाकया गोब्राह्मणपूजापूर्वकं शुचिः सनियमो भूत्वा धारणीमिमां विद्यामधीयानः पूतः पूर्वमक्षि दक्षिणमञ्जयेत्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanadhAraNamantraH (2) · Śloka 2
അഥ മന്ത്രഃ- നമഃശ്ചക്ഷുഃപരിശോധനരാജായ തഥാഗതായാര്ഹതേ സമ്യക്സമ്ബുദ്ധായ| തദ്യഥാ ഔമ് ചക്ഷുഃ പ്രജ്ഞാചക്ഷുര്ജ്ഞാനചക്ഷുര്വിജ്ഞാനചക്ഷുര്വിശോധയ സ്വാഹാ||൨||
अथ मन्त्रः- नमःश्चक्षुःपरिशोधनराजाय तथागतायार्हते सम्यक्सम्बुद्धाय| तद्यथा औम् चक्षुः प्रज्ञाचक्षुर्ज्ञानचक्षुर्विज्ञानचक्षुर्विशोधय स्वाहा||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanamAhAtmyam (82) · Śloka 82
തതഃ പരം ച താമേവ ധാരിണീമനുസ്മരന് സായമ്പ്രാതഃ പ്രത്യഹമേതത്പരമം പവിത്രമാരോഗ്യകരമൂര്ജസ്കരം സര്വവിഷഘ്നമഞ്ജനമശ്വിഭ്യാമിന്ദ്രസ്യ വൃത്രവധാഭ്യുദ്യതസ്യ പ്രാക്പ്രകല്പിതമ്| തസ്മാദേതദ്രാജ്ഞാം രാജമഹാമാത്രാണാം ച മഹീം വിജിഗീഷമാണാനാം ച ബ്രാഹ്മണാനാം ച വേദാധ്യയനമന്യദ്വാ മഹച്ഛാസ്ത്രമവഗാഹമാനാനാം പ്രസന്നമനാ ഭിഷക് പ്രകല്പയേദിതി||൮൨||
ततः परं च तामेव धारिणीमनुस्मरन् सायम्प्रातः प्रत्यहमेतत्परमं पवित्रमारोग्यकरमूर्जस्करं सर्वविषघ्नमञ्जनमश्विभ्यामिन्द्रस्य वृत्रवधाभ्युद्यतस्य प्राक्प्रकल्पितम्| तस्मादेतद्राज्ञां राजमहामात्राणां च महीं विजिगीषमाणानां च ब्राह्मणानां च वेदाध्ययनमन्यद्वा महच्छास्त्रमवगाहमानानां प्रसन्नमना भिषक् प्रकल्पयेदिति||८२||
🔊 Audio coming soon
ധാരിണീ വിദ്യാ| രാജമാത്രാ അന്യേ വിത്തസമ്പന്നാഃ|| ൮൨||
Adhikarana bRuhaspatikRutayogavarNanapratij~jA (83) · Śloka 83
ഭവന്തി ചാത്ര ശ്ലോകാ- അഥ യോഗാഃ പ്രവക്ഷ്യന്തേ ബൃഹസ്പതികൃതാഃ ശിവാഃ| യാന് സേവമാനോ നൃപതിഃ ശത്രുഭ്യോ നൈതി വഞ്ചനാമ്||൮൩||
भवन्ति चात्र श्लोका- अथ योगाः प्रवक्ष्यन्ते बृहस्पतिकृताः शिवाः| यान् सेवमानो नृपतिः शत्रुभ्यो नैति वञ्चनाम्||८३||
🔊 Audio coming soon
ഭവന്തി ചാത്രേതി സമുച്ചയായ തന്ത്രവാചോയുക്തിഃ| അഥ ബൃഹസ്പതികൃതാഃ യോഗാ വക്ഷ്യന്തേ| യാന് യോഗാന് സേവമാനോ രാജാ ശത്രുഭ്യഃ വഞ്ചനാം ലാഘവം ച നൈതി ന പ്രാപ്നോതി|| ൮൩||
Adhikarana bilvAdiprokShaNaM viShaghnam (84) · Śloka 84
ബില്വാഢകീയവക്ഷാരപാടലീബാഹ്ലികോഷഗുണാഃ| ശ്രീപര്ണീ സല്ലകീയുക്താ നിഷ്ക്വാഥഃ പ്രോക്ഷണഃ പരമ്| സവിഷം പ്രോക്ഷിതം തേന സദ്യോ ഭവതി നിര്വിഷമ്| യവസേന്ധനപാനീയശസ്ത്രശയ്യാസനോദകമ്| കവചാഭരണച്ഛത്രബാലവ്യജനവേശ്മ ച||൮൪||
बिल्वाढकीयवक्षारपाटलीबाह्लिकोषगुणाः| श्रीपर्णी सल्लकीयुक्ता निष्क्वाथः प्रोक्षणः परम्| सविषं प्रोक्षितं तेन सद्यो भवति निर्विषम्| यवसेन्धनपानीयशस्त्रशय्यासनोदकम्| कवचाभरणच्छत्रबालव्यजनवेश्म च||८४||
🔊 Audio coming soon
ബില്വാദീനാം ക്വാഥേന സവിഷം യവസാദികം പ്രോക്ഷിതം സദ്യം ഏവ നിര്വിഷതാം യാതി| ആഢകീ തുവരീ| ബാഹ്ലികം കുങ്കുമമ്| ശ്രീപര്ണീ കാശ്മര്യമ്| സല്ലക്യശ്വമൂത്രീ|| ൮൪||
Adhikarana shelvAdiprokShaNaM viShaghnam (85) · Śloka 85
ശേലുപാടല്യതിവിഷാശിഗ്രുഗോപീപുനര്നവമ്| സമങ്ഗാവൃഷമൂലാവക്കപിത്ഥവൃഷശോണിതമ്| സഹദന്തശഠം തദ്വത്പ്രോക്ഷണം വിഷനാശനമ്||൮൫||
शेलुपाटल्यतिविषाशिग्रुगोपीपुनर्नवम्| समङ्गावृषमूलावक्कपित्थवृषशोणितम्| सहदन्तशठं तद्वत्प्रोक्षणं विषनाशनम्||८५||
🔊 Audio coming soon
തഥാ ശേല്വാദിപ്രോക്ഷണം വിഷനാശനമ്| ഗോപീ ശാരിവാ| സമങ്ഗാ മഞ്ജിഷ്ഠാ| ദന്തശഠം കശൈലമ്| തച്ച ജമ്ബീരമ്| തദ്വച്ച നിഷ്ക്വാഥേനേത്യര്ഥഃ|| ൮൫||
Adhikarana lAkShAdimaNiH viShaghnaH (86) · Śloka 86
ലാക്ഷാപ്രിയങ്ഗുമഞ്ജിഷ്ഠാസമങ്ഗാऽലഹരേണുകാഃ| യഷ്ട്യാഹ്വമധുസംയുക്താഃ ബഭ്രുപിത്തേന കല്കിതാഃ| നിഖനേദ് ഗോവിഷാണസ്ഥാഃ സപ്തരാത്രം മഹീതലേ| സംസ്പുഷ്ടം സവിഷം തേന സദ്യോഭവതി നിര്വിഷമ്||൮൬||
लाक्षाप्रियङ्गुमञ्जिष्ठासमङ्गाऽलहरेणुकाः| यष्ट्याह्वमधुसंयुक्ताः बभ्रुपित्तेन कल्किताः| निखनेद् गोविषाणस्थाः सप्तरात्रं महीतले| संस्पुष्टं सविषं तेन सद्योभवति निर्विषम्||८६||
🔊 Audio coming soon
ലാക്ഷാദയോ മാക്ഷികസംയുക്താഃ നകുലപിത്തേന ച കല്കിതാഃ പിഷ്ടാ ഗോശൃങ്ഗാന്തസ്ഥാഃ സപ്തരാത്രം ഭൂമൌ നിഖനേത്| തതഃ സപ്തരാത്രാദുധൃത്യ മണിം ഗുലികാം കൃത്വാ ഹേമ്നാ സുവര്ണേന വേഷ്ടയേത്| തം ച മണിം ഹസ്തേന ധാരയേത്| തേന ഹസ്തസ്ഥിതേന മണിനാ സ്പൃഷ്ടം സര്വമേവ സവിഷം നിര്വിഷതാം യാതി|| ൮൬||
Adhikarana saumyAgadaH (87) · Śloka 87
മനോഹ്വാऽലശമീപുഷ്പത്വങ്നിശാശ്വേതസര്ഷപാഃ| കപിത്ഥകുഷ്ഠമഞ്ജിഷ്ഠാഃ പിത്തേന ശ്ലക്ഷ്ണകല്കിതാഃ| ശുനോ ഗോഃ കപിലായാശ്ച സൌമ്യാഖ്യോऽയം വരോऽഗദഃ| വിഷജിത്പരം കാര്യോ മണിരത്ര ച പൂര്വവത്||൮൭||
मनोह्वाऽलशमीपुष्पत्वङ्निशाश्वेतसर्षपाः| कपित्थकुष्ठमञ्जिष्ठाः पित्तेन श्लक्ष्णकल्किताः| शुनो गोः कपिलायाश्च सौम्याख्योऽयं वरोऽगदः| विषजित्परं कार्यो मणिरत्र च पूर्ववत्||८७||
🔊 Audio coming soon
മനോഹ്വാദീനി ച ശുനഃ പിത്തേന ഗോര്വാ കപിലായാഃ പിത്തേന ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടാനി സൌമ്യനാമാഗദഃ പൂര്വയോഗാദത്യര്ഥവിഷനാശനഃ|| ൮൭||
Adhikarana mUShikAjaruhAbandhanaM viShaghnam (88) · Śloka 88
മൂഷികാജരുഹാ വാऽപി ഹസ്തബദ്ധാ വിഷാപഹാഃ||൮൮||
मूषिकाजरुहा वाऽपि हस्तबद्धा विषापहाः||८८||
🔊 Audio coming soon
മൂഷികാനാമൌഷധിഃ| ദ്രവന്തീതി കേചിത്| അജരുഹാ പ്ലക്ഷരുഹാ| വിഷഭുക്തസ്യ ഹസ്തബന്ധാനാദ് വിഷനാശിനീ|| ൮൮||
Adhikarana hareNvAdimaNiH viShaghnaH (89) · Śloka 89
ഹരേണുമാംസീ മഞ്ജിഷ്ഠാ രജനീ മധുകം മധു| അക്ഷത്വക്സുരസം ലാക്ഷാ ശ്വപിത്തം പൂര്വവന്മണിഃ| വാദിത്രാണി പതാകാശ്ച പിഷ്ടൈരേഭിശ്ച ലേഖിതാഃ| ശ്രുത്വാ ദൃഷ്ട്വാ സമാഘ്രായ സദ്യോ ഭവതി നിര്വിഷമ്||൮൯||
हरेणुमांसी मञ्जिष्ठा रजनी मधुकं मधु| अक्षत्वक्सुरसं लाक्षा श्वपित्तं पूर्ववन्मणिः| वादित्राणि पताकाश्च पिष्टैरेभिश्च लेखिताः| श्रुत्वा दृष्ट्वा समाघ्राय सद्यो भवति निर्विषम्||८९||
🔊 Audio coming soon
ഹരേണ്വാദയശ്ച ശ്വപിത്തപിഷ്ടൈഃ മണിഃ പൂര്വവത്| ഏഭിശ്ചാനന്തരോക്തൈരഗദൈര്വാദിത്രാണി പതാകാ വൈജയന്ത്യശ്ച യത്പ്രലിപ്തം തച്ഛബ്ദേന തദ്ഗന്ധേന തത്സ്പര്ശേന ച വിഷഭുക്തോ നിര്വിഷതാം യാതി|| ൮൯||
Adhikarana tryUShaNAdiyogaH viShaghnaH (90) · Śloka 90
ത്ര്യൂഷണം പഞ്ചലവണം മഞ്ജിഷ്ഠാം രജനാദ്വയമ്| സൂക്ഷ്മൈലാം ത്രിവൃതാം പത്രം വിഡങ്ഗാനീന്ദ്രവാരുണീമ്| മധുകം ചേതി സക്ഷൌദ്രം ഗോവിഷാണേ നിധാപയേത്| തസ്മാദുഷ്ണാമ്ബുനാ മാത്രാം പ്രാഗ്ഭക്തം വിനിയോജയേത്| വിഷം ഭുക്തം ജരാം യാതി നിര്വിഷേऽപി ന ദോഷകൃത്||൯൦||
त्र्यूषणं पञ्चलवणं मञ्जिष्ठां रजनाद्वयम्| सूक्ष्मैलां त्रिवृतां पत्रं विडङ्गानीन्द्रवारुणीम्| मधुकं चेति सक्षौद्रं गोविषाणे निधापयेत्| तस्मादुष्णाम्बुना मात्रां प्राग्भक्तं विनियोजयेत्| विषं भुक्तं जरां याति निर्विषेऽपि न दोषकृत्||९०||
🔊 Audio coming soon
ത്ര്യൂഷണാദികം പിഷ്ടം മാക്ഷികയുക്തം ഗോശൃങ്ഗേ സ്ഥാപയേത്| തതോ മാത്രാം സ്തോകം ഭോജനാദൌ യോജയേത്| തത്സംസ്കൃതേ കോഷ്ഠേ വിഷം ഭുക്തം ജരാം യാതി| ഇന്ദ്രവാരുണീ ഗവാക്ഷീ| നനു സ്വസ്ഥസ്യ ഭോജനപൂര്വം ദത്തം തദനു ച വിഷം ന ഭുക്തമിതി കദാചിദ്ദോഷകോപായ ഭവതീത്യാഹ- നിര്വിഷേऽപി ന ദോഷകൃത്|| ൯൦||
Adhikarana jatvAdidhUpaH viShaghnaH (91) · Śloka 91
ജതുസര്ജരസോശീരസര്ഷപാപത്രവാലകൈഃ| സവേല്ലാരുഷ്കരപുരൈഃ കുസുമൈരര്ജുനസ്യ ച| ധൂപോ വാസഗൃഹേ ഹന്തി വിഷം സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്| ന തത്ര കീടാഃ സവിഷാ നോന്ദുരാ ന സരീസൃപാഃ| ന കൃത്യാകാര്മണാദ്യാശ്ച ധൂപോऽയം യത്ര ദൃശ്യതേ||൯൧||
जतुसर्जरसोशीरसर्षपापत्रवालकैः| सवेल्लारुष्करपुरैः कुसुमैरर्जुनस्य च| धूपो वासगृहे हन्ति विषं स्थावरजङ्गमम्| न तत्र कीटाः सविषा नोन्दुरा न सरीसृपाः| न कृत्याकार्मणाद्याश्च धूपोऽयं यत्र दृश्यते||९१||
🔊 Audio coming soon
ജത്വാദിഭിര്മിശ്രിതൈര്വാസഗൃഹേ ധൂപഃ സവിഷനാശനഃ, കീടാദീനാം കൃത്യാദീനാം ചോപനിപാതനൌ നാശനഃ|| ൯൧||
Adhikarana shikhipicchAdidhUpaH viShaghnaH (92) · Śloka 92
ശിഖിപിച്ഛം ബലാകാസ്ഥി സര്ഷപാശ്ചന്ദനം ഘൃതമ്| ധൂപേ വിഷഘ്നഃ ശയനവസനാസനഗേഹഗഃ||൯൨||
शिखिपिच्छं बलाकास्थि सर्षपाश्चन्दनं घृतम्| धूपे विषघ्नः शयनवसनासनगेहगः||९२||
🔊 Audio coming soon
ശിഖിപിച്ഛാദികേന സഘൃതേന ശയനാദികേഷു ധൂപോ വിഷനാശനഃ|| ൯൨||
Adhikarana vishAlAdiyogaH snAnajale yojyaH (93) · Śloka 93
വിശാലാവ്യോഷമഞ്ജിഷ്ഠായഷ്ടീലവണപഞ്ചകമ്| ദ്വിനിശാപത്രവേല്ലൈലാത്രിവൃച്ചൂര്ണം സമാക്ഷികമ്| ഗോശ്രൃങ്ഗേ നിഹിതം യോജ്യം സ്നാനീയേऽമ്ഭസി ഭൂപതേഃ| പൂര്വോക്തം ത്ര്യൂഷണാദിഞ്ച സ്നാനീയേऽമ്ഭസി യോജയേത്||൯൩||
विशालाव्योषमञ्जिष्ठायष्टीलवणपञ्चकम्| द्विनिशापत्रवेल्लैलात्रिवृच्चूर्णं समाक्षिकम्| गोश्रृङ्गे निहितं योज्यं स्नानीयेऽम्भसि भूपतेः| पूर्वोक्तं त्र्यूषणादिञ्च स्नानीयेऽम्भसि योजयेत्||९३||
🔊 Audio coming soon
തഥാ സ്നാനീയേऽമ്ഭസി വിഷനാശനായ പൂര്വോക്തം ത്ര്യൂഷണാദികം യോജയേത്|| ൯൩||
Adhikarana dhavAdikvAthashcandanAdikalkaH mUrvAdikvAthaH snAnAdijale prayojyaH (94) · Śloka 94
ക്വാഥോ ധവാര്കകുസുമശ്വേതാപാമാര്ഗസര്ഷപൈഃ| സദധ്യാജ്യഃ കൃതോ യുക്തൈഃ കതകാനാകുലീദ്വയൈഃ| കല്കോ വാ ചന്ദനക്ഷീരിപലാശദ്രുമവല്കലൈഃ| മൂര്വൈലാവാലുസുരസനാകുലീതണ്ഡുലീയകൈഃ| ക്വാഥഃ സര്വോദകാര്യേഷു കാകമാചീയുതൈര്ഹിതഃ||൯൪||
क्वाथो धवार्ककुसुमश्वेतापामार्गसर्षपैः| सदध्याज्यः कृतो युक्तैः कतकानाकुलीद्वयैः| कल्को वा चन्दनक्षीरिपलाशद्रुमवल्कलैः| मूर्वैलावालुसुरसनाकुलीतण्डुलीयकैः| क्वाथः सर्वोदकार्येषु काकमाचीयुतैर्हितः||९४||
🔊 Audio coming soon
അഥവാ ധവാദിഭിഃ കതകാദിയുക്തൈഃ കൃതഃ ക്വാഥോ ദധിഘൃതമിശ്രഃ സ്നാനീയേऽമ്ഭസി യോജ്യഃ ചന്ദനദ്രുമവല്കലാദീനാം വാ കല്കഃ സ്നാനാദിജലേ യോജ്യഃ| ദ്രുമശബ്ദസ്യ ചന്ദനക്ഷീരിപലാശൈഃ സമ്ബന്ധഃ| ഏതേഷാം വല്കലൈസ്ത്വഗ്ഭിരഥവാ സര്വേഷൂദകാര്യേഷു സ്നാനാദികേഷ്വേഷാം ചന്ദനാദീനാം കാകമാചീസംയുക്താനാം ക്വാഥോ വിഷനാശനഃ| നാകുലീ സര്പാക്ഷീ| ഏലാവാലുകം വാലുകമ്|| ൯൪||
Adhikarana rocanAditilakAH viShaghnAH (95) · Śloka 95
രോചനാപത്രനൈപാലീകുങ്കുമൈസ്തിലകാന് ബഹൂന്| വിഷൈര്ന ബാധ്യതേ സ്യാച്ച നാരീനരനൃപപ്രിയഃ||൯൫||
रोचनापत्रनैपालीकुङ्कुमैस्तिलकान् बहून्| विषैर्न बाध्यते स्याच्च नारीनरनृपप्रियः||९५||
🔊 Audio coming soon
രോചനാദിഭിര്ലലാടാദിഷു തിലകാന് ധാരയേത്| വിഷൈര്ന ബാധ്യതേ| നാര്യാദീനാം ച പ്രിയോ ഭവതി| നൈപാലീശബ്ദേന മനഃശിലോച്യതേ|| ൯൫||
Adhikarana haridrAdyuddhUlanacUrNAni viShaghnAni (96) · Śloka 96
ചൂര്ണൈര്ഹരിദ്രാമഞ്ജിഷ്ഠാകിണിഹീകണനിമ്ബജൈഃ| ദിഗ്ധം നിര്വിഷതാമേതി ഗാത്രമിത്യാഹ ഗൌതമഃ||൯൬||
चूर्णैर्हरिद्रामञ्जिष्ठाकिणिहीकणनिम्बजैः| दिग्धं निर्विषतामेति गात्रमित्याह गौतमः||९६||
🔊 Audio coming soon
സവിഷം ഗാത്രം ഹരിദ്രാദീനാം ചൂര്ണേന ദിഗ്ധം നിര്വിഷതാമേതീത്യാഹ- ഗൌതമഃ|| ൯൬||
Adhikarana sa~jjIvanAdyagadAnAM prayoganirdeshaH vamanAdividhishca (97) · Śloka 97
നസ്യപാനാഞ്ജനാലേപൈര്യുഞ്ജ്യാത്സഞ്ജീവനാത്മകാന്| അഗദാന്വിഷഭുക്തസ്യ തീക്ഷ്ണാനി വമനാനി ച| പിപ്പലീമധുകക്ഷൌദ്രശര്കരേക്ഷുരസൈഃ സഹ| ദ്വിനിശാപത്രവേല്ലൈലാത്രിവൃച്ചൂര്ണം സമാക്ഷികമ്| വിരേചനം സിരാമോക്ഷം പ്രാപ്തം വിസ്രാവണം യദി||൯൭||
नस्यपानाञ्जनालेपैर्युञ्ज्यात्सञ्जीवनात्मकान्| अगदान्विषभुक्तस्य तीक्ष्णानि वमनानि च| पिप्पलीमधुकक्षौद्रशर्करेक्षुरसैः सह| द्विनिशापत्रवेल्लैलात्रिवृच्चूर्णं समाक्षिकम्| विरेचनं सिरामोक्षं प्राप्तं विस्रावणं यदि||९७||
🔊 Audio coming soon
സഞ്ജീവനാദീംശ്ചാഗദാന് വിഷപ്രതിഷേധേ വക്ഷ്യമാണാന്നസ്യാദിഷു യോജയേത്| വിഷഭുക്തസ്യ തീക്ഷ്ണാനി വമനാനി ച യോജയേത്| വിഷപ്രതിഷേധോക്തപ്രകാരേണ ച യദി രക്തവിസ്രാവണാവസരഃ തതഃ സിരാമോക്ഷോ വിധേയഃ|| ൯൭||
Adhikarana rAj~jaH hRudayAvaraNopadeshaH ajeyaghRutAmRutaghRutAdisevanopadeshashca (98) · Śloka 98
ഹൃദയാവരണം കാര്യം പ്രാഗേവാമിത്രമധ്യതഃ| പിബേദ് ഘൃതമജേയാഖ്യമമൃതം വാപ്യഭുക്തവാന്| സര്പിഃ ക്ഷൌദ്രം ദധിക്ഷീരമന്തഃ ശീതലം ജലമ്||൯൮||
हृदयावरणं कार्यं प्रागेवामित्रमध्यतः| पिबेद् घृतमजेयाख्यममृतं वाप्यभुक्तवान्| सर्पिः क्षौद्रं दधिक्षीरमन्तः शीतलं जलम्||९८||
🔊 Audio coming soon
ശത്രുമധ്യസ്ഥിതായ ച ഭൂഭൃതേ പൂര്വമേവ ഹൃദയരക്ഷണം കാര്യമ്| തച്ച വിഷപ്രതിഷേധേ വക്ഷ്യതേ| തഥാ ച ശത്രുമധ്യേ വിഷപ്രതിഷേധേ വക്ഷ്യമാണമജേയം നാമ ഘൃതം ഭോജനപൂര്വം പേയമ്| വിഷപ്രതിഷേധേ അമൃതം നാമ ഘൃതം ഭോജനപൂര്വം ദേയം ഭിഷജാ| അന്തതഃ ശീതലം ജലം സര്പിരാദ്യഭാവേ ശീതമപി ജലം പേയമിത്യര്ഥഃ|| ൯൮||
Adhikarana godhAdimAMsarasaprayogashca (99) · Śloka 99
സിതാമധുകപാലിന്ദീ കല്കവന്മാംസമിഷ്യതേ| ഗോധാഹരിണബഭ്രൂണാം സകണാശുണ്ഠിപാര്ഷതമ്| സനാഗരം സാതിവിഷം ശിഖിനഃ സസിതോപലമ്| സുശീതാഃ സഘൃതാശ്ചൈഷാം യഥാസ്വം കല്പിതാ രസാഃ||൯൯||
सितामधुकपालिन्दी कल्कवन्मांसमिष्यते| गोधाहरिणबभ्रूणां सकणाशुण्ठिपार्षतम्| सनागरं सातिविषं शिखिनः ससितोपलम्| सुशीताः सघृताश्चैषां यथास्वं कल्पिता रसाः||९९||
🔊 Audio coming soon
സിതാദികല്കസംയുക്തം ച മാംസം വിഷനാശനായേഷ്യതേ| കസ്യ മാംസമാഹ ഗോധാദീനാമ്| തഥാ പൃഷതസ്യ മാംസം ശുണ്ഠീപിപ്പലീയുക്തമ്| തഥാ ശിഖിനോ മയൂരസ്യ മാംസം നാഗരേണ വാതിവിഷയാ വാ ശര്കരയാ വാ യുക്തമ്| ഏഷാം ച ഗോധാദീനാം മാംസേന യഥാസ്വം യോഗ്യസയോഗ്യൌഷധകല്പിതാശ്ച രസാഃ|| ൯൯||
Adhikarana tAmrarajaHprayogaH (100) · Śloka 100
വിഷപീതായ ദദ്യാച്ച ശുദ്ധായോര്ധ്വമധസ്തഥാ| സൂക്ഷ്മം താമ്രരജഃ കാലേ സക്ഷൌദ്രം ഹൃദ്വിശോധനമ്||൧൦൦||
विषपीताय दद्याच्च शुद्धायोर्ध्वमधस्तथा| सूक्ष्मं ताम्ररजः काले सक्षौद्रं हृद्विशोधनम्||१००||
🔊 Audio coming soon
യേന ച വിഷം ഭുക്തം തസ്യ കൃതവമനവിരേചനസ്യ കാലേ തദവസ്ഥായോഗ്യം സൂക്ഷ്മം സുപിഷ്ടം താമ്രചൂര്ണം മാക്ഷികസംയുക്തം ഹൃച്ഛോധനായ ദാതവ്യമ്|| ൧൦൦||
Adhikarana suvarNacUrNaprayogaH maulaviShavidhiprayogashca (101) · Śloka 101
ശുദ്ധേ ഹൃദി തതഃ ശാണം ഹേമചൂര്ണസ്യ ദാപയേത്| ന സജ്ജതേ ഹേമപാങ്ഗേ പദ്മപത്രേऽമ്ബുവദ്വിഷമ്| ജായതേ വിപുലം ചായുര്ഗരേऽപ്യേഷ വിധിഃ സ്മൃതഃ||൧൦൧||
शुद्धे हृदि ततः शाणं हेमचूर्णस्य दापयेत्| न सज्जते हेमपाङ्गे पद्मपत्रेऽम्बुवद्विषम्| जायते विपुलं चायुर्गरेऽप्येष विधिः स्मृतः||१०१||
🔊 Audio coming soon
ഏവം ശുദ്ധേ ഹൃദി സുവര്ണചൂര്ണസ്യ ച മാത്രാം ദാപയേത്| തേന കിം ഭവതീത്യാഹ- ഹേമപസ്യ പുരുഷസ്യാങ്ഗേ ശരീരേ വിഷം ന സജ്ജതേ ന തിഷ്ഠതി| യഥാ പദ്മപത്രേऽമ്ബു ന സജ്ജതേ| തസ്യ ച വിപുലമായുര്ജായതേ| ഏഷ ച മൌലവിഷവിധിര്ഗരേऽപി വിധേയഃ കരണീയഃ|| ൧൦൧||
Adhikarana rAj~jaH garaviShAdibhyo rakShaNIyatvamArAdhyatva~jca (102) · Śloka 102
ഇത്ഥം ഗരവിഷാദിഭ്യോ രക്ഷേദ്വൈദ്യോ നരേശ്വരമ്| സ്യാദുച്ഛേദസ്തദുച്ഛേദാത്പ്രജാനാം സര്വകര്മണാമ്| ആജ്ഞാധൈര്യക്ഷമാത്യാഗാ മാനുഷത്വേऽയമാനുഷാഃ| യദ്രാജ്ഞഃ കര്മഭിസ്തസ്മാദാരാധ്യോऽസാവതീന്ദ്രിയൈഃ||൧൦൨||
इत्थं गरविषादिभ्यो रक्षेद्वैद्यो नरेश्वरम्| स्यादुच्छेदस्तदुच्छेदात्प्रजानां सर्वकर्मणाम्| आज्ञाधैर्यक्षमात्यागा मानुषत्वेऽयमानुषाः| यद्राज्ञः कर्मभिस्तस्मादाराध्योऽसावतीन्द्रियैः||१०२||
🔊 Audio coming soon
ഇത്ഥമനന്തരോക്തേന രക്ഷണപ്രകാരേണ ഭിഷഗ്വൈദ്യോ നരേശ്വരം വിഷഗരാദിഭ്യോ രക്ഷേത്| യതസ്തസ്യ നരേശ്വരസ്യ ഉച്ഛേദേ വിനാശേ പ്രജാസമ്ബന്ധിനാം സര്വകര്മണാമുച്ഛേദഃ| സ ച രാജാ ഭിഷജാതീന്ദ്രിയൈര്മാനസൈര്യത്നതഃ പ്രജ്ഞാദിഭിഃ കര്മഭിരാരാധനീയഃ, യേന കുപിതോ ദോഷം ന കരോതി| യതോ രാജ്ഞോ മാനുഷത്വേऽപി ആജ്ഞാദയോऽമാനുഷാ ഭവന്തി| അന്യപുരുഷേഭ്യഃ സ ഏവ ശക്ത ഇത്യര്ഥഃ| അയമേവ തദാരാധനോപായ ഉച്യതേ|| ൧൦൨||
Adhikarana rAj~jaH ArAdhanopAyAH (103) · Śloka 103
യത്ര സാക്ഷാന്നൃപസ്തത്ര വിജ്ഞാതഃ പ്രവിശേദ്ഭിഷക്| ന സമ്മ്തോऽപ്യനുചിതം യാനസ്ഥാനാസനം ഭജേത്| ഉചിതേ പുരതോ രാജ്ഞസ്തിഷ്ഠേദ്വാക്യം ച നാക്ഷിപേത്| അഹീനകാലം രാജാര്ഥം സ്വാര്ഥം പ്രിയഹിതൈഃ സഹ| ദേശേ കാലേ പരാര്ഥം ച വദേദ് ധര്മാര്ഥസംഹിതമ്| നാനുശിഷ്യാദപൃച്ഛന്തം മഹദേതദ്ധി സാഹസമ്| നാചരേദഹിതേനൈനം മൂലച്ഛേദകരം ഹി തത്| അനുകൂലം ഹിതം വാച്യമഹിതാദ്വാരയേന്മിഥഃ| ഉദാരൈഃ സാന്ത്വയന്വാക്യൈര്ദോഷശ്ചേത്തദുപേക്ഷയാ| തൂഷ്ണീം വാ പ്രതിവാക്യേ സ്യാദ്വര്ജയേദ് ദ്വേഷ്യസങ്കഥാമ്| വിപശ്ചിദപ്യചിത്തജ്ഞോ ബാലിശോऽപി തു ഭാവവിത്| അതിപ്രിയോऽപി ദ്വേഷ്യോऽപി യാത്യാശു വിപരീതതാമ്| നിവേദ്യ രാജ്ഞേ കുര്വീത കാര്യാണി സുലഘൂന്യപി| ന യായാന്ന ചിരം തിഷ്ഠേത്കോശസ്ഥാനാവരോധയോഃ| സ്വല്പേऽപി ദര്ശയേത്തുഷ്ടിം ലാഭേऽനുദ്ധതമാനസഃ| മിഥഃ കഥനമന്യേന കൌലീനം ദ്വന്ദ്വവാദിതാമ്| വസ്ത്രാദി രാജ്ഞാ സദൃശം രാജലീലാം ച വര്ജയേത്| ദത്തം യത്തു നൃപേണൈവ തദ്ധാര്ഥം തുഷ്ടിവൃദ്ധയേ| ഹസിതവ്യേ സ്മിതം കുര്യാത് പ്രഭോരേവാനുവൃത്തിതഃ| ഉച്യമാനേऽവലമ്ബേത പരമര്മണി മൂകതാമ്| സ്വമര്മണി തു ബാധിര്യം ധൈര്യമാധുര്യസൌഷ്ഠവാന്| അത്യായാസേന നാത്മാനം കുര്യാദതിസമുച്ഛ്രിതമ്| പാതോ യഥാ ഹി ദുഃഖായ നോച്ഛ്രായഃ സുഖകൃത്തഥാ||൧൦൩||
यत्र साक्षान्नृपस्तत्र विज्ञातः प्रविशेद्भिषक्| न सम्म्तोऽप्यनुचितं यानस्थानासनं भजेत्| उचिते पुरतो राज्ञस्तिष्ठेद्वाक्यं च नाक्षिपेत्| अहीनकालं राजार्थं स्वार्थं प्रियहितैः सह| देशे काले परार्थं च वदेद् धर्मार्थसंहितम्| नानुशिष्यादपृच्छन्तं महदेतद्धि साहसम्| नाचरेदहितेनैनं मूलच्छेदकरं हि तत्| अनुकूलं हितं वाच्यमहिताद्वारयेन्मिथः| उदारैः सान्त्वयन्वाक्यैर्दोषश्चेत्तदुपेक्षया| तूष्णीं वा प्रतिवाक्ये स्याद्वर्जयेद् द्वेष्यसङ्कथाम्| विपश्चिदप्यचित्तज्ञो बालिशोऽपि तु भाववित्| अतिप्रियोऽपि द्वेष्योऽपि यात्याशु विपरीतताम्| निवेद्य राज्ञे कुर्वीत कार्याणि सुलघून्यपि| न यायान्न चिरं तिष्ठेत्कोशस्थानावरोधयोः| स्वल्पेऽपि दर्शयेत्तुष्टिं लाभेऽनुद्धतमानसः| मिथः कथनमन्येन कौलीनं द्वन्द्ववादिताम्| वस्त्रादि राज्ञा सदृशं राजलीलां च वर्जयेत्| दत्तं यत्तु नृपेणैव तद्धार्थं तुष्टिवृद्धये| हसितव्ये स्मितं कुर्यात् प्रभोरेवानुवृत्तितः| उच्यमानेऽवलम्बेत परमर्मणि मूकताम्| स्वमर्मणि तु बाधिर्यं धैर्यमाधुर्यसौष्ठवान्| अत्यायासेन नात्मानं कुर्यादतिसमुच्छ्रितम्| पातो यथा हि दुःखाय नोच्छ्रायः सुखकृत्तथा||१०३||
🔊 Audio coming soon
രാജഗൃഹേ യസ്മിന് പ്രദേശേ സാക്ഷാദ്രാജാ സ്ഥിതഃ, തത്ര വിജ്ഞാതോ ഭിഷക് പ്രവിശേത്| ആത്മാനം പ്രഥമം ജ്ഞാപയിത്വാ പ്രവിശേത്| തത്രൈവ ചേത്യര്ഥഃ| പ്രവിഷ്ടശ്ച രാജ്ഞഃ സമ്മതോऽപി പൂജിതോऽപി അനുചിതമധികം ഹീനം വാऽऽസനം ന ഭജേത്| ഉചിതേ ചാസനേ രാജ്ഞഃ പുരതഃ ഏവ തിഷ്ഠേത്| വാക്യം ച രാജ്ഞോക്തം സാധ്വസാധു വേതി നാക്ഷിപേത്| രാജാര്ഥം ച വാക്യം യേന രാജ്ഞഃ പ്രയോജനം തദഹീനകാലം കാലാനതിക്രമേണ വദേത്| സ്വാര്ഥം തു വാക്യം രാജപ്രിയൈരാത്മഹിതൈശ്ച രാജപുരുഷൈഃ സഹ വദേത്| പരാര്ഥം ച തദുചിതേ കാലേ ദേശേ ച വദേത്| ധര്മാര്ഥസഹിതമപൃച്ഛന്തം ച രാജാനം നാനുശിഷ്യാത് ന ശിക്ഷയേത്| ഏതദ്ധി മഹത്സാഹസമ്| ഏനം ച രാജാനമഹിതേനാചാരേണ നോപചരേത്| തദ്ധി രാജ്ഞോऽഹിതാചരണം മൂലച്ഛേദകരം സമൂലനാശനമിത്യര്ഥഃ| രാജ്ഞശ്ച വാക്യമനുകൂലം പ്രിയം ഹിതം ച| രാജാനം ചാത്മഹിതകാര്യസ്ഥം മിഥ ഇതി രഹഃ സാന്ത്വയന്നഹിതാദ്വാരയേത്| കേന സാന്ത്വയന്നിത്യാഹ- ഉദാരൈര്മഹാര്ഹൈര്വാക്യൈഃ| ഏവം ച തദാ വാച്യം യദാ തദുപേക്ഷയാ ദോഷ ആശങ്ക്യതേ| അഥ വാരണപരേ വാക്യേ ഉക്തേ യദി രാജാ തദ്വിരോധി വാക്യം ദദാതി തദാ തൂഷ്ണീമേവ സ്യാന്നാങ്ഗീകര്തവ്യമ്| തദുക്തം നാപ്യനഭിമതം പ്രസഹ്യ പുനര്വക്തവ്യമിതി| ദ്വേഷ്യാം ച സങ്കഥാം രാജ്ഞോ വര്ജയേത്| തഥാവിപശ്ചിദപി പണ്ഡിതോऽപി രാജാദേരചിത്തജ്ഞ അതിപ്രിയോऽപി തസ്യൈവാചിത്തജ്ഞത്വേന ശീഘ്രമേവ വിപരീതത്വം ദ്വേഷ്യതാം യാതി| തഥാ ബാലിശോऽപി മൂര്ഖോऽപി രാജാദേര്ഭാവിച്ചിത്തജ്ഞഃ ദ്വേഷ്യോऽപി ശീഘ്രം വിപരീതത്വമതിപ്രിയത്വം യാതീതി| തഥാ സ്വല്പാന്യപി കാര്യാണി രാജാനമജ്ഞാപയിത്വാ ന കാര്യാണി| തഥാ രാജ്ഞഃ കോഷസ്ഥാനേऽവരോധേ ചാന്തഃപുരേ അകാരണം ന യായാത്| സകാരണം ഗതോऽപി ന ചിരകാലം ന ബഹുകാലം തത്ര തിഷ്ഠേത്| സ്വല്പേऽപി ലാഭേऽനുദ്ധതമാനസഃ സന് രാജ്ഞസ്തുഷ്ടിം ദര്ശയേത്| തഥാന്യേന സഹ പരസ്പരാലാപം രാജവേശ്മനി വര്ജയേത്| തഥാന്യേന സഹ കൌലീനം ജനവാദം ച കുര്യാത് തഥാന്യേന സഹ ദ്വന്ദ്വവാദിതാം വിരോധവാദം വര്ജയേത്| രാജലീലാം ചാത്മനോ വര്ജയേത്| തഥാ വസ്ത്രാഭരണവാഹനാദികം രാജസദൃശം വര്ജയേത്| നൃപേണ ച യദാത്മനൈവ ദത്തം വസ്ത്രാദി തത്തുഷ്ട്യാ ധാരയേത്| രാജ്ഞാനുജ്ഞാതം തദ്ദാരാദിപരിച്ഛദദത്തം ന ഗൃഹ്ണീയാദിത്യേവശബ്ദാര്ഥഃ| ഹസിതവ്യേ വസ്തുനി രാജ്ഞഃ പുരതഃ സ്മിതം മുഖവികാസരൂപമീഷദ്ധസിതം കാര്യമ്| പ്രഭോരേവാനുവൃത്തിതഃ തേനൈതദുക്തം ഭവതി- യദി പ്രഭുര്ഹസതി തദൈവ കാര്യമ് (സ്മിതമ്), അഥ ന ഹസതി തത്ര മൌനമേവ| യാവച്ച ഹസതി താവദേവൈവം കരണീയമിതി| രാജ്ഞാന്യേന വാ പരമര്മണ്യുച്യമാനേ മൂകതാമവലമ്ബേത| മൂകോ വാഗ്വിരഹിതഃ| സ്വമര്മണി തൂച്യമാനേ ബാധിര്യാദീന് കുര്യാത്| ഏതാവതാ ഹി ലോകോ നാഭിഭവിതും ശക്നോതി| അത്യായാസേന ചാത്മാനമുച്ഛ്രിതം ബഹുധനം പൂജാദികയുക്തം ന കുര്യാത്| യത്ര ഏവംവിധ ഉച്ഛ്രായേ സ്വല്പേനാപി ധിക്കാരേണ ശീഘ്രമേവ പാതഃ ഏതദുച്യതേ അത്യായാസേനോച്ഛ്രായാത് പാതോ യഥാ ദുഃഖകരോ ന തഥാ സ ഉച്ഛ്രായഃ സുഖകരോ ഭവതി|| ൧൦൩||
Adhikarana rAjasevAyAH kaThinatvam (104) · Śloka 104
ആസന്നസേവാ നൃപതേഃ ക്രീഡാശസ്ത്രാഹിപാവകൈഃ| കൌശലേനാതിമഹതാ വിനീതൈഃ സാ നിരുധ്യതേ| പ്രാപ്യ ദുഷ്പ്രാപമൈശ്വര്യം ബഹുമാനം ച ഭൂപതേഃ| യഥോപഭുഞ്ജീത ചിരം തഥാ സ്യാദപ്രമാദവാന്||൧൦൪||
आसन्नसेवा नृपतेः क्रीडाशस्त्राहिपावकैः| कौशलेनातिमहता विनीतैः सा निरुध्यते| प्राप्य दुष्प्रापमैश्वर्यं बहुमानं च भूपतेः| यथोपभुञ्जीत चिरं तथा स्यादप्रमादवान्||१०४||
🔊 Audio coming soon
നൃപതേ രാജ്ഞഃ സേവാസന്നത്വേന നൈകട്യേന ശസ്ത്രാദിനാ ച ക്രീഡാസദൃശമപായബാഹുല്യാത്| സാ ചാസന്നസേവാ വിനീതൈഃ പുരുഷൈരതിമഹതാ സേവാകുശലത്വേന നിര്വാഹ്യതേ| ന തു യഥാസുഖമ്| തഥാ ഭൂപതേ രാജ്ഞഃ സകാശാദ് ദുഷ്പ്രാപമൈശ്വര്യം ബഹുമാനം ച പ്രാപ്യ ന തഥാ പ്രമാദിനാ ഭവിതവ്യം, യഥാ തദൈശ്വര്യം ബഹുമാനം ച ചിരമുപയോക്തും ശക്യതേ|| ൧൦൪||
Adhikarana rAj~jaH shayyAbhimantraNam (105) · Śloka 105
വിദധ്യാത്പരിതഃ ശയ്യാം രക്ഷാമന്ത്രാഭിമന്ത്രിതാമ്||൧൦൫||
विदध्यात्परितः शय्यां रक्षामन्त्राभिमन्त्रिताम्||१०५||
🔊 Audio coming soon
തസ്യ ച രാജ്ഞോ ഭിഷഗ്യഥോചിതേ കാലേ ശയ്യാം വിദധ്യാത്| കിമ്ഭൂതാമ്? പരിതഃ സമന്താദ്രക്ഷാമന്ത്രൈരഭിമന്ത്രിതാമ്|| ൧൦൫||
Adhikarana rAj~jaH svastyayanam (106) · Śloka 106
രാത്രൌ സിദ്ധാര്ഥകാന് ഭൂതിമക്ഷതൈരന്വിതാം ശുചിമ്| രക്ഷാശക്തിം തഥോച്ഛീര്ഷേ സയവാങ്കുരയാവകാമ്| സദൂര്വം പൂര്ണകലശം സപുഷ്പഫലപല്ലവമ്| ഉപഹാരം ച സന്ധ്യായാം ഭുക്ത്വാ ചാന്തേ നിശാസു ച| ഏതത്സ്വസ്ത്യയനം കര്മ കര്തവ്യം ശുചിനാ ശുചേഃ| ആയുഷ്യം പൌഷ്ടികം ഭൂതവിഷകാര്മണപാപ്മജിത്||൧൦൬||
रात्रौ सिद्धार्थकान् भूतिमक्षतैरन्वितां शुचिम्| रक्षाशक्तिं तथोच्छीर्षे सयवाङ्कुरयावकाम्| सदूर्वं पूर्णकलशं सपुष्पफलपल्लवम्| उपहारं च सन्ध्यायां भुक्त्वा चान्ते निशासु च| एतत्स्वस्त्ययनं कर्म कर्तव्यं शुचिना शुचेः| आयुष्यं पौष्टिकं भूतविषकार्मणपाप्मजित्||१०६||
🔊 Audio coming soon
രാത്രൌ ച സിദ്ധാര്ഥകാന് രക്ഷാമന്ത്രാഭിമന്ത്രിതാന് വിദധ്യാത്| ഭൂതിം ച ഭസ്മരക്ഷാമന്ത്രാഭിമന്ത്രിതാം വിദധ്യാത്| കിമ്ഭൂതാമ്? അക്ഷതൈര്യവൈരന്വിതാമ്| ശുചിം ച| തഥോച്ഛീര്ഷകേ ശയ്യായാഃ പൂര്വഭാഗേ രക്ഷാശക്തിം രക്ഷാര്ഥാം ദേവീം വിശേഷപ്രതിയാതനാം ചിത്രാദികൃതാം വിദധ്യാത്| യവാങ്കുരൈര്യാവകേനാലക്തകേന സഹിതം ദൂര്വയാ ശാഡ്വലേന സംയുക്തം നാനാവിധൈഃ പുഷ്പൈഃ ഫലൈശ്ച സംയുക്തമുദകപൂര്ണം കലശമുച്ഛീര്ഷകേ വിദധ്യാത്| സന്ധ്യായാം ചോപഹാരമുച്ഛീര്ഷം വിദധ്യാത്| ഏതച്ച സ്വസ്ത്യയനം കര്മ ശുചിനാ ഭിഷജാ ശുചേര്ഭൂഭൃതോ ഭൂപതേഃ കര്തവ്യമ്| ന കേവലം രാത്ര്യാരമ്ഭേ കാര്യം യാവത് ഭുക്ത്വാ ച കാര്യമ്| നിശാന്തേ ച കാര്യമ്| ആയുഷോ ഹിതം പൌഷ്ടികമൃദ്ധികരം ഭൂതാദിനാശനം ച, കാര്മണം വശീകരണാദ്യര്ഥം മന്ത്രാദി|| ൧൦൬||
Adhikarana viShasAdhanaprakaraNopasaMhAraH (107) · Śloka 107
സംക്ഷേപ ഏഷ വിഷപാലനസാധനായ പ്രോക്തസ്തു വിസ്തരവിധിഃ പുനരുത്തരേ തു| ആലോച്യ സമ്യഗഖിലം മതിപൂര്വകാരീ യുഞ്ജീത തം പരിവികല്പ്യ വികാരചിഹ്നമ്||൧൦൭||
संक्षेप एष विषपालनसाधनाय प्रोक्तस्तु विस्तरविधिः पुनरुत्तरे तु| आलोच्य सम्यगखिलं मतिपूर्वकारी युञ्जीत तं परिविकल्प्य विकारचिह्नम्||१०७||
🔊 Audio coming soon
ഏഷോऽസ്മിന്നധ്യായേ വിഷപാലനായ വിഷരക്ഷണായ തഥാ തദുദ്ഭവാനാം വ്യാധീനാഞ്ച സാധനായ ചികിത്സാര്ഥം സംക്ഷേപഃ പ്രോക്തഃ| വിസ്തരവിധിസ്തു പുനരുത്തരസ്ഥാനേ വക്ഷ്യതേ| ഇത്യേതദഖിലമശേഷം ബുദ്ധ്യാ ആലോച്യ വികല്പ്യ സമ്യക് മതിപൂര്വകാരീ, ന തു യത്കിഞ്ചനകാരീ വികാരലക്ഷണം പരികല്പ്യ തം വിഷപാലനസാധനവിധിം യുഞ്ജീത|| ൧൦൭||
Adhikarana viShAdirakShaNopAyAnusAraNaphalam (8) · Śloka 8
ഇതി വിഷഗരരക്ഷോ രക്ഷണായോപദേശം ഭജതി നരപതിര്യോ നിത്യമേവാപ്രമത്തഃ| നിജപരരിപുവൃന്ദൈരപ്രധൃഷ്യോ മഹാത്മാ ജനയതി ജനതായാഃ ക്ഷേമയോഗൌ ചിരായ||൧൦൮|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ അന്നരക്ഷാവിധിര്നാമാഷ്ടമോऽധ്യായഃ||൮||
इति विषगररक्षो रक्षणायोपदेशं भजति नरपतिर्यो नित्यमेवाप्रमत्तः| निजपररिपुवृन्दैरप्रधृष्यो महात्मा जनयति जनतायाः क्षेमयोगौ चिराय||१०८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने अन्नरक्षाविधिर्नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon
ഇത്യനേന പ്രകാരേണ വിഷരക്ഷണായ ഗരരക്ഷണായ രക്ഷോരക്ഷണായ ഭൂതരക്ഷണായ യോ നരപതിരപ്രമത്തഃ സന്നുപദേശം ഭജതി സേവതേ, സ നരപതിര്നിജൈ രിപുവൃന്ദൈഃ സഹജൈഃ കാമാദിഭിഃ ശത്രുഭിഃ പരാണാം സംവരണദേശാദീനാം രിപൂണാം വൃന്ദൈരപ്രധൃഷ്യോ ദുരഭിഭവഃ സന് മഹാത്മാ ജനതായാഃ പ്രജായാഃ സമ്ബന്ധിനൌ യോഗക്ഷേമൌ ചിരായ ബഹുകാലം ജനയതി ജനതായാ യോഗക്ഷേമൌ സമ്പാദയതീത്യര്ഥഃ|| ൧൦൮|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം സൂത്രസ്ഥാനേ അഷ്ടമോऽധ്യായഃ||൮||