Adhikarana athAnnarakShAvidhirnAmAShTamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతోఽన్నరక్షావిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातोऽन्नरक्षाविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annapAnadUShaNahetavaH (2) · Śloka 2
ఈశ్వరాణాం వసుమతాం విశేషేణ తు భూభుజాం ప్రాయేణ మిత్రేభ్యోఽప్యమిత్రా భూయాంసో భవంతి| తతస్తత్ప్రయుక్తాః సమాసన్నవర్తినోఽన్నపానాదిషు విషం ప్రయచ్ఛంతి| స్త్రియశ్చ తత్ప్రణిధిప్రయుక్తాః సౌభాగ్యలోభేన||2||
ईश्वराणां वसुमतां विशेषेण तु भूभुजां प्रायेण मित्रेभ्योऽप्यमित्रा भूयांसो भवन्ति| ततस्तत्प्रयुक्ताः समासन्नवर्तिनोऽन्नपानादिषु विषं प्रयच्छन्ति| स्त्रियश्च तत्प्रणिधिप्रयुक्ताः सौभाग्यलोभेन||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANAcAryalakShaNAni (3) · Śloka 3
తస్మాద్రాజా కులీనం స్నిగ్ధమాప్తమాస్తికమార్యమార్యపరిగ్రహం దక్షం దక్షిణం నిభృతం శుచిమనుద్ధతమనలసమవ్యసనినమనహంకృతమకోపనమసాహసికం వాక్యార్థావబోధకుశలం నిష్ణాతమష్టాంగే యథామ్నాయమాయుర్వేదే సువిహితయోగక్షేమం సన్నిహితాగదాదియోగం సాత్మ్యజ్ఞం చ ప్రాణాచార్యం పరిగృహ్ణీయాత్||3||
तस्माद्राजा कुलीनं स्निग्धमाप्तमास्तिकमार्यमार्यपरिग्रहं दक्षं दक्षिणं निभृतं शुचिमनुद्धतमनलसमव्यसनिनमनहंकृतमकोपनमसाहसिकं वाक्यार्थावबोधकुशलं निष्णातमष्टाङ्गे यथाम्नायमायुर्वेदे सुविहितयोगक्षेमं सन्निहितागदादियोगं सात्म्यज्ञं च प्राणाचार्यं परिगृह्णीयात्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjA vaidyAyatto bhavet (4) · Śloka 4
తమర్థమానాభ్యాం యథాకాలం గురుమివ శిష్యః, పితరమివ పుత్రః పూజయేత్| ప్రతికూలమపి తద్వచః సాంప్రతం మతమితి ప్రతిమన్యేత| న హి భద్రోఽపి గజపతిర్నిరంకుశః శ్లాఘనీయో జనస్య తస్మాత్తదాయత్తమాహారవిహారం ప్రతి చాత్మానం కుర్యాత్||4||
तमर्थमानाभ्यां यथाकालं गुरुमिव शिष्यः, पितरमिव पुत्रः पूजयेत्| प्रतिकूलमपि तद्वचः साम्प्रतं मतमिति प्रतिमन्येत| न हि भद्रोऽपि गजपतिर्निरङ्कुशः श्लाघनीयो जनस्य तस्मात्तदायत्तमाहारविहारं प्रति चात्मानं कुर्यात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra hetuH (5) · Śloka 5
ఉపాత్తమపి ఖలు జీవితముపాయబలేన స్వయమధితిష్ఠతి||5||
उपात्तमपि खलु जीवितमुपायबलेन स्वयमधितिष्ठति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjA rAjagRuhAsanne prANAcAryaM niveshayet (6) · Śloka 6
అపి చ బహుపరిగ్రహా నరపతయః| సంతి చాశుకారిణః శూలసంన్యాసాదయః| ప్రతిక్షణం ప్రత్యవేక్షణీయావస్థాశ్చ రోగిణో విశేషేణ రాజానః| తే హి ప్రమాదపరిగతా దుఃఖాసహిష్ణవశ్చ స్వయమప్యపథ్యరుచయః సన్నిహితాహితప్రియవచనప్రాయపరిచారకాశ్చ తస్మాద్భిషజో రాజా రాజగృహాసన్నే నివేశనం కారయేత్| తథాహి సర్వోపకరణేషు నృపతి శరీరోపయోగిష్వపరోక్షవృత్తిర్భవతి||6||
अपि च बहुपरिग्रहा नरपतयः| सन्ति चाशुकारिणः शूलसंन्यासादयः| प्रतिक्षणं प्रत्यवेक्षणीयावस्थाश्च रोगिणो विशेषेण राजानः| ते हि प्रमादपरिगता दुःखासहिष्णवश्च स्वयमप्यपथ्यरुचयः सन्निहिताहितप्रियवचनप्रायपरिचारकाश्च तस्माद्भिषजो राजा राजगृहासन्ने निवेशनं कारयेत्| तथाहि सर्वोपकरणेषु नृपति शरीरोपयोगिष्वपरोक्षवृत्तिर्भवति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjAnaM bhiShak svayamannaM bhojayet (7) · Śloka 7
స సమ్యక్సంపన్నమన్నం సుపరీక్షితం విశుద్ధమగ్న్యాదిషు ప్రాగుపనీతం శిఖినా దృష్టమభిప్రోక్షితం ప్రోక్షణైః పురఃస్థితో రాజానం హస్తబద్ధౌషధిరత్నం భోజయేత్||7||
स सम्यक्सम्पन्नमन्नं सुपरीक्षितं विशुद्धमग्न्यादिषु प्रागुपनीतं शिखिना दृष्टमभिप्रोक्षितं प्रोक्षणैः पुरःस्थितो राजानं हस्तबद्धौषधिरत्नं भोजयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjabhojane~agadapraliptadundubhivAdanam (8) · Śloka 8
భుంజానస్య చాస్య దుందుభీనగదప్రలిప్తాన్ వాదయేత్||8||
भुञ्जानस्य चास्य दुन्दुभीनगदप्रलिप्तान् वादयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnalakShaNam (9) · Śloka 9
తత్ర సవిషమన్నం స్రావ్యమాణమవిస్రావ్యం భవతి, చిరేణ పచ్యతే, పక్వం చ సద్యః పర్యుషితమివ నిరూష్మ స్తబ్ధం చ జాయతే,యథాస్వం వర్ణగంధరసైర్వ్యాపద్యతే, ప్రక్లిద్యతే, చంద్రకాచితం చ భవతి||9||
तत्र सविषमन्नम् स्राव्यमाणमविस्राव्यं भवति, चिरेण पच्यते, पक्वं च सद्यः पर्युषितमिव निरूष्म स्तब्धं च जायते,यथास्वं वर्णगन्धरसैर्व्यापद्यते, प्रक्लिद्यते, चन्द्रकाचितं च भवति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShaduShTavya~jjanalakShaNam (10) · Śloka 10
వ్యంజనానామాశు శుష్కత్వం భవతి క్వాథః| ధ్యామతా శ్యామతా హీనాతిరిక్తవికృతానాం చాత్రచ్ఛాయానాం దర్శనమదర్శనమేవ వా, ఫేనపటలసీమంతోర్ధ్వవివిధరాజితంతుబుద్బుధప్రాదుర్భావో, విశేషేణ లవణోల్బణేష ఫేనమాలా||10||
व्यञ्जनानामाशु शुष्कत्वं भवति क्वाथः| ध्यामता श्यामता हीनातिरिक्तविकृतानां चात्रच्छायानां दर्शनमदर्शनमेव वा, फेनपटलसीमन्तोर्ध्वविविधराजितन्तुबुद्बुधप्रादुर्भावो, विशेषेण लवणोल्बणेष फेनमाला||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShamAMsarasAdilakShaNam (11) · Śloka 11
రసస్య మధ్యే నీలా రాజిః, పయసస్తామ్రా, మద్యతోయయోః కాలీ, దధ్నః శ్యావా, తక్రస్య నీలపీతా, మస్తునః కపోతాభా, ధాన్యామ్లస్య కృష్ణా, ద్రవౌషధస్య కపిలా, ఘృతస్య కపిలాభా, క్షౌద్రస్య హరితా, తైలస్యారుణా, వసాగంధశ్చ||11||
रसस्य मध्ये नीला राजिः, पयसस्ताम्रा, मद्यतोययोः काली, दध्नः श्यावा, तक्रस्य नीलपीता, मस्तुनः कपोताभा, धान्याम्लस्य कृष्णा, द्रवौषधस्य कपिला, घृतस्य कपिलाभा, क्षौद्रस्य हरिता, तैलस्यारुणा, वसागन्धश्च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadUShitaphalalakShaNam (12) · Śloka 12
ఫలానామామానాం పాకః, పక్వానాం ప్రకోథః||12||
फलानामामानां पाकः, पक्वानां प्रकोथः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadUShitadravyalakShaNam (13) · Śloka 13
ద్రవ్యాణామార్ద్రాణాం సహసా మ్లానత్వముత్పక్వభావః, శుష్కాణాం శ్యావతా వైవర్ణ్యం వా, కఠినానాం మృదుతా, మృదూనాం కఠినత్వం||13||
द्रव्याणामार्द्राणां सहसा म्लानत्वमुत्पक्वभावः, शुष्काणां श्यावता वैवर्ण्यं वा, कठिनानां मृदुता, मृदूनां कठिनत्वम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadUShitamAlyalakShaNam (14) · Śloka 14
మాల్యస్య మ్లానతా గంధనాశః స్ఫుటితాగ్రత్వం||14||
माल्यस्य म्लानता गन्धनाशः स्फुटिताग्रत्वम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAstaraprAvaraNalakShaNam (15) · Śloka 15
ఆస్తరణప్రావరణానాం ధ్యామమండలతా తంతురోమపక్ష్మశాతనం చ||15||
आस्तरणप्रावरणानां ध्याममण्डलता तन्तुरोमपक्ष्मशातनं च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShaduShTAnAM lohamaNimayAnAM bhAjanAdInAM lakShaNam (16) · Śloka 16
లోహమణిమయానాం పంకమలోపదేహః, స్నేహరాగగౌరవప్రభావర్ణస్పర్శనాశశ్చ||16||
लोहमणिमयानां पङ्कमलोपदेहः, स्नेहरागगौरवप्रभावर्णस्पर्शनाशश्च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadAturlakShaNam (17) · Śloka 17
విషదస్తు స్వదోషశంకయా త్రస్తో, భీతః, స్వేదవేపథుమాన్, శుష్కశ్యావవక్త్రః, సమంతాత్సోద్వేగం విలక్షోఽభివీక్షతే, యత్ర చానేన విషం ప్రయుక్తం తద్విశేషేణ| తథా స్రస్తోత్తరీయః స్తంభకుడ్యాదిభిరాత్మానమంతర్ధత్తే| స్ఖలితగతిర్దీనో లజ్జావానస్థానహాసీ పృష్టోఽప్యసంబంధముత్తరం దదాతి, నైవ వా| వివక్షుర్ముహ్యతి, అంగులీః స్ఫోటయతి, గ్రీవామాలభతే, శిరః కండూయతి, ఓష్ఠౌ పరిలేఢ్కి, జృంభతే, భువం విలిఖతి, క్రియాసు త్వరతే, విపరీతమాచరతి, స్వభూమౌ చ నావతిష్ఠతే||17||
विषदस्तु स्वदोषशङ्कया त्रस्तो, भीतः, स्वेदवेपथुमान्, शुष्कश्याववक्त्रः, समन्तात्सोद्वेगं विलक्षोऽभिवीक्षते, यत्र चानेन विषं प्रयुक्तं तद्विशेषेण| तथा स्रस्तोत्तरीयः स्तम्भकुड्यादिभिरात्मानमन्तर्धत्ते| स्खलितगतिर्दीनो लज्जावानस्थानहासी पृष्टोऽप्यसम्बन्धमुत्तरं ददाति, नैव वा| विवक्षुर्मुह्यति, अङ्गुलीः स्फोटयति, ग्रीवामालभते, शिरः कण्डूयति, ओष्ठौ परिलेढ्कि, जृम्भते, भुवं विलिखति, क्रियासु त्वरते, विपरीतमाचरति, स्वभूमौ च नावतिष्ठते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnasya vanhyAdiShvapi parIkShAyAM hetuH (18) · Śloka 18
నృపాజ్ఞాత్వరయాపి కేచిదపరాధాంతరాద్వాఽనవస్థితసత్వాః సమాచరంత్యేవం| తస్మాదగ్న్యాదిష్వపి పరీక్షేత||18||
नृपाज्ञात्वरयापि केचिदपराधान्तराद्वाऽनवस्थितसत्वाः समाचरन्त्येवम्| तस्मादग्न्यादिष्वपि परीक्षेत||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnaprakShepe vahneH sthitiH (19) · Śloka 19
వహ్నిస్తు సవిషమన్నం ప్రాప్యైకావర్తో రూక్షమందార్చిరింద్రాయుధవదనేకవర్ణజ్వాలో భృశం చటచటాయతే||19||
वह्निस्तु सविषमन्नं प्राप्यैकावर्तो रूक्षमन्दार्चिरिन्द्रायुधवदनेकवर्णज्वालो भृशं चटचटायते||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnaprakShepe dhUmasya varNanam (20) · Śloka 20
కుణపగంధీ ధూమశ్చాస్య మూర్చ్ఛాప్రసేకరోమహర్షశిరోవేదనాపీనసదృష్ట్యాకులతాం జనయతి||20||
कुणपगन्धी धूमश्चास्य मूर्च्छाप्रसेकरोमहर्षशिरोवेदनापीनसदृष्ट्याकुलतां जनयति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnadhUmajeShu vikAreShu cikitsA (21) · Śloka 21
తత్ర నలదకుష్ఠలామజ్జకైః క్షౌద్రద్రుతైర్నస్యమంజనం చ కుర్యాత్| ధూమమేవ వాపామార్గవిడంగబలాద్వయచిత్రకమేషశృంగిపుష్పసుమనఃక్షారకద్రాక్షాఘృతగుడకృతం పిబేత్||21||
तत्र नलदकुष्ठलामज्जकैः क्षौद्रद्रुतैर्नस्यमञ्जनं च कुर्यात्| धूममेव वापामार्गविडङ्गबलाद्वयचित्रकमेषशृङ्गिपुष्पसुमनःक्षारकद्राक्षाघृतगुडकृतं पिबेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShyAdibhiH saviShAnnaparIkShaNam (22) · Śloka 22
స్నేహలవణయోగాదపి చాగ్నిరిత్థం స్యాత్| అతో వయోభిః పరీక్షేత| తత్ర విషజుష్టాహారాభ్యవహారాత్కాకాః క్షామస్వరా భవంతి| మక్షికాః సవిషాన్నే ననిలీయంతే| నిలీనాశ్చ వ్యాపద్యంతే| దృష్ట ఏవ చాస్మింస్తు చకోరస్యాక్షిణీ విరజ్యేతే| కోకిలస్య స్వరో వికృతిమేతి| హంసస్యగతిః స్ఖలతి| కూజతి భృంగరాజః| మాద్యతి క్రౌంచః| విరౌతి కృకవాకుః| విక్రోశతి శుకః శారికా చ| ఛర్దయతి చామీకరః| అన్యతో యాతి కారండవః| ంRరియతే జీవజ్జీవకో గ్లాయతి వా హృష్టరోమా భవతి నకులః| శకృద్విసర్జతి వానరః| రోదితి పృషతః| హృష్యతి మయూరః| దర్శనాదేవ చాస్య విషం మందతాముపైతి||22||
स्नेहलवणयोगादपि चाग्निरित्थं स्यात्| अतो वयोभिः परीक्षेत| तत्र विषजुष्टाहाराभ्यवहारात्काकाः क्षामस्वरा भवन्ति| मक्षिकाः सविषान्ने ननिलीयन्ते| निलीनाश्च व्यापद्यन्ते| दृष्ट एव चास्मिंस्तु चकोरस्याक्षिणी विरज्येते| कोकिलस्य स्वरो विकृतिमेति| हंसस्यगतिः स्खलति| कूजति भृङ्गराजः| माद्यति क्रौञ्चः| विरौति कृकवाकुः| विक्रोशति शुकः शारिका च| छर्दयति चामीकरः| अन्यतो याति कारण्डवः| म्ऱ्रियते जीवज्जीवको ग्लायति वा हृष्टरोमा भवति नकुलः| शकृद्विसर्जति वानरः| रोदिति पृषतः| हृष्यति मयूरः| दर्शनादेव चास्य विषं मन्दतामुपैति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnoShmalakShaNam (23) · Śloka 23
విషదూషితస్య పునరాహారస్యోష్మా మయూరకంఠాభోఽభ్యుదేతి| తద్బాష్పేణాపి ధూమవన్మూర్చ్ఛాదయః| తేషాం తద్వదేవ సాధనం||23||
विषदूषितस्य पुनराहारस्योष्मा मयूरकण्ठाभोऽभ्युदेति| तद्बाष्पेणापि धूमवन्मूर्च्छादयः| तेषां तद्वदेव साधनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnasparshe vikArAstaccikitsA ca (24) · Śloka 24
హస్తేన స్పృష్టమన్నం విషవద్దాహశోఫస్వాపనఖశాతాన్ కరోతి| తస్య శ్యామేంద్రగోపసోమోత్పలైర్లేపః||24||
हस्तेन स्पृष्टमन्नं विषवद्दाहशोफस्वापनखशातान् करोति| तस्य श्यामेन्द्रगोपसोमोत्पलैर्लेपः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnAbhyavahAre lakShaNAni tatra cikitsAtideshaH (25) · Śloka 25
అభ్యవహ్రియమాణం త్వోష్ఠచిమిచిమాంతర్వక్త్రదాహజిహ్వామూలగౌరవహనుస్తంభదంతహర్షలాలాః కరోతి రసాపరిజ్ఞానం చ| తత్ర ధూమోక్తం దంతకాష్ఠోక్తం చ కర్మ||25||
अभ्यवह्रियमाणं त्वोष्ठचिमिचिमान्तर्वक्त्रदाहजिह्वामूलगौरवहनुस्तम्भदन्तहर्षलालाः करोति रसापरिज्ञानं च| तत्र धूमोक्तं दन्तकाष्ठोक्तं च कर्म||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAshayagataviShalakShaNam (26) · Śloka 26
ఆమాశయగతం స్వేదమదమూర్చ్ఛాచ్ఛర్దివైవర్ణ్యాధ్మానరోమహర్షదాహారుచిదృష్టిహృదయోపరోధాన్ బిందుభిశ్చాచయమంగానాం కరోతి||26||
आमाशयगतं स्वेदमदमूर्च्छाच्छर्दिवैवर्ण्याध्मानरोमहर्षदाहारुचिदृष्टिहृदयोपरोधान् बिन्दुभिश्चाचयमङ्गानां करोति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAshayagataviShacikitsA (27) · Śloka 27
తత్ర మదనఫలాలాబుబింబీకోశాతకీఫలైర్దధిమధుయుక్తమాశు వమనం దద్యాత్, నిష్పావాంబుభిర్వా| తతః స్నిగ్ధశరీరం విరేచయేత్||27||
तत्र मदनफलालाबुबिम्बीकोशातकीफलैर्दधिमधुयुक्तमाशु वमनं दद्यात्, निष्पावाम्बुभिर्वा| ततः स्निग्धशरीरं विरेचयेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viriktasya jIvano nAmAgadasya pAnam (28) · Śloka 28
త్రిఫలాత్రికటునాగపుష్పమధుకబర్హిణపర్ణీబృహతీద్వయచూర్ణం సింహవ్యాఘ్రవృకతరక్షుద్వీపిమార్జారసృగాలమృగగోధానామన్యతమపిత్తరససంయుక్తం సక్షౌద్రం పానమేవ జీవనో నామాగదః పరం సర్వవిషౌషధం| తస్మిన్ జీర్ణే శ్యామావ్యోషాతివిషాసిద్ధేన పయసా ఘృతేన వోపస్తంభితాం యవాగూం పాయయేత్| పరిణతాయాం చ తస్యాం త్రికటుకసిద్ధేన ముద్గయూషేణ కించిల్లవణేన ససర్పిష్కేణ మృద్వోదనం భోజయేత్| మధుకశిరీషచందనైశ్చైనమాలింపేత్||28||
त्रिफलात्रिकटुनागपुष्पमधुकबर्हिणपर्णीबृहतीद्वयचूर्णं सिंहव्याघ्रवृकतरक्षुद्वीपिमार्जारसृगालमृगगोधानामन्यतमपित्तरससंयुक्तं सक्षौद्रं पानमेव जीवनो नामागदः परं सर्वविषौषधम्| तस्मिन् जीर्णे श्यामाव्योषातिविषासिद्धेन पयसा घृतेन वोपस्तम्भितां यवागूं पाययेत्| परिणतायां च तस्यां त्रिकटुकसिद्धेन मुद्गयूषेण किञ्चिल्लवणेन ससर्पिष्केण मृद्वोदनं भोजयेत्| मधुकशिरीषचन्दनैश्चैनमालिम्पेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvAshayagataviShalakShaNam (29) · Śloka 29
పక్వాశయగతం తృడ్దాహమూర్చ్ఛాతీసారాటోపతంద్రేంద్రియవికృతిబలభ్రంశకార్శ్యపాండుత్వోదరాణి జనయతి||29||
पक्वाशयगतं तृड्दाहमूर्च्छातीसाराटोपतन्द्रेन्द्रियविकृतिबलभ्रंशकार्श्यपाण्डुत्वोदराणि जनयति||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvAshayagataviShacikitsA (30) · Śloka 30
తత్ర నీలినీఫలయుక్తేన సర్పిషా విరేచనం, సమాక్షికం చ దూషీవిషారిం దధ్నా పాయయేత్||30||
तत्र नीलिनीफलयुक्तेन सर्पिषा विरेचनं, समाक्षिकं च दूषीविषारिं दध्ना पाययेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantakAShThaprayuktaviShalakShaNam (31) · Śloka 31
దంతకాష్ఠప్రయుక్తే తు విషే కూర్చకవిశరణమౌషధగంధో రూక్షతా తాలుదంతజిహ్వౌష్ఠమాంసశో ఫశ్చ||31||
दन्तकाष्ठप्रयुक्ते तु विषे कूर्चकविशरणमौषधगन्धो रूक्षता तालुदन्तजिह्वौष्ठमांसशो फश्च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantakAShThaprayuktaviShacikitsA (32) · Śloka 32
తత్ర ప్రచ్ఛాయ ధాతకీపుష్పజాంబవాస్థిహరీతకీచూర్ణైః సక్షౌద్రైః సప్తచ్ఛదకల్కేన వా ప్రతిసారణం కుర్యాత్ దాడిమకరమర్దభవ్యామ్రాతకకోలబదరరసక్షౌద్రయుక్తం గండూషం||32||
तत्र प्रच्छाय धातकीपुष्पजाम्बवास्थिहरीतकीचूर्णैः सक्षौद्रैः सप्तच्छदकल्केन वा प्रतिसारणं कुर्यात् दाडिमकरमर्दभव्याम्रातककोलबदररसक्षौद्रयुक्तं गण्डूषम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAnirlekhanAdiprayuktavisheSho dantakaviShalakShaNacikitsAtideshaH (33) · Śloka 33
అనేన జిహ్వానిర్లేఖనకవలగండూషా వ్యాఖ్యాతాః||33||
अनेन जिह्वानिर्लेखनकवलगण्डूषा व्याख्याताः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanaprayuktaviShalakShaNam (34) · Śloka 34
అంజనప్రయుక్తేఽశ్రూపదేహరాగ వేదనాదృష్టివిభ్రమా భవంత్యాంధ్యంచ||34||
अञ्जनप्रयुक्तेऽश्रूपदेहराग वेदनादृष्टिविभ्रमा भवन्त्यान्ध्यञ्च||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanaprayuktaviShacikitsA (35) · Śloka 35
తత్ర సర్పిష్పానం యోజ్యం శ్రృతేన పయసా సప్తకృత్వః పిప్పలీర్భావయేత్| తతస్తత్కల్కేన సర్పిర్విపక్వం నేత్రతర్పణం| కపిత్థమేషశ్రృంగీభల్లాతకానాం పుష్పైర్వరణనిర్యాసేన వాంజనం బృహతీశిరీషబీజప్రపౌండరీకనాగబలాచూర్ణం సప్తకృత్వో మధునా భావయేత్| తచ్చ స్రోతోఽంజన సువర్ణచూర్ణయుక్తమంజనం దేయం||35||
तत्र सर्पिष्पानं योज्यं श्रृतेन पयसा सप्तकृत्वः पिप्पलीर्भावयेत्| ततस्तत्कल्केन सर्पिर्विपक्वं नेत्रतर्पणम्| कपित्थमेषश्रृङ्गीभल्लातकानां पुष्पैर्वरणनिर्यासेन वाञ्जनं बृहतीशिरीषबीजप्रपौण्डरीकनागबलाचूर्णं सप्तकृत्वो मधुना भावयेत्| तच्च स्रोतोऽञ्जन सुवर्णचूर्णयुक्तमञ्जनं देयम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyadhUmaprayuktaviShalakShaNam| (36) · Śloka 36
నస్యధూమప్రయుక్తే శిరోరుక్కఫాస్రావః ఖేభ్యో రుధిరాగమనమింద్రియవైకృతం చ||36||
नस्यधूमप्रयुक्ते शिरोरुक्कफास्रावः खेभ्यो रुधिरागमनमिन्द्रियवैकृतं च||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyadhUmaprayuktaviShacikitsA (37) · Śloka 37
తత్రాఽతివిషాశ్వేతాకాకమాచీమదయంతికాకల్కే క్షీరసిద్ధం సర్పిర్న్నస్యే పానే చ విదధ్యాత్||37||
तत्राऽतिविषाश्वेताकाकमाचीमदयन्तिकाकल्के क्षीरसिद्धं सर्पिर्न्नस्ये पाने च विदध्यात्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhya~ggaprayuktaviShalakShaNam (38) · Śloka 38
అభ్యంగప్రయుక్తే త్వగ్దాహస్వేదపాకస్ఫోటావదారణాని||38||
अभ्यङ्गप्रयुक्ते त्वग्दाहस्वेदपाकस्फोटावदारणानि||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhya~ggaprayuktaviShacikitsA (39) · Śloka 39
తత్ర శీతాంబుపరిషిక్తస్య చందనతగరోశీరకుష్ఠవేణుపత్రికామృతాసోమవల్లీశ్వేతాపద్మకాలేయకైరనులేపనం| ఏతాన్యేవ చ సకపిత్థరసగోమూత్రాణి పానం| గిరికర్ణికాశ్వేతమూలప్రియంగుసారివామధుకసర్పసుగంధామృగోర్వారుకతకమూలానిశేలుక్వాథపిష్టాని ప్రలేపః||39||
तत्र शीताम्बुपरिषिक्तस्य चन्दनतगरोशीरकुष्ठवेणुपत्रिकामृतासोमवल्लीश्वेतापद्मकालेयकैरनुलेपनम्| एतान्येव च सकपित्थरसगोमूत्राणि पानम्| गिरिकर्णिकाश्वेतमूलप्रियङ्गुसारिवामधुकसर्पसुगन्धामृगोर्वारुकतकमूलानिशेलुक्वाथपिष्टानि प्रलेपः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udvartanAdiprayuktaviSheShvabhya~ggaviShalakShaNacikitsAtideshaH (40) · Śloka 40
అనేనోద్వర్తనఘర్షణపరిషేకానులేపనభూషణయానశయ్యాఽఽస్తరణవస్త్రకవచపాదుకోపానత్పాదపీఠా వ్యాఖ్యాతాః||40||
अनेनोद्वर्तनघर्षणपरिषेकानुलेपनभूषणयानशय्याऽऽस्तरणवस्त्रकवचपादुकोपानत्पादपीठा व्याख्याताः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ABaraNaprayuktaviShasya visheShacikitsA (41) · Śloka 41
విశేషతస్త్వాభరణకృతే వికారేఽశ్వగంధాపామార్గకిణిహీఖదిరశిరీషకల్కైర్గోపిత్తయుక్తైః ప్రదేహః||41||
विशेषतस्त्वाभरणकृते विकारेऽश्वगन्धापामार्गकिणिहीख़दिरशिरीषकल्कैर्गोपित्तयुक्तैः प्रदेहः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdapIThaprayuktaviShasya visheShacikitsA (42) · Śloka 42
పాదపీఠకృతే శ్లేష్మాతకసర్పసుగంధామ్రకల్కో మధుయుక్తః||42||
पादपीठकृते श्लेष्मातकसर्पसुगन्धाम्रकल्को मधुयुक्तः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana CatraprayuktaviShalakShaNam (43) · Śloka 43
ఛత్రప్రయుక్తే వేదనాస్ఫోటానాం క్షిప్రపాకానాం పక్వజాంబవప్రకాశానాం ప్రాదుర్భావః||43||
छत्रप्रयुक्ते वेदनास्फोटानां क्षिप्रपाकानां पक्वजाम्बवप्रकाशानां प्रादुर्भावः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Catraprayukte viShacikitsA (44) · Śloka 44
తత్ర మధుకపాటలాకశేరుకలోధ్రాంజనకుష్ఠసర్పసుగంధాఖదిరశిరీషకల్కైః సర్వగాత్రప్రదేహః||44||
तत्र मधुकपाटलाकशेरुकलोध्राञ्जनकुष्ठसर्पसुगन्धाखदिरशिरीषकल्कैः सर्वगात्रप्रदेहः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cAmaravyajanaprayuktaviSheShu CatraviShalakShaNacikitsAtideshaH (45) · Śloka 45
అనేన చామరవ్యజనే వ్యాఖ్యాతే||45||
अनेन चामरव्यजने व्याख्याते||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shiro~abhya~ggaprayuktaviShalakShaNam (46) · Śloka 46
శిరోఽభ్యంగప్రయుక్తే శిరోవేదనా గ్రంథిజన్మ కేశచ్యవనం చ||46||
शिरोऽभ्यङ्गप्रयुक्ते शिरोवेदना ग्रन्थिजन्म केशच्यवनं च||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shiro~abhya~ggaprayuktaviShacikitsA (47) · Śloka 47
తత్ర శ్యామాపాలిందీతండులీయకచూర్ణఘృతర్క్షపిత్తైః సుభావితయా కృష్ణమృదా ప్రలేపః| గోమయమాలతీ మూషికకర్ణ్యన్యతమరసో వాఽఽగారధూమో వా శ్లేష్మాతకత్వక్పాటలాశిరీషమధుకహరిద్రాద్వయైరజాక్షీరాలోడితైః పరిషేకః||47||
तत्र श्यामापालिन्दीतण्डुलीयकचूर्णघृतर्क्षपित्तैः सुभावितया कृष्णमृदा प्रलेपः| गोमयमालती मूषिककर्ण्यन्यतमरसो वाऽऽगारधूमो वा श्लेष्मातकत्वक्पाटलाशिरीषमधुकहरिद्राद्वयैरजाक्षीरालोडितैः परिषेकः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shiraHsnAnodakAdiprayuktaviShe shiro~abhya~ggavilakShaNacikitsAtideshaH (48) · Śloka 48
అనేన శిరఃస్నానోదకకంకతస్రగుష్ణీషా వ్యాఖ్యాతాః||48||
अनेन शिरःस्नानोदककङ्कतस्रगुष्णीषा व्याख्याताः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNapUraNaprayuktaviShalakShaNam (49) · Śloka 49
కర్ణపూరణప్రయుక్తే శోఫశూలపాకాః శ్రోత్రవైగుణ్యం చ||49||
कर्णपूरणप्रयुक्ते शोफशूलपाकाः श्रोत्रवैगुण्यं च||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNapUraNaprayuktaviShacikitsA (50) · Śloka 50
తత్ర బహుపత్రాస్వరసో ఘృతక్షౌద్రసంయుక్తః ప్రతిపూరణం సోమవల్కరసో వా సుశీతః||50||
तत्र बहुपत्रास्वरसो घृतक्षौद्रसंयुक्तः प्रतिपूरणं सोमवल्करसो वा सुशीतः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAlepaprayuktaviShalakShaNam (51) · Śloka 51
ముఖాలేపప్రయుక్తే ముఖశ్యావతా పద్మకంటకా భవంత్యభ్యంగజాశ్చ వికారాః||51||
मुखालेपप्रयुक्ते मुखश्यावता पद्मकण्टका भवन्त्यभ्यङ्गजाश्च विकाराः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAlepaprayuktaviShacikitsA (52) · Śloka 52
తత్ర మధుకపయస్యాబంధుజీవభంజీపునర్నవచందనైః సఘృతైర్లేపో మధుసర్పిషీ పానం||52||
तत्र मधुकपयस्याबन्धुजीवभञ्जीपुनर्नवचन्दनैः सघृतैर्लेपो मधुसर्पिषी पानम्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShapuShpAghrANaprayuktaviShalakShaNam (53) · Śloka 53
సవిషపుష్పాఘ్రాణాచ్ఛిరోవ్యథాసాశ్రునేత్రత్వం గంధాజ్ఞానం చ||53||
सविषपुष्पाघ्राणाच्छिरोव्यथासाश्रुनेत्रत्वं गन्धाज्ञानं च||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShapuShpAghrANaprayuktaviShe mukhAlepaviShacikitsitaviShAnnabAShpacikitsitayoratideshaH (54) · Śloka 54
తత్రానంతరోక్తో విధిర్బాష్పోదితశ్చేతి||54||
तत्रानन्तरोक्तो विधिर्बाष्पोदितश्चेति||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShopakaraNadravyAdInAM shuddhiH (55) · Śloka 55
భవతి చాత్ర- ఫలమూలచ్ఛదాదీనాం దద్యాత్ప్రక్షాలనోదకం| భాజనవ్యంజనానాం చ తథా కుర్యాదతంద్రితః| ఘ్రేయాణి ఘ్రాపయిత్వా తు స్పృశ్యాన్ సంస్పృశ్య తానపి| ప్రతీవాపం తతో దత్త్వా ప్రతీక్ష్యైవైకనాడికాం| తతో విజ్ఞాయ శుద్ధిం చ భాజనస్యోదకస్య చ| ఆహారముపయుంజీత యథావద్వసుధాధిపః||55||
भवति चात्र- फलमूलच्छदादीनां दद्यात्प्रक्षालनोदकम्| भाजनव्यञ्जनानां च तथा कुर्यादतन्द्रितः| घ्रेयाणि घ्रापयित्वा तु स्पृश्यान् संस्पृश्य तानपि| प्रतीवापं ततो दत्त्वा प्रतीक्ष्यैवैकनाडिकाम्| ततो विज्ञाय शुद्धिं च भाजनस्योदकस्य च| आहारमुपयुञ्जीत यथावद्वसुधाधिपः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAj~jaH haste tIkShNaviShasandhAraNaphalam ; bheShajAgAralakShaNam (56) · Śloka 56
మందం తీక్ష్ణవిషాభ్యాసాద్విషముత్క్షీయతే భృశం| తస్మాత్తీక్ష్ణవిషం హస్తే బధ్నీయాత్కుశలో భిషక్| విషసంధారణం ధన్యం రక్షోఘ్నం ప్రీతివర్ధనం| అపి చ- సాపిధానఘటీమూటఫలకస్థాపితౌషధం| ప్రాగుదీచ్యోర్దిశోర్గుప్తం భేషజాగారమిష్యతే||56||
मन्दं तीक्ष्णविषाभ्यासाद्विषमुत्क्षीयते भृशम्| तस्मात्तीक्ष्णविषं हस्ते बध्नीयात्कुशलो भिषक्| विषसन्धारणं धन्यं रक्षोघ्नं प्रीतिवर्धनम्| अपि च- सापिधानघटीमूटफलकस्थापितौषधम्| प्रागुदीच्योर्दिशोर्गुप्तं भेषजागारमिष्यते||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAnasalakShaNam (57) · Śloka 57
ఉచ్చైః ప్రశస్తదిగ్దేశం బహువాతాయనం మహత్| మహానసం సుసమ్మృష్టం విశ్వాస్యజనసేవితం| సద్ద్వాస్థాధిష్ఠితద్వారం కక్ష్యావస్తువితానకం| సుధౌతదృఢకుంభాది పరిశుద్ధజలేంధనం||57||
उच्चैः प्रशस्तदिग्देशं बहुवातायनं महत्| महानसं सुसम्मृष्टं विश्वास्यजनसेवितम्| सद्द्वास्थाधिष्ठितद्वारं कक्ष्यावस्तुवितानकम्| सुधौतदृढकुम्भादि परिशुद्धजलेन्धनम्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUdAnAM lakShaNam (58) · Śloka 58
స్వకర్మకుశలా దక్షాః సూదాస్తత్రాప్రమాదినః| క్లృప్తకేశనఖాః పిత్ర్యా రాజ్ఞః కృత్యైరసంగతాః||58||
स्वकर्मकुशला दक्षाः सूदास्तत्राप्रमादिनः| क्लृप्तकेशनखाः पित्र्या राज्ञः कृत्यैरसङ्गताः||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUdAdhipalakShaNam (59) · Śloka 59
తేషామధిపతిర్విప్రః కులజః సుపరీక్షితః| సంవిభక్తశ్చ భక్తశ్చ శుచిర్వైద్యవశానుగః||59||
तेषामधिपतिर्विप्रः कुलजः सुपरीक्षितः| संविभक्तश्च भक्तश्च शुचिर्वैद्यवशानुगः||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyato rAjaparicArakANAM janAnAM lakShaNam (60) · Śloka 60
సర్వేఽపి భూభృదాసన్నాః శస్తాః సతతమీదృశాః| మిథో విగ్రహసంఘాతరహితా భూభృతే హితాః||60||
सर्वेऽपि भूभृदासन्नाः शस्ताः सततमीदृशाः| मिथो विग्रहसङ्घातरहिता भूभृते हिताः||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjaparicArakAdiShu vaidyasya kartavyam (61) · Śloka 61
తాన్ వైద్యో గుణవానేకో మనసా ప్రతిజాగృయాత్| భూభృద్దేహోపకరణసంరక్షణసముద్యతః||61||
तान् वैद्यो गुणवानेको मनसा प्रतिजागृयात्| भूभृद्देहोपकरणसंरक्षणसमुद्यतः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vijayayAtrAyAM vaidyasya kartavyavidhiH (62) · Śloka 62
అథాభ్యమిత్రం వ్రజతో జిగీషోర్వైద్యః సుసజ్జౌషధశస్త్రయంత్రః| తుంగధ్వజాఖ్యాతనివాసభూమిర్యుద్ధాగతం యోధజనం చికిత్సేత్||62||
अथाभ्यमित्रं व्रजतो जिगीषोर्वैद्यः सुसज्जौषधशस्त्रयन्त्रः| तुङ्गध्वजाख्यातनिवासभूमिर्युद्धागतं योधजनं चिकित्सेत्||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shatrudUShitAnAM mArgAdInAM shodhanAdi (63) · Śloka 63
పంథానముదకం ఛాయాం భక్తం యవసమింధనం| దూషయంత్యరయో యస్మాత్తాన్ విద్యాచ్ఛోధయేత చ| ప్రస్థానం వా నివేశం వా నావిజ్ఞాయ ప్రయోజయేత్| భూవారితృణకాష్ఠాశ్మమార్గోన్మార్గవనస్పతీన్||63||
पन्थानमुदकं छायां भक्तं यवसमिन्धनम्| दूषयन्त्यरयो यस्मात्तान् विद्याच्छोधयेत च| प्रस्थानं वा निवेशं वा नाविज्ञाय प्रयोजयेत्| भूवारितृणकाष्ठाश्ममार्गोन्मार्गवनस्पतीन्||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShopahatabhUmilakShaNam (64) · Śloka 64
విషేణోపహతా భూమిః క్వచిద్దగ్ధేవ లక్ష్యతే| ప్రమ్లానతృణగుల్మాదిమృతకీటసరీసృపాః||64||
विषेणोपहता भूमिः क्वचिद्दग्धेव लक्ष्यते| प्रम्लानतृणगुल्मादिमृतकीटसरीसृपाः||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShopahatabhUmidoShavikArAH (65) · Śloka 65
విశీర్యంతే ఖురనఖా దాహకండూరుజాన్వితాః| ఛర్దిర్మూర్చ్ఛా జ్వరో మోహః శిరోదుఃఖం చ జాయతే||65||
विशीर्यन्ते खुरनखा दाहकण्डूरुजान्विताः| छर्दिर्मूर्च्छा ज्वरो मोहः शिरोदुःखं च जायते||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShopahatabhUmidoShavikAre cikitsA (66) · Śloka 66
తత్ర సౌభాంజనాన్మూలం సోమవల్లీముశీరకం| మాతులుంగరసం హింగుం పాయయేద్దధిమాత్రయా| మూత్రాణ్యజావిహస్తిభ్యో మాంసాని రుధిరాణి చ| సర్వగంధైః సమం యోజ్యం పచేత్పక్వే చ నిక్షిపేత్| సోమరాజీం సునందాఖ్యాం సరలాం గంధనాకులీం| చారటీం త్రాయమాణాం చ ప్రోక్షయేత్తేన తాం భువం||66||
तत्र सौभाञ्जनान्मूलं सोमवल्लीमुशीरकम्| मातुलुङ्गरसं हिङ्गुं पाययेद्दधिमात्रया| मूत्राण्यजाविहस्तिभ्यो मांसानि रुधिराणि च| सर्वगन्धैः समं योज्यं पचेत्पक्वे च निक्षिपेत्| सोमराजीं सुनन्दाख्यां सरलां गन्धनाकुलीम्| चारटीं त्रायमाणां च प्रोक्षयेत्तेन तां भुवम्||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShajalalakShaNam (67) · Śloka 67
సవిషం విరసం తోయం కవోష్ణం రాజిభిశ్చితం| ఫేనిలం గురు విచ్ఛిన్నం ఖగైరనభినందితం||67||
सविषं विरसं तोयं कवोष्णं राजिभिश्चितम्| फेनिलं गुरु विच्छिन्नं खगैरनभिनन्दितम्||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShajalasAdhitaudanalakShaNam (68) · Śloka 68
మృతాకులితమత్స్యంచ స్పర్శాద్రుక్శోఫకండుమత్| ఓదనః సాధితస్తేన భుక్తమాత్రోఽపి దహ్యతే| విదగ్ధః పచ్యతే కృచ్ఛ్రాత్పక్వో మూర్చ్ఛాజ్వరప్రదః| దర్శయేత్సర్వతో నీలపీతకర్బురలోహితం||68||
मृताकुलितमत्स्यञ्च स्पर्शाद्रुक्शोफकण्डुमत्| ओदनः साधितस्तेन भुक्तमात्रोऽपि दह्यते| विदग्धः पच्यते कृच्छ्रात्पक्वो मूर्च्छाज्वरप्रदः| दर्शयेत्सर्वतो नीलपीतकर्बुरलोहितम्||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShaudanabhojanavikAre cikitsA (69) · Śloka 69
తత్ర శిగ్వ్రాదిమగదం భూమిదోషోదితం పిబేత్| అజశృంగీ విశాలాఖ్యాం విషఘ్నీముత్తమారణీం| ఫణిజ్జకం ప్రతివిషాం దగ్ధ్వా తద్భస్మ గాలయేత్| బహుశో గాలితం తచ్చ పాచయేత్తత్ర చ క్షిపేత్| కల్కయిత్వా ప్రతీవాపం సరలం రజనీద్వయం| ఏలాముదీచ్యం మంజిష్ఠాం సునందాం బాకుచీమపి| పాత్యంతే బిందవస్తస్మాద్యత్ర తన్నిర్విషీ భవేత్| పాటలాపారిభద్రాశ్వకర్ణశమ్యాకసిధ్రకాన్| కలశాంతర్గతాందగ్ధ్వా ప్రక్షిపేత్సవిషేఽంభసి||69||
तत्र शिग्व्रादिमगदं भूमिदोषोदितं पिबेत्| अजशृङ्गी विशालाख्यां विषघ्नीमुत्तमारणीम्| फणिज्जकं प्रतिविषां दग्ध्वा तद्भस्म गालयेत्| बहुशो गालितं तच्च पाचयेत्तत्र च क्षिपेत्| कल्कयित्वा प्रतीवापं सरलं रजनीद्वयम्| एलामुदीच्यं मञ्जिष्ठां सुनन्दां बाकुचीमपि| पात्यन्ते बिन्दवस्तस्माद्यत्र तन्निर्विषी भवेत्| पाटलापारिभद्राश्वकर्णशम्याकसिध्रकान्| कलशान्तर्गतान्दग्ध्वा प्रक्षिपेत्सविषेऽम्भसि||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShasaMyuktavAyulakShaNa~jcikitsA ca (70) · Śloka 70
శీతే ఘర్మో హిమశ్చోష్ణే మారుతో విషసంయుతః| భ్రమమూర్చ్ఛాదికారీ చ శిగ్వ్రాదిస్తత్ర వేష్యతే| దేవదారునతానంతామధుకార్జునగైరికం| వజ్రకందం లతాం లోధ్రం వికిరేచ్ఛ్లక్ష్ణచూర్ణితం| వృక్షాగ్రేషు పతాకాసు దూష్యేషు సుమహత్సు చ| సర్వతశ్చూర్ణసంపర్కాన్నిర్విషో జాయతేఽనిలః||70||
शीते घर्मो हिमश्चोष्णे मारुतो विषसंयुतः| भ्रममूर्च्छादिकारी च शिग्व्रादिस्तत्र वेष्यते| देवदारुनतानन्तामधुकार्जुनगैरिकम्| वज्रकन्दं लतां लोध्रं विकिरेच्छ्लक्ष्णचूर्णितम्| वृक्षाग्रेषु पताकासु दूष्येषु सुमहत्सु च| सर्वतश्चूर्णसम्पर्कान्निर्विषो जायतेऽनिलः||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadUShitapAdapalakShaNa~jcikitsA ca (71) · Śloka 71
వికృతా భవతి ఛాయా పాదపే విషదూషితే| నిర్గంధమతిగంధం వా తత్పుష్పం హృచ్ఛిరోరుజం| కుర్యాత్ ఫలపలాశాది కండూపాకాతిసారకృత్| భూమిముద్దిశ్య యత్ప్రోక్తం తత్సర్వం తత్ర చేష్యతే||71||
विकृता भवति छाया पादपे विषदूषिते| निर्गन्धमतिगन्धं वा तत्पुष्पं हृच्छिरोरुजम्| कुर्यात् फलपलाशादि कण्डूपाकातिसारकृत्| भूमिमुद्दिश्य यत्प्रोक्तं तत्सर्वं तत्र चेष्यते||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aviditakanyAsparshe niShedhaH (72) · Śloka 72
న చ కన్యామవిదితాం సంస్పృశేదపరీక్షితాం| వివిధాంకుర్వతే యోగాంకుశలాః ఖలు మానవాః||72||
न च कन्यामविदितां संस्पृशेदपरीक्षिताम्| विविधान्कुर्वते योगान्कुशलाः खलु मानवाः||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShakanyAsRuShTiH viShakanyAlakShaNa~jca (73) · Śloka 73
ఆజన్మవిషసంయోగాత్ కన్యా విషమయీ కృతా| స్పర్శోచ్ఛ్వాసాదిభిర్హంతి తస్యాస్త్వేతత్పరీక్షణం| తద్ధస్తకేశసంస్పర్శాన్ మ్లాయతే పుష్పపల్లవైః| శయ్యాయాం మత్కుణైర్వస్త్రే యూకాభిః స్నానవారిణి| జంతుభిర్మ్రియతే జ్ఞాత్వా తామేవం దూరతస్త్యజేత్||73||
आजन्मविषसंयोगात् कन्या विषमयी कृता| स्पर्शोच्छ्वासादिभिर्हन्ति तस्यास्त्वेतत्परीक्षणम्| तद्धस्तकेशसंस्पर्शान् म्लायते पुष्पपल्लवैः| शय्यायां मत्कुणैर्वस्त्रे यूकाभिः स्नानवारिणि| जन्तुभिर्म्रियते ज्ञात्वा तामेवं दूरतस्त्यजेत्||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAj~jo nAdeyaM bhojanam (74) · Śloka 74
నాప్రోక్షితం నావిదితం భిషజా నానవేక్షితం| నాప్రాశితం చ సూదాద్యైః కించిదప్యాహరేన్నృపః||74||
नाप्रोक्षितं नाविदितं भिषजा नानवेक्षितम्| नाप्राशितं च सूदाद्यैः किञ्चिदप्याहरेन्नृपः||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvArthasiddhAkhyama~jjanam (75) · Śloka 75
ధన్యం సర్వార్థసిద్ధాఖ్యం పాపరక్షోవిషాపహం| పరం చక్షుష్యమాయుష్యం శత్రుఘ్నం వక్ష్యతేఽంజనం| అథ శుక్లపక్షే పుణ్యేఽహని పుష్యపునర్వసుహస్తచిత్రామృగశిరఃశ్రవణరేవతీశతభిషక్ప్రాజాపత్యోత్తరాణామన్యతమేన నక్షత్రేణ యోగముపగతే భగవత్యౌషధిపతౌ ప్రశస్తే ముహూర్తే సింధుస్రోతఃసముత్థం స్నిగ్ధం సప్రభం గంధవర్ణచ్ఛదైర్నీలోత్పలాభమంజనమాహరేత్||75||
धन्यं सर्वार्थसिद्धाख्यं पापरक्षोविषापहम्| परं चक्षुष्यमायुष्यं शत्रुघ्नं वक्ष्यतेऽञ्जनम्| अथ शुक्लपक्षे पुण्येऽहनि पुष्यपुनर्वसुहस्तचित्रामृगशिरःश्रवणरेवतीशतभिषक्प्राजापत्योत्तराणामन्यतमेन नक्षत्रेण योगमुपगते भगवत्यौषधिपतौ प्रशस्ते मुहूर्ते सिन्धुस्रोतःसमुत्थं स्निग्धं सप्रभं गन्धवर्णच्छदैर्नीलोत्पलाभमञ्जनमाहरेत्||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanaprajvAlanam (76) · Śloka 76
తస్యాష్టౌ భాగాః కనకరజతోదుంబరాణామేకైకో భాగః| తత్సర్వం మూషాయాం ప్రక్షిప్య బలిమంగలపూర్వకమగ్నిముపసమాధాయ ఖదిరకదరధవస్యందనానామన్యతమదారుభిర్గోమయైర్వా ప్రజ్వాలయేత్||76||
तस्याष्टौ भागाः कनकरजतोदुम्बराणामेकैको भागः| तत्सर्वं मूषायां प्रक्षिप्य बलिमंगलपूर्वकमग्निमुपसमाधाय खदिरकदरधवस्यन्दनानामन्यतमदारुभिर्गोमयैर्वा प्रज्वालयेत्||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjananiShecanam (77) · Śloka 77
తతశ్చార్యావలోకితేశ్వరమార్యతారాం బ్రహ్మదక్షాశ్విరుద్రేంద్రాదిత్యసోమవరుణవైశ్వానరవాయువిష్ణుజనకభరద్వాజధన్వంతరిసుశ్రుతభవ్య-సుకన్యాస్కందశ్చ్యవనవైనతేయానన్యాంశ్చ యథావిధ్యుక్తదేవతాః సుమనోఽక్షతలాజస్వస్తికసంయావనిస్తుషయవసంస్కృతగుడఘృతమిశ్రపాయసైరర్చయిత్వా వృద్ధవైద్యబ్రాహ్మణాంశ్చ శుక్లవాససో మహతీభిర్దక్షిణాభిః పూజయిత్వా తస్మిన్నగ్నౌ తదంజనం ధ్మాతమావృత్య పృథక్ పృథక్ నిషేచయేత్||77||
ततश्चार्यावलोकितेश्वरमार्यतारां ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रादित्यसोमवरुणवैश्वानरवायुविष्णुजनकभरद्वाजधन्वन्तरिसुश्रुतभव्य-सुकन्यास्कन्दश्च्यवनवैनतेयानन्यांश्च यथाविध्युक्तदेवताः सुमनोऽक्षतलाजस्वस्तिकसंयावनिस्तुषयवसंस्कृतगुडघृतमिश्रपायसैरर्चयित्वा वृद्धवैद्यब्राह्मणांश्च शुक्लवाससो महतीभिर्दक्षिणाभिः पूजयित्वा तस्मिन्नग्नौ तदञ्जनं ध्मातमावृत्य पृथक् पृथक् निषेचयेत्||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niShecanadravyANi (78) · Śloka 78
గోశకృద్రసమూత్రఘృతదధిక్షౌద్రవసామజ్జతైలమద్యసర్వగంధాంబుశర్కరోదకేక్షురసేషు తథా హరీతక్యామలకబిభీతకకాశ్మర్యమృద్వీకాశ్రృంగాటకకశేరుకోత్పలనలినసౌగంధికమృణాలికాక్వాథేషు తథా లావకపింజలైణశశహరిణకులీరరసేషు తథా మధుకచందనకాలానుసార్యనలదపద్మకోశీరమంజిష్ఠానంతాగైరికకుంకుమోదకేషు||78||
गोशकृद्रसमूत्रघृतदधिक्षौद्रवसामज्जतैलमद्यसर्वगन्धाम्बुशर्करोदकेक्षुरसेषु तथा हरीतक्यामलकबिभीतककाश्मर्यमृद्वीकाश्रृङ्गाटककशेरुकोत्पलनलिनसौगन्धिकमृणालिकाक्वाथेषु तथा लावकपिञ्जलैणशशहरिणकुलीररसेषु तथा मधुकचन्दनकालानुसार्यनलदपद्मकोशीरमञ्जिष्ठानन्तागैरिककुङ्कुमोदकेषु||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanasyAntarikShe~ambhasi sthApanam (79) · Śloka 79
తతః శుక్లే వాససి బద్ధ్వా ద్వాదశరాత్రమాంతరిక్షేఽంభసి వాసయేత్||79||
ततः शुक्ले वाससि बद्ध्वा द्वादशरात्रमान्तरिक्षेऽम्भसि वासयेत्||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nADyAma~jjanasthApanam (80) · Śloka 80
తతశ్ఛాయాయాం విశోష్య స్ఫటికముక్తాప్రవాలకాలానుసార్యప్రతీవాపం పునరపి బలిమంగలపూర్వకమహతవాససా కన్యయాదృషది పేషయిత్వా సువర్ణరజతతామ్రశంఖశైలద్విరదరదనగవలశ్రృంగవైడూర్యస్ఫటికమేషభృంగ్యసనసారాన్యతమ--ఘటితాయామంజనికాయాం నిధాపయేత్||80||
ततश्छायायां विशोष्य स्फटिकमुक्ताप्रवालकालानुसार्यप्रतीवापं पुनरपि बलिमङ्गलपूर्वकमहतवाससा कन्ययादृषदि पेषयित्वा सुवर्णरजतताम्रशङ्खशैलद्विरदरदनगवलश्रृङ्गवैडूर्यस्फटिकमेषभृङ्ग्यसनसारान्यतम--घटितायामञ्जनिकायां निधापयेत्||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanAbhisaMskaraNam (81) · Śloka 81
అథా పూర్వవత్పునరపి కృతస్వస్త్యయనం సావిత్రేణ కర్మణా సర్వవిద్ ద్విజన్మా విధివత్తదభిసంస్కుర్యాత్||81||
अथा पूर्ववत्पुनरपि कृतस्वस्त्ययनं सावित्रेण कर्मणा सर्वविद् द्विजन्मा विधिवत्तदभिसंस्कुर्यात्||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaidyagRuhAda~jjanasya rAjagRuhaM pratyAnayanam (1) · Śloka 1
తతో గజస్కంధమారోప్య పాండురచ్ఛత్రచామరబాలవ్యజనైరనుగతం తథా శంఖదుందుభిస్వరైర్ద్విజాతివరప్రయుక్తైశ్చ వేదవాదిమిశ్రైః పుణ్యాహఘోషైః కృతపుష్పోపహారం వైద్యగృహాన్నాయకగృహమనుప్రవేశయేత్|1|
ततो गजस्कन्धमारोप्य पाण्डुरच्छत्रचामरबालव्यजनैरनुगतं तथा शङ्खदुन्दुभिस्वरैर्द्विजातिवरप्रयुक्तैश्च वेदवादिमिश्रैः पुण्याहघोषैः कृतपुष्पोपहारं वैद्यगृहान्नायकगृहमनुप्रवेशयेत्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samantrakama~jjanadhAraNam (1) · Śloka 1
అనంతరం చ తేన విదేహాధిపోపదిష్టేన సర్వార్థేషు సిద్ధేనాంజనేన యథోక్తానామేవాంజనభాజనద్రవ్యాణామన్యతమయా శలాకయా గోబ్రాహ్మణపూజాపూర్వకం శుచిః సనియమో భూత్వా ధారణీమిమాం విద్యామధీయానః పూతః పూర్వమక్షి దక్షిణమంజయేత్||1||
अनन्तरं च तेन विदेहाधिपोपदिष्टेन सर्वार्थेषु सिद्धेनाञ्जनेन यथोक्तानामेवाञ्जनभाजनद्रव्याणामन्यतमया शलाकया गोब्राह्मणपूजापूर्वकं शुचिः सनियमो भूत्वा धारणीमिमां विद्यामधीयानः पूतः पूर्वमक्षि दक्षिणमञ्जयेत्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanadhAraNamantraH (2) · Śloka 2
అథ మంత్రః- నమఃశ్చక్షుఃపరిశోధనరాజాయ తథాగతాయార్హతే సమ్యక్సంబుద్ధాయ| తద్యథా ఔం చక్షుః ప్రజ్ఞాచక్షుర్జ్ఞానచక్షుర్విజ్ఞానచక్షుర్విశోధయ స్వాహా||2||
अथ मन्त्रः- नमःश्चक्षुःपरिशोधनराजाय तथागतायार्हते सम्यक्सम्बुद्धाय| तद्यथा औम् चक्षुः प्रज्ञाचक्षुर्ज्ञानचक्षुर्विज्ञानचक्षुर्विशोधय स्वाहा||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanamAhAtmyam (82) · Śloka 82
తతః పరం చ తామేవ ధారిణీమనుస్మరన్ సాయంప్రాతః ప్రత్యహమేతత్పరమం పవిత్రమారోగ్యకరమూర్జస్కరం సర్వవిషఘ్నమంజనమశ్విభ్యామింద్రస్య వృత్రవధాభ్యుద్యతస్య ప్రాక్ప్రకల్పితం| తస్మాదేతద్రాజ్ఞాం రాజమహామాత్రాణాం చ మహీం విజిగీషమాణానాం చ బ్రాహ్మణానాం చ వేదాధ్యయనమన్యద్వా మహచ్ఛాస్త్రమవగాహమానానాం ప్రసన్నమనా భిషక్ ప్రకల్పయేదితి||82||
ततः परं च तामेव धारिणीमनुस्मरन् सायम्प्रातः प्रत्यहमेतत्परमं पवित्रमारोग्यकरमूर्जस्करं सर्वविषघ्नमञ्जनमश्विभ्यामिन्द्रस्य वृत्रवधाभ्युद्यतस्य प्राक्प्रकल्पितम्| तस्मादेतद्राज्ञां राजमहामात्राणां च महीं विजिगीषमाणानां च ब्राह्मणानां च वेदाध्ययनमन्यद्वा महच्छास्त्रमवगाहमानानां प्रसन्नमना भिषक् प्रकल्पयेदिति||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuhaspatikRutayogavarNanapratij~jA (83) · Śloka 83
భవంతి చాత్ర శ్లోకా- అథ యోగాః ప్రవక్ష్యంతే బృహస్పతికృతాః శివాః| యాన్ సేవమానో నృపతిః శత్రుభ్యో నైతి వంచనాం||83||
भवन्ति चात्र श्लोका- अथ योगाः प्रवक्ष्यन्ते बृहस्पतिकृताः शिवाः| यान् सेवमानो नृपतिः शत्रुभ्यो नैति वञ्चनाम्||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bilvAdiprokShaNaM viShaghnam (84) · Śloka 84
బిల్వాఢకీయవక్షారపాటలీబాహ్లికోషగుణాః| శ్రీపర్ణీ సల్లకీయుక్తా నిష్క్వాథః ప్రోక్షణః పరం| సవిషం ప్రోక్షితం తేన సద్యో భవతి నిర్విషం| యవసేంధనపానీయశస్త్రశయ్యాసనోదకం| కవచాభరణచ్ఛత్రబాలవ్యజనవేశ్మ చ||84||
बिल्वाढकीयवक्षारपाटलीबाह्लिकोषगुणाः| श्रीपर्णी सल्लकीयुक्ता निष्क्वाथः प्रोक्षणः परम्| सविषं प्रोक्षितं तेन सद्यो भवति निर्विषम्| यवसेन्धनपानीयशस्त्रशय्यासनोदकम्| कवचाभरणच्छत्रबालव्यजनवेश्म च||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shelvAdiprokShaNaM viShaghnam (85) · Śloka 85
శేలుపాటల్యతివిషాశిగ్రుగోపీపునర్నవం| సమంగావృషమూలావక్కపిత్థవృషశోణితం| సహదంతశఠం తద్వత్ప్రోక్షణం విషనాశనం||85||
शेलुपाटल्यतिविषाशिग्रुगोपीपुनर्नवम्| समङ्गावृषमूलावक्कपित्थवृषशोणितम्| सहदन्तशठं तद्वत्प्रोक्षणं विषनाशनम्||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lAkShAdimaNiH viShaghnaH (86) · Śloka 86
లాక్షాప్రియంగుమంజిష్ఠాసమంగాఽలహరేణుకాః| యష్ట్యాహ్వమధుసంయుక్తాః బభ్రుపిత్తేన కల్కితాః| నిఖనేద్ గోవిషాణస్థాః సప్తరాత్రం మహీతలే| సంస్పుష్టం సవిషం తేన సద్యోభవతి నిర్విషం||86||
लाक्षाप्रियङ्गुमञ्जिष्ठासमङ्गाऽलहरेणुकाः| यष्ट्याह्वमधुसंयुक्ताः बभ्रुपित्तेन कल्किताः| निखनेद् गोविषाणस्थाः सप्तरात्रं महीतले| संस्पुष्टं सविषं तेन सद्योभवति निर्विषम्||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saumyAgadaH (87) · Śloka 87
మనోహ్వాఽలశమీపుష్పత్వఙ్నిశాశ్వేతసర్షపాః| కపిత్థకుష్ఠమంజిష్ఠాః పిత్తేన శ్లక్ష్ణకల్కితాః| శునో గోః కపిలాయాశ్చ సౌమ్యాఖ్యోఽయం వరోఽగదః| విషజిత్పరం కార్యో మణిరత్ర చ పూర్వవత్||87||
मनोह्वाऽलशमीपुष्पत्वङ्निशाश्वेतसर्षपाः| कपित्थकुष्ठमञ्जिष्ठाः पित्तेन श्लक्ष्णकल्किताः| शुनो गोः कपिलायाश्च सौम्याख्योऽयं वरोऽगदः| विषजित्परं कार्यो मणिरत्र च पूर्ववत्||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUShikAjaruhAbandhanaM viShaghnam (88) · Śloka 88
మూషికాజరుహా వాఽపి హస్తబద్ధా విషాపహాః||88||
मूषिकाजरुहा वाऽपि हस्तबद्धा विषापहाः||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hareNvAdimaNiH viShaghnaH (89) · Śloka 89
హరేణుమాంసీ మంజిష్ఠా రజనీ మధుకం మధు| అక్షత్వక్సురసం లాక్షా శ్వపిత్తం పూర్వవన్మణిః| వాదిత్రాణి పతాకాశ్చ పిష్టైరేభిశ్చ లేఖితాః| శ్రుత్వా దృష్ట్వా సమాఘ్రాయ సద్యో భవతి నిర్విషం||89||
हरेणुमांसी मञ्जिष्ठा रजनी मधुकं मधु| अक्षत्वक्सुरसं लाक्षा श्वपित्तं पूर्ववन्मणिः| वादित्राणि पताकाश्च पिष्टैरेभिश्च लेखिताः| श्रुत्वा दृष्ट्वा समाघ्राय सद्यो भवति निर्विषम्||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tryUShaNAdiyogaH viShaghnaH (90) · Śloka 90
త్ర్యూషణం పంచలవణం మంజిష్ఠాం రజనాద్వయం| సూక్ష్మైలాం త్రివృతాం పత్రం విడంగానీంద్రవారుణీం| మధుకం చేతి సక్షౌద్రం గోవిషాణే నిధాపయేత్| తస్మాదుష్ణాంబునా మాత్రాం ప్రాగ్భక్తం వినియోజయేత్| విషం భుక్తం జరాం యాతి నిర్విషేఽపి న దోషకృత్||90||
त्र्यूषणं पञ्चलवणं मञ्जिष्ठां रजनाद्वयम्| सूक्ष्मैलां त्रिवृतां पत्रं विडङ्गानीन्द्रवारुणीम्| मधुकं चेति सक्षौद्रं गोविषाणे निधापयेत्| तस्मादुष्णाम्बुना मात्रां प्राग्भक्तं विनियोजयेत्| विषं भुक्तं जरां याति निर्विषेऽपि न दोषकृत्||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jatvAdidhUpaH viShaghnaH (91) · Śloka 91
జతుసర్జరసోశీరసర్షపాపత్రవాలకైః| సవేల్లారుష్కరపురైః కుసుమైరర్జునస్య చ| ధూపో వాసగృహే హంతి విషం స్థావరజంగమం| న తత్ర కీటాః సవిషా నోందురా న సరీసృపాః| న కృత్యాకార్మణాద్యాశ్చ ధూపోఽయం యత్ర దృశ్యతే||91||
जतुसर्जरसोशीरसर्षपापत्रवालकैः| सवेल्लारुष्करपुरैः कुसुमैरर्जुनस्य च| धूपो वासगृहे हन्ति विषं स्थावरजङ्गमम्| न तत्र कीटाः सविषा नोन्दुरा न सरीसृपाः| न कृत्याकार्मणाद्याश्च धूपोऽयं यत्र दृश्यते||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shikhipicchAdidhUpaH viShaghnaH (92) · Śloka 92
శిఖిపిచ్ఛం బలాకాస్థి సర్షపాశ్చందనం ఘృతం| ధూపే విషఘ్నః శయనవసనాసనగేహగః||92||
शिखिपिच्छं बलाकास्थि सर्षपाश्चन्दनं घृतम्| धूपे विषघ्नः शयनवसनासनगेहगः||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishAlAdiyogaH snAnajale yojyaH (93) · Śloka 93
విశాలావ్యోషమంజిష్ఠాయష్టీలవణపంచకం| ద్వినిశాపత్రవేల్లైలాత్రివృచ్చూర్ణం సమాక్షికం| గోశ్రృంగే నిహితం యోజ్యం స్నానీయేఽంభసి భూపతేః| పూర్వోక్తం త్ర్యూషణాదించ స్నానీయేఽంభసి యోజయేత్||93||
विशालाव्योषमञ्जिष्ठायष्टीलवणपञ्चकम्| द्विनिशापत्रवेल्लैलात्रिवृच्चूर्णं समाक्षिकम्| गोश्रृङ्गे निहितं योज्यं स्नानीयेऽम्भसि भूपतेः| पूर्वोक्तं त्र्यूषणादिञ्च स्नानीयेऽम्भसि योजयेत्||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhavAdikvAthashcandanAdikalkaH mUrvAdikvAthaH snAnAdijale prayojyaH (94) · Śloka 94
క్వాథో ధవార్కకుసుమశ్వేతాపామార్గసర్షపైః| సదధ్యాజ్యః కృతో యుక్తైః కతకానాకులీద్వయైః| కల్కో వా చందనక్షీరిపలాశద్రుమవల్కలైః| మూర్వైలావాలుసురసనాకులీతండులీయకైః| క్వాథః సర్వోదకార్యేషు కాకమాచీయుతైర్హితః||94||
क्वाथो धवार्ककुसुमश्वेतापामार्गसर्षपैः| सदध्याज्यः कृतो युक्तैः कतकानाकुलीद्वयैः| कल्को वा चन्दनक्षीरिपलाशद्रुमवल्कलैः| मूर्वैलावालुसुरसनाकुलीतण्डुलीयकैः| क्वाथः सर्वोदकार्येषु काकमाचीयुतैर्हितः||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rocanAditilakAH viShaghnAH (95) · Śloka 95
రోచనాపత్రనైపాలీకుంకుమైస్తిలకాన్ బహూన్| విషైర్న బాధ్యతే స్యాచ్చ నారీనరనృపప్రియః||95||
रोचनापत्रनैपालीकुङ्कुमैस्तिलकान् बहून्| विषैर्न बाध्यते स्याच्च नारीनरनृपप्रियः||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana haridrAdyuddhUlanacUrNAni viShaghnAni (96) · Śloka 96
చూర్ణైర్హరిద్రామంజిష్ఠాకిణిహీకణనింబజైః| దిగ్ధం నిర్విషతామేతి గాత్రమిత్యాహ గౌతమః||96||
चूर्णैर्हरिद्रामञ्जिष्ठाकिणिहीकणनिम्बजैः| दिग्धं निर्विषतामेति गात्रमित्याह गौतमः||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sa~jjIvanAdyagadAnAM prayoganirdeshaH vamanAdividhishca (97) · Śloka 97
నస్యపానాంజనాలేపైర్యుంజ్యాత్సంజీవనాత్మకాన్| అగదాన్విషభుక్తస్య తీక్ష్ణాని వమనాని చ| పిప్పలీమధుకక్షౌద్రశర్కరేక్షురసైః సహ| ద్వినిశాపత్రవేల్లైలాత్రివృచ్చూర్ణం సమాక్షికం| విరేచనం సిరామోక్షం ప్రాప్తం విస్రావణం యది||97||
नस्यपानाञ्जनालेपैर्युञ्ज्यात्सञ्जीवनात्मकान्| अगदान्विषभुक्तस्य तीक्ष्णानि वमनानि च| पिप्पलीमधुकक्षौद्रशर्करेक्षुरसैः सह| द्विनिशापत्रवेल्लैलात्रिवृच्चूर्णं समाक्षिकम्| विरेचनं सिरामोक्षं प्राप्तं विस्रावणं यदि||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAj~jaH hRudayAvaraNopadeshaH ajeyaghRutAmRutaghRutAdisevanopadeshashca (98) · Śloka 98
హృదయావరణం కార్యం ప్రాగేవామిత్రమధ్యతః| పిబేద్ ఘృతమజేయాఖ్యమమృతం వాప్యభుక్తవాన్| సర్పిః క్షౌద్రం దధిక్షీరమంతః శీతలం జలం||98||
हृदयावरणं कार्यं प्रागेवामित्रमध्यतः| पिबेद् घृतमजेयाख्यममृतं वाप्यभुक्तवान्| सर्पिः क्षौद्रं दधिक्षीरमन्तः शीतलं जलम्||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana godhAdimAMsarasaprayogashca (99) · Śloka 99
సితామధుకపాలిందీ కల్కవన్మాంసమిష్యతే| గోధాహరిణబభ్రూణాం సకణాశుంఠిపార్షతం| సనాగరం సాతివిషం శిఖినః ససితోపలం| సుశీతాః సఘృతాశ్చైషాం యథాస్వం కల్పితా రసాః||99||
सितामधुकपालिन्दी कल्कवन्मांसमिष्यते| गोधाहरिणबभ्रूणां सकणाशुण्ठिपार्षतम्| सनागरं सातिविषं शिखिनः ससितोपलम्| सुशीताः सघृताश्चैषां यथास्वं कल्पिता रसाः||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAmrarajaHprayogaH (100) · Śloka 100
విషపీతాయ దద్యాచ్చ శుద్ధాయోర్ధ్వమధస్తథా| సూక్ష్మం తామ్రరజః కాలే సక్షౌద్రం హృద్విశోధనం||100||
विषपीताय दद्याच्च शुद्धायोर्ध्वमधस्तथा| सूक्ष्मं ताम्ररजः काले सक्षौद्रं हृद्विशोधनम्||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suvarNacUrNaprayogaH maulaviShavidhiprayogashca (101) · Śloka 101
శుద్ధే హృది తతః శాణం హేమచూర్ణస్య దాపయేత్| న సజ్జతే హేమపాంగే పద్మపత్రేఽంబువద్విషం| జాయతే విపులం చాయుర్గరేఽప్యేష విధిః స్మృతః||101||
शुद्धे हृदि ततः शाणं हेमचूर्णस्य दापयेत्| न सज्जते हेमपाङ्गे पद्मपत्रेऽम्बुवद्विषम्| जायते विपुलं चायुर्गरेऽप्येष विधिः स्मृतः||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAj~jaH garaviShAdibhyo rakShaNIyatvamArAdhyatva~jca (102) · Śloka 102
ఇత్థం గరవిషాదిభ్యో రక్షేద్వైద్యో నరేశ్వరం| స్యాదుచ్ఛేదస్తదుచ్ఛేదాత్ప్రజానాం సర్వకర్మణాం| ఆజ్ఞాధైర్యక్షమాత్యాగా మానుషత్వేఽయమానుషాః| యద్రాజ్ఞః కర్మభిస్తస్మాదారాధ్యోఽసావతీంద్రియైః||102||
इत्थं गरविषादिभ्यो रक्षेद्वैद्यो नरेश्वरम्| स्यादुच्छेदस्तदुच्छेदात्प्रजानां सर्वकर्मणाम्| आज्ञाधैर्यक्षमात्यागा मानुषत्वेऽयमानुषाः| यद्राज्ञः कर्मभिस्तस्मादाराध्योऽसावतीन्द्रियैः||१०२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAj~jaH ArAdhanopAyAH (103) · Śloka 103
యత్ర సాక్షాన్నృపస్తత్ర విజ్ఞాతః ప్రవిశేద్భిషక్| న సమంతోఽప్యనుచితం యానస్థానాసనం భజేత్| ఉచితే పురతో రాజ్ఞస్తిష్ఠేద్వాక్యం చ నాక్షిపేత్| అహీనకాలం రాజార్థం స్వార్థం ప్రియహితైః సహ| దేశే కాలే పరార్థం చ వదేద్ ధర్మార్థసంహితం| నానుశిష్యాదపృచ్ఛంతం మహదేతద్ధి సాహసం| నాచరేదహితేనైనం మూలచ్ఛేదకరం హి తత్| అనుకూలం హితం వాచ్యమహితాద్వారయేన్మిథః| ఉదారైః సాంత్వయన్వాక్యైర్దోషశ్చేత్తదుపేక్షయా| తూష్ణీం వా ప్రతివాక్యే స్యాద్వర్జయేద్ ద్వేష్యసంకథాం| విపశ్చిదప్యచిత్తజ్ఞో బాలిశోఽపి తు భావవిత్| అతిప్రియోఽపి ద్వేష్యోఽపి యాత్యాశు విపరీతతాం| నివేద్య రాజ్ఞే కుర్వీత కార్యాణి సులఘూన్యపి| న యాయాన్న చిరం తిష్ఠేత్కోశస్థానావరోధయోః| స్వల్పేఽపి దర్శయేత్తుష్టిం లాభేఽనుద్ధతమానసః| మిథః కథనమన్యేన కౌలీనం ద్వంద్వవాదితాం| వస్త్రాది రాజ్ఞా సదృశం రాజలీలాం చ వర్జయేత్| దత్తం యత్తు నృపేణైవ తద్ధార్థం తుష్టివృద్ధయే| హసితవ్యే స్మితం కుర్యాత్ ప్రభోరేవానువృత్తితః| ఉచ్యమానేఽవలంబేత పరమర్మణి మూకతాం| స్వమర్మణి తు బాధిర్యం ధైర్యమాధుర్యసౌష్ఠవాన్| అత్యాయాసేన నాత్మానం కుర్యాదతిసముచ్ఛ్రితం| పాతో యథా హి దుఃఖాయ నోచ్ఛ్రాయః సుఖకృత్తథా||103||
यत्र साक्षान्नृपस्तत्र विज्ञातः प्रविशेद्भिषक्| न सम्म्तोऽप्यनुचितं यानस्थानासनं भजेत्| उचिते पुरतो राज्ञस्तिष्ठेद्वाक्यं च नाक्षिपेत्| अहीनकालं राजार्थं स्वार्थं प्रियहितैः सह| देशे काले परार्थं च वदेद् धर्मार्थसंहितम्| नानुशिष्यादपृच्छन्तं महदेतद्धि साहसम्| नाचरेदहितेनैनं मूलच्छेदकरं हि तत्| अनुकूलं हितं वाच्यमहिताद्वारयेन्मिथः| उदारैः सान्त्वयन्वाक्यैर्दोषश्चेत्तदुपेक्षया| तूष्णीं वा प्रतिवाक्ये स्याद्वर्जयेद् द्वेष्यसङ्कथाम्| विपश्चिदप्यचित्तज्ञो बालिशोऽपि तु भाववित्| अतिप्रियोऽपि द्वेष्योऽपि यात्याशु विपरीतताम्| निवेद्य राज्ञे कुर्वीत कार्याणि सुलघून्यपि| न यायान्न चिरं तिष्ठेत्कोशस्थानावरोधयोः| स्वल्पेऽपि दर्शयेत्तुष्टिं लाभेऽनुद्धतमानसः| मिथः कथनमन्येन कौलीनं द्वन्द्ववादिताम्| वस्त्रादि राज्ञा सदृशं राजलीलां च वर्जयेत्| दत्तं यत्तु नृपेणैव तद्धार्थं तुष्टिवृद्धये| हसितव्ये स्मितं कुर्यात् प्रभोरेवानुवृत्तितः| उच्यमानेऽवलम्बेत परमर्मणि मूकताम्| स्वमर्मणि तु बाधिर्यं धैर्यमाधुर्यसौष्ठवान्| अत्यायासेन नात्मानं कुर्यादतिसमुच्छ्रितम्| पातो यथा हि दुःखाय नोच्छ्रायः सुखकृत्तथा||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjasevAyAH kaThinatvam (104) · Śloka 104
ఆసన్నసేవా నృపతేః క్రీడాశస్త్రాహిపావకైః| కౌశలేనాతిమహతా వినీతైః సా నిరుధ్యతే| ప్రాప్య దుష్ప్రాపమైశ్వర్యం బహుమానం చ భూపతేః| యథోపభుంజీత చిరం తథా స్యాదప్రమాదవాన్||104||
आसन्नसेवा नृपतेः क्रीडाशस्त्राहिपावकैः| कौशलेनातिमहता विनीतैः सा निरुध्यते| प्राप्य दुष्प्रापमैश्वर्यं बहुमानं च भूपतेः| यथोपभुञ्जीत चिरं तथा स्यादप्रमादवान्||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAj~jaH shayyAbhimantraNam (105) · Śloka 105
విదధ్యాత్పరితః శయ్యాం రక్షామంత్రాభిమంత్రితాం||105||
विदध्यात्परितः शय्यां रक्षामन्त्राभिमन्त्रिताम्||१०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAj~jaH svastyayanam (106) · Śloka 106
రాత్రౌ సిద్ధార్థకాన్ భూతిమక్షతైరన్వితాం శుచిం| రక్షాశక్తిం తథోచ్ఛీర్షే సయవాంకురయావకాం| సదూర్వం పూర్ణకలశం సపుష్పఫలపల్లవం| ఉపహారం చ సంధ్యాయాం భుక్త్వా చాంతే నిశాసు చ| ఏతత్స్వస్త్యయనం కర్మ కర్తవ్యం శుచినా శుచేః| ఆయుష్యం పౌష్టికం భూతవిషకార్మణపాప్మజిత్||106||
रात्रौ सिद्धार्थकान् भूतिमक्षतैरन्वितां शुचिम्| रक्षाशक्तिं तथोच्छीर्षे सयवाङ्कुरयावकाम्| सदूर्वं पूर्णकलशं सपुष्पफलपल्लवम्| उपहारं च सन्ध्यायां भुक्त्वा चान्ते निशासु च| एतत्स्वस्त्ययनं कर्म कर्तव्यं शुचिना शुचेः| आयुष्यं पौष्टिकं भूतविषकार्मणपाप्मजित्||१०६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShasAdhanaprakaraNopasaMhAraH (107) · Śloka 107
సంక్షేప ఏష విషపాలనసాధనాయ ప్రోక్తస్తు విస్తరవిధిః పునరుత్తరే తు| ఆలోచ్య సమ్యగఖిలం మతిపూర్వకారీ యుంజీత తం పరివికల్ప్య వికారచిహ్నం||107||
संक्षेप एष विषपालनसाधनाय प्रोक्तस्तु विस्तरविधिः पुनरुत्तरे तु| आलोच्य सम्यगखिलं मतिपूर्वकारी युञ्जीत तं परिविकल्प्य विकारचिह्नम्||१०७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShAdirakShaNopAyAnusAraNaphalam (8) · Śloka 8
ఇతి విషగరరక్షో రక్షణాయోపదేశం భజతి నరపతిర్యో నిత్యమేవాప్రమత్తః| నిజపరరిపువృందైరప్రధృష్యో మహాత్మా జనయతి జనతాయాః క్షేమయోగౌ చిరాయ||108|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే అన్నరక్షావిధిర్నామాష్టమోఽధ్యాయః||8||
इति विषगररक्षो रक्षणायोपदेशं भजति नरपतिर्यो नित्यमेवाप्रमत्तः| निजपररिपुवृन्दैरप्रधृष्यो महात्मा जनयति जनतायाः क्षेमयोगौ चिराय||१०८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने अन्नरक्षाविधिर्नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon