Adhikarana athAnnarakShAvidhirnAmAShTamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతోఽన్నరక్షావిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातोऽन्नरक्षाविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
అన్నస్య చ పానస్య చ స్వరూపముక్తం| ఏవం విజ్ఞాతస్వరూపం పథ్యమప్యన్నజాతం పానం చ విషాద్యుపహతం రోగాయ మరణాయ వా సంపద్యతే| అతస్తద్రక్షణాయాధ్యాయారంభః|| 1||
Adhikarana annapAnadUShaNahetavaH (2) · Śloka 2
ఈశ్వరాణాం వసుమతాం విశేషేణ తు భూభుజాం ప్రాయేణ మిత్రేభ్యోఽప్యమిత్రా భూయాంసో భవంతి| తతస్తత్ప్రయుక్తాః సమాసన్నవర్తినోఽన్నపానాదిషు విషం ప్రయచ్ఛంతి| స్త్రియశ్చ తత్ప్రణిధిప్రయుక్తాః సౌభాగ్యలోభేన||2||
ईश्वराणां वसुमतां विशेषेण तु भूभुजां प्रायेण मित्रेभ्योऽप्यमित्रा भूयांसो भवन्ति| ततस्तत्प्रयुक्ताः समासन्नवर्तिनोऽन्नपानादिषु विषं प्रयच्छन्ति| स्त्रियश्च तत्प्रणिधिप्रयुक्ताः सौभाग्यलोभेन||२||
🔊 Audio coming soon
తేన చాన్నపానరక్షణేనాన్యస్య న తథా ప్రయోజనం, యథా భూభృతః| బహ్వపాయత్వాత్, బహూపజీవ్యత్వాచ్చ| తస్మాద్రాజా కులీనత్వాదియుక్తం ప్రాణాచార్యం భిషజం పరిగృహ్ణీత స్వీకుర్యాత్| కుత ఆహ-ఈశ్వరాణామిత్యాది| సర్వేషామేవేశ్వరాణాం ప్రభవిష్ణూనాం వసుమతాం ధనినాం చ విశేషేణ భూభృతాం రాజ్ఞాం న తావంతి మిత్రాణి భవంతి యావంతోఽమిత్రాః| తత ఇతి| యతోఽమిత్రా భూయాంసో భవంత్యతస్తత్ప్రయోగాదమిత్రప్రయోగాత్సమాసన్నవర్తినః పరిచారకా అన్నపానశయనాదిషు విషం ప్రయచ్ఛంతి| స్త్రియశ్చాన్నపానాదిషు విషం ప్రయచ్ఛంతి రాజ్ఞః| కింభూతాః? తత్ప్రణిధిప్రయుక్తా అమిత్రచారచోదితాః| కథం దదతి? సౌభాగ్యలోభేన| ప్రాయేణ భూభృద్యోషిద్భ్యస్తచ్ఛత్రుచారాః పాషండాదిచ్ఛద్మనైవం బ్రువంతి, యథాఽనేనౌషధేన భర్త్రేఽన్నపానాదిషు దత్తేన సౌభాగ్యం భవతీతి|
Adhikarana prANAcAryalakShaNAni (3) · Śloka 3
తస్మాద్రాజా కులీనం స్నిగ్ధమాప్తమాస్తికమార్యమార్యపరిగ్రహం దక్షం దక్షిణం నిభృతం శుచిమనుద్ధతమనలసమవ్యసనినమనహంకృతమకోపనమసాహసికం వాక్యార్థావబోధకుశలం నిష్ణాతమష్టాంగే యథామ్నాయమాయుర్వేదే సువిహితయోగక్షేమం సన్నిహితాగదాదియోగం సాత్మ్యజ్ఞం చ ప్రాణాచార్యం పరిగృహ్ణీయాత్||3||
तस्माद्राजा कुलीनं स्निग्धमाप्तमास्तिकमार्यमार्यपरिग्रहं दक्षं दक्षिणं निभृतं शुचिमनुद्धतमनलसमव्यसनिनमनहंकृतमकोपनमसाहसिकं वाक्यार्थावबोधकुशलं निष्णातमष्टाङ्गे यथाम्नायमायुर्वेदे सुविहितयोगक्षेमं सन्निहितागदादियोगं सात्म्यज्ञं च प्राणाचार्यं परिगृह्णीयात्||३||
🔊 Audio coming soon
కింభూతం ప్రాణాచార్యమాహ- కులీనం ఉత్కృష్టే కులే జాతం| స్నిగ్ధం రాజ్ఞః| ఆప్తమవిసంవాదివచనం| ఆస్తికమదృష్టమస్తీతి మానినం| దక్షం చతురం| దక్షిణం రాజ్ఞోఽన్యేషాం చ మైత్రీపరం| నిభృతం రాజకర్యేషు నిశ్చలం| అనుద్ధతం నమ్రం| అనలసముత్థానశీలం| అవ్యసనినం అదుఃఖాభిభూతం| అనహంకృతమనుత్సిక్తం| అకోపనసాహసికౌ ప్రసిద్ధౌ| వాక్యార్థావబోధే వాక్యతాత్పర్యాధిగమే చ కుశలం| తథా నిష్ణాతం కుశలం వాక్యపాఠావబోధధారణాప్రయోగైరష్టాంగాయుర్వేదే| యథామ్నాయమాగమానతిక్రమేణ| సుష్ఠు విహితౌ నిష్పాదితౌ యోగక్షేమౌ యేన తథా| సన్నిహితా నిత్యనికటస్థా అగదా విషూచికాదిప్రశమనాదయో యోగా యస్య| సాత్మ్యజ్ఞం సర్వస్య దేశాదినా సాత్మ్యం జానాతీతి|| 3||
Adhikarana rAjA vaidyAyatto bhavet (4) · Śloka 4
తమర్థమానాభ్యాం యథాకాలం గురుమివ శిష్యః, పితరమివ పుత్రః పూజయేత్| ప్రతికూలమపి తద్వచః సాంప్రతం మతమితి ప్రతిమన్యేత| న హి భద్రోఽపి గజపతిర్నిరంకుశః శ్లాఘనీయో జనస్య తస్మాత్తదాయత్తమాహారవిహారం ప్రతి చాత్మానం కుర్యాత్||4||
तमर्थमानाभ्यां यथाकालं गुरुमिव शिष्यः, पितरमिव पुत्रः पूजयेत्| प्रतिकूलमपि तद्वचः साम्प्रतं मतमिति प्रतिमन्येत| न हि भद्रोऽपि गजपतिर्निरङ्कुशः श्लाघनीयो जनस्य तस्मात्तदायत्तमाहारविहारं प्रति चात्मानं कुर्यात्||४||
🔊 Audio coming soon
తం చ ప్రాణాచార్యం రాజా అర్థేన, మానేన సత్కారేణ చ పూజయేత్ యథాకాలం| యథా గురుం శిష్యః పూజయతి, పితరం చ యథా పుత్ర ఇతి| ప్రతికూలం ద్విష్టమపి తస్య ప్రాణాచార్యస్య వచనం సాంప్రతం యుక్తమితి మన్యేత| యస్మాన్న హి సుశీలోఽపి గజపతిర్నిరంకుశః అంకుశరహితో జనస్య శ్లాఘనీయో భవతి| తస్మాద్రాజా ప్రాణాచార్యాయత్తమాహారవిహారాభ్యామాత్మానం కుర్యాత్| తత్ప్రతిషిద్ధ ఆహారో విహారశ్చ న విధేయః, తదంగీకృతశ్చ విధేయ ఇత్యర్థః| భద్ర ఇతి జాత్యుత్కృష్టో హస్తీ తచ్ఛాస్త్రేషు ప్రసిద్ధలక్షణః|| 4||
Adhikarana tatra hetuH (5) · Śloka 5
ఉపాత్తమపి ఖలు జీవితముపాయబలేన స్వయమధితిష్ఠతి||5||
उपात्तमपि खलु जीवितमुपायबलेन स्वयमधितिष्ठति||५||
🔊 Audio coming soon
ఏతేన కిం ప్రయోజనమిత్యాహ-ఉపాత్తమదృష్టాదాగతమపి జీవితం సాపాయముపాయబలేన స్వయమనాయాసేనైవ శరీరమధితిష్ఠతి| ఏష చ మహానుపాయో యద్వైద్యపరాయత్తతా|| 5||
Adhikarana rAjA rAjagRuhAsanne prANAcAryaM niveshayet (6) · Śloka 6
అపి చ బహుపరిగ్రహా నరపతయః| సంతి చాశుకారిణః శూలసంన్యాసాదయః| ప్రతిక్షణం ప్రత్యవేక్షణీయావస్థాశ్చ రోగిణో విశేషేణ రాజానః| తే హి ప్రమాదపరిగతా దుఃఖాసహిష్ణవశ్చ స్వయమప్యపథ్యరుచయః సన్నిహితాహితప్రియవచనప్రాయపరిచారకాశ్చ తస్మాద్భిషజో రాజా రాజగృహాసన్నే నివేశనం కారయేత్| తథాహి సర్వోపకరణేషు నృపతి శరీరోపయోగిష్వపరోక్షవృత్తిర్భవతి||6||
अपि च बहुपरिग्रहा नरपतयः| सन्ति चाशुकारिणः शूलसंन्यासादयः| प्रतिक्षणं प्रत्यवेक्षणीयावस्थाश्च रोगिणो विशेषेण राजानः| ते हि प्रमादपरिगता दुःखासहिष्णवश्च स्वयमप्यपथ्यरुचयः सन्निहिताहितप्रियवचनप्रायपरिचारकाश्च तस्माद्भिषजो राजा राजगृहासन्ने निवेशनं कारयेत्| तथाहि सर्वोपकरणेषु नृपति शरीरोपयोगिष्वपरोक्षवृत्तिर्भवति||६||
🔊 Audio coming soon
అపి చ న కేవలమంతరోక్తేన ప్రకారేణ ప్రాణాచార్యం పరిగృహ్ణీత రాజా యావద్రాజగృహనికటే భిషజః ప్రాణాచార్యస్య నివేశనం వేశ్మ కారయేత్| యతో నరపతయో బహుపరిగ్రహాః ప్రభూతపరివారాః| శూలాదయశ్చ వ్యాధయ ఆశుకారిణః స్వమర్థం మరణమాశు శీఘ్రం కుర్వంతీత్యాశుకారిణః| సర్వే చ రోగిణః ప్రతిక్షణం ప్రత్యవేక్షణీయావస్థాః, విశేషేణ రాజానః| కిం తే విశేషేణేత్యాహ-తే హి స్వాతంత్ర్యాత్ ప్రమాదం కుర్వంతి| రోగౌషధాదిదుఃఖం సోఢుం న శక్నువంతి| తథా స్వయం స్వభావేనైవాపథ్యాభిలాషిణః| తేభ్యశ్చ ప్రాయేణ నికటవర్తినో హితం ప్రియం చ వదంతీతి| తస్మాద్రాజగృహనికటవర్త్తీ భిషక్ సర్వేషు రాజశరీరోపకరణేషు ప్రత్యక్షవృత్తిర్భవతి| యేవం చాన్నపానాదికముపకరణం రక్షితుం శక్నోతీతి|| 6||
Adhikarana rAjAnaM bhiShak svayamannaM bhojayet (7) · Śloka 7
స సమ్యక్సంపన్నమన్నం సుపరీక్షితం విశుద్ధమగ్న్యాదిషు ప్రాగుపనీతం శిఖినా దృష్టమభిప్రోక్షితం ప్రోక్షణైః పురఃస్థితో రాజానం హస్తబద్ధౌషధిరత్నం భోజయేత్||7||
स सम्यक्सम्पन्नमन्नं सुपरीक्षितं विशुद्धमग्न्यादिषु प्रागुपनीतं शिखिना दृष्टमभिप्रोक्षितं प्रोक्षणैः पुरःस्थितो राजानं हस्तबद्धौषधिरत्नं भोजयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
తత్రాన్నం ప్రాధాన్యాత్ ప్రథమముచ్యతే| స చ భిషక్ రాజ్ఞః పురతః స్థితో రాజానమన్నం భోజయేత్| కింభూతమన్నం? సమ్యక్సాధ్వీభిః స్రవణబాష్పోద్గమనాదిక్రియాభిః సంపన్నం, సుపరీక్షితం వక్ష్యమాణేన విధినా, ప్రథమం చాగ్నిమక్షికాదిభ్యో దత్తం, తథా సవిషం నిర్విషమితి పరిజ్ఞానం భవతి, శిఖినా మయూరేణ దృష్టం, ప్రోక్షణైః సుపర్ణమంత్రోదకాదిభిః ప్రోక్షితం సిక్తం| తథా హి సవిషమపి నిర్విషీభవతి| కింభూతం రాజానం హస్తే బద్ధాన్యౌషధాని రత్నాని చ యేన తం|| 7||
Adhikarana rAjabhojane~agadapraliptadundubhivAdanam (8) · Śloka 8
భుంజానస్య చాస్య దుందుభీనగదప్రలిప్తాన్ వాదయేత్||8||
भुञ्जानस्य चास्य दुन्दुभीनगदप्रलिप्तान् वादयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
అస్య చ రాజ్ఞో భుంజానస్య చాగదప్రలిప్తాన్ దుందుభీన్ భేరీర్వాదయేత్|| 8||
Adhikarana saviShAnnalakShaNam (9) · Śloka 9
తత్ర సవిషమన్నం స్రావ్యమాణమవిస్రావ్యం భవతి, చిరేణ పచ్యతే, పక్వం చ సద్యః పర్యుషితమివ నిరూష్మ స్తబ్ధం చ జాయతే,యథాస్వం వర్ణగంధరసైర్వ్యాపద్యతే, ప్రక్లిద్యతే, చంద్రకాచితం చ భవతి||9||
तत्र सविषमन्नम् स्राव्यमाणमविस्राव्यं भवति, चिरेण पच्यते, पक्वं च सद्यः पर्युषितमिव निरूष्म स्तब्धं च जायते,यथास्वं वर्णगन्धरसैर्व्यापद्यते, प्रक्लिद्यते, चन्द्रकाचितं च भवति||९||
🔊 Audio coming soon
సుపరీక్షితమిత్యుక్తం సా చ పరీక్ష్యోచ్యతే-సవిషమన్నమిత్యాది| సవిషమన్నం స్రావ్యమాణం స్రావయితుమశక్యం భవతి| చిరేణ చ పాకం యాతి| పక్వమాత్రమేవ పర్యుషితమివ గతాహోరాత్రమివోష్మరహితం స్తబ్ధం కఠినం చ సంపద్యతే| యథాస్వం యథాత్మీయైర్వర్ణాదిభిర్నశ్యతి| క్లేదం చ యాతి| చంద్రకైశ్చ నానావిధైర్మండలైః సమంతాచ్చితం భవతి||9||
Adhikarana saviShaduShTavya~jjanalakShaNam (10) · Śloka 10
వ్యంజనానామాశు శుష్కత్వం భవతి క్వాథః| ధ్యామతా శ్యామతా హీనాతిరిక్తవికృతానాం చాత్రచ్ఛాయానాం దర్శనమదర్శనమేవ వా, ఫేనపటలసీమంతోర్ధ్వవివిధరాజితంతుబుద్బుధప్రాదుర్భావో, విశేషేణ లవణోల్బణేష ఫేనమాలా||10||
व्यञ्जनानामाशु शुष्कत्वं भवति क्वाथः| ध्यामता श्यामता हीनातिरिक्तविकृतानां चात्रच्छायानां दर्शनमदर्शनमेव वा, फेनपटलसीमन्तोर्ध्वविविधराजितन्तुबुद्बुधप्रादुर्भावो, विशेषेण लवणोल्बणेष फेनमाला||१०||
🔊 Audio coming soon
వ్యంజనానాం రసాదీనాం సవిషాణాం క్వాథః పచ్యమానస్యోర్ధ్వం ప్రవృత్తః ఫేనో మలినో భవతి| అత్ర చ వ్యంజనేషు చ్ఛాయానాం ముఖాదిప్రతిబింబానాం స్వప్రమాణవర్ణాదినా హీనానామతిరిక్తానాం వికృతానాం విలక్షణానామేవ వా దర్శనమథవా చ్ఛాయానామదర్శనమేవ| అన్యే తు ఛాయాశబ్దేన కాంతిం వదంతి| తేషు చ వ్యంజనేష్వధికానాం బాష్పాదీనాం సంభవః| ఫేనపటలం ఫేనసమూహః| సీమంతో విచ్ఛేదః| ఊర్ధ్వముపరి వివిధా రాజయో రేఖాః| తంతుబుద్బుధే ప్రసిద్ధే| తత్ర లవణోల్బణేషు ఉత్కటలవణద్రవ్యేషు వ్యంజనేషు సవిషేషు ఫేనమాలా|| 10||
Adhikarana saviShamAMsarasAdilakShaNam (11) · Śloka 11
రసస్య మధ్యే నీలా రాజిః, పయసస్తామ్రా, మద్యతోయయోః కాలీ, దధ్నః శ్యావా, తక్రస్య నీలపీతా, మస్తునః కపోతాభా, ధాన్యామ్లస్య కృష్ణా, ద్రవౌషధస్య కపిలా, ఘృతస్య కపిలాభా, క్షౌద్రస్య హరితా, తైలస్యారుణా, వసాగంధశ్చ||11||
रसस्य मध्ये नीला राजिः, पयसस्ताम्रा, मद्यतोययोः काली, दध्नः श्यावा, तक्रस्य नीलपीता, मस्तुनः कपोताभा, धान्याम्लस्य कृष्णा, द्रवौषधस्य कपिला, घृतस्य कपिलाभा, क्षौद्रस्य हरिता, तैलस्यारुणा, वसागन्धश्च||११||
🔊 Audio coming soon
మాంసరసే నీలా రాజిః| సుబోధమేతత్| శేషస్య ద్రవౌషధస్య క్వాథాదేః కపిలా|| 11||
Adhikarana viShadUShitaphalalakShaNam (12) · Śloka 12
ఫలానామామానాం పాకః, పక్వానాం ప్రకోథః||12||
फलानामामानां पाकः, पक्वानां प्रकोथः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadUShitadravyalakShaNam (13) · Śloka 13
ద్రవ్యాణామార్ద్రాణాం సహసా మ్లానత్వముత్పక్వభావః, శుష్కాణాం శ్యావతా వైవర్ణ్యం వా, కఠినానాం మృదుతా, మృదూనాం కఠినత్వం||13||
द्रव्याणामार्द्राणां सहसा म्लानत्वमुत्पक्वभावः, शुष्काणां श्यावता वैवर्ण्यं वा, कठिनानां मृदुता, मृदूनां कठिनत्वम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ఆర్ద్రాణాం ద్రవ్యాణాం మూలకబిసాదీనాం సవిషాణాం మ్లానత్వముత్పక్వత్వం చ| ఉత్పక్వమివ పక్వానామివ మార్దవాది| శుష్కాణాం శుంఠీహరిద్రాదీనాం శ్యావత్వం వైవర్ణ్యం వా| శ్యావో నీలలోహితః|
Adhikarana viShadUShitamAlyalakShaNam (14) · Śloka 14
మాల్యస్య మ్లానతా గంధనాశః స్ఫుటితాగ్రత్వం||14||
माल्यस्य म्लानता गन्धनाशः स्फुटिताग्रत्वम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAstaraprAvaraNalakShaNam (15) · Śloka 15
ఆస్తరణప్రావరణానాం ధ్యామమండలతా తంతురోమపక్ష్మశాతనం చ||15||
आस्तरणप्रावरणानां ध्याममण्डलता तन्तुरोमपक्ष्मशातनं च||१५||
🔊 Audio coming soon
ఆస్తరణప్రావరణానాం శ్యామాని మలినాని మండలాని తంత్వాదిశాతనం చ|| 15||
Adhikarana viShaduShTAnAM lohamaNimayAnAM bhAjanAdInAM lakShaNam (16) · Śloka 16
లోహమణిమయానాం పంకమలోపదేహః, స్నేహరాగగౌరవప్రభావర్ణస్పర్శనాశశ్చ||16||
लोहमणिमयानां पङ्कमलोपदेहः, स्नेहरागगौरवप्रभावर्णस्पर्शनाशश्च||१६||
🔊 Audio coming soon
లోహానాం మణిమయానాం పంకేన మలేన చోపదేహః, స్నేహాదినాశశ్చ|
Adhikarana viShadAturlakShaNam (17) · Śloka 17
విషదస్తు స్వదోషశంకయా త్రస్తో, భీతః, స్వేదవేపథుమాన్, శుష్కశ్యావవక్త్రః, సమంతాత్సోద్వేగం విలక్షోఽభివీక్షతే, యత్ర చానేన విషం ప్రయుక్తం తద్విశేషేణ| తథా స్రస్తోత్తరీయః స్తంభకుడ్యాదిభిరాత్మానమంతర్ధత్తే| స్ఖలితగతిర్దీనో లజ్జావానస్థానహాసీ పృష్టోఽప్యసంబంధముత్తరం దదాతి, నైవ వా| వివక్షుర్ముహ్యతి, అంగులీః స్ఫోటయతి, గ్రీవామాలభతే, శిరః కండూయతి, ఓష్ఠౌ పరిలేఢ్కి, జృంభతే, భువం విలిఖతి, క్రియాసు త్వరతే, విపరీతమాచరతి, స్వభూమౌ చ నావతిష్ఠతే||17||
विषदस्तु स्वदोषशङ्कया त्रस्तो, भीतः, स्वेदवेपथुमान्, शुष्कश्याववक्त्रः, समन्तात्सोद्वेगं विलक्षोऽभिवीक्षते, यत्र चानेन विषं प्रयुक्तं तद्विशेषेण| तथा स्रस्तोत्तरीयः स्तम्भकुड्यादिभिरात्मानमन्तर्धत्ते| स्खलितगतिर्दीनो लज्जावानस्थानहासी पृष्टोऽप्यसम्बन्धमुत्तरं ददाति, नैव वा| विवक्षुर्मुह्यति, अङ्गुलीः स्फोटयति, ग्रीवामालभते, शिरः कण्डूयति, ओष्ठौ परिलेढ्कि, जृम्भते, भुवं विलिखति, क्रियासु त्वरते, विपरीतमाचरति, स्वभूमौ च नावतिष्ठते||१७||
🔊 Audio coming soon
విషం దదాతీతి విషదః| స స్వమాత్మీయం దోషమాశంక్య త్రాసాదిభిర్యుక్తో భవతి| ఏతాన్యేవ విషదాతృలక్షణాని| తీవ్రః శీఘ్రోత్పత్తివినాశో భయవేగత్రాసః, భీతః సభయః| వేపథుః కంపః| శుష్కశ్యావవక్త్రః శుష్కాస్యః, శ్యావముఖః| సమంతాత్సర్వదిక్షు సోద్వేగం కృత్వా విలక్షోఽస్పష్టదృష్టిర్వీక్షతే| యత్ర యస్మిన్ ద్రవ్యే తేన విషం ప్రయుక్తం తద్విశేషేణ వీక్షత ఇతి సంబంధః| తథా తస్యోత్తరీయపటః స్కంధాదితః స్రంసతే పతతి తథా స్తంభాదిభిరాత్మనోఽంతర్ధానం కరోతి| కుడ్యం భిత్తిః| అస్థానేఽప్రసంగే హసతి| పృష్టః సత్రసంబంధమనన్వితపదార్థముత్తరం దదాతి| నైవ వోత్తరం దదాతీతి సంబంధః| వివక్షుర్ముహ్యతి? యత్కించిద్వక్తుమిచ్ఛతి న తత్ స్మరతీత్యర్థః, గ్రీవామాలభతే శిరోధరాం స్పృశతీతి| సర్వం చ కర్తవ్యం విపరీతమాచరతి| స్వభూమావుచితే స్థానే నావతిష్ఠతే|| 17||
Adhikarana saviShAnnasya vanhyAdiShvapi parIkShAyAM hetuH (18) · Śloka 18
నృపాజ్ఞాత్వరయాపి కేచిదపరాధాంతరాద్వాఽనవస్థితసత్వాః సమాచరంత్యేవం| తస్మాదగ్న్యాదిష్వపి పరీక్షేత||18||
नृपाज्ञात्वरयापि केचिदपराधान्तराद्वाऽनवस्थितसत्वाः समाचरन्त्येवम्| तस्मादग्न्यादिष्वपि परीक्षेत||१८||
🔊 Audio coming soon
ఏవం చ సవిషమన్నమగ్న్యాదిష్వపి పరీక్షేత| యతో నైతావతా విషదలక్షణేనైవ నిశ్చయేన సవిషమన్నం పరిజ్ఞాయతే| యస్మాదనవస్థితసత్వా అధీరప్రకృతయో నృపపరిచారకా నృపాజ్ఞాత్వరితా అపరాధాంతరాద్వాప్యేవంలక్షణయుక్తా భవంతి| విషదానాపరాధాదన్యోఽపరాధోఽపరాధాంతరం|| 18||
Adhikarana saviShAnnaprakShepe vahneH sthitiH (19) · Śloka 19
వహ్నిస్తు సవిషమన్నం ప్రాప్యైకావర్తో రూక్షమందార్చిరింద్రాయుధవదనేకవర్ణజ్వాలో భృశం చటచటాయతే||19||
वह्निस्तु सविषमन्नं प्राप्यैकावर्तो रूक्षमन्दार्चिरिन्द्रायुधवदनेकवर्णज्वालो भृशं चटचटायते||१९||
🔊 Audio coming soon
వహ్నిస్తు సవిషమన్నం ప్రాప్యైకావర్తో భవతి-ముసలాకృతిర్జ్వలతి| రూక్షం నిఃస్నేహం మందం మృదువేగమర్చిర్జ్వాలా భవతి|| 19||
Adhikarana saviShAnnaprakShepe dhUmasya varNanam (20) · Śloka 20
కుణపగంధీ ధూమశ్చాస్య మూర్చ్ఛాప్రసేకరోమహర్షశిరోవేదనాపీనసదృష్ట్యాకులతాం జనయతి||20||
कुणपगन्धी धूमश्चास्य मूर्च्छाप्रसेकरोमहर्षशिरोवेदनापीनसदृष्ट्याकुलतां जनयति||२०||
🔊 Audio coming soon
తత్ర ధూమశ్చాస్య సవిషాన్నస్య ప్రసేకరోమహర్షాదీంజనయతి|| 20||
Adhikarana saviShAnnadhUmajeShu vikAreShu cikitsA (21) · Śloka 21
తత్ర నలదకుష్ఠలామజ్జకైః క్షౌద్రద్రుతైర్నస్యమంజనం చ కుర్యాత్| ధూమమేవ వాపామార్గవిడంగబలాద్వయచిత్రకమేషశృంగిపుష్పసుమనఃక్షారకద్రాక్షాఘృతగుడకృతం పిబేత్||21||
तत्र नलदकुष्ठलामज्जकैः क्षौद्रद्रुतैर्नस्यमञ्जनं च कुर्यात्| धूममेव वापामार्गविडङ्गबलाद्वयचित्रकमेषशृङ्गिपुष्पसुमनःक्षारकद्राक्षाघृतगुडकृतं पिबेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
తత్ర విషాన్నధూమజేషు ప్రసేకాదిషు నలదాదిభిః సమభాగైర్మాక్షికద్రుతైర్నస్యం చాంజనం చ కుర్యాత్| నలదం మాంసీ| ధూమం వా అపామార్గాదికృతం పిబేత్| సుమనఃక్షారకం సుమనసాం ముకులకం| అపామార్గాదిద్రాక్షాంతం సమభాగం| ఘ్రూతగుడౌ పిండీకరణాయ| హేతుసాదృస్యాదేవకారప్రయోగః|| 21||
Adhikarana pakShyAdibhiH saviShAnnaparIkShaNam (22) · Śloka 22
స్నేహలవణయోగాదపి చాగ్నిరిత్థం స్యాత్| అతో వయోభిః పరీక్షేత| తత్ర విషజుష్టాహారాభ్యవహారాత్కాకాః క్షామస్వరా భవంతి| మక్షికాః సవిషాన్నే ననిలీయంతే| నిలీనాశ్చ వ్యాపద్యంతే| దృష్ట ఏవ చాస్మింస్తు చకోరస్యాక్షిణీ విరజ్యేతే| కోకిలస్య స్వరో వికృతిమేతి| హంసస్యగతిః స్ఖలతి| కూజతి భృంగరాజః| మాద్యతి క్రౌంచః| విరౌతి కృకవాకుః| విక్రోశతి శుకః శారికా చ| ఛర్దయతి చామీకరః| అన్యతో యాతి కారండవః| ంRరియతే జీవజ్జీవకో గ్లాయతి వా హృష్టరోమా భవతి నకులః| శకృద్విసర్జతి వానరః| రోదితి పృషతః| హృష్యతి మయూరః| దర్శనాదేవ చాస్య విషం మందతాముపైతి||22||
स्नेहलवणयोगादपि चाग्निरित्थं स्यात्| अतो वयोभिः परीक्षेत| तत्र विषजुष्टाहाराभ्यवहारात्काकाः क्षामस्वरा भवन्ति| मक्षिकाः सविषान्ने ननिलीयन्ते| निलीनाश्च व्यापद्यन्ते| दृष्ट एव चास्मिंस्तु चकोरस्याक्षिणी विरज्येते| कोकिलस्य स्वरो विकृतिमेति| हंसस्यगतिः स्खलति| कूजति भृङ्गराजः| माद्यति क्रौञ्चः| विरौति कृकवाकुः| विक्रोशति शुकः शारिका च| छर्दयति चामीकरः| अन्यतो याति कारण्डवः| म्ऱ्रियते जीवज्जीवको ग्लायति वा हृष्टरोमा भवति नकुलः| शकृद्विसर्जति वानरः| रोदिति पृषतः| हृष्यति मयूरः| दर्शनादेव चास्य विषं मन्दतामुपैति||२२||
🔊 Audio coming soon
వయోభిః పక్షిభిరపి పరీక్షేత| యతః కదాచిన్నిర్విషమప్యన్నం స్నేహలవణాదికం ప్రాప్యాగ్నిరిత్థమేవ భవతి| అన్యత్సుబోధం| మక్షికాః సవిషేఽన్నే న నిలీయంతే నావతరంతి| నిలీనా ఆపతితా ఆపన్నాశ్చ వ్యాపద్యంతే మ్రియంతే| కృకవాకుః కుక్కుటో విరౌత్యధికం శబ్దం కరోతి ఇత్యర్థః| శుకశారికే విక్రోశతః| ఉచ్చైర్దీర్ఘశబ్దో విక్రోశనం| దృష్ట ఏవ సవిషేఽన్నే జీవంజీవకో మరణం గ్లానిం వా ప్రాప్నోతి| నకులస్య చ రోమహర్షః| వానరస్య పురీషోత్సర్గః| పృషతస్య రోదనం| మయూరస్య హర్షః| అస్య చ మయూరస్య దర్శనాత్తత్కాలమేవ విషం మందశక్తితాం ప్రాప్నోతి|| 22||
Adhikarana saviShAnnoShmalakShaNam (23) · Śloka 23
విషదూషితస్య పునరాహారస్యోష్మా మయూరకంఠాభోఽభ్యుదేతి| తద్బాష్పేణాపి ధూమవన్మూర్చ్ఛాదయః| తేషాం తద్వదేవ సాధనం||23||
विषदूषितस्य पुनराहारस्योष्मा मयूरकण्ठाभोऽभ्युदेति| तद्बाष्पेणापि धूमवन्मूर्च्छादयः| तेषां तद्वदेव साधनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
అతిపీతధూమవత్సవిషాన్నబాష్పాద్ వ్యాధయో భవంతి| ధూమవిధౌ చోక్తం మూర్చ్ఛారక్తపిత్తార్దితానీతి| తద్వచ్చ సాధనం చికిత్సితం ఘృతపాననస్యాదికం ధూమవిధావేవ వక్ష్యమాణలక్షణం|| 23||
Adhikarana saviShAnnasparshe vikArAstaccikitsA ca (24) · Śloka 24
హస్తేన స్పృష్టమన్నం విషవద్దాహశోఫస్వాపనఖశాతాన్ కరోతి| తస్య శ్యామేంద్రగోపసోమోత్పలైర్లేపః||24||
हस्तेन स्पृष्टमन्नं विषवद्दाहशोफस्वापनखशातान् करोति| तस्य श्यामेन्द्रगोपसोमोत्पलैर्लेपः||२४||
🔊 Audio coming soon
విషాన్నం స్పృష్టం విషమివ స్పృష్టం దాహాదీన్ కరోతి| స్వాపః అచేతనత్వం| తత్ర విషస్పర్శజేషు దాహాదిషు శ్యామాదిభిః సమభాగైర్జలపిష్టైః స్పృష్టాంగలేపః| శ్యామా గంధప్రియంగుః| ఇంద్రగోపో భాస్వరః క్రిమివిశేషః| సోమో బ్రాహ్మీ|| 24||
Adhikarana saviShAnnAbhyavahAre lakShaNAni tatra cikitsAtideshaH (25) · Śloka 25
అభ్యవహ్రియమాణం త్వోష్ఠచిమిచిమాంతర్వక్త్రదాహజిహ్వామూలగౌరవహనుస్తంభదంతహర్షలాలాః కరోతి రసాపరిజ్ఞానం చ| తత్ర ధూమోక్తం దంతకాష్ఠోక్తం చ కర్మ||25||
अभ्यवह्रियमाणं त्वोष्ठचिमिचिमान्तर्वक्त्रदाहजिह्वामूलगौरवहनुस्तम्भदन्तहर्षलालाः करोति रसापरिज्ञानं च| तत्र धूमोक्तं दन्तकाष्ठोक्तं च कर्म||२५||
🔊 Audio coming soon
సవిషమన్నమభ్యవహ్రియమాణస్య స్థితమోష్ఠచిమిచిమాయనాదీన్ కరోతి| లవణరసాపరిజ్ఞానం లవణరసో జిహ్వాం న చేతయత ఇత్యర్థః| తత్ర ధూమోక్తం కర్మ| విషాన్నే ధూమోక్తం నలదకుష్ఠాదిభిర్నస్యాదికం దంతకాష్ఠోక్తం సవిషే దంతకాష్ఠే వక్ష్యమాణం|| 25||
Adhikarana AmAshayagataviShalakShaNam (26) · Śloka 26
ఆమాశయగతం స్వేదమదమూర్చ్ఛాచ్ఛర్దివైవర్ణ్యాధ్మానరోమహర్షదాహారుచిదృష్టిహృదయోపరోధాన్ బిందుభిశ్చాచయమంగానాం కరోతి||26||
आमाशयगतं स्वेदमदमूर्च्छाच्छर्दिवैवर्ण्याध्मानरोमहर्षदाहारुचिदृष्टिहृदयोपरोधान् बिन्दुभिश्चाचयमङ्गानां करोति||२६||
🔊 Audio coming soon
తచ్చ విషాన్నమామాశయప్రాప్తం స్వేదాదీన్ కరోతి| దృష్టేర్హృదయస్య చ రోధః స్తంభః| బిందుభిర్నానావర్ణైరంగానామాచయః సమంతాచ్చయనం|| 26||
Adhikarana AmAshayagataviShacikitsA (27) · Śloka 27
తత్ర మదనఫలాలాబుబింబీకోశాతకీఫలైర్దధిమధుయుక్తమాశు వమనం దద్యాత్, నిష్పావాంబుభిర్వా| తతః స్నిగ్ధశరీరం విరేచయేత్||27||
तत्र मदनफलालाबुबिम्बीकोशातकीफलैर्दधिमधुयुक्तमाशु वमनं दद्यात्, निष्पावाम्बुभिर्वा| ततः स्निग्धशरीरं विरेचयेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
తత్ర మదనఫలాదిభిర్దధిసంయుక్తైర్వమనం దద్యాత్| అలాబు కటుకాలాబుఫలం| బింబ్యాస్తుండికేర్యాః ఫలం| కోశాతక్యా జాలిన్యాః ఫలం| నిష్పావాంబుభిర్వా కేవలైర్వమనం| నిష్పావః శింబిధాన్యవిశేషః| తతః కృతే వమనే పశ్చాత్ స్నిగ్ధశరీరం విరేచయేత్| తదాసుత్య సంస్రుతం జలం|| 27||
Adhikarana viriktasya jIvano nAmAgadasya pAnam (28) · Śloka 28
త్రిఫలాత్రికటునాగపుష్పమధుకబర్హిణపర్ణీబృహతీద్వయచూర్ణం సింహవ్యాఘ్రవృకతరక్షుద్వీపిమార్జారసృగాలమృగగోధానామన్యతమపిత్తరససంయుక్తం సక్షౌద్రం పానమేవ జీవనో నామాగదః పరం సర్వవిషౌషధం| తస్మిన్ జీర్ణే శ్యామావ్యోషాతివిషాసిద్ధేన పయసా ఘృతేన వోపస్తంభితాం యవాగూం పాయయేత్| పరిణతాయాం చ తస్యాం త్రికటుకసిద్ధేన ముద్గయూషేణ కించిల్లవణేన ససర్పిష్కేణ మృద్వోదనం భోజయేత్| మధుకశిరీషచందనైశ్చైనమాలింపేత్||28||
त्रिफलात्रिकटुनागपुष्पमधुकबर्हिणपर्णीबृहतीद्वयचूर्णं सिंहव्याघ्रवृकतरक्षुद्वीपिमार्जारसृगालमृगगोधानामन्यतमपित्तरससंयुक्तं सक्षौद्रं पानमेव जीवनो नामागदः परं सर्वविषौषधम्| तस्मिन् जीर्णे श्यामाव्योषातिविषासिद्धेन पयसा घृतेन वोपस्तम्भितां यवागूं पाययेत्| परिणतायां च तस्यां त्रिकटुकसिद्धेन मुद्गयूषेण किञ्चिल्लवणेन ससर्पिष्केण मृद्वोदनं भोजयेत्| मधुकशिरीषचन्दनैश्चैनमालिम्पेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
తతః కృతే వమనే పశ్చాత్ స్నిగ్ధశరీరం విరేచయేత్| విరేచనార్థం చ త్రిఫలాదిచూర్ణం సమాక్షికం యథాప్రకృతి చ సింహాదినామాన్యతమస్యాంతర్జఠరసంభవేన పిత్తేన మృగోర్వారోర్గవాక్ష్యా రసేన వా పానోపయోగేన సంయుక్తం పాయయేత్| అయం చ యోగో జీవనో నామాగదః పరం సర్వవిషాణామౌషధం| తస్మింశ్చ జీర్ణే శ్యామాతివిషాసిద్ధేన క్షీరేణ ఘృతేన వోపస్తంభితాం స్వల్పేన యుక్తాం యవాగూం పాయయేత్| శ్యామా గంధప్రియంగుః| అన్యత్సుబోధం|| 28||
Adhikarana pakvAshayagataviShalakShaNam (29) · Śloka 29
పక్వాశయగతం తృడ్దాహమూర్చ్ఛాతీసారాటోపతంద్రేంద్రియవికృతిబలభ్రంశకార్శ్యపాండుత్వోదరాణి జనయతి||29||
पक्वाशयगतं तृड्दाहमूर्च्छातीसाराटोपतन्द्रेन्द्रियविकृतिबलभ्रंशकार्श्यपाण्डुत्वोदराणि जनयति||२९||
🔊 Audio coming soon
పక్వాశయగతం తృడాదీన్ కరోతి|| 29||
Adhikarana pakvAshayagataviShacikitsA (30) · Śloka 30
తత్ర నీలినీఫలయుక్తేన సర్పిషా విరేచనం, సమాక్షికం చ దూషీవిషారిం దధ్నా పాయయేత్||30||
तत्र नीलिनीफलयुक्तेन सर्पिषा विरेचनं, समाक्षिकं च दूषीविषारिं दध्ना पाययेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
తత్ర నీలినీఫలసంయుక్తం సర్పిర్విరేచనం| దూషీవిషచికిత్సాయాం వక్ష్యమాణం (ఉ0అ0-40) దూషీవిషారినామానమగదం సమాక్షికం దధ్నా పాయయేత్|| 30||
Adhikarana dantakAShThaprayuktaviShalakShaNam (31) · Śloka 31
దంతకాష్ఠప్రయుక్తే తు విషే కూర్చకవిశరణమౌషధగంధో రూక్షతా తాలుదంతజిహ్వౌష్ఠమాంసశో ఫశ్చ||31||
दन्तकाष्ठप्रयुक्ते तु विषे कूर्चकविशरणमौषधगन्धो रूक्षता तालुदन्तजिह्वौष्ठमांसशो फश्च||३१||
🔊 Audio coming soon
దంతప్రయుక్తే విషే కూర్చ్చకస్య సదనం దంతవిషౌషధిగంధశ్చ దంతకాష్ఠే రూక్షతా చ జిహ్వాదీనాం శోఫః|| 31||
Adhikarana dantakAShThaprayuktaviShacikitsA (32) · Śloka 32
తత్ర ప్రచ్ఛాయ ధాతకీపుష్పజాంబవాస్థిహరీతకీచూర్ణైః సక్షౌద్రైః సప్తచ్ఛదకల్కేన వా ప్రతిసారణం కుర్యాత్ దాడిమకరమర్దభవ్యామ్రాతకకోలబదరరసక్షౌద్రయుక్తం గండూషం||32||
तत्र प्रच्छाय धातकीपुष्पजाम्बवास्थिहरीतकीचूर्णैः सक्षौद्रैः सप्तच्छदकल्केन वा प्रतिसारणं कुर्यात् दाडिमकरमर्दभव्याम्रातककोलबदररसक्षौद्रयुक्तं गण्डूषम्||३२||
🔊 Audio coming soon
తత్ర శస్త్రేణ ప్రచ్ఛానం దంతమాంసాదిషు కృత్వా ధాతకీపుష్పాదీనాం చూర్ణేన సమాక్షికేణ ప్రతిసారణం సశ్లేష్మత్యాగం ముఖే ఔషధస్య ధారణం కుర్యాత్| కేవలేన వా సప్తచ్ఛదకల్కేన ప్రతిసారణం కుర్యాత్| కల్కో ద్రవమిశ్రచూర్ణః| తథా దాడిమాదీనాం రసేన మాక్షిక-యుక్తేన గండూషః| కరమర్దం కరామ్లం| ఆమ్రాతకం పీతనకం|| 32||
Adhikarana jihvAnirlekhanAdiprayuktavisheSho dantakaviShalakShaNacikitsAtideshaH (33) · Śloka 33
అనేన జిహ్వానిర్లేఖనకవలగండూషా వ్యాఖ్యాతాః||33||
अनेन जिह्वानिर्लेखनकवलगण्डूषा व्याख्याताः||३३||
🔊 Audio coming soon
అనేనైవ ప్రకారేణ జిహ్వానిర్లేఖనాదయో వ్యాఖ్యాతాః| తేనైతదుక్తం భవతి-జిహ్వానిర్లేఖనాదిషు ప్రయుక్తే విషే దంతకాష్ఠవల్లక్షణం తద్వదేవ చికిత్సా| వక్త్రసంయోగాత్సామ్యమేతేషు విషస్య| కేవలం తాంబూలాది ముఖే కార్యం|| 33||
Adhikarana a~jjanaprayuktaviShalakShaNam (34) · Śloka 34
అంజనప్రయుక్తేఽశ్రూపదేహరాగ వేదనాదృష్టివిభ్రమా భవంత్యాంధ్యంచ||34||
अञ्जनप्रयुक्तेऽश्रूपदेहराग वेदनादृष्टिविभ्रमा भवन्त्यान्ध्यञ्च||३४||
🔊 Audio coming soon
అంజనప్రయుక్తే విషే అశ్రూపదేహాదయో భవంతి| ఉపదేహో దూషికా| దృష్టివిభ్రమో దర్శనభ్రాంతిరసత్యదర్శనం|| 34||
Adhikarana a~jjanaprayuktaviShacikitsA (35) · Śloka 35
తత్ర సర్పిష్పానం యోజ్యం శ్రృతేన పయసా సప్తకృత్వః పిప్పలీర్భావయేత్| తతస్తత్కల్కేన సర్పిర్విపక్వం నేత్రతర్పణం| కపిత్థమేషశ్రృంగీభల్లాతకానాం పుష్పైర్వరణనిర్యాసేన వాంజనం బృహతీశిరీషబీజప్రపౌండరీకనాగబలాచూర్ణం సప్తకృత్వో మధునా భావయేత్| తచ్చ స్రోతోఽంజన సువర్ణచూర్ణయుక్తమంజనం దేయం||35||
तत्र सर्पिष्पानं योज्यं श्रृतेन पयसा सप्तकृत्वः पिप्पलीर्भावयेत्| ततस्तत्कल्केन सर्पिर्विपक्वं नेत्रतर्पणम्| कपित्थमेषश्रृङ्गीभल्लातकानां पुष्पैर्वरणनिर्यासेन वाञ्जनं बृहतीशिरीषबीजप्रपौण्डरीकनागबलाचूर्णं सप्तकृत्वो मधुना भावयेत्| तच्च स्रोतोऽञ्जन सुवर्णचूर्णयुक्तमञ्जनं देयम्||३५||
🔊 Audio coming soon
తత్ర ఘృతపానం చికిత్సా| పిప్పలీశ్చ పయసా క్షీరేణ శ్రృతేన సప్తవారాన్ పరిశోష్య పరిశోష్య భావయేత్| తతస్తాసాం కల్కేన పక్వం సర్పిర్నేత్రే తర్పణం కార్యం| కపిత్థాదీనాం పుష్పైః పిష్టైర్వరణాచ్చ రసేన పీడితేనాంజనం కార్యం| మేషశ్రృంగీ అజశ్రృంగీ| బృహత్యాదేశ్చూర్ణం సప్తకృత్వో మాక్షికేణ భావయేత్| తేన చూర్ణేన స్తోకేన సౌవీరేణాంజనేన సువర్ణచూర్ణేన చ యుక్తమంజనం దేయం|| 35||
Adhikarana nasyadhUmaprayuktaviShalakShaNam| (36) · Śloka 36
నస్యధూమప్రయుక్తే శిరోరుక్కఫాస్రావః ఖేభ్యో రుధిరాగమనమింద్రియవైకృతం చ||36||
नस्यधूमप्रयुक्ते शिरोरुक्कफास्रावः खेभ्यो रुधिरागमनमिन्द्रियवैकृतं च||३६||
🔊 Audio coming soon
నస్యధూమయోః ప్రయుక్తే విషే శిరోరుగాది|| 36||
Adhikarana nasyadhUmaprayuktaviShacikitsA (37) · Śloka 37
తత్రాఽతివిషాశ్వేతాకాకమాచీమదయంతికాకల్కే క్షీరసిద్ధం సర్పిర్న్నస్యే పానే చ విదధ్యాత్||37||
तत्राऽतिविषाश्वेताकाकमाचीमदयन्तिकाकल्के क्षीरसिद्धं सर्पिर्न्नस्ये पाने च विदध्यात्||३७||
🔊 Audio coming soon
తత్రాఽతివిషాకల్కేన క్షీరేణ చ సిద్ధం ఘృతముభయత్రాపి నస్యే పానే చ దేయం| శ్వేతా గిరికర్ణికా|| 37||
Adhikarana abhya~ggaprayuktaviShalakShaNam (38) · Śloka 38
అభ్యంగప్రయుక్తే త్వగ్దాహస్వేదపాకస్ఫోటావదారణాని||38||
अभ्यङ्गप्रयुक्ते त्वग्दाहस्वेदपाकस्फोटावदारणानि||३८||
🔊 Audio coming soon
అభ్యంగప్రయుక్తే త్వగ్దాహాదయః| దరణమంగస్య ఖండశో గమనం|
Adhikarana abhya~ggaprayuktaviShacikitsA (39) · Śloka 39
తత్ర శీతాంబుపరిషిక్తస్య చందనతగరోశీరకుష్ఠవేణుపత్రికామృతాసోమవల్లీశ్వేతాపద్మకాలేయకైరనులేపనం| ఏతాన్యేవ చ సకపిత్థరసగోమూత్రాణి పానం| గిరికర్ణికాశ్వేతమూలప్రియంగుసారివామధుకసర్పసుగంధామృగోర్వారుకతకమూలానిశేలుక్వాథపిష్టాని ప్రలేపః||39||
तत्र शीताम्बुपरिषिक्तस्य चन्दनतगरोशीरकुष्ठवेणुपत्रिकामृतासोमवल्लीश्वेतापद्मकालेयकैरनुलेपनम्| एतान्येव च सकपित्थरसगोमूत्राणि पानम्| गिरिकर्णिकाश्वेतमूलप्रियङ्गुसारिवामधुकसर्पसुगन्धामृगोर्वारुकतकमूलानिशेलुक्वाथपिष्टानि प्रलेपः||३९||
🔊 Audio coming soon
తత్ర శీతోదకపరిషిక్తస్య సతశ్చందనాదిభిరనులేపనం| వేణుపత్రికా హింగుపత్రికా| అమృతా గుడుచీ| సోమవల్లీ బ్రాహ్మీ| శ్వేతా కటభీ| కాలేయకం చందనం| ఏతాన్యేవ చ చందనాదీని కపిత్థరసేన గోమూత్రేణ చ సంయుక్తాని పేయాని| గిరికర్ణికాదీని మృగోర్వారుమూలాంతాని శేలుక్వాథే పిష్టాని ప్రలేపార్థే యోజ్యాని| శ్వేతమూలం పునర్నవా| సర్పసుగంధా నాగదమనీ| మృగోర్వారుర్గవాక్షీ| శేలుః శ్లేష్మాతకః|| 39||
Adhikarana udvartanAdiprayuktaviSheShvabhya~ggaviShalakShaNacikitsAtideshaH (40) · Śloka 40
అనేనోద్వర్తనఘర్షణపరిషేకానులేపనభూషణయానశయ్యాఽఽస్తరణవస్త్రకవచపాదుకోపానత్పాదపీఠా వ్యాఖ్యాతాః||40||
अनेनोद्वर्तनघर्षणपरिषेकानुलेपनभूषणयानशय्याऽऽस्तरणवस्त्रकवचपादुकोपानत्पादपीठा व्याख्याताः||४०||
🔊 Audio coming soon
అనేనాభ్యంగవిషప్రయోగేణోద్వర్తనాదివిషప్రయోగా వ్యాఖ్యాతాః| తేనైతదుక్తం భవతి- ఇహాభ్యంగేన స్పర్శప్రయోగో విషస్యైవముద్వర్తనాదిభ్యోఽపి| అతస్తదేవ లక్షణం, సైవ చికిత్సా| పాదుకే కాష్ఠకృతే| ఉపానహౌ చర్మకృతే| యానం రథాది| ఏతదేవ నిర్ధారయతి||40||
Adhikarana ABaraNaprayuktaviShasya visheShacikitsA (41) · Śloka 41
విశేషతస్త్వాభరణకృతే వికారేఽశ్వగంధాపామార్గకిణిహీఖదిరశిరీషకల్కైర్గోపిత్తయుక్తైః ప్రదేహః||41||
विशेषतस्त्वाभरणकृते विकारेऽश्वगन्धापामार्गकिणिहीख़दिरशिरीषकल्कैर्गोपित्तयुक्तैः प्रदेहः||४१||
🔊 Audio coming soon
ఆభరణప్రయుక్తే విషవికారే విశేషేణాశ్వగంధాదికల్కైర్మిశ్రితైర్గోపిత్తసంయుక్తైర్లేపః| కిణిహీ గిరికర్ణికా|| 41||
Adhikarana pAdapIThaprayuktaviShasya visheShacikitsA (42) · Śloka 42
పాదపీఠకృతే శ్లేష్మాతకసర్పసుగంధామ్రకల్కో మధుయుక్తః||42||
पादपीठकृते श्लेष्मातकसर्पसुगन्धाम्रकल्को मधुयुक्तः||४२||
🔊 Audio coming soon
పాదపీఠకృతే వికారే శ్లేష్మాతకాదికల్కో మాక్షికయుక్తః ప్రలేపః| సర్పసుగంధా నాగదమనీ|| 42||
Adhikarana CatraprayuktaviShalakShaNam (43) · Śloka 43
ఛత్రప్రయుక్తే వేదనాస్ఫోటానాం క్షిప్రపాకానాం పక్వజాంబవప్రకాశానాం ప్రాదుర్భావః||43||
छत्रप्रयुक्ते वेदनास्फोटानां क्षिप्रपाकानां पक्वजाम्बवप्रकाशानां प्रादुर्भावः||४३||
🔊 Audio coming soon
ఛత్రప్రయుక్తే స్ఫోటోద్భవః|| 43||
Adhikarana Catraprayukte viShacikitsA (44) · Śloka 44
తత్ర మధుకపాటలాకశేరుకలోధ్రాంజనకుష్ఠసర్పసుగంధాఖదిరశిరీషకల్కైః సర్వగాత్రప్రదేహః||44||
तत्र मधुकपाटलाकशेरुकलोध्राञ्जनकुष्ठसर्पसुगन्धाखदिरशिरीषकल्कैः सर्वगात्रप्रदेहः||४४||
🔊 Audio coming soon
తత్ర మధుకాదిభిర్మిశ్రితైర్గోపిత్తసంయుక్తైః ప్రలేపః సర్వగాత్రేషు|
Adhikarana cAmaravyajanaprayuktaviSheShu CatraviShalakShaNacikitsAtideshaH (45) · Śloka 45
అనేన చామరవ్యజనే వ్యాఖ్యాతే||45||
अनेन चामरव्यजने व्याख्याते||४५||
🔊 Audio coming soon
అనేన ఛత్రవిశేషేణ చామరబాలవ్యజనవిషే అపి వ్యాఖ్యాతే| తేనైతదుక్తం భవతి-ఉపయోగసామాన్యాదేతయోశ్ఛత్రేణ సదృశలక్షణత్వం| సైవ చికిత్సా| వ్యజనం తాలవృంతం|| 45||
Adhikarana shiro~abhya~ggaprayuktaviShalakShaNam (46) · Śloka 46
శిరోఽభ్యంగప్రయుక్తే శిరోవేదనా గ్రంథిజన్మ కేశచ్యవనం చ||46||
शिरोऽभ्यङ्गप्रयुक्ते शिरोवेदना ग्रन्थिजन्म केशच्यवनं च||४६||
🔊 Audio coming soon
శిరోఽభ్యంగప్రయుక్తే శిరసి వేదనాదిజన్మ|| 46||
Adhikarana shiro~abhya~ggaprayuktaviShacikitsA (47) · Śloka 47
తత్ర శ్యామాపాలిందీతండులీయకచూర్ణఘృతర్క్షపిత్తైః సుభావితయా కృష్ణమృదా ప్రలేపః| గోమయమాలతీ మూషికకర్ణ్యన్యతమరసో వాఽఽగారధూమో వా శ్లేష్మాతకత్వక్పాటలాశిరీషమధుకహరిద్రాద్వయైరజాక్షీరాలోడితైః పరిషేకః||47||
तत्र श्यामापालिन्दीतण्डुलीयकचूर्णघृतर्क्षपित्तैः सुभावितया कृष्णमृदा प्रलेपः| गोमयमालती मूषिककर्ण्यन्यतमरसो वाऽऽगारधूमो वा श्लेष्मातकत्वक्पाटलाशिरीषमधुकहरिद्राद्वयैरजाक्षीरालोडितैः परिषेकः||४७||
🔊 Audio coming soon
తత్ర శ్యామాదీనాం చూర్ణేన ఘృతర్క్షపిత్తాభ్యాం మిశ్రితేన సుభావితయా కృష్ణమృదా ప్రలేపః| శ్యామా ప్రియంగుః| పాలిందీ త్రివృతా| గోమయాదీనామన్యతమస్యైకస్య పీడితో రసః ప్రలేపః| శ్లేష్మాతకత్వగాదీని మిశ్రితాన్యజాక్షీరేణాలోడితాని పరిషేకః శిరసి|| 47||
Adhikarana shiraHsnAnodakAdiprayuktaviShe shiro~abhya~ggavilakShaNacikitsAtideshaH (48) · Śloka 48
అనేన శిరఃస్నానోదకకంకతస్రగుష్ణీషా వ్యాఖ్యాతాః||48||
अनेन शिरःस्नानोदककङ्कतस्रगुष्णीषा व्याख्याताः||४८||
🔊 Audio coming soon
అనేన శిరోఽభ్యంగవిషేణ శిరఃస్నానోదకాదివిషాణి వ్యాఖ్యాతాని ఉపయోగసాదృశ్యాల్లక్షణచికిత్సితయోరపి సాదృశ్యం| కంకతం కాష్ఠాదిమయం బహుదంతం కేశసంయమనం| ఉష్ణీషః కేశబంధపట్టకః|
Adhikarana karNapUraNaprayuktaviShalakShaNam (49) · Śloka 49
కర్ణపూరణప్రయుక్తే శోఫశూలపాకాః శ్రోత్రవైగుణ్యం చ||49||
कर्णपूरणप्रयुक्ते शोफशूलपाकाः श्रोत्रवैगुण्यं च||४९||
🔊 Audio coming soon
కర్ణపూరణద్రవ్యప్రయుక్తేన శోఫాద్యుత్పత్తిః| శ్రోత్రయోర్విగుణతా అశ్రవణమితి|| 49||
Adhikarana karNapUraNaprayuktaviShacikitsA (50) · Śloka 50
తత్ర బహుపత్రాస్వరసో ఘృతక్షౌద్రసంయుక్తః ప్రతిపూరణం సోమవల్కరసో వా సుశీతః||50||
तत्र बहुपत्रास्वरसो घृतक्षौद्रसंयुक्तः प्रतिपूरणं सोमवल्करसो वा सुशीतः||५०||
🔊 Audio coming soon
తత్ర బహుపత్రాయాః స్వరసో ఘృతమాక్షికాభ్యాం సంయుక్తః కర్ణపూరణే యోజ్యః| బహుపత్రా బృహతీ| కేవల ఏవ వా సుశీతః సోమవల్కస్య రసః కర్ణపూరణం| సోమవల్కః కట్ఫలః|| 50||
Adhikarana mukhAlepaprayuktaviShalakShaNam (51) · Śloka 51
ముఖాలేపప్రయుక్తే ముఖశ్యావతా పద్మకంటకా భవంత్యభ్యంగజాశ్చ వికారాః||51||
मुखालेपप्रयुक्ते मुखश्यावता पद्मकण्टका भवन्त्यभ्यङ्गजाश्च विकाराः||५१||
🔊 Audio coming soon
ముఖాలేపద్రవ్యప్రయుక్తే ముఖశ్యావత్వాద్యుద్భవః| పద్మకంటకాః క్షుద్రరోగేషు (ఉ0 అ0-36) వక్ష్యమాణలక్షణాః| అభ్యంగజా యే అభ్యంగప్రయుక్తవిషవికారాస్త్వగ్దాహస్వేదాదయః|| 51||
Adhikarana mukhAlepaprayuktaviShacikitsA (52) · Śloka 52
తత్ర మధుకపయస్యాబంధుజీవభంజీపునర్నవచందనైః సఘృతైర్లేపో మధుసర్పిషీ పానం||52||
तत्र मधुकपयस्याबन्धुजीवभञ्जीपुनर्नवचन्दनैः सघृतैर्लेपो मधुसर्पिषी पानम्||५२||
🔊 Audio coming soon
తత్ర మధుకాదిభిర్మిశ్రితైః సఘృతైర్లేపః| బంధుజీవః పుత్రతమః| భంజీ భారంగీ| తథా ఘృతమాక్షికం మిశ్రితం పానార్థే ప్రయోజ్యం|| 52||
Adhikarana saviShapuShpAghrANaprayuktaviShalakShaNam (53) · Śloka 53
సవిషపుష్పాఘ్రాణాచ్ఛిరోవ్యథాసాశ్రునేత్రత్వం గంధాజ్ఞానం చ||53||
सविषपुष्पाघ्राणाच्छिरोव्यथासाश्रुनेत्रत्वं गन्धाज्ञानं च||५३||
🔊 Audio coming soon
విషపుష్పాఘ్రాణాచ్ఛిరోవ్యథాద్యుద్భవః|| 53||
Adhikarana saviShapuShpAghrANaprayuktaviShe mukhAlepaviShacikitsitaviShAnnabAShpacikitsitayoratideshaH (54) · Śloka 54
తత్రానంతరోక్తో విధిర్బాష్పోదితశ్చేతి||54||
तत्रानन्तरोक्तो विधिर्बाष्पोदितश्चेति||५४||
🔊 Audio coming soon
తత్రానంతరోక్తముఖాలేపవిషవికారవిధిః విషాన్నబాష్పవచ్చికిత్సా చ|| 54||
Adhikarana saviShopakaraNadravyAdInAM shuddhiH (55) · Śloka 55
భవతి చాత్ర- ఫలమూలచ్ఛదాదీనాం దద్యాత్ప్రక్షాలనోదకం| భాజనవ్యంజనానాం చ తథా కుర్యాదతంద్రితః| ఘ్రేయాణి ఘ్రాపయిత్వా తు స్పృశ్యాన్ సంస్పృశ్య తానపి| ప్రతీవాపం తతో దత్త్వా ప్రతీక్ష్యైవైకనాడికాం| తతో విజ్ఞాయ శుద్ధిం చ భాజనస్యోదకస్య చ| ఆహారముపయుంజీత యథావద్వసుధాధిపః||55||
भवति चात्र- फलमूलच्छदादीनां दद्यात्प्रक्षालनोदकम्| भाजनव्यञ्जनानां च तथा कुर्यादतन्द्रितः| घ्रेयाणि घ्रापयित्वा तु स्पृश्यान् संस्पृश्य तानपि| प्रतीवापं ततो दत्त्वा प्रतीक्ष्यैवैकनाडिकाम्| ततो विज्ञाय शुद्धिं च भाजनस्योदकस्य च| आहारमुपयुञ्जीत यथावद्वसुधाधिपः||५५||
🔊 Audio coming soon
భవతి చాత్రేత్యాదిసుబోధం|| 55||
Adhikarana rAj~jaH haste tIkShNaviShasandhAraNaphalam ; bheShajAgAralakShaNam (56) · Śloka 56
మందం తీక్ష్ణవిషాభ్యాసాద్విషముత్క్షీయతే భృశం| తస్మాత్తీక్ష్ణవిషం హస్తే బధ్నీయాత్కుశలో భిషక్| విషసంధారణం ధన్యం రక్షోఘ్నం ప్రీతివర్ధనం| అపి చ- సాపిధానఘటీమూటఫలకస్థాపితౌషధం| ప్రాగుదీచ్యోర్దిశోర్గుప్తం భేషజాగారమిష్యతే||56||
मन्दं तीक्ष्णविषाभ्यासाद्विषमुत्क्षीयते भृशम्| तस्मात्तीक्ष्णविषं हस्ते बध्नीयात्कुशलो भिषक्| विषसन्धारणं धन्यं रक्षोघ्नं प्रीतिवर्धनम्| अपि च- सापिधानघटीमूटफलकस्थापितौषधम्| प्रागुदीच्योर्दिशोर्गुप्तं भेषजागारमिष्यते||५६||
🔊 Audio coming soon
అపి చేత్యనేన సవిషోపకరణద్రవ్యలక్షణచికిత్సితముక్త్వా తదుపయోగ్యౌషధసంభారలక్షణార్థం సముచ్చినోతి| ఏవంవిధం భేషజాగారమౌషధగృహమిష్యతే| కింభూతం? సాపిధానే సంస్థగనే ఘటికాదౌ స్థాపితమౌషధం యత్ర| మూటం ప్రసవేకం పోట్టకమిత్యేకోఽర్థః| ఫలకం కాష్ఠమయం బహుకోష్ఠం| రాజధాన్యాం ప్రాచ్యాముదీచ్యాం వా దిశి గుప్తం భేషజగృహమిష్యతే|| 56||
Adhikarana mahAnasalakShaNam (57) · Śloka 57
ఉచ్చైః ప్రశస్తదిగ్దేశం బహువాతాయనం మహత్| మహానసం సుసమ్మృష్టం విశ్వాస్యజనసేవితం| సద్ద్వాస్థాధిష్ఠితద్వారం కక్ష్యావస్తువితానకం| సుధౌతదృఢకుంభాది పరిశుద్ధజలేంధనం||57||
उच्चैः प्रशस्तदिग्देशं बहुवातायनं महत्| महानसं सुसम्मृष्टं विश्वास्यजनसेवितम्| सद्द्वास्थाधिष्ठितद्वारं कक्ष्यावस्तुवितानकम्| सुधौतदृढकुम्भादि परिशुद्धजलेन्धनम्||५७||
🔊 Audio coming soon
తత్రేవ మహానసం గృహమిష్యతే| కింభూతమిత్యాహ- ఉచ్చైరిత్యాది| ఉచ్చైరున్నతం మహానసం ఇంధనాగారం ప్రశస్తదిగ్దేశత్వాదియుక్తం ప్రశస్తాయాం దిశి దేశే చ కృతమిత్యర్థః| వాతాయనం గవాక్షం| సద్వాస్థం శోభనద్వారపాలం| కక్ష్యావత్ సువిభక్తయథోదితస్థానం| వితానకం దండధృతవిస్తీర్ణోపరిపట్టం| సుధౌతం దృఢం చ కుంభాదికం యత్ర జలమింధనం చ జాత్యన్వయపరస్పరాన్వేషణాదినా పరిశుద్ధం యత్ర|| 57||
Adhikarana sUdAnAM lakShaNam (58) · Śloka 58
స్వకర్మకుశలా దక్షాః సూదాస్తత్రాప్రమాదినః| క్లృప్తకేశనఖాః పిత్ర్యా రాజ్ఞః కృత్యైరసంగతాః||58||
स्वकर्मकुशला दक्षाः सूदास्तत्राप्रमादिनः| क्लृप्तकेशनखाः पित्र्या राज्ञः कृत्यैरसङ्गताः||५८||
🔊 Audio coming soon
తత్ర చ సూదాః అత్ర సంస్కారకాః స్వకర్మకుశలత్వాదియుక్తాః శస్తాః| పిత్ర్యా రాజ్ఞః ఉభయథా పితురాగతాః రాజ్ఞశ్చ కృత్యైరసంగతాః| కృత్యాః క్రుద్ధలుబ్ధభీతాదయః కౌటిల్యే ప్రసిద్ధాః| తైః సంగతాస్తు కదాచిద్రాగద్వేషాదికేనాన్యథా వర్తంతే|| 58||
Adhikarana sUdAdhipalakShaNam (59) · Śloka 59
తేషామధిపతిర్విప్రః కులజః సుపరీక్షితః| సంవిభక్తశ్చ భక్తశ్చ శుచిర్వైద్యవశానుగః||59||
तेषामधिपतिर्विप्रः कुलजः सुपरीक्षितः| संविभक्तश्च भक्तश्च शुचिर्वैद्यवशानुगः||५९||
🔊 Audio coming soon
తేషాం చ సూదానామధిపతిరధ్యక్షోఽపి విప్రత్వాదిగుణయుక్తః|
Adhikarana sAmAnyato rAjaparicArakANAM janAnAM lakShaNam (60) · Śloka 60
సర్వేఽపి భూభృదాసన్నాః శస్తాః సతతమీదృశాః| మిథో విగ్రహసంఘాతరహితా భూభృతే హితాః||60||
सर्वेऽपि भूभृदासन्नाः शस्ताः सततमीदृशाः| मिथो विग्रहसङ्घातरहिता भूभृते हिताः||६०||
🔊 Audio coming soon
సర్వేఽపి రాజపరిచారకా ఈదృశా ఏవేష్యంతే| తథా మిథః పరస్పరం, సంఘాతేన విగ్రహేణ విరోధేన చ రహితాః| భూభృతే రాజ్ఞే చ హితాః| పరస్పరం విరోధసంఘాతాభ్యాం హితమవసాదయంతి|| 60||
Adhikarana rAjaparicArakAdiShu vaidyasya kartavyam (61) · Śloka 61
తాన్ వైద్యో గుణవానేకో మనసా ప్రతిజాగృయాత్| భూభృద్దేహోపకరణసంరక్షణసముద్యతః||61||
तान् वैद्यो गुणवानेको मनसा प्रतिजागृयात्| भूभृद्देहोपकरणसंरक्षणसमुद्यतः||६१||
🔊 Audio coming soon
తత్ర చ పరిచారకాన్ బహూనేకో గుణవాన్వైద్యగుణయుక్తః ప్రతిజాగృయాత్| కింభూతః? భూభృతో రాజ్ఞో దేహోపకరణానాం దోషరక్షణే సముద్యతః సన్|| 61||
Adhikarana vijayayAtrAyAM vaidyasya kartavyavidhiH (62) · Śloka 62
అథాభ్యమిత్రం వ్రజతో జిగీషోర్వైద్యః సుసజ్జౌషధశస్త్రయంత్రః| తుంగధ్వజాఖ్యాతనివాసభూమిర్యుద్ధాగతం యోధజనం చికిత్సేత్||62||
अथाभ्यमित्रं व्रजतो जिगीषोर्वैद्यः सुसज्जौषधशस्त्रयन्त्रः| तुङ्गध्वजाख्यातनिवासभूमिर्युद्धागतं योधजनं चिकित्सेत्||६२||
🔊 Audio coming soon
అథ తస్య భూభృతో విజిగీషోరమిత్రాణామాభిముఖ్యేన వ్రజతో వైద్యో యుద్ధార్థమాగతం యోధజనం సైనికం చికిత్సేత్| కింభూతో వైద్యః? సుష్ఠు సజ్జాని నికటస్థితాని ఔషధాదీని యస్య| తథా తుంగేనోన్నతేన ధ్వజేనాఖ్యాతా నివాసభూమిర్యస్యేతి|| 62||
Adhikarana shatrudUShitAnAM mArgAdInAM shodhanAdi (63) · Śloka 63
పంథానముదకం ఛాయాం భక్తం యవసమింధనం| దూషయంత్యరయో యస్మాత్తాన్ విద్యాచ్ఛోధయేత చ| ప్రస్థానం వా నివేశం వా నావిజ్ఞాయ ప్రయోజయేత్| భూవారితృణకాష్ఠాశ్మమార్గోన్మార్గవనస్పతీన్||63||
पन्थानमुदकं छायां भक्तं यवसमिन्धनम्| दूषयन्त्यरयो यस्मात्तान् विद्याच्छोधयेत च| प्रस्थानं वा निवेशं वा नाविज्ञाय प्रयोजयेत्| भूवारितृणकाष्ठाश्ममार्गोन्मार्गवनस्पतीन्||६३||
🔊 Audio coming soon
తస్య చాభ్యమిత్రం గచ్ఛతో రాజ్ఞోఽరయో మార్గాదీన్విషేణ దూషయంతి| అతస్తాన్యత్నాజ్జానీయాత్ విద్యాత్| దుష్టాంశ్చ జ్ఞాత్వా యత్నాదేవ శోధయేత్| మహతి ప్రతానవతి ఘనే వృక్షాదౌ విషే దత్తే తచ్ఛాయా దూషితా భవతి| యవసో వాహభోజనం దూర్వార్యాది| అవిజ్ఞాయ రాజ్ఞః ప్రస్థానం ప్రయాణం నిర్గమనం నాగత్య నాప్రాప్య కటకస్యావాసం న ప్రయోజయేత్| తేషాం చ దూర్వార్యాదీనాం దుష్టపరిజ్ఞానలక్షణముచ్యతే| మార్గః శత్రునగరం ప్రతి స్పష్టః ఉన్మార్గః ఛద్మపథః|| 63||
Adhikarana viShopahatabhUmilakShaNam (64) · Śloka 64
విషేణోపహతా భూమిః క్వచిద్దగ్ధేవ లక్ష్యతే| ప్రమ్లానతృణగుల్మాదిమృతకీటసరీసృపాః||64||
विषेणोपहता भूमिः क्वचिद्दग्धेव लक्ष्यते| प्रम्लानतृणगुल्मादिमृतकीटसरीसृपाः||६४||
🔊 Audio coming soon
విషోపహతా భూమిరవయవే దగ్ధేవ లక్ష్యతే|| 64||
Adhikarana viShopahatabhUmidoShavikArAH (65) · Śloka 65
విశీర్యంతే ఖురనఖా దాహకండూరుజాన్వితాః| ఛర్దిర్మూర్చ్ఛా జ్వరో మోహః శిరోదుఃఖం చ జాయతే||65||
विशीर्यन्ते खुरनखा दाहकण्डूरुजान्विताः| छर्दिर्मूर्च्छा ज्वरो मोहः शिरोदुःखं च जायते||६५||
🔊 Audio coming soon
తత్స్పర్శాచ్చ పాదనఖా విశీర్యంతే దాహాదియుక్తాః| ఛర్ద్యాదీనాం చ సంభవః|| 65||
Adhikarana viShopahatabhUmidoShavikAre cikitsA (66) · Śloka 66
తత్ర సౌభాంజనాన్మూలం సోమవల్లీముశీరకం| మాతులుంగరసం హింగుం పాయయేద్దధిమాత్రయా| మూత్రాణ్యజావిహస్తిభ్యో మాంసాని రుధిరాణి చ| సర్వగంధైః సమం యోజ్యం పచేత్పక్వే చ నిక్షిపేత్| సోమరాజీం సునందాఖ్యాం సరలాం గంధనాకులీం| చారటీం త్రాయమాణాం చ ప్రోక్షయేత్తేన తాం భువం||66||
तत्र सौभाञ्जनान्मूलं सोमवल्लीमुशीरकम्| मातुलुङ्गरसं हिङ्गुं पाययेद्दधिमात्रया| मूत्राण्यजाविहस्तिभ्यो मांसानि रुधिराणि च| सर्वगन्धैः समं योज्यं पचेत्पक्वे च निक्षिपेत्| सोमराजीं सुनन्दाख्यां सरलां गन्धनाकुलीम्| चारटीं त्रायमाणां च प्रोक्षयेत्तेन तां भुवम्||६६||
🔊 Audio coming soon
తత్ర సౌభాంజనాదికం భూమిదోషోదితం దధిమాత్రయా స్తోకేన దధ్నా పాయయేత్| తథాజాదీనాం త్రయాణామపి మూత్రాణి రుధిరాణి చ గృహీత్వా తాని చ సర్వగంధద్రవ్యైః సంయోజ్య చ పచేదామాంసపాకాత్| పక్వే చ సోమరాజ్యాదికం చూర్ణితం క్షిపేత్| తేనైవ నిష్పన్నేన తాం విషోపహతాం భువం ప్రోక్షయేత్ బిందుభిః సించేత్| సునందా రాస్నా| సరలా త్రివృత్| గంధనాకులీ సర్పాక్షీ| చారటీ పద్మచారిణీ|| 66||
Adhikarana saviShajalalakShaNam (67) · Śloka 67
సవిషం విరసం తోయం కవోష్ణం రాజిభిశ్చితం| ఫేనిలం గురు విచ్ఛిన్నం ఖగైరనభినందితం||67||
सविषं विरसं तोयं कवोष्णं राजिभिश्चितम्| फेनिलं गुरु विच्छिन्नं खगैरनभिनन्दितम्||६७||
🔊 Audio coming soon
పథి చ సవిషముదకం ఈషదుష్ణత్వాదిగుణయుక్తం భవతి|
Adhikarana saviShajalasAdhitaudanalakShaNam (68) · Śloka 68
మృతాకులితమత్స్యంచ స్పర్శాద్రుక్శోఫకండుమత్| ఓదనః సాధితస్తేన భుక్తమాత్రోఽపి దహ్యతే| విదగ్ధః పచ్యతే కృచ్ఛ్రాత్పక్వో మూర్చ్ఛాజ్వరప్రదః| దర్శయేత్సర్వతో నీలపీతకర్బురలోహితం||68||
मृताकुलितमत्स्यञ्च स्पर्शाद्रुक्शोफकण्डुमत्| ओदनः साधितस्तेन भुक्तमात्रोऽपि दह्यते| विदग्धः पच्यते कृच्छ्रात्पक्वो मूर्च्छाज्वरप्रदः| दर्शयेत्सर्वतो नीलपीतकर्बुरलोहितम्||६८||
🔊 Audio coming soon
తేన చోదకేన సాధితశ్చోదనో భుక్తమాత్ర ఏవ విదాహం యాతి| కృచ్ఛ్రాచ్చ జఠరే పచ్యతే| పక్వశ్చ మూర్చ్ఛాజ్వరకరః| అన్యవర్ణానపి భావాన్ పురుషస్య దర్శయతి| జఠరే పక్వః సన్ కర్బురం కపోతవర్ణం|| 68||
Adhikarana saviShaudanabhojanavikAre cikitsA (69) · Śloka 69
తత్ర శిగ్వ్రాదిమగదం భూమిదోషోదితం పిబేత్| అజశృంగీ విశాలాఖ్యాం విషఘ్నీముత్తమారణీం| ఫణిజ్జకం ప్రతివిషాం దగ్ధ్వా తద్భస్మ గాలయేత్| బహుశో గాలితం తచ్చ పాచయేత్తత్ర చ క్షిపేత్| కల్కయిత్వా ప్రతీవాపం సరలం రజనీద్వయం| ఏలాముదీచ్యం మంజిష్ఠాం సునందాం బాకుచీమపి| పాత్యంతే బిందవస్తస్మాద్యత్ర తన్నిర్విషీ భవేత్| పాటలాపారిభద్రాశ్వకర్ణశమ్యాకసిధ్రకాన్| కలశాంతర్గతాందగ్ధ్వా ప్రక్షిపేత్సవిషేఽంభసి||69||
तत्र शिग्व्रादिमगदं भूमिदोषोदितं पिबेत्| अजशृङ्गी विशालाख्यां विषघ्नीमुत्तमारणीम्| फणिज्जकं प्रतिविषां दग्ध्वा तद्भस्म गालयेत्| बहुशो गालितं तच्च पाचयेत्तत्र च क्षिपेत्| कल्कयित्वा प्रतीवापं सरलं रजनीद्वयम्| एलामुदीच्यं मञ्जिष्ठां सुनन्दां बाकुचीमपि| पात्यन्ते बिन्दवस्तस्माद्यत्र तन्निर्विषी भवेत्| पाटलापारिभद्राश्वकर्णशम्याकसिध्रकान्| कलशान्तर्गतान्दग्ध्वा प्रक्षिपेत्सविषेऽम्भसि||६९||
🔊 Audio coming soon
తత్ర శిగ్వ్రాదికం భూమిదోషోదితం (సూ0-69) దధిమాత్రయేతి| శిగ్రుః సౌభాంజనపర్యాయః| తథాజశృంగాదీన్ దగ్ధ్వా భస్మోదకేన సమ్మిశ్ర్య గాలయేత్ పటే స్రావయేత్| బహుశశ్చ గాలితం పచేదాఘనీభావాత్| తత్ర చ సరలాదికం కల్కితముదకపిష్టం ప్రతీవాపం క్షిపేత్| విశాలా గవాక్షీ| విషఘ్నీ గుడూచీ పద్మచారిణీ వా| `కరంభః కర్కశో యుగ్మఫలో దేవోత్తమారణీ'| ఫణిజ్జకం మరుబకం| ప్రతీవాపమర్ధపక్వే దేయం| తస్మాచ్చ బిందవో యత్ర భూప్రదేశే పాత్యంతే తన్నిర్విషం భవతి| పాటల్యాదికం చ పిహితకలశాంతర్గతం దగ్ధ్వా సవిషేఽంభసి విషనాశనాయ తద్భస్మ ప్రక్షిపేత్| పారిభద్రకో నింబః| సిధ్రకః సిందువారః|| 69||
Adhikarana viShasaMyuktavAyulakShaNa~jcikitsA ca (70) · Śloka 70
శీతే ఘర్మో హిమశ్చోష్ణే మారుతో విషసంయుతః| భ్రమమూర్చ్ఛాదికారీ చ శిగ్వ్రాదిస్తత్ర వేష్యతే| దేవదారునతానంతామధుకార్జునగైరికం| వజ్రకందం లతాం లోధ్రం వికిరేచ్ఛ్లక్ష్ణచూర్ణితం| వృక్షాగ్రేషు పతాకాసు దూష్యేషు సుమహత్సు చ| సర్వతశ్చూర్ణసంపర్కాన్నిర్విషో జాయతేఽనిలః||70||
शीते घर्मो हिमश्चोष्णे मारुतो विषसंयुतः| भ्रममूर्च्छादिकारी च शिग्व्रादिस्तत्र वेष्यते| देवदारुनतानन्तामधुकार्जुनगैरिकम्| वज्रकन्दं लतां लोध्रं विकिरेच्छ्लक्ष्णचूर्णितम्| वृक्षाग्रेषु पताकासु दूष्येषु सुमहत्सु च| सर्वतश्चूर्णसम्पर्कान्निर्विषो जायतेऽनिलः||७०||
🔊 Audio coming soon
మార్గవృక్షశిలాదివిషదానాద్విషసంయుక్తో వాయుః శీతకాలేఽత్యుష్ణో భవతి, ఉష్ణే చ శీతః| భ్రమాదీంశ్చ కరోతి| తత్ర చేదమిష్యతే-దేవదార్వాదిచూర్ణం వృక్షాగ్రాదిషు వికిరేత్| నతం తగరం| అనంతా దూర్వా| వజ్రకందం సుధా| లతా ప్రియంగుః| పతాకా దేవగృహాదిధ్వజపటః| దూష్యాః పటమయానీ గృహాణి| యే హి మధ్యదేశాదౌ వృక్షాః ప్రసిద్ధా, ఇతి సర్వతః సర్వదిగ్దేశం చూర్ణసంపర్కేణానిలస్య వాయోర్నిర్విషతా భవతి|| 70||
Adhikarana viShadUShitapAdapalakShaNa~jcikitsA ca (71) · Śloka 71
వికృతా భవతి ఛాయా పాదపే విషదూషితే| నిర్గంధమతిగంధం వా తత్పుష్పం హృచ్ఛిరోరుజం| కుర్యాత్ ఫలపలాశాది కండూపాకాతిసారకృత్| భూమిముద్దిశ్య యత్ప్రోక్తం తత్సర్వం తత్ర చేష్యతే||71||
विकृता भवति छाया पादपे विषदूषिते| निर्गन्धमतिगन्धं वा तत्पुष्पं हृच्छिरोरुजम्| कुर्यात् फलपलाशादि कण्डूपाकातिसारकृत्| भूमिमुद्दिश्य यत्प्रोक्तं तत्सर्वं तत्र चेष्यते||७१||
🔊 Audio coming soon
పాదపే వృక్షే విషదూషితే ఛాయా తత్పత్రాదీనాం కాంతిర్వికృతా స్వరూపాచ్చలితా భవతి| తస్య విషదూషితస్య వృక్షస్య పుష్పం నిర్గంధమతిగంధం వా భవతి| ఆఘ్రాతం హృది శిరసి చ రుజం కరోతి, తస్య చ ఫలపలాశాదికం కండ్వాదికృత్| పలాశం పత్రం| తత్ర చ సర్వం భూమిదోషోక్తం (సూ0-69) విధానం కార్యం|
Adhikarana aviditakanyAsparshe niShedhaH (72) · Śloka 72
న చ కన్యామవిదితాం సంస్పృశేదపరీక్షితాం| వివిధాంకుర్వతే యోగాంకుశలాః ఖలు మానవాః||72||
न च कन्यामविदितां संस्पृशेदपरीक्षिताम्| विविधान्कुर्वते योगान्कुशलाः खलु मानवाः||७२||
🔊 Audio coming soon
తత్ర చాభ్యమిత్రవ్రజేన కన్యామపరీక్షితామజ్ఞాతాం చ రాజా న స్పృశేత్| కిమర్థమత ఉచ్యతే-కుశలా అధ్యవసాయచ్ఛద్మవంతో మానవాః మారణాన్ వివిధాన్ ప్రయోగాన్ కుర్వతే|| 72||
Adhikarana viShakanyAsRuShTiH viShakanyAlakShaNa~jca (73) · Śloka 73
ఆజన్మవిషసంయోగాత్ కన్యా విషమయీ కృతా| స్పర్శోచ్ఛ్వాసాదిభిర్హంతి తస్యాస్త్వేతత్పరీక్షణం| తద్ధస్తకేశసంస్పర్శాన్ మ్లాయతే పుష్పపల్లవైః| శయ్యాయాం మత్కుణైర్వస్త్రే యూకాభిః స్నానవారిణి| జంతుభిర్మ్రియతే జ్ఞాత్వా తామేవం దూరతస్త్యజేత్||73||
आजन्मविषसंयोगात् कन्या विषमयी कृता| स्पर्शोच्छ्वासादिभिर्हन्ति तस्यास्त्वेतत्परीक्षणम्| तद्धस्तकेशसंस्पर्शान् म्लायते पुष्पपल्लवैः| शय्यायां मत्कुणैर्वस्त्रे यूकाभिः स्नानवारिणि| जन्तुभिर्म्रियते ज्ञात्वा तामेवं दूरतस्त्यजेत्||७३||
🔊 Audio coming soon
ఏవం స్థితేఽస్మిన్ ప్రసంగే కిముచ్యత ఇత్యుచ్యతే- ఆజన్మ జన్మప్రభృతి స్వల్పతరాభ్యాసేన విషసంయోగాద్విషమయీ కన్యా కృతా స్పర్శోచ్ఛ్వాసాదిభిః పురుషం హంతి మారయతి| తస్యాస్త్వేతత్పరీక్షణం| కిమిత్యాహ-తద్ధస్తేత్యాది| తయా హస్తస్పృష్టైః కేశస్పృష్టైశ్చ పుష్పైః పల్లవైశ్చ మ్లాయతే| సా చ యస్యాం శయ్యాయాం స్వపితి తత్ర చ మత్కుణైర్మ్రియతే ఇతి సంబంధః| వస్త్రే యూకాదిభిర్మ్రియతే తత్స్నానోదకే జంతుభిర్మక్షికాదిభిర్మ్రియతే| ఏవం తాం కన్యకాం జ్ఞాత్వా దూరతస్త్యజేత్|| 73||
Adhikarana rAj~jo nAdeyaM bhojanam (74) · Śloka 74
నాప్రోక్షితం నావిదితం భిషజా నానవేక్షితం| నాప్రాశితం చ సూదాద్యైః కించిదప్యాహరేన్నృపః||74||
नाप्रोक्षितं नाविदितं भिषजा नानवेक्षितम्| नाप्राशितं च सूदाद्यैः किञ्चिदप्याहरेन्नृपः||७४||
🔊 Audio coming soon
తథా నృపో రాజా మంత్రాగదవార్యాదిభిరప్రోక్షితం తథావిజ్ఞాతస్వరూపం భిషజా చాదృష్టం సూదాద్యైశ్చ పరిచారకైరప్రాశితం న కించిదప్యాహారమాహరేత్| సూదాదీనాం ప్రాశననియమో మిత్రబాంధవాదివ్యాపత్తిభయాత్ కదాచిన్న దదాతి విషమితి|| 74||
Adhikarana sarvArthasiddhAkhyama~jjanam (75) · Śloka 75
ధన్యం సర్వార్థసిద్ధాఖ్యం పాపరక్షోవిషాపహం| పరం చక్షుష్యమాయుష్యం శత్రుఘ్నం వక్ష్యతేఽంజనం| అథ శుక్లపక్షే పుణ్యేఽహని పుష్యపునర్వసుహస్తచిత్రామృగశిరఃశ్రవణరేవతీశతభిషక్ప్రాజాపత్యోత్తరాణామన్యతమేన నక్షత్రేణ యోగముపగతే భగవత్యౌషధిపతౌ ప్రశస్తే ముహూర్తే సింధుస్రోతఃసముత్థం స్నిగ్ధం సప్రభం గంధవర్ణచ్ఛదైర్నీలోత్పలాభమంజనమాహరేత్||75||
धन्यं सर्वार्थसिद्धाख्यं पापरक्षोविषापहम्| परं चक्षुष्यमायुष्यं शत्रुघ्नं वक्ष्यतेऽञ्जनम्| अथ शुक्लपक्षे पुण्येऽहनि पुष्यपुनर्वसुहस्तचित्रामृगशिरःश्रवणरेवतीशतभिषक्प्राजापत्योत्तराणामन्यतमेन नक्षत्रेण योगमुपगते भगवत्यौषधिपतौ प्रशस्ते मुहूर्ते सिन्धुस्रोतःसमुत्थं स्निग्धं सप्रभं गन्धवर्णच्छदैर्नीलोत्पलाभमञ्जनमाहरेत्||७५||
🔊 Audio coming soon
అతఃపరం సర్వార్థసిద్ధనామానమగదం వక్ష్యతే-అథేతి మంగలే| శుక్లపక్షే ద్వాదశీనవమ్యాదావహని పుష్పాదీనామన్యతమేన యోగం గతే చంద్రే ప్రశస్తే ముహూర్తే లగ్నే సింధుస్స్రోతఃసముత్థానాదియుక్తం సౌవీరాంజనం గృహ్ణీయాత్|| 75||
Adhikarana a~jjanaprajvAlanam (76) · Śloka 76
తస్యాష్టౌ భాగాః కనకరజతోదుంబరాణామేకైకో భాగః| తత్సర్వం మూషాయాం ప్రక్షిప్య బలిమంగలపూర్వకమగ్నిముపసమాధాయ ఖదిరకదరధవస్యందనానామన్యతమదారుభిర్గోమయైర్వా ప్రజ్వాలయేత్||76||
तस्याष्टौ भागाः कनकरजतोदुम्बराणामेकैको भागः| तत्सर्वं मूषायां प्रक्षिप्य बलिमंगलपूर्वकमग्निमुपसमाधाय खदिरकदरधवस्यन्दनानामन्यतमदारुभिर्गोमयैर्वा प्रज्वालयेत्||७६||
🔊 Audio coming soon
తస్యాష్టౌ భాగాస్తస్య చాష్టమేన భాగేన సమాని ప్రత్యేకం కనకాదీనీతి సర్వం పిష్ట్వా సమ్మిశ్ర్య మూషాయాం మయ్యాం నాడ్యాం ప్రక్షిప్య బల్యాదినాగ్నిం పూజయిత్వా ఖదిరాద్యంతమదారుణా శుష్కగోమయపిండైర్వా ప్రజ్వాలయేత్సహ మూషయా| తైజసానాం కనకాదీనామావర్తనభాండం మూషేత్యుచ్యతే|| 76||
Adhikarana a~jjananiShecanam (77) · Śloka 77
తతశ్చార్యావలోకితేశ్వరమార్యతారాం బ్రహ్మదక్షాశ్విరుద్రేంద్రాదిత్యసోమవరుణవైశ్వానరవాయువిష్ణుజనకభరద్వాజధన్వంతరిసుశ్రుతభవ్య-సుకన్యాస్కందశ్చ్యవనవైనతేయానన్యాంశ్చ యథావిధ్యుక్తదేవతాః సుమనోఽక్షతలాజస్వస్తికసంయావనిస్తుషయవసంస్కృతగుడఘృతమిశ్రపాయసైరర్చయిత్వా వృద్ధవైద్యబ్రాహ్మణాంశ్చ శుక్లవాససో మహతీభిర్దక్షిణాభిః పూజయిత్వా తస్మిన్నగ్నౌ తదంజనం ధ్మాతమావృత్య పృథక్ పృథక్ నిషేచయేత్||77||
ततश्चार्यावलोकितेश्वरमार्यतारां ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रादित्यसोमवरुणवैश्वानरवायुविष्णुजनकभरद्वाजधन्वन्तरिसुश्रुतभव्य-सुकन्यास्कन्दश्च्यवनवैनतेयानन्यांश्च यथाविध्युक्तदेवताः सुमनोऽक्षतलाजस्वस्तिकसंयावनिस्तुषयवसंस्कृतगुडघृतमिश्रपायसैरर्चयित्वा वृद्धवैद्यब्राह्मणांश्च शुक्लवाससो महतीभिर्दक्षिणाभिः पूजयित्वा तस्मिन्नग्नौ तदञ्जनं ध्मातमावृत्य पृथक् पृथक् निषेचयेत्||७७||
🔊 Audio coming soon
తతశ్చార్యావలోకితేశ్వరాదీన్ సుమనోక్షతాభిరర్చయిత్వా తథా వృద్ధవైద్యాన్ బ్రాహ్మణాంశ్చ శుక్లవాససస్తతో మహతీభిర్దక్షిణాభిర్హిరణ్యవరవారణాదిభిః పూజయిత్వా తస్మిన్ ఖదిరాద్యగ్నౌ ధ్మాతమావృత్య శస్త్రశలాకయోర్ధ్వమధశ్చ సమ్మిశ్ర్య తతోఽవతారితం గోమయస్వరసాదిభిర్యథాక్రమం పృథక్సించేత్|| 77||
Adhikarana niShecanadravyANi (78) · Śloka 78
గోశకృద్రసమూత్రఘృతదధిక్షౌద్రవసామజ్జతైలమద్యసర్వగంధాంబుశర్కరోదకేక్షురసేషు తథా హరీతక్యామలకబిభీతకకాశ్మర్యమృద్వీకాశ్రృంగాటకకశేరుకోత్పలనలినసౌగంధికమృణాలికాక్వాథేషు తథా లావకపింజలైణశశహరిణకులీరరసేషు తథా మధుకచందనకాలానుసార్యనలదపద్మకోశీరమంజిష్ఠానంతాగైరికకుంకుమోదకేషు||78||
गोशकृद्रसमूत्रघृतदधिक्षौद्रवसामज्जतैलमद्यसर्वगन्धाम्बुशर्करोदकेक्षुरसेषु तथा हरीतक्यामलकबिभीतककाश्मर्यमृद्वीकाश्रृङ्गाटककशेरुकोत्पलनलिनसौगन्धिकमृणालिकाक्वाथेषु तथा लावकपिञ्जलैणशशहरिणकुलीररसेषु तथा मधुकचन्दनकालानुसार्यनलदपद्मकोशीरमञ्जिष्ठानन्तागैरिककुङ्कुमोदकेषु||७८||
🔊 Audio coming soon
సుబోధం|| 78||
Adhikarana a~jjanasyAntarikShe~ambhasi sthApanam (79) · Śloka 79
తతః శుక్లే వాససి బద్ధ్వా ద్వాదశరాత్రమాంతరిక్షేఽంభసి వాసయేత్||79||
ततः शुक्ले वाससि बद्ध्वा द्वादशरात्रमान्तरिक्षेऽम्भसि वासयेत्||७९||
🔊 Audio coming soon
తతః కుంకుమోదకసేకే దత్తే శుక్లే పటే బద్ధ్వా ఆంతరిక్షే జలే ద్వాదశరాత్రమధివాసయేత్|| 79||
Adhikarana nADyAma~jjanasthApanam (80) · Śloka 80
తతశ్ఛాయాయాం విశోష్య స్ఫటికముక్తాప్రవాలకాలానుసార్యప్రతీవాపం పునరపి బలిమంగలపూర్వకమహతవాససా కన్యయాదృషది పేషయిత్వా సువర్ణరజతతామ్రశంఖశైలద్విరదరదనగవలశ్రృంగవైడూర్యస్ఫటికమేషభృంగ్యసనసారాన్యతమ--ఘటితాయామంజనికాయాం నిధాపయేత్||80||
ततश्छायायां विशोष्य स्फटिकमुक्ताप्रवालकालानुसार्यप्रतीवापं पुनरपि बलिमङ्गलपूर्वकमहतवाससा कन्ययादृषदि पेषयित्वा सुवर्णरजतताम्रशङ्खशैलद्विरदरदनगवलश्रृङ्गवैडूर्यस्फटिकमेषभृङ्ग्यसनसारान्यतम--घटितायामञ्जनिकायां निधापयेत्||८०||
🔊 Audio coming soon
తతశ్ఛాయాయాం శోషయిత్వా దత్తస్ఫటికాదిప్రతీవాపం పునరపి పూర్వోక్తేన బలిమంగలాదినా కన్యయాదృషది పేష్యం ప్రతీవాపం చూర్ణం| కింభూతయా కన్యయా? అహతాని శస్త్రాద్యపాటితాని వాసాంసి యస్యాః తథా తథైవ కన్యయా కర్తృభూతయా సువర్ణాద్యన్యతమరచితాయామంజననాడ్యాం వైద్యో నిధాపయేత్ స్థాపయేత్| గవలం మాహిషం శ్రృంగం|| 80||
Adhikarana a~jjanAbhisaMskaraNam (81) · Śloka 81
అథా పూర్వవత్పునరపి కృతస్వస్త్యయనం సావిత్రేణ కర్మణా సర్వవిద్ ద్విజన్మా విధివత్తదభిసంస్కుర్యాత్||81||
अथा पूर्ववत्पुनरपि कृतस्वस्त्ययनं सावित्रेण कर्मणा सर्वविद् द्विजन्मा विधिवत्तदभिसंस्कुर्यात्||८१||
🔊 Audio coming soon
అథాథర్వవేదవిదా బ్రాహ్మణేన సావిత్రేణ సౌరేణ మార్గేణ కృతస్వస్త్యయనం అభిసంస్కరణీయం|| 81||
Adhikarana vaidyagRuhAda~jjanasya rAjagRuhaM pratyAnayanam (1) · Śloka 1
తతో గజస్కంధమారోప్య పాండురచ్ఛత్రచామరబాలవ్యజనైరనుగతం తథా శంఖదుందుభిస్వరైర్ద్విజాతివరప్రయుక్తైశ్చ వేదవాదిమిశ్రైః పుణ్యాహఘోషైః కృతపుష్పోపహారం వైద్యగృహాన్నాయకగృహమనుప్రవేశయేత్|1|
ततो गजस्कन्धमारोप्य पाण्डुरच्छत्रचामरबालव्यजनैरनुगतं तथा शङ्खदुन्दुभिस्वरैर्द्विजातिवरप्रयुक्तैश्च वेदवादिमिश्रैः पुण्याहघोषैः कृतपुष्पोपहारं वैद्यगृहान्नायकगृहमनुप्रवेशयेत्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samantrakama~jjanadhAraNam (1) · Śloka 1
అనంతరం చ తేన విదేహాధిపోపదిష్టేన సర్వార్థేషు సిద్ధేనాంజనేన యథోక్తానామేవాంజనభాజనద్రవ్యాణామన్యతమయా శలాకయా గోబ్రాహ్మణపూజాపూర్వకం శుచిః సనియమో భూత్వా ధారణీమిమాం విద్యామధీయానః పూతః పూర్వమక్షి దక్షిణమంజయేత్||1||
अनन्तरं च तेन विदेहाधिपोपदिष्टेन सर्वार्थेषु सिद्धेनाञ्जनेन यथोक्तानामेवाञ्जनभाजनद्रव्याणामन्यतमया शलाकया गोब्राह्मणपूजापूर्वकं शुचिः सनियमो भूत्वा धारणीमिमां विद्यामधीयानः पूतः पूर्वमक्षि दक्षिणमञ्जयेत्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanadhAraNamantraH (2) · Śloka 2
అథ మంత్రః- నమఃశ్చక్షుఃపరిశోధనరాజాయ తథాగతాయార్హతే సమ్యక్సంబుద్ధాయ| తద్యథా ఔం చక్షుః ప్రజ్ఞాచక్షుర్జ్ఞానచక్షుర్విజ్ఞానచక్షుర్విశోధయ స్వాహా||2||
अथ मन्त्रः- नमःश्चक्षुःपरिशोधनराजाय तथागतायार्हते सम्यक्सम्बुद्धाय| तद्यथा औम् चक्षुः प्रज्ञाचक्षुर्ज्ञानचक्षुर्विज्ञानचक्षुर्विशोधय स्वाहा||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanamAhAtmyam (82) · Śloka 82
తతః పరం చ తామేవ ధారిణీమనుస్మరన్ సాయంప్రాతః ప్రత్యహమేతత్పరమం పవిత్రమారోగ్యకరమూర్జస్కరం సర్వవిషఘ్నమంజనమశ్విభ్యామింద్రస్య వృత్రవధాభ్యుద్యతస్య ప్రాక్ప్రకల్పితం| తస్మాదేతద్రాజ్ఞాం రాజమహామాత్రాణాం చ మహీం విజిగీషమాణానాం చ బ్రాహ్మణానాం చ వేదాధ్యయనమన్యద్వా మహచ్ఛాస్త్రమవగాహమానానాం ప్రసన్నమనా భిషక్ ప్రకల్పయేదితి||82||
ततः परं च तामेव धारिणीमनुस्मरन् सायम्प्रातः प्रत्यहमेतत्परमं पवित्रमारोग्यकरमूर्जस्करं सर्वविषघ्नमञ्जनमश्विभ्यामिन्द्रस्य वृत्रवधाभ्युद्यतस्य प्राक्प्रकल्पितम्| तस्मादेतद्राज्ञां राजमहामात्राणां च महीं विजिगीषमाणानां च ब्राह्मणानां च वेदाध्ययनमन्यद्वा महच्छास्त्रमवगाहमानानां प्रसन्नमना भिषक् प्रकल्पयेदिति||८२||
🔊 Audio coming soon
ధారిణీ విద్యా| రాజమాత్రా అన్యే విత్తసంపన్నాః|| 82||
Adhikarana bRuhaspatikRutayogavarNanapratij~jA (83) · Śloka 83
భవంతి చాత్ర శ్లోకా- అథ యోగాః ప్రవక్ష్యంతే బృహస్పతికృతాః శివాః| యాన్ సేవమానో నృపతిః శత్రుభ్యో నైతి వంచనాం||83||
भवन्ति चात्र श्लोका- अथ योगाः प्रवक्ष्यन्ते बृहस्पतिकृताः शिवाः| यान् सेवमानो नृपतिः शत्रुभ्यो नैति वञ्चनाम्||८३||
🔊 Audio coming soon
భవంతి చాత్రేతి సముచ్చయాయ తంత్రవాచోయుక్తిః| అథ బృహస్పతికృతాః యోగా వక్ష్యంతే| యాన్ యోగాన్ సేవమానో రాజా శత్రుభ్యః వంచనాం లాఘవం చ నైతి న ప్రాప్నోతి|| 83||
Adhikarana bilvAdiprokShaNaM viShaghnam (84) · Śloka 84
బిల్వాఢకీయవక్షారపాటలీబాహ్లికోషగుణాః| శ్రీపర్ణీ సల్లకీయుక్తా నిష్క్వాథః ప్రోక్షణః పరం| సవిషం ప్రోక్షితం తేన సద్యో భవతి నిర్విషం| యవసేంధనపానీయశస్త్రశయ్యాసనోదకం| కవచాభరణచ్ఛత్రబాలవ్యజనవేశ్మ చ||84||
बिल्वाढकीयवक्षारपाटलीबाह्लिकोषगुणाः| श्रीपर्णी सल्लकीयुक्ता निष्क्वाथः प्रोक्षणः परम्| सविषं प्रोक्षितं तेन सद्यो भवति निर्विषम्| यवसेन्धनपानीयशस्त्रशय्यासनोदकम्| कवचाभरणच्छत्रबालव्यजनवेश्म च||८४||
🔊 Audio coming soon
బిల్వాదీనాం క్వాథేన సవిషం యవసాదికం ప్రోక్షితం సద్యం ఏవ నిర్విషతాం యాతి| ఆఢకీ తువరీ| బాహ్లికం కుంకుమం| శ్రీపర్ణీ కాశ్మర్యం| సల్లక్యశ్వమూత్రీ|| 84||
Adhikarana shelvAdiprokShaNaM viShaghnam (85) · Śloka 85
శేలుపాటల్యతివిషాశిగ్రుగోపీపునర్నవం| సమంగావృషమూలావక్కపిత్థవృషశోణితం| సహదంతశఠం తద్వత్ప్రోక్షణం విషనాశనం||85||
शेलुपाटल्यतिविषाशिग्रुगोपीपुनर्नवम्| समङ्गावृषमूलावक्कपित्थवृषशोणितम्| सहदन्तशठं तद्वत्प्रोक्षणं विषनाशनम्||८५||
🔊 Audio coming soon
తథా శేల్వాదిప్రోక్షణం విషనాశనం| గోపీ శారివా| సమంగా మంజిష్ఠా| దంతశఠం కశైలం| తచ్చ జంబీరం| తద్వచ్చ నిష్క్వాథేనేత్యర్థః|| 85||
Adhikarana lAkShAdimaNiH viShaghnaH (86) · Śloka 86
లాక్షాప్రియంగుమంజిష్ఠాసమంగాఽలహరేణుకాః| యష్ట్యాహ్వమధుసంయుక్తాః బభ్రుపిత్తేన కల్కితాః| నిఖనేద్ గోవిషాణస్థాః సప్తరాత్రం మహీతలే| సంస్పుష్టం సవిషం తేన సద్యోభవతి నిర్విషం||86||
लाक्षाप्रियङ्गुमञ्जिष्ठासमङ्गाऽलहरेणुकाः| यष्ट्याह्वमधुसंयुक्ताः बभ्रुपित्तेन कल्किताः| निखनेद् गोविषाणस्थाः सप्तरात्रं महीतले| संस्पुष्टं सविषं तेन सद्योभवति निर्विषम्||८६||
🔊 Audio coming soon
లాక్షాదయో మాక్షికసంయుక్తాః నకులపిత్తేన చ కల్కితాః పిష్టా గోశృంగాంతస్థాః సప్తరాత్రం భూమౌ నిఖనేత్| తతః సప్తరాత్రాదుధృత్య మణిం గులికాం కృత్వా హేమ్నా సువర్ణేన వేష్టయేత్| తం చ మణిం హస్తేన ధారయేత్| తేన హస్తస్థితేన మణినా స్పృష్టం సర్వమేవ సవిషం నిర్విషతాం యాతి|| 86||
Adhikarana saumyAgadaH (87) · Śloka 87
మనోహ్వాఽలశమీపుష్పత్వఙ్నిశాశ్వేతసర్షపాః| కపిత్థకుష్ఠమంజిష్ఠాః పిత్తేన శ్లక్ష్ణకల్కితాః| శునో గోః కపిలాయాశ్చ సౌమ్యాఖ్యోఽయం వరోఽగదః| విషజిత్పరం కార్యో మణిరత్ర చ పూర్వవత్||87||
मनोह्वाऽलशमीपुष्पत्वङ्निशाश्वेतसर्षपाः| कपित्थकुष्ठमञ्जिष्ठाः पित्तेन श्लक्ष्णकल्किताः| शुनो गोः कपिलायाश्च सौम्याख्योऽयं वरोऽगदः| विषजित्परं कार्यो मणिरत्र च पूर्ववत्||८७||
🔊 Audio coming soon
మనోహ్వాదీని చ శునః పిత్తేన గోర్వా కపిలాయాః పిత్తేన శ్లక్ష్ణపిష్టాని సౌమ్యనామాగదః పూర్వయోగాదత్యర్థవిషనాశనః|| 87||
Adhikarana mUShikAjaruhAbandhanaM viShaghnam (88) · Śloka 88
మూషికాజరుహా వాఽపి హస్తబద్ధా విషాపహాః||88||
मूषिकाजरुहा वाऽपि हस्तबद्धा विषापहाः||८८||
🔊 Audio coming soon
మూషికానామౌషధిః| ద్రవంతీతి కేచిత్| అజరుహా ప్లక్షరుహా| విషభుక్తస్య హస్తబంధానాద్ విషనాశినీ|| 88||
Adhikarana hareNvAdimaNiH viShaghnaH (89) · Śloka 89
హరేణుమాంసీ మంజిష్ఠా రజనీ మధుకం మధు| అక్షత్వక్సురసం లాక్షా శ్వపిత్తం పూర్వవన్మణిః| వాదిత్రాణి పతాకాశ్చ పిష్టైరేభిశ్చ లేఖితాః| శ్రుత్వా దృష్ట్వా సమాఘ్రాయ సద్యో భవతి నిర్విషం||89||
हरेणुमांसी मञ्जिष्ठा रजनी मधुकं मधु| अक्षत्वक्सुरसं लाक्षा श्वपित्तं पूर्ववन्मणिः| वादित्राणि पताकाश्च पिष्टैरेभिश्च लेखिताः| श्रुत्वा दृष्ट्वा समाघ्राय सद्यो भवति निर्विषम्||८९||
🔊 Audio coming soon
హరేణ్వాదయశ్చ శ్వపిత్తపిష్టైః మణిః పూర్వవత్| ఏభిశ్చానంతరోక్తైరగదైర్వాదిత్రాణి పతాకా వైజయంత్యశ్చ యత్ప్రలిప్తం తచ్ఛబ్దేన తద్గంధేన తత్స్పర్శేన చ విషభుక్తో నిర్విషతాం యాతి|| 89||
Adhikarana tryUShaNAdiyogaH viShaghnaH (90) · Śloka 90
త్ర్యూషణం పంచలవణం మంజిష్ఠాం రజనాద్వయం| సూక్ష్మైలాం త్రివృతాం పత్రం విడంగానీంద్రవారుణీం| మధుకం చేతి సక్షౌద్రం గోవిషాణే నిధాపయేత్| తస్మాదుష్ణాంబునా మాత్రాం ప్రాగ్భక్తం వినియోజయేత్| విషం భుక్తం జరాం యాతి నిర్విషేఽపి న దోషకృత్||90||
त्र्यूषणं पञ्चलवणं मञ्जिष्ठां रजनाद्वयम्| सूक्ष्मैलां त्रिवृतां पत्रं विडङ्गानीन्द्रवारुणीम्| मधुकं चेति सक्षौद्रं गोविषाणे निधापयेत्| तस्मादुष्णाम्बुना मात्रां प्राग्भक्तं विनियोजयेत्| विषं भुक्तं जरां याति निर्विषेऽपि न दोषकृत्||९०||
🔊 Audio coming soon
త్ర్యూషణాదికం పిష్టం మాక్షికయుక్తం గోశృంగే స్థాపయేత్| తతో మాత్రాం స్తోకం భోజనాదౌ యోజయేత్| తత్సంస్కృతే కోష్ఠే విషం భుక్తం జరాం యాతి| ఇంద్రవారుణీ గవాక్షీ| నను స్వస్థస్య భోజనపూర్వం దత్తం తదను చ విషం న భుక్తమితి కదాచిద్దోషకోపాయ భవతీత్యాహ- నిర్విషేఽపి న దోషకృత్|| 90||
Adhikarana jatvAdidhUpaH viShaghnaH (91) · Śloka 91
జతుసర్జరసోశీరసర్షపాపత్రవాలకైః| సవేల్లారుష్కరపురైః కుసుమైరర్జునస్య చ| ధూపో వాసగృహే హంతి విషం స్థావరజంగమం| న తత్ర కీటాః సవిషా నోందురా న సరీసృపాః| న కృత్యాకార్మణాద్యాశ్చ ధూపోఽయం యత్ర దృశ్యతే||91||
जतुसर्जरसोशीरसर्षपापत्रवालकैः| सवेल्लारुष्करपुरैः कुसुमैरर्जुनस्य च| धूपो वासगृहे हन्ति विषं स्थावरजङ्गमम्| न तत्र कीटाः सविषा नोन्दुरा न सरीसृपाः| न कृत्याकार्मणाद्याश्च धूपोऽयं यत्र दृश्यते||९१||
🔊 Audio coming soon
జత్వాదిభిర్మిశ్రితైర్వాసగృహే ధూపః సవిషనాశనః, కీటాదీనాం కృత్యాదీనాం చోపనిపాతనౌ నాశనః|| 91||
Adhikarana shikhipicchAdidhUpaH viShaghnaH (92) · Śloka 92
శిఖిపిచ్ఛం బలాకాస్థి సర్షపాశ్చందనం ఘృతం| ధూపే విషఘ్నః శయనవసనాసనగేహగః||92||
शिखिपिच्छं बलाकास्थि सर्षपाश्चन्दनं घृतम्| धूपे विषघ्नः शयनवसनासनगेहगः||९२||
🔊 Audio coming soon
శిఖిపిచ్ఛాదికేన సఘృతేన శయనాదికేషు ధూపో విషనాశనః|| 92||
Adhikarana vishAlAdiyogaH snAnajale yojyaH (93) · Śloka 93
విశాలావ్యోషమంజిష్ఠాయష్టీలవణపంచకం| ద్వినిశాపత్రవేల్లైలాత్రివృచ్చూర్ణం సమాక్షికం| గోశ్రృంగే నిహితం యోజ్యం స్నానీయేఽంభసి భూపతేః| పూర్వోక్తం త్ర్యూషణాదించ స్నానీయేఽంభసి యోజయేత్||93||
विशालाव्योषमञ्जिष्ठायष्टीलवणपञ्चकम्| द्विनिशापत्रवेल्लैलात्रिवृच्चूर्णं समाक्षिकम्| गोश्रृङ्गे निहितं योज्यं स्नानीयेऽम्भसि भूपतेः| पूर्वोक्तं त्र्यूषणादिञ्च स्नानीयेऽम्भसि योजयेत्||९३||
🔊 Audio coming soon
తథా స్నానీయేఽంభసి విషనాశనాయ పూర్వోక్తం త్ర్యూషణాదికం యోజయేత్|| 93||
Adhikarana dhavAdikvAthashcandanAdikalkaH mUrvAdikvAthaH snAnAdijale prayojyaH (94) · Śloka 94
క్వాథో ధవార్కకుసుమశ్వేతాపామార్గసర్షపైః| సదధ్యాజ్యః కృతో యుక్తైః కతకానాకులీద్వయైః| కల్కో వా చందనక్షీరిపలాశద్రుమవల్కలైః| మూర్వైలావాలుసురసనాకులీతండులీయకైః| క్వాథః సర్వోదకార్యేషు కాకమాచీయుతైర్హితః||94||
क्वाथो धवार्ककुसुमश्वेतापामार्गसर्षपैः| सदध्याज्यः कृतो युक्तैः कतकानाकुलीद्वयैः| कल्को वा चन्दनक्षीरिपलाशद्रुमवल्कलैः| मूर्वैलावालुसुरसनाकुलीतण्डुलीयकैः| क्वाथः सर्वोदकार्येषु काकमाचीयुतैर्हितः||९४||
🔊 Audio coming soon
అథవా ధవాదిభిః కతకాదియుక్తైః కృతః క్వాథో దధిఘృతమిశ్రః స్నానీయేఽంభసి యోజ్యః చందనద్రుమవల్కలాదీనాం వా కల్కః స్నానాదిజలే యోజ్యః| ద్రుమశబ్దస్య చందనక్షీరిపలాశైః సంబంధః| ఏతేషాం వల్కలైస్త్వగ్భిరథవా సర్వేషూదకార్యేషు స్నానాదికేష్వేషాం చందనాదీనాం కాకమాచీసంయుక్తానాం క్వాథో విషనాశనః| నాకులీ సర్పాక్షీ| ఏలావాలుకం వాలుకం|| 94||
Adhikarana rocanAditilakAH viShaghnAH (95) · Śloka 95
రోచనాపత్రనైపాలీకుంకుమైస్తిలకాన్ బహూన్| విషైర్న బాధ్యతే స్యాచ్చ నారీనరనృపప్రియః||95||
रोचनापत्रनैपालीकुङ्कुमैस्तिलकान् बहून्| विषैर्न बाध्यते स्याच्च नारीनरनृपप्रियः||९५||
🔊 Audio coming soon
రోచనాదిభిర్లలాటాదిషు తిలకాన్ ధారయేత్| విషైర్న బాధ్యతే| నార్యాదీనాం చ ప్రియో భవతి| నైపాలీశబ్దేన మనఃశిలోచ్యతే|| 95||
Adhikarana haridrAdyuddhUlanacUrNAni viShaghnAni (96) · Śloka 96
చూర్ణైర్హరిద్రామంజిష్ఠాకిణిహీకణనింబజైః| దిగ్ధం నిర్విషతామేతి గాత్రమిత్యాహ గౌతమః||96||
चूर्णैर्हरिद्रामञ्जिष्ठाकिणिहीकणनिम्बजैः| दिग्धं निर्विषतामेति गात्रमित्याह गौतमः||९६||
🔊 Audio coming soon
సవిషం గాత్రం హరిద్రాదీనాం చూర్ణేన దిగ్ధం నిర్విషతామేతీత్యాహ- గౌతమః|| 96||
Adhikarana sa~jjIvanAdyagadAnAM prayoganirdeshaH vamanAdividhishca (97) · Śloka 97
నస్యపానాంజనాలేపైర్యుంజ్యాత్సంజీవనాత్మకాన్| అగదాన్విషభుక్తస్య తీక్ష్ణాని వమనాని చ| పిప్పలీమధుకక్షౌద్రశర్కరేక్షురసైః సహ| ద్వినిశాపత్రవేల్లైలాత్రివృచ్చూర్ణం సమాక్షికం| విరేచనం సిరామోక్షం ప్రాప్తం విస్రావణం యది||97||
नस्यपानाञ्जनालेपैर्युञ्ज्यात्सञ्जीवनात्मकान्| अगदान्विषभुक्तस्य तीक्ष्णानि वमनानि च| पिप्पलीमधुकक्षौद्रशर्करेक्षुरसैः सह| द्विनिशापत्रवेल्लैलात्रिवृच्चूर्णं समाक्षिकम्| विरेचनं सिरामोक्षं प्राप्तं विस्रावणं यदि||९७||
🔊 Audio coming soon
సంజీవనాదీంశ్చాగదాన్ విషప్రతిషేధే వక్ష్యమాణాన్నస్యాదిషు యోజయేత్| విషభుక్తస్య తీక్ష్ణాని వమనాని చ యోజయేత్| విషప్రతిషేధోక్తప్రకారేణ చ యది రక్తవిస్రావణావసరః తతః సిరామోక్షో విధేయః|| 97||
Adhikarana rAj~jaH hRudayAvaraNopadeshaH ajeyaghRutAmRutaghRutAdisevanopadeshashca (98) · Śloka 98
హృదయావరణం కార్యం ప్రాగేవామిత్రమధ్యతః| పిబేద్ ఘృతమజేయాఖ్యమమృతం వాప్యభుక్తవాన్| సర్పిః క్షౌద్రం దధిక్షీరమంతః శీతలం జలం||98||
हृदयावरणं कार्यं प्रागेवामित्रमध्यतः| पिबेद् घृतमजेयाख्यममृतं वाप्यभुक्तवान्| सर्पिः क्षौद्रं दधिक्षीरमन्तः शीतलं जलम्||९८||
🔊 Audio coming soon
శత్రుమధ్యస్థితాయ చ భూభృతే పూర్వమేవ హృదయరక్షణం కార్యం| తచ్చ విషప్రతిషేధే వక్ష్యతే| తథా చ శత్రుమధ్యే విషప్రతిషేధే వక్ష్యమాణమజేయం నామ ఘృతం భోజనపూర్వం పేయం| విషప్రతిషేధే అమృతం నామ ఘృతం భోజనపూర్వం దేయం భిషజా| అంతతః శీతలం జలం సర్పిరాద్యభావే శీతమపి జలం పేయమిత్యర్థః|| 98||
Adhikarana godhAdimAMsarasaprayogashca (99) · Śloka 99
సితామధుకపాలిందీ కల్కవన్మాంసమిష్యతే| గోధాహరిణబభ్రూణాం సకణాశుంఠిపార్షతం| సనాగరం సాతివిషం శిఖినః ససితోపలం| సుశీతాః సఘృతాశ్చైషాం యథాస్వం కల్పితా రసాః||99||
सितामधुकपालिन्दी कल्कवन्मांसमिष्यते| गोधाहरिणबभ्रूणां सकणाशुण्ठिपार्षतम्| सनागरं सातिविषं शिखिनः ससितोपलम्| सुशीताः सघृताश्चैषां यथास्वं कल्पिता रसाः||९९||
🔊 Audio coming soon
సితాదికల్కసంయుక్తం చ మాంసం విషనాశనాయేష్యతే| కస్య మాంసమాహ గోధాదీనాం| తథా పృషతస్య మాంసం శుంఠీపిప్పలీయుక్తం| తథా శిఖినో మయూరస్య మాంసం నాగరేణ వాతివిషయా వా శర్కరయా వా యుక్తం| ఏషాం చ గోధాదీనాం మాంసేన యథాస్వం యోగ్యసయోగ్యౌషధకల్పితాశ్చ రసాః|| 99||
Adhikarana tAmrarajaHprayogaH (100) · Śloka 100
విషపీతాయ దద్యాచ్చ శుద్ధాయోర్ధ్వమధస్తథా| సూక్ష్మం తామ్రరజః కాలే సక్షౌద్రం హృద్విశోధనం||100||
विषपीताय दद्याच्च शुद्धायोर्ध्वमधस्तथा| सूक्ष्मं ताम्ररजः काले सक्षौद्रं हृद्विशोधनम्||१००||
🔊 Audio coming soon
యేన చ విషం భుక్తం తస్య కృతవమనవిరేచనస్య కాలే తదవస్థాయోగ్యం సూక్ష్మం సుపిష్టం తామ్రచూర్ణం మాక్షికసంయుక్తం హృచ్ఛోధనాయ దాతవ్యం|| 100||
Adhikarana suvarNacUrNaprayogaH maulaviShavidhiprayogashca (101) · Śloka 101
శుద్ధే హృది తతః శాణం హేమచూర్ణస్య దాపయేత్| న సజ్జతే హేమపాంగే పద్మపత్రేఽంబువద్విషం| జాయతే విపులం చాయుర్గరేఽప్యేష విధిః స్మృతః||101||
शुद्धे हृदि ततः शाणं हेमचूर्णस्य दापयेत्| न सज्जते हेमपाङ्गे पद्मपत्रेऽम्बुवद्विषम्| जायते विपुलं चायुर्गरेऽप्येष विधिः स्मृतः||१०१||
🔊 Audio coming soon
ఏవం శుద్ధే హృది సువర్ణచూర్ణస్య చ మాత్రాం దాపయేత్| తేన కిం భవతీత్యాహ- హేమపస్య పురుషస్యాంగే శరీరే విషం న సజ్జతే న తిష్ఠతి| యథా పద్మపత్రేఽంబు న సజ్జతే| తస్య చ విపులమాయుర్జాయతే| ఏష చ మౌలవిషవిధిర్గరేఽపి విధేయః కరణీయః|| 101||
Adhikarana rAj~jaH garaviShAdibhyo rakShaNIyatvamArAdhyatva~jca (102) · Śloka 102
ఇత్థం గరవిషాదిభ్యో రక్షేద్వైద్యో నరేశ్వరం| స్యాదుచ్ఛేదస్తదుచ్ఛేదాత్ప్రజానాం సర్వకర్మణాం| ఆజ్ఞాధైర్యక్షమాత్యాగా మానుషత్వేఽయమానుషాః| యద్రాజ్ఞః కర్మభిస్తస్మాదారాధ్యోఽసావతీంద్రియైః||102||
इत्थं गरविषादिभ्यो रक्षेद्वैद्यो नरेश्वरम्| स्यादुच्छेदस्तदुच्छेदात्प्रजानां सर्वकर्मणाम्| आज्ञाधैर्यक्षमात्यागा मानुषत्वेऽयमानुषाः| यद्राज्ञः कर्मभिस्तस्मादाराध्योऽसावतीन्द्रियैः||१०२||
🔊 Audio coming soon
ఇత్థమనంతరోక్తేన రక్షణప్రకారేణ భిషగ్వైద్యో నరేశ్వరం విషగరాదిభ్యో రక్షేత్| యతస్తస్య నరేశ్వరస్య ఉచ్ఛేదే వినాశే ప్రజాసంబంధినాం సర్వకర్మణాముచ్ఛేదః| స చ రాజా భిషజాతీంద్రియైర్మానసైర్యత్నతః ప్రజ్ఞాదిభిః కర్మభిరారాధనీయః, యేన కుపితో దోషం న కరోతి| యతో రాజ్ఞో మానుషత్వేఽపి ఆజ్ఞాదయోఽమానుషా భవంతి| అన్యపురుషేభ్యః స ఏవ శక్త ఇత్యర్థః| అయమేవ తదారాధనోపాయ ఉచ్యతే|| 102||
Adhikarana rAj~jaH ArAdhanopAyAH (103) · Śloka 103
యత్ర సాక్షాన్నృపస్తత్ర విజ్ఞాతః ప్రవిశేద్భిషక్| న సమంతోఽప్యనుచితం యానస్థానాసనం భజేత్| ఉచితే పురతో రాజ్ఞస్తిష్ఠేద్వాక్యం చ నాక్షిపేత్| అహీనకాలం రాజార్థం స్వార్థం ప్రియహితైః సహ| దేశే కాలే పరార్థం చ వదేద్ ధర్మార్థసంహితం| నానుశిష్యాదపృచ్ఛంతం మహదేతద్ధి సాహసం| నాచరేదహితేనైనం మూలచ్ఛేదకరం హి తత్| అనుకూలం హితం వాచ్యమహితాద్వారయేన్మిథః| ఉదారైః సాంత్వయన్వాక్యైర్దోషశ్చేత్తదుపేక్షయా| తూష్ణీం వా ప్రతివాక్యే స్యాద్వర్జయేద్ ద్వేష్యసంకథాం| విపశ్చిదప్యచిత్తజ్ఞో బాలిశోఽపి తు భావవిత్| అతిప్రియోఽపి ద్వేష్యోఽపి యాత్యాశు విపరీతతాం| నివేద్య రాజ్ఞే కుర్వీత కార్యాణి సులఘూన్యపి| న యాయాన్న చిరం తిష్ఠేత్కోశస్థానావరోధయోః| స్వల్పేఽపి దర్శయేత్తుష్టిం లాభేఽనుద్ధతమానసః| మిథః కథనమన్యేన కౌలీనం ద్వంద్వవాదితాం| వస్త్రాది రాజ్ఞా సదృశం రాజలీలాం చ వర్జయేత్| దత్తం యత్తు నృపేణైవ తద్ధార్థం తుష్టివృద్ధయే| హసితవ్యే స్మితం కుర్యాత్ ప్రభోరేవానువృత్తితః| ఉచ్యమానేఽవలంబేత పరమర్మణి మూకతాం| స్వమర్మణి తు బాధిర్యం ధైర్యమాధుర్యసౌష్ఠవాన్| అత్యాయాసేన నాత్మానం కుర్యాదతిసముచ్ఛ్రితం| పాతో యథా హి దుఃఖాయ నోచ్ఛ్రాయః సుఖకృత్తథా||103||
यत्र साक्षान्नृपस्तत्र विज्ञातः प्रविशेद्भिषक्| न सम्म्तोऽप्यनुचितं यानस्थानासनं भजेत्| उचिते पुरतो राज्ञस्तिष्ठेद्वाक्यं च नाक्षिपेत्| अहीनकालं राजार्थं स्वार्थं प्रियहितैः सह| देशे काले परार्थं च वदेद् धर्मार्थसंहितम्| नानुशिष्यादपृच्छन्तं महदेतद्धि साहसम्| नाचरेदहितेनैनं मूलच्छेदकरं हि तत्| अनुकूलं हितं वाच्यमहिताद्वारयेन्मिथः| उदारैः सान्त्वयन्वाक्यैर्दोषश्चेत्तदुपेक्षया| तूष्णीं वा प्रतिवाक्ये स्याद्वर्जयेद् द्वेष्यसङ्कथाम्| विपश्चिदप्यचित्तज्ञो बालिशोऽपि तु भाववित्| अतिप्रियोऽपि द्वेष्योऽपि यात्याशु विपरीतताम्| निवेद्य राज्ञे कुर्वीत कार्याणि सुलघून्यपि| न यायान्न चिरं तिष्ठेत्कोशस्थानावरोधयोः| स्वल्पेऽपि दर्शयेत्तुष्टिं लाभेऽनुद्धतमानसः| मिथः कथनमन्येन कौलीनं द्वन्द्ववादिताम्| वस्त्रादि राज्ञा सदृशं राजलीलां च वर्जयेत्| दत्तं यत्तु नृपेणैव तद्धार्थं तुष्टिवृद्धये| हसितव्ये स्मितं कुर्यात् प्रभोरेवानुवृत्तितः| उच्यमानेऽवलम्बेत परमर्मणि मूकताम्| स्वमर्मणि तु बाधिर्यं धैर्यमाधुर्यसौष्ठवान्| अत्यायासेन नात्मानं कुर्यादतिसमुच्छ्रितम्| पातो यथा हि दुःखाय नोच्छ्रायः सुखकृत्तथा||१०३||
🔊 Audio coming soon
రాజగృహే యస్మిన్ ప్రదేశే సాక్షాద్రాజా స్థితః, తత్ర విజ్ఞాతో భిషక్ ప్రవిశేత్| ఆత్మానం ప్రథమం జ్ఞాపయిత్వా ప్రవిశేత్| తత్రైవ చేత్యర్థః| ప్రవిష్టశ్చ రాజ్ఞః సమ్మతోఽపి పూజితోఽపి అనుచితమధికం హీనం వాఽఽసనం న భజేత్| ఉచితే చాసనే రాజ్ఞః పురతః ఏవ తిష్ఠేత్| వాక్యం చ రాజ్ఞోక్తం సాధ్వసాధు వేతి నాక్షిపేత్| రాజార్థం చ వాక్యం యేన రాజ్ఞః ప్రయోజనం తదహీనకాలం కాలానతిక్రమేణ వదేత్| స్వార్థం తు వాక్యం రాజప్రియైరాత్మహితైశ్చ రాజపురుషైః సహ వదేత్| పరార్థం చ తదుచితే కాలే దేశే చ వదేత్| ధర్మార్థసహితమపృచ్ఛంతం చ రాజానం నానుశిష్యాత్ న శిక్షయేత్| ఏతద్ధి మహత్సాహసం| ఏనం చ రాజానమహితేనాచారేణ నోపచరేత్| తద్ధి రాజ్ఞోఽహితాచరణం మూలచ్ఛేదకరం సమూలనాశనమిత్యర్థః| రాజ్ఞశ్చ వాక్యమనుకూలం ప్రియం హితం చ| రాజానం చాత్మహితకార్యస్థం మిథ ఇతి రహః సాంత్వయన్నహితాద్వారయేత్| కేన సాంత్వయన్నిత్యాహ- ఉదారైర్మహార్హైర్వాక్యైః| ఏవం చ తదా వాచ్యం యదా తదుపేక్షయా దోష ఆశంక్యతే| అథ వారణపరే వాక్యే ఉక్తే యది రాజా తద్విరోధి వాక్యం దదాతి తదా తూష్ణీమేవ స్యాన్నాంగీకర్తవ్యం| తదుక్తం నాప్యనభిమతం ప్రసహ్య పునర్వక్తవ్యమితి| ద్వేష్యాం చ సంకథాం రాజ్ఞో వర్జయేత్| తథావిపశ్చిదపి పండితోఽపి రాజాదేరచిత్తజ్ఞ అతిప్రియోఽపి తస్యైవాచిత్తజ్ఞత్వేన శీఘ్రమేవ విపరీతత్వం ద్వేష్యతాం యాతి| తథా బాలిశోఽపి మూర్ఖోఽపి రాజాదేర్భావిచ్చిత్తజ్ఞః ద్వేష్యోఽపి శీఘ్రం విపరీతత్వమతిప్రియత్వం యాతీతి| తథా స్వల్పాన్యపి కార్యాణి రాజానమజ్ఞాపయిత్వా న కార్యాణి| తథా రాజ్ఞః కోషస్థానేఽవరోధే చాంతఃపురే అకారణం న యాయాత్| సకారణం గతోఽపి న చిరకాలం న బహుకాలం తత్ర తిష్ఠేత్| స్వల్పేఽపి లాభేఽనుద్ధతమానసః సన్ రాజ్ఞస్తుష్టిం దర్శయేత్| తథాన్యేన సహ పరస్పరాలాపం రాజవేశ్మని వర్జయేత్| తథాన్యేన సహ కౌలీనం జనవాదం చ కుర్యాత్ తథాన్యేన సహ ద్వంద్వవాదితాం విరోధవాదం వర్జయేత్| రాజలీలాం చాత్మనో వర్జయేత్| తథా వస్త్రాభరణవాహనాదికం రాజసదృశం వర్జయేత్| నృపేణ చ యదాత్మనైవ దత్తం వస్త్రాది తత్తుష్ట్యా ధారయేత్| రాజ్ఞానుజ్ఞాతం తద్దారాదిపరిచ్ఛదదత్తం న గృహ్ణీయాదిత్యేవశబ్దార్థః| హసితవ్యే వస్తుని రాజ్ఞః పురతః స్మితం ముఖవికాసరూపమీషద్ధసితం కార్యం| ప్రభోరేవానువృత్తితః తేనైతదుక్తం భవతి- యది ప్రభుర్హసతి తదైవ కార్యం (స్మితం), అథ న హసతి తత్ర మౌనమేవ| యావచ్చ హసతి తావదేవైవం కరణీయమితి| రాజ్ఞాన్యేన వా పరమర్మణ్యుచ్యమానే మూకతామవలంబేత| మూకో వాగ్విరహితః| స్వమర్మణి తూచ్యమానే బాధిర్యాదీన్ కుర్యాత్| ఏతావతా హి లోకో నాభిభవితుం శక్నోతి| అత్యాయాసేన చాత్మానముచ్ఛ్రితం బహుధనం పూజాదికయుక్తం న కుర్యాత్| యత్ర ఏవంవిధ ఉచ్ఛ్రాయే స్వల్పేనాపి ధిక్కారేణ శీఘ్రమేవ పాతః ఏతదుచ్యతే అత్యాయాసేనోచ్ఛ్రాయాత్ పాతో యథా దుఃఖకరో న తథా స ఉచ్ఛ్రాయః సుఖకరో భవతి|| 103||
Adhikarana rAjasevAyAH kaThinatvam (104) · Śloka 104
ఆసన్నసేవా నృపతేః క్రీడాశస్త్రాహిపావకైః| కౌశలేనాతిమహతా వినీతైః సా నిరుధ్యతే| ప్రాప్య దుష్ప్రాపమైశ్వర్యం బహుమానం చ భూపతేః| యథోపభుంజీత చిరం తథా స్యాదప్రమాదవాన్||104||
आसन्नसेवा नृपतेः क्रीडाशस्त्राहिपावकैः| कौशलेनातिमहता विनीतैः सा निरुध्यते| प्राप्य दुष्प्रापमैश्वर्यं बहुमानं च भूपतेः| यथोपभुञ्जीत चिरं तथा स्यादप्रमादवान्||१०४||
🔊 Audio coming soon
నృపతే రాజ్ఞః సేవాసన్నత్వేన నైకట్యేన శస్త్రాదినా చ క్రీడాసదృశమపాయబాహుల్యాత్| సా చాసన్నసేవా వినీతైః పురుషైరతిమహతా సేవాకుశలత్వేన నిర్వాహ్యతే| న తు యథాసుఖం| తథా భూపతే రాజ్ఞః సకాశాద్ దుష్ప్రాపమైశ్వర్యం బహుమానం చ ప్రాప్య న తథా ప్రమాదినా భవితవ్యం, యథా తదైశ్వర్యం బహుమానం చ చిరముపయోక్తుం శక్యతే|| 104||
Adhikarana rAj~jaH shayyAbhimantraNam (105) · Śloka 105
విదధ్యాత్పరితః శయ్యాం రక్షామంత్రాభిమంత్రితాం||105||
विदध्यात्परितः शय्यां रक्षामन्त्राभिमन्त्रिताम्||१०५||
🔊 Audio coming soon
తస్య చ రాజ్ఞో భిషగ్యథోచితే కాలే శయ్యాం విదధ్యాత్| కింభూతాం? పరితః సమంతాద్రక్షామంత్రైరభిమంత్రితాం|| 105||
Adhikarana rAj~jaH svastyayanam (106) · Śloka 106
రాత్రౌ సిద్ధార్థకాన్ భూతిమక్షతైరన్వితాం శుచిం| రక్షాశక్తిం తథోచ్ఛీర్షే సయవాంకురయావకాం| సదూర్వం పూర్ణకలశం సపుష్పఫలపల్లవం| ఉపహారం చ సంధ్యాయాం భుక్త్వా చాంతే నిశాసు చ| ఏతత్స్వస్త్యయనం కర్మ కర్తవ్యం శుచినా శుచేః| ఆయుష్యం పౌష్టికం భూతవిషకార్మణపాప్మజిత్||106||
रात्रौ सिद्धार्थकान् भूतिमक्षतैरन्वितां शुचिम्| रक्षाशक्तिं तथोच्छीर्षे सयवाङ्कुरयावकाम्| सदूर्वं पूर्णकलशं सपुष्पफलपल्लवम्| उपहारं च सन्ध्यायां भुक्त्वा चान्ते निशासु च| एतत्स्वस्त्ययनं कर्म कर्तव्यं शुचिना शुचेः| आयुष्यं पौष्टिकं भूतविषकार्मणपाप्मजित्||१०६||
🔊 Audio coming soon
రాత్రౌ చ సిద్ధార్థకాన్ రక్షామంత్రాభిమంత్రితాన్ విదధ్యాత్| భూతిం చ భస్మరక్షామంత్రాభిమంత్రితాం విదధ్యాత్| కింభూతాం? అక్షతైర్యవైరన్వితాం| శుచిం చ| తథోచ్ఛీర్షకే శయ్యాయాః పూర్వభాగే రక్షాశక్తిం రక్షార్థాం దేవీం విశేషప్రతియాతనాం చిత్రాదికృతాం విదధ్యాత్| యవాంకురైర్యావకేనాలక్తకేన సహితం దూర్వయా శాడ్వలేన సంయుక్తం నానావిధైః పుష్పైః ఫలైశ్చ సంయుక్తముదకపూర్ణం కలశముచ్ఛీర్షకే విదధ్యాత్| సంధ్యాయాం చోపహారముచ్ఛీర్షం విదధ్యాత్| ఏతచ్చ స్వస్త్యయనం కర్మ శుచినా భిషజా శుచేర్భూభృతో భూపతేః కర్తవ్యం| న కేవలం రాత్ర్యారంభే కార్యం యావత్ భుక్త్వా చ కార్యం| నిశాంతే చ కార్యం| ఆయుషో హితం పౌష్టికమృద్ధికరం భూతాదినాశనం చ, కార్మణం వశీకరణాద్యర్థం మంత్రాది|| 106||
Adhikarana viShasAdhanaprakaraNopasaMhAraH (107) · Śloka 107
సంక్షేప ఏష విషపాలనసాధనాయ ప్రోక్తస్తు విస్తరవిధిః పునరుత్తరే తు| ఆలోచ్య సమ్యగఖిలం మతిపూర్వకారీ యుంజీత తం పరివికల్ప్య వికారచిహ్నం||107||
संक्षेप एष विषपालनसाधनाय प्रोक्तस्तु विस्तरविधिः पुनरुत्तरे तु| आलोच्य सम्यगखिलं मतिपूर्वकारी युञ्जीत तं परिविकल्प्य विकारचिह्नम्||१०७||
🔊 Audio coming soon
ఏషోఽస్మిన్నధ్యాయే విషపాలనాయ విషరక్షణాయ తథా తదుద్భవానాం వ్యాధీనాంచ సాధనాయ చికిత్సార్థం సంక్షేపః ప్రోక్తః| విస్తరవిధిస్తు పునరుత్తరస్థానే వక్ష్యతే| ఇత్యేతదఖిలమశేషం బుద్ధ్యా ఆలోచ్య వికల్ప్య సమ్యక్ మతిపూర్వకారీ, న తు యత్కించనకారీ వికారలక్షణం పరికల్ప్య తం విషపాలనసాధనవిధిం యుంజీత|| 107||
Adhikarana viShAdirakShaNopAyAnusAraNaphalam (8) · Śloka 8
ఇతి విషగరరక్షో రక్షణాయోపదేశం భజతి నరపతిర్యో నిత్యమేవాప్రమత్తః| నిజపరరిపువృందైరప్రధృష్యో మహాత్మా జనయతి జనతాయాః క్షేమయోగౌ చిరాయ||108|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే అన్నరక్షావిధిర్నామాష్టమోఽధ్యాయః||8||
इति विषगररक्षो रक्षणायोपदेशं भजति नरपतिर्यो नित्यमेवाप्रमत्तः| निजपररिपुवृन्दैरप्रधृष्यो महात्मा जनयति जनतायाः क्षेमयोगौ चिराय||१०८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने अन्नरक्षाविधिर्नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon
ఇత్యనేన ప్రకారేణ విషరక్షణాయ గరరక్షణాయ రక్షోరక్షణాయ భూతరక్షణాయ యో నరపతిరప్రమత్తః సన్నుపదేశం భజతి సేవతే, స నరపతిర్నిజై రిపువృందైః సహజైః కామాదిభిః శత్రుభిః పరాణాం సంవరణదేశాదీనాం రిపూణాం వృందైరప్రధృష్యో దురభిభవః సన్ మహాత్మా జనతాయాః ప్రజాయాః సంబంధినౌ యోగక్షేమౌ చిరాయ బహుకాలం జనయతి జనతాయా యోగక్షేమౌ సంపాదయతీత్యర్థః|| 108|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయాం అష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం సూత్రస్థానే అష్టమోఽధ్యాయః||8||