7. annsvarūpavijñānīyaḥ

Adhikarana athAnnasvarupavij~jAnIyo nAma saptamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋಽನ್ನ್ಸ್ವರುಪವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಽಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ದ್ರವಸ್ಯ ಪಾನಾನ್ನಸಂಸ್ಕಾರಾದ್ಯುಪಯೋಗ್ಯತ್ವಾದನ್ನಮುಚ್ಯತೇ-ಅಥೇತಿ|

Adhikarana (1) SUkadhAnyavargaH,SAliBedAH teShAM sAmAnyaguNAshca (2) · Śloka 2

ರಕ್ತೋ ಮಹಾನೂ ಸಕಲಮಸ್ತೂರ್ಣಕಃ ಶಕುನಾಹೃತಃ| ಶಾರಾಮುಖೋ ದೀರ್ಘಶೂಕೋ ಲೋಘ್ರಶೂಕಃ ಸುಗನ್ಧಿಕಃ| ಪುಣ್ಡ್ರಃ ಪಾಣ್ಡುಃ ಪುಣ್ಡರೀಕಃ ಪ್ರಮೋದೋ ಗೌರಶಾರಿವೌ| ಕಞ್ಚನೋ ಮಹಿಷಃ ಶೂಕೋ ದೂಷಕಃ ಕುಸುಮಾಣ್ಡಕಃ| ಲಾಙ್ಗಲಾ ಲೋಹವಾಲಾಖ್ಯಾಃ ಕರ್ದಮಾಃ ಶೀತಭೀರುಕಾಃ| ಪತಙ್ಗಾಸ್ತಪನೀಯಾಶ್ಚ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ಶಾಲಯಃ ಶುಭಾಃ| ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವೃಷ್ಯಾ ಬದ್ಧಾಲ್ಪವರ್ಚಸಃ| ಕಷಾಯಾನುರಸಾಃ ಪಥ್ಯಾ ಲಘವೋ ಮೂತ್ರಲಾ ಹಿಮಾಃ||೨||

ಶೂಕಧಾನ್ಯಾನಾಞ್ಚ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾದಗ್ರೇ ಪಾಠಃ| ರಕ್ತಾದ್ಯಾಸ್ತಪನೀಯಾನ್ತಾ ಅನ್ಯೇ ಚ ದೇಶಕಾಲರಸಾದಿನಾ ರಕ್ತಾದಿಸದೃಶಾಃ ಶಾಲಯಸ್ತೇ ಸರ್ವೇ ಮಧುರವಿಪಾಕರಸತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾಃ| ಏತೇ ಚ ಸರ್ವೇ ನಾನಾದೇಶಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಮಾನಃ| ಬದ್ಧಂ ಗ್ರಥಿತಂ ಅಲ್ಪಂ ಚ ವರ್ಚಃ ಪುರೀಷಂ ಕುರ್ವನ್ತೀತಿ ಬದ್ಧಾಲ್ಪವರ್ಚಸಃ| ಸ್ವಭಾವೇನೈವ ಶರೀರೇ ಹಿತಾಃ|| ೨||

Adhikarana shUkajeshu raktashAlyAdInAM yathottaramavaratvam (3) · Śloka 3

ಶೂಕಜೇಷು ವರಸ್ತತ್ರ ರಕ್ತಸ್ತೃಷ್ಣಾತ್ರಿದೋಷಹಾ| ಮಹಾಂಸ್ತಂ ಚಾನು ಕಲಮಸ್ತಂ ಚಾಪ್ಯನು ತತಃ ಪರೇ||೩||

ತತ್ರ ಶೂಕಜೇಷು ಮಧ್ಯೇ ರಕ್ತಶಾಲಿಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ| ತೃಷ್ಣಾನಾಶನಸ್ತ್ರಿದೋಷನಾಶನಶ್ಚ| ತತೋ ರಕ್ತಾದೂನೋ ಮಹಾನ್| ತತೋಽಪ್ಯೂನಃ ಕಲಮಃ| ಅನೇನೈವ ಕ್ರಮೇಣ ಪರೇ ತೂರ್ಣಕಾದಯಃ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾದುತ್ತರೋ ಗುಣೈರೂನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|| ೩||

Adhikarana yavakAdInAM yathApUrvamavaratvam (4) · Śloka 4

ಯವಕಾ ಹಾಯನಃ ಪಾಂಸುವಾಪ್ಯನೈಷಧಕಾದಯಃ| ಸ್ವಾದೂಷ್ಣಾ ಗುರವಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಪಾಕೇಽಮ್ಲಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಲಾಃ| ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಪುರಿಷಾಶ್ಚ ಪೂರ್ವಂ ಪೂರ್ವಂ ಚ ನಿನ್ದಿತಾಃ||೪||

ಯವಕಾದಯೋ ಮಧುರತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾ ಯಶ್ಚ ಯಸ್ಮಾತ್ ಪೂರ್ವಃ ಸ ತಸ್ಮಾನ್ನಿನ್ದ್ಯಃ (ಚ೦ಸೂ೦-೨೮-೧೨,ಸು೦ಸೂ೦-೨೧-೨೩)|| ೪||

Adhikarana vrIhiShu ShaShTikasya shraiShThyam (5) · Śloka 5

ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಗ್ರಾಹಿ ಲಘುಃ ಸ್ವಾದುಸ್ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಃ ಸ್ಥಿರೋ ಹಿಮಃ| ಷಷ್ಟಿಕೋ ವ್ರೀಹಿಷು ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಗೌರಶ್ಚಾಸಿತಗೌರತಃ||೫||

ಷಷ್ಟಿಕೋ ನಾಮ ವ್ರೀಹಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾಃ| ಸ್ಥಿರಃ ಶರೀರೇ ಅವ್ಯಾಪನಶೀಲಃ| ಸ ಚ ಸರ್ವವ್ರೀಹಿಷು ಶ್ರೇಷ್ಠಃ| ತಸ್ಯ ಷಷ್ಟಿಕಸ್ಯ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಂಗೌರಃ ಕೃಷ್ಣಗೌರಶ್ಚ, ಅಸಿತಗೌರತಃ ಕೃಷ್ಣಗೌರಾತ್ ಗೌರಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ|| ೫||

Adhikarana mahAvrIhyAdInAM ShaShTikAt hInaguNatvam (6) · Śloka 6

ತತಃ ಕ್ರಮಾನ್ಮಹಾವ್ರೀಹಿಕೃಷ್ಣವ್ರೀಹಿಜತೂಮುಖಾಃ| ಕುಕ್ಕಟಾಣ್ಡಕಲಾಬಾಕ್ಷಪಾರಾವತಕಸೂಕರಾಃ| ವರಕೋದ್ದಾಲಕೋಜ್ಜಾಲಚೀನಶಾರದದರ್ದುರಾಃ| ಗನ್ಧನಾಃ ಕುರುವಿನ್ದಾಶ್ಚ ಗುಣೈರಲ್ಪಾನ್ತರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ||೬||

ತತಃ ಷಷ್ಟಿಕಾತ್ ಗುಣೈರ್ಮಹಾವ್ರೀಹ್ಯಾದಯಃ ಕ್ರಮೇಣೋನಾಃ|| ೬||

Adhikarana itaravrIhiguNAH (7) · Śloka 7

ಸ್ವಾದುರಮ್ಲವಿಪಾಕೋಽನ್ಯೋ ವ್ರೀಹಿಃ ಪಿತ್ತಕರೋ ಗುರುಃ||೭||

ಏತೇಭ್ಯಃ ಷಷ್ಟಿಕಯವಾದಿಭ್ಯೋಽನ್ಯೋನುಕ್ತೋ ವ್ರೀಹಿರ್ಮಧುರಃ ಅಮ್ಲವಿಪಾಕ ಪಿತ್ತಕರೋ ಗುರುಶ್ಚ|| ೭||

Adhikarana pATalavrIhiguNAH (8) · Śloka 8

ಬಹುಮೂತ್ರಪುರೀಷೋಷ್ಮಾ ತ್ರಿದೋಷಸ್ತ್ವೇವ ಪಾಟಲಃ||೮||

ಪಾಟಲೋ ನಾಮ ವ್ರೀಹಿಃ ತ್ರಿದೋಷಕರ ಏವ|| ೮||

Adhikarana ka~ggvAditRuNadhAnyAnAM sAmAnyaguNAH ka~ggvAdInAM visheShaguNAH (9) · Śloka 9

ಕಙ್ಗುಕೋದ್ರವಜೂರ್ಣಾಹ್ವಗದೀವರುಣಪಾದಿಕಾಃ| ಶ್ಯಾಮಾಕತೋಯಶ್ಯಾಮಾಕಹಸ್ತಿಶ್ಯಾಮಾಕಶಿಲ್ಬಿಕಾಃ| ಶಿಶಿರೋದ್ದಾಲನೀವಾರವರೂಕಬರಕೋತ್ಕಟಾಃ| ಮಧೂಲಿಕಾನ್ತನಿರ್ಗಣ್ಡೀವೇಣುಪರ್ಣೀಪ್ರಶಾನ್ತಿಕಾಃ| ಗವೇಧುಕಾಣ್ಡಲೌಹಿತ್ಯತೋಯಪರ್ಣೀಮುಕುನ್ದರಾಃ| ಕಫಪಿತ್ತಹರಾ ರೂಕ್ಷಃ ಕಷಾಯಮಧುರಾ ಹಿಮಾಃ| ವಾತಲಾ ಬದ್ಧವಿಣ್ಮೂತ್ರಾ ಲಘವೋ ಲೇಖನಾತ್ಮಕಾಃ| ಭಗ್ನಸನ್ಧಾನಕೃತ್ತತ್ರ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುರ್ಬೃಂಹಣೀ ಗುರುಃ| ಕೋರದೂಷಃ ಪರಂ ಗ್ರಾಹಿ ಸ್ಪರ್ಶೇ ಶೀತೋ ವಿಷಾಪಹಃ| ಉದ್ದಾಲಕಸ್ತು ವೀರ್ಯೋಷ್ಣೋ ನೀವಾರಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವರ್ಧನಃ| ಶೀತವೀರ್ಯಾ ವಿಶೇಷೇಣ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವೃಷ್ಯಾ ಮಧೂಲಿಕಾ||೯||

ಕಙ್ಗ್ವಾದಯಃ ಕಫಪಿತ್ತಹರತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾಃ| ಅತಏವ ನಿರ್ಧಾಯತೇ| ವ್ರೀಹಯೋ ವಿಶಿಷ್ಟಾಃ ಶೂಕಧಾನ್ಯಾಃ| ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ, ಭಗ್ನಸ್ಯಾಙ್ಗಸ್ಯ ಸನ್ಧಾನಂ ಕರೋತಿ| ಬೃಂಹಣೀ ಗುರ್ವೀ ಚ| ಕೋರದೂಷಃ ಕೋದ್ರವಃ ಅತ್ಯರ್ಥಸಂಗ್ರಹಣಃ, ಸ್ಪರ್ಶೇ ಶೀತೋ ವಿಷಹರಶ್ಚ| ಉದ್ದಾಲಕಸ್ತು ಉಷ್ಣವೀರ್ಯಃ| ನೀವಾರಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವರ್ಧನಃ| ಮಧೂಲಿಕಾ ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಶೀತವೀರ್ಯಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವೃಷ್ಯಾ ಚ| ಸರ್ವತ್ರ ಚೋತ್ಸರ್ಗಾಪವಾದೋಪಬೃಂಹಕವಚನಕಲ್ಪನಾ ಚ ಸ್ವಯಂ ಕಲ್ಪನೀಯಾ|| ೯||

Adhikarana yavAdInAM guNAH (10) · Śloka 10

ರೂಕ್ಷಃ ಶೀತೋ ಗುರುಃಸ್ವಾದುಃ ಸರೋ ವಿಡ್ವಾತಕೃದ್ಯವಃ| ವೃಷ್ಯಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಕರೋ ಮೂತ್ರಮೇದಃಪಿತ್ತಕಫಾಞ್ಜಯೇತ್| ಪೀನಸಶ್ವಾಸಕಾಸೋರುಸ್ತಮ್ಭಕಣ್ಠತ್ವಗಾಮಯಾನ್| ಗುಣೈರ್ನ್ಯೂನತರಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಯವಾದನು ಯವಾಹ್ವಯಾಃ| ಉಷ್ಣಾಃ ಸರಾ ವೇಣುಯವಾಃ ಕಷಾಯಾ ವಾತಪಿತ್ತಲಾಃ||೧೦||

ಯವೋ ರೂಕ್ಷತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಃ|ಏತೈಶ್ಚ ತ್ವಗಾಮಯನಾಶನಾನ್ತೈರ್ಗುಣೈಃ ಸ್ವಲ್ಪೈರ್ಯುಕ್ತಾ, ಅನುಯವಾಃ ಅನುಯವಾಃ ಅನುಯವನಾಮಾನೋ ಯವಾಃ| ತೇ ಚ ಯವಾಕೃತಯೋ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ| ವೇಣುಪ್ರಾನ್ತಭವಾ ಯವಾ ಉಷ್ನವೀರ್ಯಾಃ ಸರಾಃ ಕಷಾಯರಸಾಃ ವಾತಪಿತ್ತಲಾಶ್ಚ||೧೦||

Adhikarana godhUmaguNAH (11) · Śloka 11

ವೃಷ್ಯಃ ಶೀತೋ ಗುರೂಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಜೀವನೋ ವಾತಪಿತ್ತಹಾ| ಸನ್ಧಾನಕಾರಿ ಮಧುರೋ ಗೋಧೂಮಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಕೃತ್ಸರಃ| ಪಥ್ಯಾ ನನ್ದೀಸುಖೀ ಶೀತಾ ಕಷಾಯಾ ಮಧುರಾ ಲಘುಃ||೧೧||

ಗೋಧೂಮೋ ವೃಷ್ಯತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಃ| ಜೀವನಃ ಸೌಭ್ಯಧಾತುವೃದ್ವೀಕರಃ ಸನ್ಧಾನಕಾರಿ ಭಗ್ನಸ್ಯೋರೂಪ್ರಭೃತೇಃ ಸನ್ಧಾನಂ ಕರೋತಿ| ನನ್ದಿಮುಖೀ ಶರೀರಹಿತಾ ರಸೇ ಕಷಾಯಮಧುರಾ ಲಘ್ವೀ ಚ| ಇತಿ ಶೂಕಧಾನ್ಯವರ್ಗಃ|| ೧೧||

Adhikarana (2) shimbidhAnyavargaH shimbIparicayasteShAM sAmAnyaguNAshca (12) · Śloka 12

ಶಿಮ್ಬಿಜಾ ಮುದ್ಗಮಙ್ಗಲ್ಯವನಮುದ್ಗಮಕುಷ್ಠಕಾಃ| ಮಸೂರಕಫಲಾಢಕ್ಯಶ್ಚಣಕಾಶ್ಚ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾಃ| ಕಷಾಯಸ್ವಾದುಲಘವೋ ವಿಬನ್ಧಾಧ್ಮಾನಕಾರಿಣಃ| ರೂಕ್ಷಾ ಬದ್ಧಮಲಾಃ ಶೀತಾ ವಿಪಾಕೇ ಕಟುಕಾ ಹಿತಾಃ| ಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಕಫಮೇದಸ್ಸು ಸೂಪಾಲೇಪಾದಿಯೋಜನಾತ್||೧೨||

ಶಿಮ್ಬಿಧಾನ್ಯಮುಚ್ಯತೇ-ಮುದ್ಗಾದ್ಯಾಃ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾಃ ನಾನಾವಿಧಾಃ| ರಸೇನ ಕಷಾಯಮಧುರಾಃ ಲಘವಃ| ದೋಷವಿಬನ್ಧಮಾಧ್ಮಾನಂ ಚ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ಬದ್ಧಪುರೀಷಾ| ಶೀತವೀರ್ಯಾ ವಿಪಾಕೇ ಕಟುಕಾಃ| ಭೋಜನಾಲೇಪಪರಿಷೇಕಾದಿಯೋಜನಾ ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದಃಸು ಹಿತಾಃ ಪಥ್ಯಾಃ|| ೧೨||

Adhikarana mudgaguNAH (13) · Śloka 13

ಸೂಪ್ಯಾನಾಮುತ್ತಮಾ ಮುದ್ಗಾ ಲಘೀಯಾಂಸೋಽಲ್ಪಮಾರುತಾಃ| ಹರಿತಾಸ್ತೇಷ್ವಪಿವರಾ.....................||೧೩||

ಸೂಪೇ ಸಾಧುಃ ಸೂಪ್ಯಃ| ತೇಷಾಂ ಸೂಪ್ಯಾನಾಂ ಮುದ್ಗಾ ಉತ್ತಮಾಃ ಪ್ರವರಾಃ| ಅತಿಲಘವಃ ಸ್ವಲ್ಪವಾತಲಾಶ್ಚ| ತೇಷು ಮುದ್ಗೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಹರಿತಾಃ ಶಾತವಲವರ್ಣಾಃ ವರಾಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಸ್ತ್ವವರಾಃ|| ೧೩||

Adhikarana makuShThamasuraguNAH (14) · Śloka 14

........................ಂಅಕುಷ್ಠಾಃ ಕ್ರಿಮಿಕಾರಿಣಃ| ವರ್ಣ್ಯಾಃ ಪರಂ ಪ್ರಲೇಪಾದ್ಯೈರ್ಮಸೂರಾ ಗ್ರಾಹಿಣೋ ಭೃಶಮ್||೧೪||

ಮಕುಷ್ಠಾಸ್ತು ಕೃಮಿಕರಾಃ| ಮಸೂರಾಃ ಪ್ರಲೇಪಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಾಃ ಪರಮತ್ಯರ್ಥೇನ ವರ್ಣಕರಾಃ| ಸಂಗ್ರಹಣಾಶ್ಚ|| ೧೪||

Adhikarana rAjamAShaguNAH (15) · Śloka 15

ರಾಜಮಾಷೋ ಗುರುರ್ಭೂರಿಶಕೃದ್ರೂಕ್ಷೋಽತಿವಾತಃ||೧೫||

ರಾಜಮಾಷೋ ಗುರುಃ ಪ್ರಭೂತಪುರೀಷಃ ರೂಕ್ಷೋಽತಿವಾತಲಶ್ಚ|| ೧೫||

Adhikarana kulatthaguNAH (16) · Śloka 16

ಕಷಾಯಸ್ವಾದುರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಾ ಕುಲತ್ಥಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತಲಾಃ| ಪೀನಸಾಶ್ವಾಸಕಾಸಾರ್ಶೋಹಿಧ್ಮಾನಾಹಕಫಾನಿಲಾನ್| ಘ್ನನ್ತಿ ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀಂ ಶುಕ್ರಂ ದೃಷ್ಟಿಂ ಶೋಫಂ ತಥೋದರಮ್| ಗ್ರಾಹಿಣೋ ಲಘವಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ವಿಪಾಕೇಽಮ್ಲಾ ವಿದಾಹಿನಃ||೧೬||

ಕುಲತ್ಥಾಃ ಕಷಾಯಮಧುರಾ ರೂಕ್ಷಾ ಉಷ್ಣವೀರ್ಯಾಃ ರಕ್ತಪಿತ್ತಕರಾ ಪೀನಸಾದಿನಾಶನಾಶ್ಚ| ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀಂ ಘ್ನನ್ತಿ| ಶುಕ್ರಂ ರೇತಃ ತೇನಾಶ್ಮರೀ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ (ನಿ೦ಅ೦-೯)| ದೃಷ್ಟಿಂ ದರ್ಶನಶಕ್ತಿಂ ಚ ನಾಶಯನ್ತಿ| ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಲಘವಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ಅಮ್ಲವಿಪಾಕಾ ವಿದಾಹಿನಃ|| ೧೬||

Adhikarana niShpAvaguNAH (17) · Śloka 17

ನಿಷ್ಪಾವಸ್ತು ಸರೋ ರೂಕ್ಷಃ ಕಷಾಯಮಧುರೋ ಗುರುಃ| ಪಾಕೇಽಮ್ಲೋ ವಾತವಿಷ್ಟಮ್ಭೀ ಸ್ತನ್ಯಮೂತ್ರಾಸ್ರಪಿತ್ತಕೃತ್| ಉಷ್ಣೋ ವಿದಾಹೀ ದೃಕ್ಶುಕ್ರಕಫಶೋಫವಿಷಾಪಹಃ||೧೭||

ನಿಷ್ಪಾವಸ್ತು ಸರತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಃ, ವಾತಕರಃ, ಉಷ್ಣವೀರ್ಯಃ, ವಿದಾಹೀ ದೃಶಂ-ರೇತಃ-ಕಫಃ-ಶೋಫಂ-ವಿಷಞ್ಚ ನಾಶಯತಿ| ನಿಷ್ಪಾವೋ ರಾಜಶಿಮ್ಬಿಃ|

Adhikarana mAShaguNAH (18) · Śloka 18

ಮಾಷಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಬಲಶ್ಲೇಷ್ಮಮಲಪಿತ್ತಕರಃ ಸರಃ| ಗುರುಷ್ಣೋಽನಿಲಹಾ ಸ್ವಾದುಃ ಶುಕ್ರವೃದ್ಧಿರ್ವಿರೇಕಕೃತ್||೧೮||

ಮಾಷಃ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಃ| ಮಲಂ ಪುರೀಷಮ್| ಶುಕ್ರಸ್ಯ ರೇತಸೋ ವೃದ್ಧಿಂ ಬಹುತ್ವಂ ವಿರೇಕಂ ಬಹಿಃಪ್ರೇರಣಂ ಚ ಕರೋತಿ|| ೧೮||

Adhikarana kAkANDolAtmaguptayorguNAH (19) · Śloka 19

ಫಲಾನಿ ಗುಣವದ್ವಿದ್ಯಾತ್ ಕಾಕಾಣ್ಡೋಲಾತ್ಮಗುಪ್ತಯೋಃ||೧೯||

ಕಾಕಾಣ್ಡೋಲಾತ್ಮಗುಪ್ತಯೋಶ್ಚ ಫಲಾನಿ ಮಾಷವತ್ ಗುಣೈರ್ವಿದ್ಯಾತ್| ಕಾಕಾಣ್ಡೋಲಾ ಕಟಭಿಃ|| ೧೯||

Adhikarana kuSAmrashimbiguNAH (20) · Śloka 20

ಕುಶಾಮ್ರಶಿಮ್ಬೀ ಮಧುರಾ ವಾತಾಪಿತ್ತಹರಾ ಹಿಮಾ||೨೦||

ಕುಶಾಮ್ರಶಿಮ್ಬೀ ನಾಮ ಶಿಮ್ಬಿಧಾನ್ಯಮ್| ಸಾ ಮಧುರಾ ವಾತಪಿತ್ತಹರಾ ಶೀತವೀರ್ಯಾ ಚ|| ೨೦||

Adhikarana anuktaSimbidhAnyAnAM sAmAnyaguNAH (21) · Śloka 21

ಮಧುರಾಃ ಶೀತಲಾ ಗುರ್ವ್ಯೋ ಬಲಘ್ನ್ಯೋ ರೂಕ್ಷಣಾತ್ಮಿಕಾಃ| ಸ್ನೇಹಾಢ್ಯಾ ಬಲಿಭಿರ್ಭೋಜ್ಯಾ ವಿವಿಧಾಃ ಶಿಮ್ಬಿಜಾತಯಃ||೨೧||

ಅನುಕ್ತಾನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಮುಚ್ಯತೇ| ವಿವಿಧಾಃ ಶಿಮ್ಬಿಜಾತಯೋ ಮಧುರಾಃ ಶೀತವೀರ್ಯಾ ಗುರ್ವ್ಯೋ ಬಲಘ್ನ್ಯೋ ರೌಕ್ಷ್ಯಾಪಾದನಸ್ವಭಾವಾಃ| ತಾಶ್ಚ ಸ್ನೇಹಾಢ್ಯಾ ಘೃತಾದಿಬಹಲಾಃ ಸತ್ಯೋ ಬಲವದ್ಭಿಃ ಪುರುಷೈರ್ಭೋಜ್ಯಾಃ|| ೨೧||

Adhikarana tilaguNAH (22) · Śloka 22

ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣತಿಕ್ತಕಟುಕಃ ಕಷಾಯಮಧುರಸ್ತಿಲಃ| ಮೇಧ್ಯಃ ಕೇಶ್ಯೋ ಗುರುರ್ವರ್ಣ್ಯಃ ಸ್ಪರ್ಶಶೀತೋಽನಿಲಾಪಹಃ| ಅಲ್ಪಮೂತ್ರಃ ಕಟುಃ ಪಾಕೇ ಮೇಧಾಗ್ನಿಕಫಪಿತ್ತಕೃತ್| ಕೃಷ್ಣಃ ಪ್ರಶಸ್ತಸ್ತಮನು ಶುಕ್ಲಸ್ತಮನು ಚಾರುಣಃ||೨೨||

ತಿಲಃ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಃ| ರಸೇ ತಿಕ್ತಾದಿಯುಕ್ತಃ| ವಿಪಾಕೇ ಕಟುಕಃ| ಮೂತ್ರಸ್ಯಾಲ್ಪತ್ವಕರೋಽಲ್ಪಮೂತ್ರಃ| ಮೇಧಾಗ್ನಿಕಫಪಿತ್ತಕರಶ್ಚ| ಮೇಧಾ ಪ್ರಜ್ಞಾ| ತೇಷು ಚ ತಿಲೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಕೃಷ್ಣತಿಲಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ| ತತಃ ಶುಕ್ಲಃ ಊನಃ| ಶುಕ್ಲಾದಪ್ಯರುಣ ಊನತರಃ|| ೨೨||

Adhikarana atasIguNAH (23) · Śloka 23

ಸ್ನಿಗ್ಧೋಮಾ ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತೋಷ್ಣಾ ಕಫಪಿತ್ತಕರೀ ಗುರುಃ| ದೃಕ್ಛುಕ್ರಹೃತ್ಕಟುಃ ಪಾಕೇ.....................||೨೩||

ಉಮಾ ಅತಸೀ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ರಸೇನ ಮಧುರತಿಕ್ತಾ, ಉಷ್ಣವೀರ್ಯಾ ಕಫಪಿತ್ತಕರೀ ಗುರ್ವೀ ಚ ದೃಶಂ ಶುಕ್ರಂ ಚ ನಾಶಯತಿ, ಕಟುವಿಪಾಕಾ ಚ|| ೨೩||

Adhikarana kusumBabIjaguNAH (24) · Śloka 24

.......................ತದ್ವದ್ಬೀಜಂ ಕುಸುಮ್ಭಜಮ್||೨೪||

ತದ್ವದುಮಾವತ್ಕುಸುಮ್ಭಬೀಜಮ್|| ೨೪||

Adhikarana mAShayavakayoravaratvaM shimbishUka- dhAnyorvarAvaratvam (25) · Śloka 25

ಮಾಷೋಽತ್ರ ಸರ್ವೇಷ್ವವರೋ ಯವಕಃ ಶೂಕಜೇಷು ಚ||೨೫||

ಅತ್ರ ಶಿಮ್ಬಿಧಾನ್ಯವರ್ಗೇ ಮಾಷಃ ಅಶ್ರೇಷ್ಠಃ| ಶೂಕಧಾನ್ಯಮಧ್ಯೇ ಯವಕಃ ಅಶ್ರೇಷ್ಠಃ|| ೨೫||

Adhikarana navapurANAdidhAnyaguNAHsUpyasya laghutvAva (26) · Śloka 26

ನವಂ ಧಾನ್ಯಮಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಸೇಕ್ಯಂ ಕೇದಾರಜಂ ಚ ಯತ್| ಲಘು ವರ್ಷೋಷಿತಂ ದಗ್ಧಭೂಮಿಜಂ ಸ್ಥಲಸಮ್ಭಮ್| ಶೀಘ್ರಜನ್ಮ ತಥಾ ಸೂಪ್ಯಂ ನಿಸ್ತುಷಂ ಯುಕ್ತಿಭರ್ಜಿತಮ್||೨೬||

ನವಮಗತಸಂವತ್ಸರಂ ಧಾನ್ಯಮಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಮಾಲಿನ್ಯೇನ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ್ರಾವಕಮ್| ತಥಾ ಸೇಕ್ಯೇ ಬಹೂದಕೇ ಕೇದಾರೇ ಜಾತಮಭಿಷ್ಯನ್ದಿ| ಲಘು ವರ್ಷೋಷಿತಮ್| ತಥಾ ದಗ್ಧಭೂಮಿಜಮ್| ತಥಾ ಸ್ಥಲಸಮ್ಭವಂ ನಿರುದಕಕೇದಾರಜಮ್| ಶೀಘ್ರ- ಜನ್ಮ| ಅಚಿರಕಾಲಪಾಕಮ್| ತಥಾ ಸೂಪ್ಯಂ ಮುದ್ಗಾದಿ ತುಷರಹಿತಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಚ ಭರ್ಜಿತಂ ಸತ್ ನಿಸ್ತುಷಮ್| ಇತಿ ಶಿಮ್ಬಿಧಾನ್ಯವರ್ಗಃ|| ೨೬||

Adhikarana (3) kRutAnnavargaH maNDapeyAdInAM yathApUrva lAghavam| (27) · Śloka 27

ಮಣ್ಡಪೇಯಾವಿಲೇಪೀನಾಮೋದನಸ್ಯ ಚ ಲಾಘವಮ್| ಯಥಾಪೂರ್ವ............................||೨೭||

ಧಾನ್ಯಾನಾಂ ಸ್ವರೂಪಮುಕ್ತಮ್| ಅನನ್ತರೋಕ್ತಾನಿ ರಕ್ತಾದೀನಿ ಸತ್ಸ್ವಪಿ ಸ್ವರೂಪಗುಣೇಷು ಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರಪ್ರಮಾಣಾದಿವಿಶೇಷೇಣ ಗುಣಾನ್ತರಯೋಗಮಪಿ ಯಾನ್ತಿ, ತದ್ವಿಜ್ಞ್ಹಾನಾರ್ಥಂ ಕೃತಾನ್ನವರ್ಗಾರಮ್ಭಃ| ಮಣ್ಡಾದೀನಾಂ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಲಘುತ್ವಮ್| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಓದವಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಲಘ್ವೀ ವಿಲೇಪಿಕಾ| ತತೋಽಪಿ ಪೇಯಾ ದ್ರವಾ ಲಘುತರಾ| ತತೋಽಪಿ ಮಣ್ಡೋಽತ್ಯರ್ಥದ್ರವೋ ಲಘುಃ| ಓದನಸ್ಯ ಪೂರ್ವಕತ್ವಾಭಾವಾನ್ನ ಲಘುತ್ವಂ ನ ಗುರುತ್ವಮುಕ್ತಮ್|| ೨೭||

Adhikarana maNDaguNAH (28) · Śloka 28

.................ಶಿವಸ್ತತ್ರ ಮಣ್ಡೋ ವಾತಾನುಲೋಮನಃ| ತೃಙ್ಗಾನಿದೋಷಶೇಷಘ್ನಃ ಪಾಚನೋ ಧಾತುಸಾಮ್ಯಕೃತ್| ಸ್ರೋತೋಮಾರ್ದವಕೃತ್ಸ್ವೇದೀ ಸನ್ಧುಕ್ಷಯತಿ ಚಾನಲಮ್||೨೮||

ಏತದೇವ ನಿರ್ಧಾರಯತಿ| ಮಣ್ಡೋ ವಾತಾಸ್ಯಾನುಲೋಮನಃ| ತೃಡಾದಿಘ್ನಶ್ಚ| ದೋಷಸ್ಯ ವಮನವಿರೇಚನಾದಿನಾ ನಿರ್ಹೃತಸ್ಯ ಶೇಷೋ ದೋಷಶೇಷಃ| ಪಾಚನೋ ಧಾತುಸಾಮ್ಯಕರಶ್ಚ| ಸ್ರೋತೋಮಾರ್ದವಂ ಕರೋತಿ| ಸ್ವೇದಯತ್ಯಾಗ್ನಿಂ ಚೋದ್ದೀಪಯತಿ|| ೨೮||

Adhikarana peyAguNAH (29) · Śloka 29

ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣಾಗ್ಲಾನಿದೌರ್ಬಲ್ಯಕುಕ್ಷಿರೋಗಜ್ವರಾಪಹಾ| ಮಲಾನುಲೋಮಿನೀ ಪಥ್ಯಾ ಪೇಯಾ ದೀಪನಪಾಚನೀ||೨೯||

ಪೇಯಾ ಕ್ಷುದಾದಿಹರಾ|| ೨೯||

Adhikarana vilepIguNAH (30) · Śloka 30

ವಿಲೇಪೀ ಗ್ರಾಹಿಣೀ ಹೃದ್ಯಾ ತೃಷ್ಣಾಘ್ನೀ ದೀಪನೀ ಹಿತಾ| ವ್ರಣಾಕ್ಷಿರೋಗಸಂಶುದ್ಧದುರ್ಬಲಸ್ನೇಹಪಾಯಿನಾಮ್||೩೦||

ವಿಲೇಪಿಕಾ ಸಂಗ್ರಾಹಿಣೀ, ಹೃದ್ಯಾ, ತೃಷ್ಣಾಘ್ನೀ, ದೀಪನೀ ಚ ವ್ರಣಾದೀನಾಂ ಚ ಹಿತಾ| ಸಂಶುದ್ಧಃ ಕೃತವಮನವಿರೇಚನಃ|| ೩೦||

Adhikarana odanasya gurulAghavam (31) · Śloka 31

ಸುಧೌತಃ ಪ್ರಸ್ರುತಃ ಸ್ವಿನ್ನಸ್ತ್ಯಕ್ತೋಷ್ಮಾ ಚೌದನೋ ಲಘುಃ| ಯಶ್ಚಾಗ್ನೇಯೌಷಧಕ್ವಾಥಸಾಧಿತೋ ಭೃಷ್ಟತಣ್ಡುಲಃ| ವಿಪರೀತೋ ಗುರುಃ ಕ್ಷೀರಮಾಂಸಾದ್ಯೈರ್ಯಶ್ಚ ಸಾಧಿತಃ||೩೧||

ತ್ಯಕ್ತಬಾಷ್ಪಶ್ಚ ಲಘುಃ| ಊಷ್ಮಾ ಬಾಷ್ಪೋ ಜಲಭಾಗೋ ಗುರುತ್ವಹೇತುಃ| ಅತ್ಯುಷ್ಣಾತಿಶೀತಯೋಃ ಪ್ರಮಾಣಾನ್ತರಾನ್ನಿಷೇಧಃ| ಕೇಚಿತ್ಸಿದ್ಧ್ಯುಷ್ಣಸ್ಯ ಲಘವಮಭ್ಯುಪಗಚ್ಛನ್ತಃ ಸ್ವಿನ್ನಃ| ಓದನಃ ಸುಷ್ಠು ಧೌತಃ ಪ್ರಸ್ರತುಃ| ಸ್ವಿನ್ನಃ ಅತ್ಯಕ್ತೋಷ್ಮಾ ಚೇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಯತ್ರ ಚೈಷಾಂ ಪುನರುಷ್ಣಪ್ರತಿಷೇಧಃ, ಸ ಸಿದ್ಧಿಶಬ್ದಾಶಯಃ| ಯಶ್ಚೋದನ ಆಗ್ನೇಯಾನಾಂ ಮರಿಚಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ ಸಂಸಿದ್ಧಃ, ಸೋಽಪಿ ಲಘುಃ| ತಥಾ ಭೃಷ್ಟೈಸ್ತಣ್ಡುಲೈಃ ಸಿದ್ಧ ಓದನೋ ಲಘುಃ| ಯಥೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಾದೋದನಾದ್ವಿಪರೀತೋ ಗುರುಃ| ಕ್ಷೀರಮಾಂಸಾದಿಭಿರ್ಮಧುರೈರ್ಯಶ್ಚ ಸಾಧಿತಃ, ಸೋಽಪಿ ಗುರುಃ|| ೩೧||

Adhikarana dravyakriyAdibhiH kRutAnnasya gurulAghavaM peyAdInAM guNAH (32) · Śloka 32

ಇತಿ ದ್ರವ್ಯಕ್ರಿಯಾಯೋಗಮಾನಾದ್ಯೈಃ ಸರ್ವಮಾದಿಶೇತ್||೩೨||

ಇತ್ಯನಯಾ ದಿಶಾ ಸರ್ವಂ ಕೃತಾನ್ನಂ ದ್ರವಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪೇಣ ಕ್ರಿಯಯಾ ಸಂಯೋಗೇನ ಪ್ರಮಾಣೇನ ಚ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಕಿಂ ಸ್ವರೂಪೇಣ ಗುಣಾನಾಂ ಸ್ವನಿಬನ್ಧಕೇನ ಉಪಬೃಂಹಕೇನ ಸಂಯೋಗಿನಾ ದ್ರವ್ಯೇಣ ಸಂಯುಕ್ತಮಿತಿ ನಾನಾವಿಧವಿಕಲ್ಪನೇನ ಕೃತಾನ್ನಸ್ವರೂಪಂ ಜಾನೀಯಾತ್|| ೩೨||

Adhikarana mAMsaraguNAH (33) · Śloka 33

ಶುಷ್ಯತಾಂ ವ್ಯಾಧಿಮುಕ್ತಾನಾಂ ಶುದ್ಧಾನಾಂ ಶುದ್ಧಿಕಾಂಕ್ಷಿಣಾಮ್| ಕೃಶಕ್ಷಾಮತೋರಸ್ಕಕ್ಷೀಣಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯೌಜಸಾಮ್| ದೃಷ್ಟಿಶ್ರವಣವಹನ್ಯಾಯುರ್ಬಲವರ್ಣಸ್ವರಾರ್ಥಿನಾಮ್| ಭಗ್ನವಿಶ್ಲಿಷ್ಟಸಂಧೀನಾ ವ್ರಣಿನಾಂ ವಾತರೋಗಿಣಾಮ್| ಹೃದ್ಯಃ ಪಥ್ಯಂಃ ಪರಂ ವೃಷ್ಯೋ ಬೃಂಹಣಃ ಪ್ರೀಣನೋ ರಸಃ||೩೩||

ರಸೋ ಮಾಂಸರಸಃ ಶುಷ್ಯದಾದೀನಾಂ ಪಥ್ಯಃ| ವ್ಯಾಧಿಮುಕ್ತಾನಾಂ ಬಲಾಧಾನಾರ್ಥಮ್| ಶುದ್ಧಾನಾಂ ಕೃತವಮನವಿರೇಚನಾನಾಂ ಪೇಯಾದ್ಯನ್ತೇ| ಶುದ್ಧಿಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣಾಂ ಚಾಽಽಚರಣೀಯಃ ಸಂಶೋಧನಾನಾಂ ದೇಹದೋಷಮಾರ್ದವಾಯ|| ೩೩||

Adhikarana maudgarasaguNAH (34) · Śloka 34

ಮೌದ್ಗಸ್ತು ಪಥ್ಯಃ ಸಂಶುದ್ಧವ್ರಣಕಣ್ಠಾಕ್ಷಿರೋಗಿಣಾಮ್||೩೪||

ಮೌದ್ಗಸ್ತು ರಸೋ ನಿರ್ಮಾಂಸಯೂಷಃ ಸಂಶುದ್ಧಾದೀನಾಂ ಪಥ್ಯಃ|| ೩೪||

Adhikarana kaulattharasaguNAH (35) · Śloka 35

ವಾತಾನುಲೋಮೀ ಕೌಲತ್ಥೋ ಗುಲ್ಮತೂನಿಪ್ರತೂನಿಜಿತ್||೩೫||

ಕೌಲತ್ಥೋ ರಸೋ ವಾತಮನುಲೋಮಯತಿ ಗುಲ್ಮಾದಿನಾಶನಂ ಚ| ತೂನಿಪ್ರತೂನೀ ರೋಗೌ ಗುಲ್ಮನಿದಾನೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣೌ (ನಿ೦ಅ೦-೧೧)|| ೩೫||

Adhikarana mAShasUpaguNAH (36) · Śloka 36

ಪ್ರಭೂತಾಭ್ಯನ್ತರಮಲೋ ಮಾಷಸೂಪಃ ಪರಂ ಸ್ಮೃತಃ||೩೬||

ಮಾಷಸೂಪಃ ಪರಮತ್ಯರ್ಥಮಾನ್ತರಂ ಮಲಂ ಪುರೀಷಂ ಪ್ರಭೂತಂ ಕರೋತಿ| ಮಾಷಾಣಾಂ ಬಹುಮಲತ್ವೇ ಉಕ್ತೋಽಪಿ ಅನ್ಯೇಭ್ಯಸ್ತದ್ವಿಕೃತಿಭ್ಯಃ ಸೂಪಸ್ಯಾತಿಶಯಖ್ಯಾಪನಾರ್ಥಂ ವಚನಮ್|| ೩೬||

Adhikarana khalakAmbalikaguNAH (37) · Śloka 37

ಖಲಕಾಮ್ಬಲಿಕೌ ಹೃದ್ಯೌ ಚ್ಛೇದಿನೌ ಸ್ವೌಷಧಾನುಗೌ||೩೭||

ಖಲಕಾಮ್ಬಲಿಕೌ ಹೃದ್ಯೌ ಚ್ಛೇದಿನೌ ಸ್ವಸಂಸ್ಕಾರಕೌಷಧಗುಣಯುಕ್ತೌ ಚ|| ೩೭||

Adhikarana rasayUShakhalAnAM lakShaNAni (38) · Śloka 38

ಪಿಶಿತೇನ ರಸಸ್ತತ್ರ ಯೂಷೋ ಧಾನ್ಯೈಃ ಖಲಃ ಫಲೈಃ||೩೮||

ರಸಾದೀನಾಂ ವ್ಯವಹಾರಾರ್ಥಂ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ| ಪಿಶಿತೇನ ಮಾಂಸೇನ ಯಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ರಸಃ| ಧಾನ್ಯೈರ್ಮುದ್ಗಾದಿಭಿಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ಯೂಷಃ| ಫಲೈರ್ಬದರಾದಿಭಿರ್ಯಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ಖಲಃ|| ೩೮||

Adhikarana kAmbalikalakShaNam (39) · Śloka 39

ಮೂಲೈಶ್ಚ ತಿಲಕಲ್ಕಾಮ್ಲಪ್ರಾಯಃ ಕಾಮ್ಬಲಿಕಃ ಸ್ಮೃತಃ||೩೯||

ಮೂಲೈಸ್ತಿಲೈಸ್ತಿಲಕಲ್ಕಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಕೃತೋ ದಾಡಿಮಾದ್ಯಮ್ಲಪ್ರಾಯಃ ಕಾಮ್ಬಲಿಕಃ|| ೩೯||

Adhikarana mAMsarasAdInAM kRutAkRutalakShaNam (40) · Śloka 40

ಜ್ಞೇಯಾಃ ಕೃತಾಕೃತಾಸ್ತೇ ತು ಸ್ನೇಹಾದಿಯುತವರ್ಜಿತಾಃ||೪೦||

ತೇ ತು ರಸಾದಯೋ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯೇನ ಸ್ನೇಹಾದಿಯುತವರ್ಜಿತಾಃ ಕೃತಾಕೃತಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಸ್ನೇಹಾದಿಭಿರ್ಭರ್ಜನೇನ ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿನಾ ಚ ಸಂಸ್ಕೃತಾಃ ಕೃತಶಬ್ದವಾಚ್ಯಾಃ| ವಿಪರೀತಾಃ ಅಕೃತಾಃ|| ೪೦||

Adhikarana dakalAvaNikalakShaNam (41) · Śloka 41

ಅಲ್ಪಮಾಂಸಾದಯಃ ಸ್ವಚ್ಛಾ ದಕಲಾವಣಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ||೪೧||

ಯೇ ಸ್ವಲ್ಪೇನ ಮಾಂಸೇನ ಸ್ವಲ್ಪೈಶ್ಚ ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ಸ್ವಚ್ಛಾಶ್ಚ ತೇ ರಸಾದಯೋ ದಕಲಾವಣಿಕಾಃ|| ೪೧||

Adhikarana yUShAdInAmuttarottaraM gurutvam (42) · Śloka 42

ವಿದ್ಯಾದ್ಯೂಷೇ ರಸೇ ಸೂಪೇ ಶಾಕೇ ಚೈವೋತ್ತರೋತ್ತರಮ್| ಗೌರವಂ ತನುಸಾನ್ದ್ರಾಮ್ಲಸ್ವಾದುಷ್ವೇಷು ಪೃಥಕ್ ತಥಾ||೪೨||

ಯೂಷರಸಸೂಪಶಾಕಾನಾಂ ಯಥೋತ್ತರಮೇವ ಗೌರವಂ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ದ್ರವ್ಯಗುಣಸಾಮ್ಯೇಽಪಿ| ತಥಾ ತನುಸಾನ್ದ್ರಾಮ್ಲಸ್ವಾದುಷು ಚ ಪೃಥಕ್ ಯಥೋತ್ತರಮೇವ ಗೌರವಂ ವಿಜ್ಞೇಯಮಿತಿ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ತನುಭ್ಯೋ ರಸಾದಿಭ್ಯಃ ಸಾನ್ದ್ರಾ ಘನಾ ಗುರವಃ| ಅಮ್ಲೇಭ್ಯಶ್ಚ ಮಧುರಾ ಇತಿ|| ೪೨||

Adhikarana tilapiNyAkavikRutyAdInAM guNAH (43) · Śloka 43

ತಿಲಪಿಣ್ಯಾಕವಿಕೃತಿಃ ಶುಷ್ಕಶಾಕಂ ವಿರೂಢಕಮ್| ಚಾಣ್ಡಾಕೀವಟಕಂ ದೃಗ್ಘ್ನಂ ದೋಷಲಂ ಗ್ಲಪನಂ ಗುರು||೪೩||

ತಿಲಪಿಣ್ಯಾಕಸ್ಯ ವಿಕೃತಿಃ ಶುಷ್ಕಶಾಕಂ ವಿರೂಢಕಂ ಚಾಣ್ಡಾಕೀವಟಕಂ ಚ ದೃಷ್ಟಿನಾಶನಂ ದೋಷಲಂ ತ್ರಿದೋಷಕೋಪನಂ ಗ್ಲಾನಿಕರಂ ಗುರು ಚ| ವಿರೂಢಕಂ ಅಙ್ಕುರಿತಾನಿ ಭೃಷ್ಟಾನಿ ಸಸ್ಯಾನಿ| ಚಾಣ್ಡಾಕ್ಯಾ ಸಹಸಾಸುತಂ ಮುದ್ಗಾದಿವಿಟಕಂ ಚಾಣ್ಡಾಕೀವಟಕಮ್|| ೪೩||

Adhikarana parpaTakShAraparpaTayorguNAH (44) · Śloka 44

ಪರ್ಪಟಾ ಲಘವೋ ರೂಚ್ಯಾ ಲಘೀಯಾನ್ ಕ್ಷಾರಪರ್ಪಟಃ||೪೪||

ಪರ್ಪಟಾಭಿಧಾನಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಲಘವೋ ರುಚಿಕರಾಶ್ಚ| ತೇಭ್ಯಶ್ಚ ಕ್ಷಾರಪರ್ಪಟೋಽತಿಲಘುಃ| ಯಃ ಸ್ವರ್ಚಿಕಾದಿಜಲೇನ ಸಂಸ್ಕ್ರಿಯತೇ|| ೪೪||

Adhikarana rAgaShADavayoguNAH (45) · Śloka 45

ಹೃದ್ಯಾ ವೃಷ್ಯಾ ರುಚಿಕರಾ ಗುರವೋ ರಾಗಷಾಡವಾಃ| ಪ್ರೀಣನಾ ಭ್ರಮತೃಟ್ಚ್ಛರ್ದಿಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಶ್ರಮಚ್ಛಿದಃ||೪೫||

ರಾಗಾಃ ಸಿತಾಮಧ್ವಾದಿಕೃತಾಃ| ಷಾಡವಾಃ ಅಮ್ಲಸಿದ್ಧಶಾಕ್ಶರ್ಕರಾದಿಕೃತಾಃ| ಹೃದ್ಯಾ ವೃಷ್ಯಾ ರುಚಿಕರಾ ಗುರವಶ್ಚ| ತಥಾ ಪ್ರೀಣನಾ ಮನಃಪ್ರೀತಿಕರಾಃ, ಭ್ರಮಾದಿನಾಶನಾಶ್ಚ|| ೪೫||

Adhikarana manthaguNAH rasAlAguNAH (47) · Śloka 47

ತೃಟ್ಚ್ಛರ್ದಿಶ್ರಮನುನ್ಮನ್ಥಃ ಶೀತಃ ಸದ್ಯೋಬಲಪ್ರದಃ| ಪ್ರಮೇಹಕ್ಷಯಕುಷ್ಠಾನಿ ನ ಚ ಸ್ಯುರ್ಮನ್ಥಪಾಯಿನಃ||೪೬|| ರಸಾಲಾ ಬೃಂಹಣೀ ವೃಷ್ಯಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಬಲ್ಯಾ ರುಚಿಪ್ರದಾ||೪೭||

ರಸಾಲಾ ಕಾರಮಥಿತೇನ ಮರಿಚಶರ್ಕರಾದಿಸಂಯುಕ್ತೇನ ಚ ದಧ್ನಾ ಕೃತಾಃ ಬೃಹಣೀ ದೇಹಸ್ಯ ಬೃಹತ್ವಕರೀ ವೃಷ್ಯತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾ ಚ|| ೪೭||

Adhikarana pAnakaguNAH (48) · Śloka 48

ಶ್ರಮಕ್ಷುತ್ತೃಟ್ಕ್ಲಮಹರಂ ಪಾನಕಂ ಪ್ರೀಣನಂ ಗುರು| ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಮೂತ್ರಲಂ ಹೃದ್ಯಂ ಯಥಾದ್ರವ್ಯಗುಣಂ ಚ ತತ್||೪೮||

ಸರ್ವಞ್ಚ ಪಾನಕಂ ಶ್ರಮಾದಿಹರಂ ಗುರು ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಮುತ್ರಲಂ ಹೃದ್ಯಞ್ಚ| ತಚ್ಚ ಪಾನಕಂ ಯಥಾದ್ರವ್ಯಗುಣಂ ಸ್ವಸಂಸ್ಕಾರದ್ರವ್ಯಗುಣಸಂಯುಕ್ತಞ್ಚ||೪೮||

Adhikarana lAjAguNAH (49) · Śloka 49

ಲಾಜಾಸ್ತೃಟೂಚ್ಛರ್ದ್ಯತೀಸಾರಮೇಹಮೇದಃಕಫಚ್ಛಿದಃ| ಕಾಸಪಿತ್ತೋಪಶಮನಾ ದೀಪನಾ ಲಘವೋ ಹಿಮಾಃ||೪೯||

ಲಾಜಾಸ್ತೃಡಾದೀನ್ ಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ ನಾಶಯನ್ತಿ| ಕಾಸಂ ಪಿತ್ತಂ ಚೋಪಶಮಯನ್ತಿ| ಆಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಕರಾಃ ಲಘವಃ ಶೀತವೀರ್ಯಾಶ್ಚ||೪೯||

Adhikarana pRuthukaguNAH (50) · Śloka 50

ಪೃಥುಕಾ ಗುರವೋ ಬಲ್ಯಾಃ ಕಫವಿಷ್ಟಮ್ಭಕಾರಿಣಃ||೫೦||

ಪೃಥುಕಾ ಗುರೂತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾಃ| ಹರಿತಧಾನ್ಯಾನಿ ಸತುಷಭೃಷ್ಟಮುಸಲಾಹಿತಾನಿ ಪೃಥುಕಶಬ್ದವಾಚ್ಯಾನಿ|| ೫೦||

Adhikarana dhAnAguNAH (51) · Śloka 51

ಧಾನಾವಿಷ್ಟಮ್ಭಿನೀ ರುಕ್ಷಾ ತರ್ಪಣೀ ಲೇಖನೀ ಗುರುಃ||೫೧||

ಧಾನಾ ಭೃಷ್ಟಧಾನ್ಯಾನಿ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿನೀ ರೂಕ್ಷಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾ ಚ|| ೫೧||

Adhikarana saktuprabhRutInAM guNAH (52) · Śloka 52

ಕಣ್ಠನೇತ್ರಾಮಯಕ್ಷುತ್ತೃಟ್ಶ್ರಮಛರ್ದಿವ್ರಣಾಪಹಾಃ| ಸಕ್ತವೋ ಲಘವಃ ಪಾನಾತ್ ಸದ್ಯ ಏವ ಬಲಪ್ರದಾಃ| ನಿಚಯಾತ್ ಕಠಿನಾ ಗುರ್ವೀ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಪಿಣ್ಡೀ ಮೃದುರ್ಲಘುಃ| ಸಕ್ತೂನಾಮ್ ದ್ರವತಾಯೋಗಾಲ್ಲಘೀಯಸ್ಯವಲೇಹಿಕಾ| ಶಷ್ಕುಲೀಮೋದಕಾದೀನಾಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೈವಂ ಚ ಕಲ್ಪನಾ||೫೨||

ಸಕ್ತವಃ ಕಣ್ಠಾಮಯನೇತ್ರಾಮಯಾದಿನಾಶನಾ ಲಘವಃ| ಉದಕೇನ ಪೀತಾಶ್ಚ ಸದ್ಯ ಏವ ಬಲಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ತೇಷಾಮ್ ಸಕ್ತೂನಾಂ ಪಿಣ್ಡೀ ನಿಚಯಾತ್ ಸಂಹತತ್ವಾತ್ ಯಾ ಕಠಿನಾ ಸಾ ಗುರ್ವೀ| ಯಾ ತು ಮೃದುಃ ಸಾ ತು ಲಘುಃ| ಯೇ ತು ಸಕ್ತವಃ ಉದಕಮಿಶ್ರಾಃ ಅವಲಿಹ್ಯ ಭುಜ್ಯನ್ತೇ ಸಾ ಅವಲೇಹಿಕಾ ದ್ರವತ್ವಯೋಗಾತ್ ಲಘೀಯಸೀ| ಶುಷ್ಕಲೀಮೋದಕಾದೀನಾಂ ಭಕ್ಷ್ಯಾಣಾಂ ಚೈವಾನಯೈವ ಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರಕಾಠಿನ್ಯಾದಿವಿಶೇಷದಿಶಾ ಗುಣಕಲ್ಪನಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ|| ೫೨||

Adhikarana saktubhakShaNe niyamAH (53) · Śloka 53

ನೋದಕಾನ್ತರಿತಾನ್ನ ದ್ವಿರ್ನ ನಿಶಾಯಾಂ ನ ಕೇವಲಾನ್| ನ ಭುಕ್ತ್ವಾ ನ ದ್ವಿಜೈಶ್ಛಿತ್ವಾ ಸಕ್ತೂನಧ್ಯನ್ನ ವಾ ಬಹುನ್||೫೩||

ಸಕ್ತೂಂಶ್ಚೈವಂವಿಧಾನ್ನಾಧ್ಯಾತ್ ಉದಕಾನ್ತರಿತಾನುದಕೇನ ಜಲೇನಾನ್ತರಿತಾನ್ ವ್ಯವಹಿತಾನ್| ಆದೌ ಪಿಣ್ಡೀ ಮಧ್ಯೇ ಜಲಮನ್ತೇ ಚ ಪಿಣ್ಡೀತ್ಯುದಕಾನ್ತರಿತಾನ್| ದ್ವೌ ವಾರೌದ್ವಿಃ|ನಿಶಾಯಾಂ ರತ್ತ್ರ್ಯಾಮ್| ಕೇವಲನುದಕಾದಿರಹಿತಾನ್| ಭುಕ್ತ್ವಾಚಾನ್ಯದೋದನಾದಿ| ದ್ವಿಜೈಶಿಛತ್ವಾ ದನ್ತೈಃ ಕರಸ್ಥಾಂ ಪಿಣ್ಡೀಂ ಚಿತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಬಹೂಂಶ್ಚ ಸಕ್ತೂನ್ನಾಧ್ಯಾತ್|| ೫೩||

Adhikarana karkandhubadarAdi saktuguNAH (54) · Śloka 54

ಕರ್ಕನ್ಧುಬದರಾದೀನಾಂ ಶ್ರಮತೃಷ್ಣಾಕ್ಲಮಚ್ಛಿದಃ| ಸಕ್ತಬೋಽಮ್ಲರಸಾ ಹೃಘಾ ಯಥಾದ್ರವ್ಯಗುಣಾಶ್ಚ ತೇ||೫೪||

ಕರ್ಕನ್ಧುಬದರಾದೀನಾಂ ಚ ಫಲಾದೀನಾಂ ಸಕ್ತವಃ ಕ್ಲಮಾದಿಚ್ಛಿದಃ ಅಮ್ಲರಸಾ ಹೃಘಾಶ್ಚ| ತೇ ಸರ್ವೇ ಸಕ್ತವಃ ಪ್ರಕೃತಿದ್ರವ್ಯಗುಣಯುಕ್ತಾಃ|| ೫೪||

Adhikarana piNyAkaguNAH (55) · Śloka 55

ಪಿಣ್ಯಾಕೋ ಗ್ಲಪನೋ ರೂಕ್ಷೋ ವಿಷ್ಟಮ್ಭೀ ದೃಷ್ಟಿದೂಷಣಃ||೫೫||

ಪಿಣ್ಯಾಕೋಽಕ್ಷೋಟತಿಲಾದೀನಾಂ ನಿಷ್ಪೀಡಿತತೈಲಕಲ್ಕಃ ಗ್ಲಾನಿಕರೋ ವಿಷ್ಟಮ್ಭೀ ದೃಷ್ಟಿವಿಕಾರಕರಶ್ಚ|| ೫೫||

Adhikarana veSavAraguNAH (56) · Śloka 56

ವೇಶವಾರೋ ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಬಲೋಪಚಯವರ್ಧನಃ||೫೬||

ವೇಶವಾರಃ ನಾಗರಧನಿಕಾಜಾಜ್ಯಾದಿಸಂಸ್ಕೃತಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಚ್ಛಿನ್ನಂ ಮಾಂಸಮ್| ಸ ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಬಲವರ್ಧನೋಽಙ್ಗೋಪಚಯವರ್ಧನಶ್ಚ|| ೫೬||

Adhikarana mudgAdijAnAM veSavArANAM guNAH (57) · Śloka 57

ಮುದ್ಗಾಜಿಜಾಸ್ತು ಗುರವೋ ಯಥಾದ್ರವ್ಯಗುಣಾನುಗಾಃ||೫೭||

ಮುದ್ಗಾದಿಜಾಸ್ತು ವೇಶವಾರಾಃ ಯೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮಚ್ಛಿನ್ನೈರ್ಮುದ್ಗಯವಧಾನ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ| ಲೋಕೇ ಚ ಪೂರಣಮಿತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ, ತೇ ಗುರುವಃ ಪ್ರಕೃತಿದ್ರವ್ಯಗುಣಾಶ್ಚ| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನ ಶಿಮ್ಬಿಧಾನ್ಯಾನಾಞ್ಚ ವರಕಸೂಕರಾಣಾಮುಲುಕಾದೀನಾಞ್ಚ ಗ್ರಹಣಮ್|| ೫೭||

Adhikarana kukUlAdipakvAnAmapUpAnAM yathottaraM laGutvamGAryAdInAM yathottaraM gurutvam (58) · Śloka 58

ಕುಕೂಲಕರ್ಪರಭ್ರಾಷ್ಟಕನ್ದ್ವಙ್ಗಾರವಿಪಾಚಿತಾನ್| ಏಕಯೋನೀನ್ ಸಘೂನ್ವಿದ್ಯಾದಪೂಪಾನುತ್ತರೋತ್ತರಮ್| ಘಾರೀ ಕೇಡರಿಕಾದ್ಯಾಶ್ಚ ಗುರವಶ್ಚ ಯಥೋತ್ತರಮ್||೫೮||

ಕುಕೂಲಾದಿಸಿದ್ಧಾನಪೂಪಾನ್ ಏಕಯೋನೀನೇಕಶಾಲಿಕಾರಣಾನ್ ಸತೋ ಯಥೋತ್ತರಂ ಲಘೂನಿತಿ ಜಾನೀಯಾತ್| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಸಜಾತೀಯಾತ್ ಕುಕೂಲಪಕ್ವಾತ್ ಕರ್ಪರಪಕ್ವೋ ಲಘುರಗ್ನಿಸಂಯೋಗನೈಕಟ್ಯಾತ್| ಕರ್ಪರಪಕ್ವಾಚ್ಚ ಭ್ರಾಷ್ಟ್ರಪಕ್ವಃ| ಭ್ರಾಷ್ಟ್ರಪಕ್ವಾಚ್ಚ ಕನ್ದುಪಕ್ವಃ| ಕನ್ದುಪಕ್ವಾಚ್ಚ ಅಙ್ಗಾರಪಕ್ವಃ| ಏಕಯೋನಿಗ್ರಹಣಂ ಭಿನ್ನಯೋನೇಃ ಸಮಲಾಘವಶಙ್ಕಾನಿರಾಸಾರ್ಥಮ್| ಏಕೋ ಹ್ಯಪೂಪೋ ಗುರುಶಾಲಿಯೋನಿಃ ಕುಕೂಲಪಕ್ವೋಽನ್ಯೇನ ಲಘುಶಾಲಿಯೋನಿನಾ ಕುಕೂಲಪಕ್ವೇನೈವ ನ ಲಾಘವೇ ಸಮಃ| ತಥಾ ಏಕೋ ಲಘುಶಾಲಿಯೋನಿಃ ಕುಕೂಲಪಕ್ವೋಽನ್ಯೋ ಗುರುಶಾಲಿಯೋನಿಃ ಕರ್ಪರಪಕ್ವಶ್ಚ ಸಮಾವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನಯಾ ಚ ಕಲ್ಪನಯಾ ಸರ್ವಮೂಹ್ಯಮ್| ಕುಕೂಲೋ ಬಾಷ್ಪಸ್ವೇದಃ| ಕ್ಷಾರಪಾಕ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಕರ್ಪರೋ ಜ್ವಾಲಾಸನ್ತಪ್ತಃ ಕಪಾಲಃ| ಭ್ರಾಷ್ಟಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಕನ್ದುಃ ಅಙ್ಗಾರತಪ್ತಾ ಭಿತ್ತಿಃ| ಅಙ್ಗಾರಃ ಸ್ವರೂಪೇಣೈವ| ಇತಿ ಕೃತಾನ್ನವರ್ಗಃ|| ೫೮||

Adhikarana (4) mAMsavargaH mRugavargaH (59) · Śloka 59

ಹರಿಣೈಣಕುರಙ್ಗರ್ಶ್ಯಗೋಕರ್ಣಮೃಗಮಾತೃಕಾಃ| ಕಾಲಪುಚ್ಛಕಚಾರುಷ್ಕವರಪೋತಶಶೋರಣಾಃ| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಮಶರಭಕೋಹಕಾರಕಶಮ್ಭರಾಃ| ಕರಾಲಕೃತಮಾಲೌ ಚ ಪೃಷತಶ್ಚ ಮೃಗಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ||೫೯||

ಅನನ್ತರಂ ಮಾಂಸಮುಚ್ಯತೇ-ಹರಿಣಾದಯಃ ಪೃಷತಾನ್ತಾಃ ಏಕೋನವಿಂಶತಿರ್ಮೃಗವಿಜ್ಞೇಯಾಃ|| ೫೯||

Adhikarana viShkiravargaH (60) · Śloka 60

ಲಾವವಾತೀಕವರ್ತೀರರಕ್ತವರ್ತ್ಮಕಕಕ್ಕುಭಾಃ| ಕಪಿಞ್ಜಲೋಪಚಕ್ರಾಖ್ಯಾಚಕೋರರುರುಬಾಹವಃ| ವರ್ತಕೋ ವರ್ತಿಕಾ ಚೇತಿ ತಿತ್ತಿರಿಃ ಕ್ರಕರಃ ಶಿಖೀ| ತಾಮ್ರಚೂಡಾಖ್ಯವರಕಗೋನರ್ದಗಿರಿವರ್ತಿಕಾಃ| ತಥಾ ಶಾರಪದೇನ್ದ್ರಾಹ್ವವಾರಟಾಶ್ಚೇತಿ ವಿಷ್ಕಿರಾಃ||೬೦||

ಲಾವಾದಯೋ ವಾರಟಾನ್ತಾ ಏಕವಿಂಶತಿರಾಹಾರಸ್ಯ ವಿಕೀರ್ಯ ವಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಭಕ್ಷಣಾತ್ ವಿಷ್ಕಿರಾಃ| ವರ್ತಿಕಾ ವರ್ತಕ್ಷಾಞ್ಜಾತ್ಯನ್ತರೇ ನ ತು ನಾಮ ತಸ್ಯ ಸ್ತ್ರೀ|| ೬೦||

Adhikarana pratudavargaH (61) · Śloka 61

ಶತಪತ್ರೋ ಭೃಙ್ಗರಾಜಃ ಕೋಯಷ್ಟೀ ಜೀವಜೀವಕಃ| ಖಞ್ಜರೀಟಕಹಾರೀತದುರ್ನಾಮಾರಿಕೃಶಾಗ್ರಹಾಃ| ಲಟ್ವಾ ಲಡೂಷೋ ವಟಹಾ ಗೋಕ್ಷ್ವೇಲೋ ಡಿಣ್ಡಿಮಾಣವಃ| ಜಟೀ ದುನ್ದುಭಿಪಾರ್ಕಾರಲೋಹಪೃಷ್ಠಕುಲಿಙ್ಗಕಾಃ| ಶಾರಿಕಾಶುಕಶಾರ್ಙ್ಗಾಚಿರೀಟೀಕಕುಯಷ್ಟಿಕಾಃ| ಮಞ್ಜರೀಯಕದಾತ್ಯೂಹಗೋಧಾಪುತ್ರಪ್ರಿಯಾತ್ಮಜಾಃ| ಕಲವಿಙ್ಕಃ ಪರಭೃತಃ ಕಪೋತೋಽಙ್ಗಾರಚೂಡಕಃ| ಪಾರಾವತಃ ಪಾಣವಿಕ ಇತ್ಯುಕ್ತಾಃ ಪ್ರತುದಾ ದ್ವಿಜಾಃ||೬೧||

ಶತಪತ್ರಾದಯಃ ಪಾಣವಿಕಾನ್ತಾಶ್ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶದಾಹಾರಶ್ಚ ಶಾಲ್ಯಾದೇಃ ಪ್ರತುದ್ಯ ತುಣ್ಡೈರಾಹತ್ಯ ಭಕ್ಷಣಾತ್ ದ್ವಿಜಾಃ ಪ್ರತುದಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ|| ೬೧||

Adhikarana bileSayavargaH (62) · Śloka 62

ಶ್ವೇತಃ ಶ್ಯಾಮಶ್ಚಿತ್ರಪೃಷ್ಠಃ ಕಾಲಕಃ ಕಾಕುಲೀ ಮೃಗಃ| ಭೇಕಚಿಲ್ಲಟಕೂಚೀಕಾ ಗೋಧಾಶಲ್ಯಕಶಾಣ್ಡಕಾಃ| ವೃಷಾಹಿಕದಲೀಶ್ವಾವಿನ್ನಕುಲಾದ್ಯಾ ಬಿಲೇಶಯಾಃ||೬೨||

ಶ್ವೇತಾದ್ಯಾ ನಕುಲಾದ್ಯಾನ್ತಾ ಬಿಲೇ ಭೂಗರ್ಭೇ ನಿಷದನಾತ್ ಬಿಲೇಶಯಾಃ|| ೬೨||

Adhikarana prasahavargaH (63) · Śloka 63

ಗೋಖರಾಶ್ವತರೋಷ್ಟ್ರಾಶ್ವದ್ವೀಪಿಸಿಂಹರ್ಕ್ಷವಾನರಾಃ| ಮಾರ್ಜಾರಮೂಷಿಕವ್ಯಾಘ್ರವೃಕಬಭ್ರುತರಕ್ಷವಃ| ಲೋಪಾಕಜಮ್ಬುಕಶ್ಯೇನಚಾಷೋಲೂಕಶ್ವವಾಯಸಾಃ| ಶಶಘ್ನೀಭಾಸಕುರರಗೃಧ್ರವೇಶ್ಯಕುಲಿಙ್ಗಕಾಃ| ಧೂಮಿಕಾ ಮಧುಹಾ ಚೇತಿ ಪ್ರಸಹಾಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಃ||೬೩||

ಗವಾದಯಾಃ ಮಧುಹಾನ್ತಾಃ ಕೇಚಿತ್ಪಕ್ಷಿಣಃ ಕೇಚಿನ್ಮೃಗಾಃ| ಜಾತ್ಯಾ ಪ್ರಸಹ್ಯಾಹೃತ್ಯ ಭಕ್ಷಣಾಚ್ಚ ಪ್ರಸಹಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ|| ೬೩||

Adhikarana mahAmRugAH (64) · Śloka 64

ಮಹಿಷನ್ಯಙ್ಕುರೋಹೀತವರಾಹರುರುವಾರಣಾಃ| ಸುಮರಶ್ಚಮರಃ ಖಡ್ಗೋ ಗವಯಶ್ಚ ಮಹಾಮೃಗಾಃ||೬೪||

ಮಹಿಷಾದಯೋ ಗವಯಾನ್ತಾ ದಶ ಮಹಾಮೃಗಶಬ್ದವಾಚ್ಯಾಃ|| ೬೪||

Adhikarana jalacArivargaH (65) · Śloka 65

ಹಂಸಸಾರಸಕಾದಮ್ಬಬಕಕಾರಣ್ಡವಪ್ಲವಾಃ| ಮೃಣಾಲಕಣ್ಠಚಕ್ರಾಹ್ವಬಲಾಕಾ ರಕ್ತಶೀರ್ಷಕಾಃ| ಉತ್ಕ್ರೋಶಪುಣ್ಡರೀಕಾಕ್ಷಶರಾರೀಮಣಿತುಣ್ಡಕಾಃ| ಕಾಕತುಣ್ಡಘನಾರಾವಮದ್ಗುಕ್ರೌಞ್ಚಾಮ್ಬುಕುಕ್ಕುಟಾಃ| ನಂದ್ಯಾಸ್ಯಮಲ್ಲಿಕಾದ್ಯಾಶ್ಚ ಪಕ್ಷಿಣೋ ಜಲಚಾರಿಣಃ||೬೫||

ಹಂಸಾದಯೋ ಮಲ್ಲಿಕಾದ್ಯನ್ತಾಶ್ಚ ಜಲ ಏವ ಚರಣಾತ್ ಜಲಚಾರಿಣಃ|| ೬೫||

Adhikarana matsyavargaH (66) · Śloka 66

ಮತ್ಸ್ಯಾರೋಹಿತಪಾಠೀನಕೂರ್ಮಕುಮ್ಭೀರಕರ್ಕಟಾಃ| ಶುಕ್ತಿಶಙ್ಹ್ಖೋದ್ರುಶಮ್ಬೂಕಶಫರೀವರ್ತ್ಮಿಚನ್ದ್ರಿಕಾಃ| ಬೋಲೂಕೀನಕ್ರಮಕರಶಿಶುಮಾರತಿಮಿಙ್ಗಲಾಃ| ರಾಜೀ ಚಿಲಿಚಿಮಾದ್ಯಾಶ್ಚ ಮಾಂಸಮಿತ್ಯಾಹುರಷ್ಟಧಾ||೬೬||

ರೋಹಿತಾದಯಶ್ಚಿಲಿಚಿಮಾದ್ಯಾನ್ತಾಃ ಜಲೋದ್ಭವಾ ಮತ್ಸ್ಯಾಃ| ಇತ್ಯಷ್ಟಿಭಿಃ ಪ್ರಕಾರೈರಾಚಾರ್ಯಾ ಮಾಂಸಮಾಹುಃ|| ೬೬||

Adhikarana ajAvyoH yojyanishcayaH (67) · Śloka 67

ಯೋನಿಷ್ವಜಾವೀ ವ್ಯಾಮಿಶ್ರಗೋಚರತ್ವಾದನಿಶ್ಚಿತೇ||೬೭||

ಏತಾಸು ಚಾಷ್ಟಾಸು ಮಾಂಸಯೋನಿಷು ಮಧ್ಯೇ ಮಿಶ್ರಯೋನಿತ್ವಾನ್ಮಿಶ್ರವಿಷಯತ್ವಾದಜಾವೀ ಅನಿಶ್ಚಿತೇ| ತೇ ಹಿ ಜಾಙ್ಗಲೇಽಪಿ ದೇಶೇ ಸಮ್ಯಗ್ವರ್ತೇತೇ ಆನೂಪೇಽಪಿ| ಯದ್ಯಪಿ ತಿತ್ತಿರಿರುಭಯಚರಸ್ತಥಾಪಿ ಸದೈವ ತತ್ಸ್ವಭಾವತ್ವಾದ್ವರ್ಗೇಭ್ಯಃ ಪೃಥಙ್ನೋಕ್ತಃ| ಅಜಾ ಅವಯಶ್ಚ ಕೇಚಿದ್ಧನ್ವನಿ ಕೇಚದಾನೂಪ ಇತಿ ಪೃಥಗುಕ್ತೇ| ಯೇಷಾಂ ಚ ನಾಮಪರ್ಯಾಯಾಃ ನಾನಾದೇಶಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ ಕಿರಾತಕೈವರ್ತಾದಿಭ್ಯಃ ಅಪಭ್ರಂಶಸಂಸ್ಕಾರಣಾಚ್ಚ ಜ್ಞಾತವ್ಯಾಃ| ವರ್ತಿಕಾ ವರ್ತಕಾಜ್ಜಾತ್ಯನ್ತರಂ, ನ ತು ತಸ್ಯ ಸ್ತ್ರೀ|| ೬೭||

Adhikarana mAMsasya traividhyAdi (68) · Śloka 68

ಅದ್ಯಾನ್ತ್ಯಾ ಜಾಙ್ಹ್ಗಲಾನೂಪಾ ಮಧ್ಯೌ ಸಾಧಾರಣೌ ಸ್ಮೃತೌ| ವಿಕೀರ್ಯಾದಿಕ್ರಿಯಾಯೋಗೈರ್ಭಕ್ಷಣಾದ್ವಿಷ್ಕಿರಾದಯಃ||೬೮||

ಏಷಾಂ ಚ ವರ್ಗಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಆದ್ಯಾಸ್ತ್ರಯೋ ಮೃಗವಿಷ್ಕಿರಪ್ರತುದಾಃ ಜಾಙ್ಗಲಾಃ ಜಾಙ್ಗಲಶಬ್ದವಾಚ್ಯಾಃ| ಅನ್ತ್ಯಾಸ್ತ್ರಯಃ ಮಹಾಮೃಗಜಲಚರಮತ್ಸ್ಯಾ ಆನೂಪಾಃ| ಮಧ್ಯೌ ದ್ವೌ ಬಿಲೇಶಯಪ್ರಸಹೌ ಸಧಾರಣೌ| ವಿಕೀರ್ಯ ಭಕ್ಷಣಕ್ರಿಯಾಯೋಗಾದ್ವಿಷ್ಕಿರಾದೀನಿ ನಾಮಾನೀತ್ಯುಕ್ತಮ್|| ೬೮||

Adhikarana jA~ggalamAMsaguNAH (69) · Śloka 69

ತತ್ರ ಬದ್ಧಮಲಾ ರುಚ್ಯಾ ಮಾಂಸಾನಾಮುತ್ತಮಾ ಹಿಮಾಃ| ಕಷಾಯಸ್ವಾದುವಿಶದಾ ಲಘವೋ ಜಾಙ್ಗಲಾ ಹಿತಾಃ| ಪಿತ್ತೋತ್ತರೇ ವಾತಮಧ್ಯೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಕಫಾನುಗೇ||೬೯||

ತತ್ರ ಜಾಙ್ಗಲಾ ಮಲಂ ಪುರೀಷಂ ಬದ್ಧಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ರುಚಿಕರಾಃ ಮಾಂಸಾನಾಂ ಚೋತ್ತಮಾಃ| ಶೀತವೀರ್ಯಾ ರಸೇ ಕಷಾಯಮಧುರಾಃ ವಿಷದಾ ಲಘವಃ| ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಚ ಹಿತಾಃ ಕಿಮ್ಭೂತ ಇತ್ಯಾಹ-ಪಿತ್ತೋತ್ತರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಮಿನ್ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಪಿತ್ತಮುತ್ತರಮಧಿಕಂ ವಾತೋ ಮಧ್ಯಃ ಕಫಶ್ಚ ಸ್ವಲ್ಪಃ|| ೬೯||

Adhikarana hariNaiNayorvarNAH guNASca (70) · Śloka 70

ತಾಮ್ರೋಽತ್ರ ಹರಿಣಃ ಕೃಷ್ಣಸ್ತ್ವೇಣೋ ಹೃದ್ಯಸ್ತ್ರಿದೋಷಜಿತ್| ಲಘೀಯಾನ್ ಷಡ್ರಸಶ್ಚಾಸೌ............................||೭೦||

ಅತ್ರ ಚೈಣಹರಿಣಾವಾಕೃತ್ಯಾ ಸದೃಶೌ| ಕೇವಲಂ ತಾಮ್ರವರ್ಣೋ ಹರಿಣಃ| ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಸ್ತ್ವೇಣಃ| ಅಸಾವೇಣೋ ಹೃದ್ಯಸ್ತ್ರಿದೋಷಹರಃ, ಅತಿಲಘುಃ, ಷಡ್ರಸಶ್ಚ|| ೭೦||

Adhikarana shashaguNAH (71) · Śloka 71

........................ಗ್ರಾಹಿ ರೂಕ್ಷೋ ಹಿಮಃ ಶಶಃ| ಕಟುಪಾಕೋಽಗ್ನಿಕೃತ್ ಪಥ್ಯಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇಽನಿಲಾವರೇ||೭೧||

ಶಶಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣೋ ರೂಕ್ಷಃ ಶೀತವೀರ್ಯಃ ಕಟುವಿಪಾಕೋಽಗ್ನಿವೃದ್ಧಿಕೃತ್, ಊನವಾಯೌ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಚ ಪಥ್ಯಃ|| ೭೧||

Adhikarana lAvakapi~jjalayorguNAH (72) · Śloka 72

ತದ್ವಲ್ಲವೋಽಪ್ಯರೂಕ್ಷಸ್ತು ಕಿಞ್ಚಿದ್ರೂಕ್ಷಃ ಕಪಿಞ್ಜಲಃ||೭೨||

ಲಾವೋಽಪಿ ತದ್ವತ್ ಶಶವತ್| ಕೇವಲಮಸಾವರೂಕ್ಷಃ| ಕಪಿಞ್ಜಲಃ ಕಿಞ್ಚಿದ್ರೂಕ್ಷಃ|| ೭೨||

Adhikarana vanyapArAvatakapotayorguNAH (73) · Śloka 73

ಪಾರಾವತಾಃ ಕಪೋತಾಶ್ಚ ತದ್ವದ್ವನ್ಯಾಃ ಸುಪೂಜಿತಾಃ||೭೩||

ಪಾರಾವತಕಪೋತೌ ವನಜಾತೌ ಪಥ್ಯೌ| ಗೃಹಭೃತಾವಪಥ್ಯೌ|| ೭೩||

Adhikarana vartakAdInAM sAmAnyaguNAH (74) · Śloka 74

ಈಷದುಷ್ಣಗುರುಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಬೃಂಹಣಾ ವರ್ತಕಾದಯಃ||೭೪||

ವರ್ತಕಾತ್ಪ್ರಭೃತಿ ಯಾವಜ್ಜಾಙ್ಗಲಪರಿಸಮಾಪ್ತಿ ತಾವತ್ಸರ್ವೇ ಔಷ್ಣ್ಯೇನ ಗುರುತ್ವೇನ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವೇನ ಚ ಈಷತ್ ಸ್ವಲ್ಪಂ ಯುಕ್ತಾಃ|| ೭೪||

Adhikarana tittiriguNAH (75) · Śloka 75

ತಿತ್ತಿರಿಸ್ತೇಷ್ವಪಿ ವರೋ ಮೇಧಾಗ್ನಿಬಲಶುಕ್ರಕೃ ಗ್ರಾಹೀ ವರ್ಣ್ಯೋಽನಿಲೋಕ್ತಸನ್ನಿಪಾತಹರಃ ಪರಮ್| ಧನ್ವಾನೂಪವಿಚಾರಿತ್ವಾತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಾಗುರೂಬೃಂಹಣಃ||೭೫||

ತೇಷ್ವಪಿ ಮಧ್ಯೇ ತಿತ್ತಿರಿಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಮೇಧಾದಿಕರಃ| ಸಂಗ್ರಹಣೋ ವರ್ಣ್ಯೋ ವಾತಾಧಿಕಸನ್ನಿಪಾತಹರಶ್ಚ| ಸ ತು ತಿತ್ತಿರಿರ್ಧನ್ವನಿ ದೇಶೇ ವಿಚರತ್ಯಾನೂಪೇ ಚ| ಅತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧ ಉಷ್ಣೋ ಗುರುರ್ಬೃಂಹಣಶ್ಚ|| ೭೫||

Adhikarana mayUraguNAH (76) · Śloka 76

ನಾತಿಪಥ್ಯಃ ಶಿಖೀ ಪಥ್ಯಃ ಶ್ರೋತ್ರಸ್ವರವಯೋದೃಶಾಮ್||೭೬||

ಶಿಖೀ ಮಯೂರೋ ನಾತಿಪಥ್ಯಃ| ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಾಂ ಪಥ್ಯಃ| ವಯಸಶ್ಚ ಪಥ್ಯಃ| ಶೀಘ್ರಪರಿಣಾಮರಕ್ಷಣಃ|| ೭೬||

Adhikarana kukkuTaguNAH (77) · Śloka 77

ತದ್ವಚ್ಚ ಕುಕ್ಕುಟೋ ವೃಷ್ಯೋ ಗ್ರಾಮ್ಯಸ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೋ ಗುರುಃ||೭೭||

ಕುಕ್ಕುಟಸ್ತದ್ವನ್ಮಯರವತ್| ಅಯಂ ತು ವೃಷ್ಯಃ| ಗ್ರಾಮ್ಯಸ್ತು ಜನಪದಪರಿವೇಶಚರಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೋ ಗುರುಶ್ಚ|| ೭೭||

Adhikarana krakaropacakrakaguNAH (78) · Śloka 78

ಮೇಧಾನಲಕರಾ ಹೃದ್ಯಾಃ ಕ್ರಕರಾಃ ಸೋಪಚಕ್ರಕಾಃ||೭೮||

ಕ್ರಕರಾಃ ಮೇಧಾಮಾಗ್ನಿಞ್ಚ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಹೃದ್ಯಾಶ್ಚ| ತದ್ವದುಪಚಕ್ರಕಾಃ|

Adhikarana kANakapotaguNAH (79) · Śloka 79

ಗುರುಃ ಸಲವಣಃ ಕಾಣಕಪೋತಃ ಸರ್ವದೋಷಕೃತ್||೭೯||

ಕಾಣಕಪೋತೋ ಗುರುಃ ಕಿಞ್ಚಿಲ್ಲವರ್ಣಾಸ್ತ್ರಿದೋಷಕರಶ್ಚ|| ೭೯||

Adhikarana bileSayAdivargANAM yathottaraM gurutvAdisAmAnyaguNASca (80) · Śloka 80

ಗುರೂಷ್ಣಸ್ನಿಗ್ಧಮಧುರಾ ವರ್ಗಾಶ್ಚಾತೋ ಯಥೋತ್ತರಮ್| ಮೂತ್ರಶುಕ್ರಕೃತೋ ಬಲ್ಯಾ ವಾತಘ್ನಾಃ ಕಫಪಿತ್ತಲಾಃ||೮೦||

ಅಥೋಽನನ್ತರಾ ಬಿಲೇಶಯಾದ್ಯಾ ವರ್ಗಾ ಯಥೋತ್ತರಂ ಗುರುತ್ವೇನೋಷ್ಣತ್ವೇನ ಚಾಧಿಕಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವೇನ ಮಧುರಾತ್ವೇನ ಚಾಧಿಕಾಃ| ಯೋ ಯಸ್ತಮಾದ್ವರ್ಗಾದುತ್ತರೋ ವರ್ಗಃ ಸ ತಸ್ಮಾದ್ಗುರುತ್ವಾದಿಭಿರಧಿಕ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ ಸರ್ವೇ ಮೂತ್ರಂ ಶುಕ್ರಂ ಚ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ಬಲ್ಯಾಃ ವಾತಘ್ನಾಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಲಾಶ್ಚ|| ೮೦||

Adhikarana mahAmRugaguNAH (81) · Śloka 81

ಶೀತಾಮಹಾಮೃಗಾಸ್ತೇಷು.................................||೮೧||

ತೇಷು ವರ್ಗೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಮಹಾಮೃಗಾಃ ಶೀತವೀರ್ಯಾಃ|| ೮೧||

Adhikarana prasahaguNAH (82) · Śloka 82

.................................ಕ್ರವ್ಯಾದಾಃ ಪ್ರಸಹಾಃ ಪುನಃ| ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾಃ ಸೃಷ್ಟವಿಣ್ಮೂತ್ರಮಾಂಸಲಾಃ ಕಟುಪಾಕಿನಃ| ಜೀರ್ಣಾರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀದೋಷಶೋಷಾರ್ತಾನಾಂ ಪರಂ ಹಿತಾಃ||೮೨||

ಪ್ರಸಹಾಃ ಕ್ರವ್ಯಾದಾಃ ಕ್ರವ್ಯಂ ಮಾಂಸಂ ಭುಞ್ಜತೇ ಯೇ ಪ್ರಸಹಾಸ್ತೇ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾಃ ಮೂತ್ರಂ ವಿಶಂ ಚ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ಮಾಂಸವೃದ್ವಿಕರಾಃ, ಕಟುವಿಪಾಕಾಃ, ಜೀರ್ಣೋರ್ಶೋಪ್ರಭೃತ್ಯಾರ್ತಾನಾಂ ಚ ಪಥ್ಯಾಃ|| ೮೨||

Adhikarana godhAmUShakaguNAH (83) · Śloka 83

ಗೋಧಾ ನಿಯಚ್ಛತಿ ವಿಷಂ ಮೂಷಿಕಃ ಶುಕ್ರಕರಃ||೮೩||

ಗೋಧಾ ವಿಷಘ್ನೀ| ಮೂಷಿಕಃ ಶುಕ್ರವರ್ಧನಃ ಶುಕ್ರಕರಃ|| ೮೩||

Adhikarana gomAMsaguNAH (84) · Śloka 84

ಶುಷ್ಕಕಾಸಶ್ರಮಾತ್ಯಾಗ್ನಿವಿಷಮಜ್ವರಪೀನಸಾನ್| ಕಾರ್ಶ್ಯಕೇವಲವಾತಂಶ್ಚ ಗೋಮಾಂಸಂ ಸನ್ನಿಯಶ್ಚತಿ||೮೪||

ಗೋಮಾಂಸಂ ಶುಷ್ಕಕಾಸಾದೀನ್ನಾಶಯತಿ| ವಿಷಮಜ್ವರಃ ಸತತಕಾದಿಃ| ಕೇವಲವಾತಾ ನಾನ್ಯದೋಷಸಂಯುಕ್ತಾಃ|| ೮೪||

Adhikarana caTakaguNAH (85) · Śloka 85

ಚಟಕಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವಾತಘ್ನಾಃ ಶುಕ್ರಲಾಃ ಪರಮ್||೮೫||

ಚಟಕಾಃ ಕಫಹರಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ವಾತಘ್ನಾಶ್ಚ ಪರಮತ್ಯರ್ಥಂ ಶುಕ್ರಕರಾಃ|

Adhikarana mahiShaguNAH (86) · Śloka 86

ಗುರುಷ್ಣೋ ಮಹಿಷಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸ್ವಪ್ನದಾರ್ಢ್ಯಬೃಹತ್ವಕೃತ್||೮೬||

ಮಹಿಷೋ ಗುರುರುಷ್ಣವೀರ್ಯಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ನಿದ್ರಾದಿಂಶ್ಚ ಕರೋತಿ|| ೮೬||

Adhikarana varAhaguNAH (87) · Śloka 87

ತದ್ವದ್ವರಾಹಃ ಶ್ರಮಾಹ ರುಚಿಶುಕ್ರಬಲಪ್ರದಃ||೮೭||

ವರಾಹಃ ಸೂಕರಃ ತದ್ವನ್ಮಾಹಿಷವದ್ಗುಣೈರ್ಜ್ಞೇಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಸೌ ತು ಶ್ರಮಘ್ನಃ, ರುಚ್ಯಾದಿಪ್ರದಶ್ಚ|| ೮೭||

Adhikarana haMsaguNAH (88) · Śloka 88

ಹಂಸಃ ಸ್ವರಕರಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತಜಿನ್ಮೇದುರೋ ಹಿಮಃ||೮೮||

ಹಂಸಃ ಸ್ವರಕರಃ, ರಕ್ತಪಿತ್ತವಿನಾಶನಶ್ಚ| ಯಸ್ತು ಮೇದುರೋಽತಿಮೇದಾಃ ಸ ಹಿಮಃ ಶೀತಃ| ಕೇಚಿತ್ತು ಚರಕಾನುರೋಧಾನ್ಮಧುರಃ, ಮಹಿಮಾಶ್ಚೇತಿ ಪಠನ್ತಿ|| ೮೮||

Adhikarana matsyasAmAnyaguNAH (89) · Śloka 89

ಕಫಪಿತ್ತಕರಾ ಮತ್ಸ್ಯಾಃ ಪರಂ ಪವನನಾಶನಾಃ||೮೯||

ಮತ್ಸ್ಯಾಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಾ ವಾತನಾಶನಾಶ್ಚ ಪರಮತ್ಯರ್ಥಮ್|| ೮೯||

Adhikarana rohitamatsyacilicimayorguNAH (90) · Śloka 90

ಪ್ರತಿಸ್ರೋತೋವಿಚಾರಿತ್ವಾದಾಕಾಶಪ್ಲವನೇನ ಚ| ನಿತ್ಯಂ ಶೈವಾಲಭಕ್ಷತ್ವಾದ್ದಿವಾಸ್ವಪ್ನವಿವರ್ಜನಾತ್| ರೋಹಿತಃ ಪ್ರವರಸ್ತೇಷಾಂ ಪರಂ ಚಿಲಿಚಿಮೋಽವರಃ| ಅಗೋಚರವಿಚಾರಿತ್ವಾತ್ ಸರ್ವದೋಷಕರೋ ಹಿ ಸಃ||೯೦||

ತೇಷಾಂ ಮತ್ಸ್ಯಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ರೋಹಿತಃ ಪ್ರವರಃ ಪ್ರತಿಸ್ರೋತೋವಿಚಾರತ್ವಾತ್| ತಸ್ಯ ಹ್ಯೇವಂ ಸ್ವಭಾವಃ, ಯತ್ ಪ್ರತಿಸ್ರೋತಃ ಸ್ರೋತಸ ಅಭಿಮುಖ್ಯೇನ ವಿಚಾರತಿ| ಯಯಾ ದಿಶಾ ಜಲಮೇತಿ ತಾಂ ದಿಶಾಂ ಯಾತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ ಪಾನೀಯಮಧ್ಯಾತ್ ಸ್ವಭಾವೇನೈವಾಕಾಶಂ ಪ್ಲವತೇ| ಅತ ಉಭಯಥಾಪಿ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಾತ್ ಪರಮತ್ಯರ್ಥಂ ರೋಹಿತಃ ಪ್ರವರಃ| ಚಿಲಿಚಿಮಃ ಪರಮತ್ಯರ್ಥಮವರಃ ಅಶ್ರೇಷ್ಠಃ| ಸ ಚಾಗೋಚರೇ ದುರ್ವಿಷಯೇ ಕರ್ದ್ದಮಶೈವಲಾದೌ ಯತೋ ವಿಚರತ್ಯತಸ್ತ್ರಿದೋಷಕರಃ|| ೯೦||

Adhikarana kulIraguNAH (91) · Śloka 91

ಕುಲೀರಃ ಪರಮಂ ವೃಷ್ಯೋ ಬೃಂಹಣಃ ಪ್ರೀಣನೋ ಗುರುಃ||೯೧||

ಕುಲೀರಃ ಪರಮಂ ವೃಷ್ಯಃ ಬೃಂಹಣಃ ಪ್ರೀತಿಕರಃ ಗುರುಶ್ಚ| ಕುಲೀರಃ ಕರ್ಕಟಕಃ|| ೯೧||

Adhikarana AjamAMsaguNAH (92) · Śloka 92

ನಾತಿಶೀತಗುರುಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಾಸಂಮಾಜಮದೋಷಲಮ್| ಶರೀರಧಾತುಸಾಮಾನ್ಯಾದನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಬೃಹಣಮ್||೯೨||

ಆಜಂ ಮಾಂಸಂ ನಾತಿಶೀತವೀರ್ಯಂ ನಾತಿಸಿನಗ್ಧಮ್ ಅದೋಷಲಂ ದೋಷಾಣಾಂ ಸಾಮ್ಯಂ ನ ನಾಶಯತಿ, ಪಥ್ಯಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾಲ್ಲಬ್ಧಪುರುಶರೀರಸಕಲಶರೀರಧಾತುಸಾದೃಶಯಾದನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಮಾಲಿನ್ಯೇನಸ್ರೋತಸಾಮಸ್ರಾವಕಮ್| ಏತದುಕ್ತಂ ದೋಷಗುಣವಿಪರೀತಗುಣತ್ವೇನಾದೋಷಲತ್ವಾಚ್ಚ ಶರೀರಧಾತುಗುಣತ್ವೇನ ಸ್ರೋತಸಾಮಪ್ರದೂಷಕತ್ವಾಚ್ಚಾನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ| ಸ್ರೋತಃಪ್ರದೂಷಕರೂಪಂ ಶಾರೀರೇ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಅ೦-೬); ಯಥಾ- ಆಹಾರಶ್ಚ ವಿಹಾರಶ್ಚ ಯಃ ಸ್ಯಾದ್ದೋಷಗುಣೈಃ ಸಮಃ| ಧಾತುಭಿರ್ವಿಗುಣೋ ಯಶ್ಚ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ ಪ್ರದೂಷಕಃ|| ಇತಿ|| ೯೨||

Adhikarana AvikamAMsaguNAH (93) · Śloka 93

ವಿಪರೀತಮತೋ ಜ್ಞೇಯಮಾವಿಕಂ ಬೃಂಹಣಂ ತು ತತ್||೯೩||

ಅತ ಆಜಮಾಂಸಾದ್ವಿಪರೀತಮಾವಿಕಂ ಮಾಂಸಮ್| ವೈಪರೀತ್ಯೇನ ಬೃಂಹಣತ್ವಂ ತತ್ತು ಬೃಹಣಮಿತಿ ವಿಶೇಷಃ|| ೯೩||

Adhikarana tyAjyaM mAMsam (94) · Śloka 94

ಅತಿಮೇದ್ಯಂ ತ್ಯಜೇನ್ಮಾಂಸಂ ಹತಂ ವ್ಯಾಧಿವಿಷೋಧಕೈಃ| ಸ್ವಯಂ ಮೃತಂ ಧೂಮಪೂರ್ಣಮಗೋಚರಭೃತಂ ಕೃಶಮ್||೯೪||

ಸರ್ವಞ್ಚ ಮಾಂಸಮತಿಮೇದ್ಯಂ ಮೇದುರಂ ತ್ಯಜೇತ್| ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಭಿಶ್ಚ ನಷ್ಟಸ್ಯ ಮಾಂಸಂ ತ್ಯಜೇತ್| ತಥಾ ಸ್ವಯಮಾತ್ಮನೈವ ಮೃತಂ ಧೂಮಪೂರ್ಣಂ ಧೂಮೇನ ಮೃತಮ್| ತಥಾ ಅಗೋಚರಮೃತಂ, ಅಗೋಚರೇ ಅನ್ಯಸ್ಮಿನ್ವಿಷಯೇ ಮೃತಮ್| ಯಥಾ ಜಾಙ್ಗಲಮಾನೂಪೇ ಮೃತಮನೂಪಂ ಚ ಜಾಙ್ಗಲೇ| ಕೃಶಂ ಚ ತ್ಯಜೇತ್|| ೯೪||

Adhikarana praSastaM mAMsam (95) · Śloka 95

ಸದ್ಯೋಹತಂ ವಯಸ್ಥಂ ಚ ಶುದ್ಧಂ ಸುರಭಿ ಶಸ್ಯತೇ||೯೫||

ಸದ್ಯೋಹತಂ ವಯಸ್ಥಂ ಚ ಶುದ್ಧಂ ತೃಣಾದಿಭಿರನುಪಹತಂ ಅದುರ್ಗನ್ಧಿ ಚ ಶಸ್ಯತೇ|| ೯೫||

Adhikarana svasvavargeShveNAdInAM varatvam (96) · Śloka 96

ಏಣಃ ಕುರಙ್ಗೋ ಹರಿಣಃ ಶಶೋ ಲಾವಃ ಕಪಿಞ್ಜಲಃ| ತಿತ್ತಿರಿಃ ಕ್ರಕರೋ ಗೋಧಾ ಶ್ವಾವಿಡ್ಗೃಧ್ರೋ ಮೃಗಾಧಿಪಃ| ತಥೈವ ಶಾರಿಕಾ ನ್ಯಙ್ಕುರ್ಹಂಸೌ ರೋಹಿತಕಚ್ಛಪೌ| ವರ್ತ್ಮೀ ಚಾಗ್ರ್ಯಾಃ ಸ್ವವರ್ಗೇಷು.......................||೯೬||

ಏಣಾದಯಶ್ಚ ಸ್ವವರ್ಗೇಷು ಪ್ರಧಾನಾಃ ಏಣಕುರಙ್ಗಹರಿಣಶಶಾಃ ಮೃಗೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಅಗ್ರ್ಯಾಃ ವರಾಃ| ಲಾವಕಪಿಞ್ಜಲತಿತ್ತಿರಿಕ್ರಕರಾ ವಿಷ್ಕಿರೇಷು| ಶ್ವಾವಿಡ್ಗೋಧೇ ಬಿಲೇಶಯೇಷು| ಗೃಧ್ರಮೃಗಾಧಿಪೌ ಪ್ರಸಹೇಷು| ಶಾರಿಕಾ ಪ್ರತುದೇಷು| ನ್ಯಙ್ಕುರ್ಮಹಾಮೃಗೇಷು| ಹಂಸೋ ಜನಚಾರಿಷು| ರೋಹಿತಕಚ್ಛಪೌ ವರ್ತ್ಮೀ ಚ ಜಲಜೇಷು|| ೯೬||

Adhikarana vareShu pravarAH (97) · Śloka 97

................................ಪ್ರವರಾಸ್ತೇಷ್ವಪಿ ಸ್ಮೃತಾಃ| ಲಾವೈಣಗೋಧಾಃ ಸಿಂಹಶ್ಚ..................................||೯೭||

ತೇಷ್ವಪಿ ಪ್ರಧಾನೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಪ್ರವರಾಃ| ಏಣಾದಿಷ್ವೇಣಃ| ಲವಾದಿಷು ಲವಾಃ| ಶ್ವಾವಿದ್ಗೋಧಯೋರ್ಗೋಧಾ| ಗೃಧ್ರಮೃಗಾಧಿಪಯೋಃ ಸಿಂಹ ಇತಿ|| ೯೭||

Adhikarana svasvavargeShu ninditAH (98) · Śloka 98

.......................................... ನಿನ್ದಿತೌ ಗೌಃ ಸದರ್ದುರಃ| ಋಶ್ಯಃ ಕಾಣಕಪೋತಶ್ಚ ಶೋಷಮುಕ್ತಂ ಯಥಾಯಥಮ್||೯೮||

ಗೌಃ, ದುರ್ದರಃ, ಋಶ್ಯಃ, ಕಾಣಕಪೋತಶ್ಚ ಚತ್ವಾರಃ ಸ್ವವರ್ಗೇಷು ನಿನ್ದ್ಯಾಗರ್ಹಣೀಯಾಃ| ಶೋಷಞ್ಚ ಯಥಾಯಥಂ ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಮ್|| ೯೮||

Adhikarana aNDAnAM gurutvaM, bAlavRuddhayormAMsaguNAHmAMsAnAM gurulAghavam (99) · Śloka 99

ಗುರುಣ್ಯಣ್ಡಾನಿ ಬಾಲಾನಾಂ ಕಷಾಯಮಧುರಂ ಪಲಮ್| ವೃದ್ಧಾನಾಮ್ ಸ್ನಾಯುಭೂಯಿಷ್ಠಮಬಲ್ಯಂ ಗುರುದೋಷಲಮ್| ಪುಂಸ್ತ್ರಿಯೋಃ ಪೂರ್ವಪಶ್ಚಾರ್ಧೇ ಗುರುಣೀ ಗರ್ಭಿಣೀ ಗುರುಹ್| ಲಘುರ್ಯೋಷಿಚ್ಚತುಷ್ಪಾಸ್ತು ವಿಹಙ್ಗೇಷು ಪುನಃ ಪುಮಾನ್| ಶಿರಃಸ್ಕನ್ಧಾದೀನಾಂ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಗೌರವಮ್ ಶಿರಸ್ಕನ್ಧೋರುಪೃಷ್ಠಸ್ಯ ಕಟ್ಯಾಃ ಸಕ್ಥ್ನೋಶ್ಚ ಗೌರವಮ್| ತಥಾಽಽಮಪಕ್ವಾಶಯಯೋರ್ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ವಿನಿರ್ದೇಶೇತ್| ಶೋಣಿತಾದೀನಾಂ ಯಥೋತ್ತರಂ ಗೌರವಮ್ ಶೋಣಿತಪ್ರಭೃತೀನಾಞ್ಚ ಧಾತೂನಾಮುತ್ತರೋತ್ತರಮ್| ಮಾಂಸಾದ್ ಗರೀಯೋ ವೃಷಣಮೇಢ್ರವೃಕ್ಕಯಕೃದ್ಗುದಮ್||೯೯||

ಅಣ್ಡಾನಿ ಪಕ್ಷಿಣಾಂ ಗುರೂಣಿ| ಬಾಲಾನಾಂ ಪಕ್ಷಿಣಾಂ ಪಲಂ ಮಾಂಸಂ ರಸೇ ಕಷಾಯಮಧುರಮ್| ವೃದ್ಧಾನಾಂ ಮಾಂಸಂ ಬಹುಸ್ನಾಯು ಅಬಲ್ಯಂ ಗುರು ತ್ರಿದೋಷಕರಂ ಚ| ಪುಂಸಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಶ್ಚ ಯಥಾಸಂಖ್ಯೇನ ಶರೀರಸ್ಯ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಂ ನಾಭೇರೂರ್ಧ್ವಂ ಪಶ್ಚಾರ್ಧಮಧೋನಾಭೇರ್ಗುರು| ಗರ್ಭಿಣೀ ಚ ಸ್ತ್ರೀ ಗುರ್ವೀ| ಚತುಶ್ಚರಣೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಯೋಷಿತ್ ಸ್ತ್ರೀ ಲಘುಃ| ವಿಹಙ್ಗೇಷು ಪಕ್ಷಿಷು ಮಧ್ಯೇ ಪುಮಾನ್ ಲಘುಃ| ಶಿರಃಪ್ರಭೃತೀನಾಮಙ್ಗಾನಾಂ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಗುರುತ್ವಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಸಕ್ಥಿಮಾಂಸಾತ್ ಕಟೀಮಾಂಸಂ ಗುರು| ಏವಮಾಮಾಶಯಪಕ್ವಾಶಯಯೋಶ್ಚ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಗುರುತ್ವಮ್| ಪಕ್ವಾಶಯಾದಾಮಾಶಯೋ ಗುರುರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ರಕ್ತಾದೀನಾಂ ಚ ಧಾತೂನಾಂ ಯಥೋತ್ತರಂ ಗುರುತ್ವಮ್| ಸಪ್ತಭಿರ್ಧಾತ್ವಗ್ನಿಭಿರ್ಯಥೋತ್ತರಮೇವ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಪಾಕದ್ ಯಥೋತ್ತರಮೇವ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಗುರುತ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್| ಧಾತೂನಾಂ ತಥಾಭೂತೇನ ಸ್ನೇಹೇನ ಸಂಶ್ಲೇಷಾತ್ ಯಥೋತ್ತರಮೇವ ಗುರುತ್ವಂ ಭವತಿ| ಧಾತುಸ್ನೇಹಕ್ರಮಪರಿಣತ್ಯಾ ಚ| ಉಕ್ತಂಚ ಹೃದಯೇ - ಪರಸ್ಪರೋಪಸಂಸ್ಥಮ್ಭಾದ್ಧಾತುಸ್ನೇಹಪರಂಪರಾ| ಅನೇನ ಕಿಮುಕ್ತಮ್? ರಸಾದೀನಾಂ ಶುಕ್ರಾನ್ತಾನಾಂ ಪರಸ್ಪರೋಪಸಂಸ್ಥಮ್ಭಾದನ್ಯೋನ್ಯಸಂಶ್ಲೇಷಾದ್ಧಾತೂನಾಂ ಸ್ನೇಹೋತ್ಕರ್ಷಕ್ರಮಪರಿಣತಿರ್ಯಥೋತ್ತರಮೇವ ಜಾಯತೇ| ಅತ್ರ ಚ ಮಾಂಸಾನಾಂ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಕೃತಂ ವಿಶೇಷಮೇಕಯೋನೀನಾಂ ಭಿನ್ನಯೋನೀನಾಂ ಚೋತ್ಸರ್ಗಾಪವಾದಸ್ಥಿಥಾರ್ಥೋಪಬೃಂಹಕವಚನಕಲ್ಪನಂ ಚ ಯಥಾಯೋಗಂ ಸ್ವಬುದ್ಧ್ಯಾ ಪರಿಕಲ್ಪನೀಯಮ್| ಇತಿ ಮಾಂಸವರ್ಗಃ|| ೯೯||

Adhikarana (5)shAkavargaH pAThAdishAkasAmAnyaguNAH (100) · Śloka 100

ಶಾಕಂ ಪಾಠಾ ಶಟೀ ಶ್ರೂಷಾ ಸುನಿಷಣ್ಡ ಸತೀನಜಂ| ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಂ ಲಘು ಗ್ರಾಹಿ ಸರಾಜಕ್ಷವವಾಸ್ತುಕಮ್||೧೦೦||

ಶಾಕಮುಚ್ಯತೇ - ಪಾಠಾದಿಕಂ ಶಾಕಂ ತ್ರಿದೋಷನಾಶನಂ ಲಘು ಸಂಗ್ರಹಣಂ ಚ| ತದ್ವತ್ ರಾಜಕ್ಷವಕವಾಸ್ತುಕೇ|| ೧೦೦||

Adhikarana suniShaNNakaguNAH (101) · Śloka 101

ಸುನಿಷಣ್ಣೋಽಗ್ನಿಕೃದ್ವೃಷ್ಯಸ್ತೇಷು...........................||೧೦೧||

ತೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಸುನಿಷಣ್ಣೋಽಗ್ನಿಕರೋ ವೃಷ್ಯಶ್ಚ| ಸುನಿಷಣ್ಣೋ ಜಲಮಧ್ಯೇ ಭವತಿ| ಪತ್ರೈಶ್ಚಾಙ್ಗೇರೀಸದೃಶೈರ್ಯಃ ಕಾಶ್ಮೀರೇಷು ಶೂಲ್ಯೇಷು ಚಾತಿಪ್ರಸಿದ್ಧಃ|| ೧೦೧||

Adhikarana rAjakShavavAstukaguNAH (102) · Śloka 102

...................ರಾಜಕ್ಷವಃ ಪರಮ್| ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶೋವಿಕಾರಘ್ನಃ ವರ್ಚ್ಚೋಭೇದೀ ತು ವಾಸ್ತುಕಃ||೧೦೨||

ರಾಜಕ್ಷವೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶೋವಿಕಾರಗ್ನ್ನಃ| ವಾಸ್ತಕಸ್ತು ವರ್ಚಸಃ ಪುರೀಷಸ್ಯ ಭೇದನಃ|| ೧೦೨||

Adhikarana kAkamAcIguNAH (103) · Śloka 103

ಹನ್ತಿ ದೋಷತ್ರಯಂ ಕುಷ್ಠಂ ವೃಷ್ಯಾ ಸೋಷ್ಣಾ ರಸಾಯನೀ| ಕಾಕಮಾಚೀ ಸರಾ ಸವರ್ಯಾ......................||೧೦೩||

ಕಾಕಮಾಚೀ ತ್ರಿದೋಷಘ್ನೀ ಕುಷ್ಠನಾಶನೀ ಈಷದುಷ್ಣವೀರ್ಯಾ ಸರಾ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಸಂವಾಹಕತ್ವೇನ ಚ ರಸಾಯನಸಾದೃಶ್ಯಾದ್ರಸಾಯನೀ|| ೧೦೩||

Adhikarana cA~ggerIguNAH (104) · Śloka 104

.......................ಚಾಙ್ಗೇರ್ಯಮ್ಲಾಽಗ್ನಿದೀಪನೀ| ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶೋಽನಿಲಶ್ಲೇಷ್ಮಹಿತೋಷ್ಣಾ ಗ್ರಾಹಿಣೀ ಲಘುಃ||೧೦೪||

ಚಾಙ್ಗೇರೀ ಅಮ್ಲಾ ಅಗ್ನಿದೀಪನೀ ಗ್ರಹಣ್ಯಾದಿಷು ಪಥ್ಯಾ ಸಂಗ್ರಹಣೀ ಲಘ್ವೀ ಚ| ಚಾಙ್ಗೇರೀ ಕ್ಷುದ್ರಾಮ್ಲಿಕಾ|| ೧೦೪||

Adhikarana paTolAdInAM sAmAnyaguNAH (105) · Śloka 105

ಪಟೋಲಸಪ್ತಲಾರಿಷ್ಟಶಾರ್ಙ್ಗೇಷ್ಟಾವಲ್ಗುಜಾಮೃತಾಃ| ವೇತ್ರಾಗ್ರಬೃಹತೀವಾಸಾಕುನ್ತಲೀತಿಲಪರ್ಣಿಕಾಃ| ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀಕರ್ಕ್ಕೋಟಕಾರವೇಲ್ಲಕಪರ್ಪಟಾಃ| ನಾಡೀಕಲಾಯಗೋಜಿಹ್ವಾ ವಾರ್ತ್ತಾಕಂ ವನತಿಕ್ತಕಮ್| ಕರೀರಂ ಕೂಲಕಂ ನನ್ದೀ ಕುವೇಲಾ ಶಕುಲಾದನೀ| ಕಠಿಲ್ಲಂ ಕೇಮ್ಬುಕಂ ಶೀತಂ ಸಕೋಶಾತಕಕರ್ಕ್ಕಶಮ್| ತಿಕ್ತಂ ಪಾಕೇ ಕಟು ಗ್ರಾಹಿ ವಾತಲಂ ಕಫಪಿತ್ತಜಿತ್||೧೦೫||

ಪಟೋಲಾದೀನಿ ಕರ್ಕಶಾನ್ತಾನಿ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಃ ಶೀತವೀರ್ಯಾಣಿ ರಸೇ ತಿಕ್ತಾನಿ| ವಿಪಾಕೇ ಕಟುಕಾನಿ| ಸಂಗ್ರಹಣಾನಿ ವಾತಕೃನ್ತಿ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮನಾಶನಾನಿ ಚ| ಸಪ್ತಲಾ ಸಾತಲಾ| ಅರಿಷ್ಟೋ ನಿಮ್ಬಃ| ಶಾರ್ಙ್ಗೇಷ್ಟಾ ಅಙ್ಗಾರವಲ್ಲಿಕಾ| ಅವಲ್ಗುಜಃ ಸೋಮರಾಜೀ| ಅಮೃತಾ ಗುಡೂಚೀ| ವೇತ್ರೋ ವಂಶಸದೃಶಃ| ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣೀ ಮಣ್ಡೂಕೀ| ಸೈವಾದಿತ್ಯವಲ್ಲೀ| ನಾಡೀಕಲಾಯಃ ಬಾಹ್ಲೀ| ಸೈವಶಕುಲಾಕ್ಷಕಃ| ಏತೇ ಸುವರ್ಚಲಾವಿಶೇಷಾಃ| `ಗೋಧೂಮಿಕಾ ತು ಗೋಜಿಹ್ವಾ ಗೋಜೀ ಕ್ರೋಷ್ಟಕಮೂಲಕಃ|' ವನತಿಕ್ತಕೋ ನಲಖಣ್ಡಕಃ| ಕೂಲಕಃ ಕಾಕತಿನ್ದುಕಃ| ಕುವೇಲಾ ಪಾಠಾ| ಶಕುಲಾದನೀ ಕಟುಕಾ| ಕಠಿಲ್ಲಃ ವರ್ಷಾಭೂಭೇದಃ| ಕೋಶಾತಕಂ ದಧಿತ್ಥಮ್|| ೧೦೫||

Adhikarana paTolaguNAH (106) · Śloka 106

ಹೃದ್ಯಂ ಪಟೋಲಂ ಕ್ರಿಮಿನುತ್ಸ್ವಾದುಪಾಕಂ ರುಚಿಪ್ರದಮ್||೧೦೬||

ಅತೋ ನಿರ್ದ್ಧಾರಣಮ್-ಪಟೋಲಂ ಹೃದ್ಯಂ ಕ್ರಿಮಿನಾಶನಂ ಮಧುರವಿಪಾಕಂ ರುಚಿಕರಂ ಚ|| ೧೦೬||

Adhikarana bRuhatIdvayaguNAH (107) · Śloka 107

ಪಿತ್ತಲಂ ದೀಪನಂ ಭೇದಿ ವಾತಘ್ನಂ ಬೃಹತೀದ್ವಯಮ್||೧೦೭||

ಬೃಹತೀ ಕ್ಷುದ್ರಬೃಹತೀ ಚ ಪಿತ್ತಕರಮಗ್ನಿದೀಪನಂ ಶಕೃದಾದೀನಾಂ ಚ ಭೇದನಂ ವಾತನಾಶನಂ ಚ|| ೧೦೭||

Adhikarana vRuShaguNAH (108) · Śloka 108

ವೃಷಂ ತು ವಮಿಕಾಸಘ್ನಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಂ ಪರಮ್||೧೦೮||

ವೃಷಂ ಛರ್ದಿಕಾಸೌ ನಾಶಯತ್ಯತ್ಯರ್ಥಂ ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ನಾಶಯತಿ|

Adhikarana kAravellaguNAH (109) · Śloka 109

ಕಾರವೇಲ್ಲಂ ಸಕಟುಕಂ ದೀಪನಂ ಕಫಪಿತ್ತಜಿತ್||೧೦೯||

ಕಾರವೇಲ್ಲಂ ರಸೇ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕಟುಕತ್ವೇನ ಯುಕ್ತಮ್| ಅಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಕರಂ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮನಾಶನಂ ಚ|| ೧೦೯||

Adhikarana vArtAkaguNAH (110) · Śloka 110

ವಾರ್ತಾಕಂ ಕಟುತಿಕ್ತೋಷ್ಣಂ ಮಧುರಂ ಕಫವಾತಜಿತ್| ಸಕ್ಷಾರಮಗ್ನಿಜನನಂ ಹೃದ್ಯಂ ರುಚ್ಯಮಪಿತ್ತಲಮ್||೧೧೦||

ವಾರ್ತಾಕಂ ರಸೇ ಕಟುತಿಕ್ತಂ ಮಧುರಮುಷ್ಣವೀರ್ಯಂ ಚ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ಕಿಞ್ಚಿಕ್ಷಾರತ್ವಯುಕ್ತಂ ಅಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಕರಂ ಹೃದ್ಯಂ ರುಚಿಕರಂ ನ ಚ ಪಿತ್ತಂ ಕರೋತಿ| ಯಥಾ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನಂ ನ ತಥಾ ಪಿತ್ತಕರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|| ೧೧೦||

Adhikarana karIraguNAH (111) · Śloka 111

ಕರೀರಮಾಧ್ಮಾನಕರಂ ಕಷಾಯಂ ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಂ||೧೧೧||

ಕರೀರಮಧ್ಮಾನಕರಂ ರಸೇ ಕಷಾಯಮಧುರಂ ತಿಕ್ತಂ ಚ|| ೧೧೧||

Adhikarana koSAtakAvalgujaguNAH (112) · Śloka 112

ಕೋಶಾತಕಾವಲ್ಗುಜಕೌ ಭೇದಿನಾವಗ್ನಿದೀಪನೌ||೧೧೨||

ಕೋಶಾತಕಾವಲ್ಗುಜಕೌ ಭೇದಿನೌ ವಾಹ್ನಿದೀಪನೌ ಚ|| ೧೧೨||

Adhikarana SyAmAdInAM sAmAnyaguNAH (113) · Śloka 113

ಶ್ಯಾಮಾಶಾಲ್ಮತಿಕಾಶ್ಮರ್ಯಭಞ್ಜೀಕರ್ಣಕಯೂಥಿಕಾಃ| ವೃಕ್ಷಾದಿನೀಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಬಿಮ್ಬೀತನಿಕವೃಕ್ಷಕಾಃ| ಲೋಧ್ರಃ ಶಣಃ ಕಚ್ಛುದಾರಃ ಸಶೇಲುರ್ವೃಷಮುಷ್ಟಿಕಾ| ಭಲ್ಲಾತಕಃ ಕೋವಿದಾರಃ ಕಮಲೋತ್ಪಲಕಿಂಶಕುಮ್| ಪಟೋಲಾದಿಗುಣಂ ಸ್ವಾದು ಕಷಾಯಂ ಪಿತ್ತಜಿತ್ ಪರಮ್||೧೧೩||

ಶ್ಯಾಮಾದಿಕಿಂಶುಕಾನ್ತಪಟೋಲಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಂ ರಸೇ ಮಧುರಕಷಾಯಂ ಪರಮತ್ಯರ್ಥೇನ ಪಿತ್ತಜಿತ್| ಶ್ಯಾಮಾ ತ್ರಿವೃತ್| ಭಞ್ಜೀ ಭಾರ್ಙ್ಗೀ| ವೃಕ್ಷಾದನೀ ವನ್ದಾಕಃ| ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಃ ಪೀತಕಃ| ಸ ಏವ ಕಶೇರುಕಃ| ಬಿಮ್ಬೀ ರಕ್ತಫಲಾ| ಶೇಲುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಃ| ವಿಶಮೂಷಿಕಾಕಿಂಶುಕಃ ಪಲಾಶಃ| ತಸ್ಯ ಕುಸುಮ ಏವ ಶಾಕತ್ವಮ್|| ೧೧೩||

Adhikarana Ba~jjIguNAH (114) · Śloka 114

ಬದ್ಧಮೂತ್ರಾ ಸರಾ ಭಞ್ಜೀ............................||೧೧೪||

ಭಞ್ಜೀ ಬದ್ಧಮೂತ್ರಾ ಸರಾ ಚ|| ೧೧೪||

Adhikarana SatAvarya~gkuraguNAH (115) · Śloka 115

............................ಕರೀರಂ ಸ್ಯಾದಭೀರುಜಮ್| ಸತಿಕ್ತಂ ಲಘು ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ವೃಷ್ಯಂ ದೋಷತ್ರಯಪ್ರಣುತ್||೧೧೫||

ಅಭೀರುಜಂ ಕರೀರಂ ಶತಾವರ್ಯಙ್ಕುರಂ ತತ್ ತಿಕ್ತಂ ಲಘು ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ವೃಷ್ಯಂ ತ್ರಿದೋಷನಾಶನಞ್ಚ| ಇದಮನ್ಯತ್ಕರೀರಮ್|| ೧೧೫||

Adhikarana taNDulIyaguNAH (116) · Śloka 116

ತಣ್ಡುಲೀಯೋ ಹಿಮೋ ರೂಕ್ಷಃ ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸೋ ಲಘುಃ| ಮದಪಿತ್ತವಿಷಾಸ್ರಘ್ನೋ ....................................||೧೧೬||

ತುಣ್ಡಲೀಯಃ ಶೀತವೀರ್ಯೋ ರೂಕ್ಷೋ ಮಧುರವಿಪಾಕರಸೋ ಲಘುಃ ಮದಾದಿನಾಶನಶ್ಚ|| ೧೧೬||

Adhikarana mu~jjAtaguNAH (117) · Śloka 117

................ಂಉಞ್ಜಾತಂ ವಾತಪಿತ್ತಜಿತ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶೀತಂ ಗುರು ಸ್ವಾದು ಬೃಂಹಣಂ ಶುಕ್ರಕೃತ್ ಪರಮ್||೧೧೭||

ಮುಞ್ಜಾತಂ ವಾತಪಿತ್ತನಾಶನಂ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಂ ಅತ್ಯರ್ಥಶುಕ್ರಕರಂ ಚ| ಮುಞ್ಜಾತಃ ಕಾಶ್ಮೀರೇಷು ಮಹೋಯಕಃ|| ೧೧೭||

Adhikarana pAlakyAguNAH (118) · Śloka 118

ಪಾಲಕ್ಯಾ ಪಿಚ್ಛಿಲಾ ಗುರ್ವೀ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಾ ಭೇದಿನೀ ಹಿಮಾಃ||೧೧೮||

ಪಾಲಕ್ಯಾ ಪಿಚ್ಛಿಲತ್ವಾದಿಗುಣಾಪಞ್ಚಕಯುಕ್ತಾ|| ೧೧೮||

Adhikarana upodikAcu~jcuguNAH (119) · Śloka 119

ಮದಘ್ನ್ಯುಪೋದಕಾ ಚುಞ್ಚುರ್ಗ್ರಾಹೀ ತೌ ಪೂರ್ವವತ್ತಥಾ||೧೧೯||

ಉಪೋದಕಾ ಮದನಾಶಿನೀ| `ಉಪೋದಕಾ ಮಯಾಲೀ ಚ ಸುರುಙ್ಗಾ ಪೋತಕೀ ಸ್ಮೃತಾ'| ತೌ ತೂಪೋದಕಾಚುಞ್ಚೂ ಪೂರ್ವವತ್ ಪಾಲಕ್ಯಾಗುಣಾವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ|| ೧೧೯||

Adhikarana vidArIguNAH (120) · Śloka 120

ವಿದಾರೀ ವಾತಪಿತ್ತಘ್ನೀ ಮೂತ್ರಲಾ ಸ್ವಾದು ಶೀತಲಾ| ಜೀವನೀ ಬೃಂಹಣೀ ಕಣ್ಠ್ಯಾ ಗುರ್ವೀ ವೃಷ್ಯಾ ರಸಾಯನೀ||೧೨೦||

ವಿದಾರೀ ವಾತಪಿತ್ತನಾಶನೀ ಮೂತ್ರಲಾ ಮಧುರಾ ಶೀತವೀರ್ಯಾ ಚ| ವಿದಾರೀ ಶೃಗಾಲಿಕಾ|| ೧೨೦||

Adhikarana jIvantIguNAH (121) · Śloka 121

ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾ ಸರ್ವದೋಷಘ್ನೀ ಜೀವನ್ತೀ ಮಧುರಾ ಹಿಮಾ| ಶಾಕಾನಾಂ ಪ್ರವರಾ ನ್ಯೂನಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ತು||೧೨೧||

ಜೀವನ್ತೀಶಾಕಂ ಜೀವನತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮ್| ಯಾ ಜೀವನ್ತೀ ಮಧುರಾ ಸಾ ಶೀತವೀರ್ಯಾ ಏವಂಗುಣಾ ಶಾಕಾನಾಂ ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ| ದ್ವಿತೀಯಾ ಅಮಧುರಾ ಸಾ ಏಭಿರೇವ ಗುಣೈಃ ಕಿಞ್ಚಿನ್ಯೂನಾ ಭವತಿ|| ೧೨೧||

Adhikarana bhaNDyAditrayaguNAH (122) · Śloka 122

ವಾತಪಿತ್ತಹರಾ ಭಣ್ಡೀ ಪರ್ವಣೀ ಪರ್ವಪುಷ್ಪಿಕಾ||೧೨೨||

ಭಣ್ಡ್ಯಾದಿತ್ರಯಂ ವಾತಪಿತ್ತಹರಮ್| ಭಣ್ಡೀ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ| ಪರ್ವಪುಷ್ಪೀ ನಾಗದನ್ತೀ|| ೧೨೨||

Adhikarana kUShmANDAdInAM sAmAnyaguNAH (123) · Śloka 123

ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡತುಮ್ಬಕಾಲಿಙ್ಗಕರ್ಕಾರೂರ್ವಾರುತಿಣ್ಡಿಶಮ್| ತಥಾ ತ್ರಪುಸಚೀನಾಕಚಿರ್ಭಿಟಂ ಕಫವಾತಕೃತ್| ಭೇದೀ ವಿಷ್ಟಮ್ಭ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಂ ಗುರು||೧೨೩||

ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಾದಿಕಂ ವಾತಸ್ಲೇಷ್ಮಕರಂ, ಭೇದನಂ, ವಿಷ್ಟಮ್ಭಕರಮಭಿಷ್ಯನ್ದಿ, ಸ್ರೋತಃಸ್ರಾವಕಂ, ಮಧುರರಸವಿಪಾಕಂ, ಗುರು ಚ| ಉರ್ವಾರುಃ ಕರ್ಕಟಿಕಾ|| ೧೨೩||

Adhikarana kUShmANDaguNAH (124) · Śloka 124

ವಲ್ಲೀಫಲಾನಾಂ ಪ್ರವರಂ ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಂ ವಾತಪಿತಾಜಿತ್| ಬಸ್ತಿಶುದ್ಧಿಕರಂ ವೃಷ್ಯಂ............................||೧೨೪||

ಏತೇಷಾಂ ನಿರ್ಧಾರಯತಿ- ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಲ್ಲೀಫಲಾನಾಂ ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಂ ಪ್ರಶಸ್ತಮ್| ವಾತಪಿತ್ತನಾಶನಂ ಬಸ್ತಿಶೋಧನಂ ವೃಷ್ಯಞ್ಚ|| ೧೨೪||

Adhikarana trapusaguNAH (125) · Śloka 125

..................ತ್ರಪುಸಂ ತ್ವತಿಮೂತ್ರಲಮ್||೧೨೫||

ತ್ರಪುಸಂ ಪುನರತಿಮೂತ್ರಲಮ್|| ೧೨೫||

Adhikarana tumbaguNAH (126) · Śloka 126

ತುಮ್ಬಂ ರೂಕ್ಷತರಂ ಗ್ರಾಹಿ......................||೧೨೬||

ತುಮ್ಬಮಲಾವು ಅತ್ಯರ್ಥ ರೂಕ್ಷಂ ಸಂಗ್ರಹಣಂ ಚ|| ೧೨೬||

Adhikarana avasthABedena kAli~ggAdiguNAH (127) · Śloka 127

.........................ಕಾಲಿಙ್ಗೋರ್ವಾರುಚಿರ್ಭಿಟಮ್| ಬಾಲಂ ಪಿತ್ತಹರಂ ಶೀತಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಪಕ್ವಮಥೋಽನ್ಯಥಾ| ಶೀರ್ಣವೃನ್ತಂ ತು ಸಕ್ಷಾರಂ ಪಿತ್ತಲಂ ಕಫವಾತಜಿತ್| ರೋಚನಂ ದೀಪನಂ ಹೃದ್ಯಮಷ್ಠೀಲಾನಾಹನುಲ್ಲಘು||೧೨೭||

ಕಾಲಿಙ್ಗೋರ್ವಾರುಚಿರ್ಭಿಟಂ ಚ ಬಾಲಮಪೂರ್ಣರಸಾದಿ ಪಿತ್ತಹರಂ ಶೀತವೀರ್ಯಂ ಚ| ಪಕ್ವಮತೋ ಬಾಲಾದ್ವಿಪರೀತಮ್| ಶೀರ್ಣವೃನ್ತಂ ಶೀರ್ಣಂ ವೃನ್ತಂ ವಲ್ಲೀಬನ್ಧನಸ್ಥಾನಂ ಶುಷ್ಕಂ ಯಸ್ಯ, ಯತ್ಪಾಕಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ವರ್ತತೇ ತದೀಷತ್ಕ್ಷಾರಂ, ಪಿತ್ತಕರಂ, ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮನಾಶನಂ, ರುಚಿಕರಂ, ಹೃದ್ಯಂ, ಅಷ್ಠೀಲಾಂ ಆನಾಹಂ ಚ ನಾಶಯತಿ, ಲಘು ಚ| ಅಷ್ಠೀಲಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಾ (ನಿ೦-೧೧)|| ೧೨೭||

Adhikarana mRuNAlAdiguNAH (128) · Śloka 128

ಮೃಣಾಲಬಿಸಶಾಲೂಕಶ್ರೃಙ್ಗಾಟಕಕಶೇರುಕಾಃ| ನನ್ದೀಮಾಷಕಕೇಲೂಟಕ್ರೌಞ್ಚಾದನಕಲೋಡ್ಯಕಮ್| ಸತರೂಢಂ ಕದಮ್ಬಂ ಚ ರೂಕ್ಷಂ ಗ್ರಾಹಿ ಹಿಮಂ ಗುರು||೧೨೮||

ಮೃಣಾಲಾದಿಕಂ ರೂಕ್ಷಂ ಸಂಗ್ರಹಣಂ, ಶೀತವೀರ್ಯಂ, ಗುರು ಚ| ಮೃಣಾಲಂ ಬಿಸಾಙ್ಕುರಮ್| ಶಾಲೂಕಂ ಪದ್ಮಕನ್ದಮ್| ಕಶೇರುಕಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಮಧ್ಯದೇಶೇ| ಕ್ರೌಞ್ಚಾದನಂ ಕಾಶ್ಮೀರೇಷು ಕೇಬುಕಮನ್ಯತ್ರ ಕನಾವಿಕಮ್| ಅನಕಲೋಡ್ಯಂ ಹ್ರಸ್ವಮುತ್ಪಲಂ ಪದ್ಮಬೀಜಮನ್ಯೇ| ಕದಮ್ಬಃ ಕನ್ದವಿಶೇಷಃ|| ೧೨೮||

Adhikarana kalambAdiguNAH (129) · Śloka 129

ಕಲಮ್ಬುನಾಲಿಕಾಮಾಷಕಠಿಞ್ಜರಕುತುಮ್ಬಕಮ್| ಚಿಲ್ಲೀಲಟ್ವಾಕನಿಷ್ಪಾವಕುರೂಟಕಗವೇಧುಕಾಃ| ಯಾತುಕಾ ಸಾಲಕಲ್ಯಾಣೀ ಶ್ರೀಪರ್ಣೀ ಪೀಲುಪರ್ಣಿಕಾ| ಕುಮಾರೀ ಜೀವಲೋಣೀಕಾ ಯವಶಾಕಸುವರ್ಚಲಾಃ| ಕುಷ್ಮಾಣ್ಡನೀಲಿನೀ ಸ್ವರ್ಚಾ ವೃಕಧೂಮಕಲಕ್ಷ್ಮಣಾ| ಆಲೂಪಾನಿ ಚ ಸರ್ವಾಣಿ ತಥಾ ಸೂಪ್ಯಾನಿ ರಾಲಕಃ| ಜೀವನ್ತಿಕಞ್ಚುಞ್ಚುಪರ್ಣೀಪ್ರಪುನ್ನಾಟಕುಬೇರಕಮ್| ಸ್ವಾದು ರೂಕ್ಷಂ ಸಲವಣಂ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಂ ಗುರು| ಶೀತಲಂ ಸೃಷ್ಟವಿಣ್ಮೂತ್ರಂ ಪ್ರಾಯೋ ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ಜೀರ್ಯತಿ| ಸ್ವಿನ್ನಂ ನಿಷ್ಪೀಡಿತರಸಂ ಸ್ನೇಹಾಢ್ಯಂ ನಾತಿದೋಷಲಮ್||೧೨೯||

ಕಲಮ್ಬ್ವಾದಿಕಂ ಮಧುರಂ, ಈಷಲ್ಲವಣಂ, ರೂಕ್ಷಂ, ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಂ, ಗುರು, ಶೀತವೀರ್ಯಂ, ಮೂತ್ರಂ ಪುರೀಷಂ ಚ ಸೃಜತಿ ಬಹಿಃಕ್ಷಿಪತಿ| ವಿಷ್ಟಭ್ಯೈಕಸ್ಮಿನ್ ಜಠರಪ್ರದೇಶೇ ಪಿಣ್ಡೀಭೂಯ ಜರಾಂ ಯಾತೀತಿ| ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಮೇತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಕೇಚಿನ್ನೈವಂಸ್ವರೂಪಾ ಇತಿ ಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಮ್| ತೇಷಾಂ ಚ ಪರ್ಯಾಯಾ ನಿಘಣ್ಟುಜ್ಞಾನಾತ್ ದೇಶಭಾಪಾಸಂಸ್ಕರಣಾಚ್ಚ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಜ್ಞಾಯನ್ತೇ| ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಉಚ್ಯನ್ತೇ-ಕಲಮ್ಬುಃ ಕಾಲಿಕಾ| ನಾಲಿಕಾ ಕಪೋತಚರಣಾ| ಮಾಷಂ ಗಾನ್ಧಾರೀ, ಕಾಶ್ಮೀರೇಷು ಶಿಲಃ| ಚಿಲ್ಲೀ ತಣ್ಡುಲೀಯಕವಿಶೇಷಃ| ಲಟ್ವಾಕೋ ಗುಗ್ಗುಲುಃ| ನಿಷ್ಪಾವೋ ರಾಜಶಿಮ್ಬೀ| ಪಿಲುಪರ್ಣಿಕಾ ಮೂರ್ವಾ| ಲೋಣಿಕಾ ಕಾಶ್ಮೀರೇಷು ಲೋನಾರಾ| ಯವಶಾಕಃ ಕ್ಷಾರಪತ್ರಕಮ್, ಕಾಶ್ಮೀರೇಷು ಕೋಣೀಕಃ| ಆಲೂಪಾನಿ ಬಹುವಿಧಾನಿ ದೇಶೇಷೂಕ್ತಾನಿ| ತಾನಿ ಸರ್ವಾಣೀಹ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ಸೂಪ್ಯಾನಿ ಮುದ್ಗಾದಿಸಸ್ಯಪರ್ಣಾನಿ| ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ ಮಧುಯಷ್ಟೀ| ಜೀವನ್ತಿಕೋ ರಕ್ತನಾಲೋ ವಾಸ್ತುಕಃ| ಪ್ರಪುನ್ನಾಟಃ ಚಕ್ರಮರ್ದಕಃ| ಕುಬೇರಕಃ ಕಟಿಞ್ಜರಭೇದಃ, ಕೋಮೀರೇತಿ ಕೇಚಿತ್| ಏತಚ್ಚ ಸರ್ವಂ ನಿಷ್ಪೀಡಿತರಸಂ, ಅತಿಶಯೇನ ಬಹುಸ್ನೇಹಂ ಚ ನಾತ್ಯಪಥ್ಯಮ್|| ೧೨೯||

Adhikarana cillIguNAH (130) · Śloka 130

ಲಘುಪತ್ರಾ ತು ಯಾ ಚಿಲ್ಲೀ ಸಾ ವಾಸ್ತುಕಸಮಾ ಮತಾ||೧೩೦||

ಸೂಕ್ಷ್ಮಪತ್ರಾ ಜಾತ್ಯೈವ ಯಾ ಚಿಲ್ಲೀ ಸಾ ವಾಸ್ತುಕಸಮಾನಗುಣಾ|

Adhikarana takkArIvaraNayorguNAH (131) · Śloka 131

ತಕ್ಕಾರೀವರಣಂ ಸ್ವಾದು ಸತಿಕ್ತಂ ಕಫವಾತಜಿತ್||೧೩೧||

ತಕ್ಕಾರೀವರಣಂ ಚ ಮಧುರತಿಕ್ತಂ, ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮನಾಶನಞ್ಚ| ತಕ್ಕಾರೀ ಅಗ್ನಿಮನ್ಥಃ|| ೧೩೧||

Adhikarana varShABUkAlaSAkAnAM guNAH (132) · Śloka 132

ವರ್ಷಾಭ್ವೌ ಕಾಲಶಾಕಂ ಚ ಸಕ್ಷಾರಂ ಕಟು ತಿಕ್ತಕಮ್| ದೀಪನಂ ಭೇದನಂ ಹನ್ತಿ ಗರಶೋಫಕಫಾನಿಲಾನ್||೧೩೨||

ವರ್ಷಾಭ್ವೌ ಪುನರ್ನವೇ ಕಾಲಶಾಕಂ ಚ ಈಷತ್ಕ್ಷಾರಂ, ರಸೇ ಚ ಕಟುಕತಿಕ್ತಂ, ಅಗ್ನಿದೀಪನಂ, ಭೇದನಂ ಗರಾದೀಂಶ್ಚ ನಾಶಯತಿ|| ೧೩೨||

Adhikarana ciribilvA~gkuraguNAH (133) · Śloka 133

ದೀಪನಾಃ ಕಫವಾತಘ್ನಾಶ್ಚಿರಿಬಿಲ್ವಾಙ್ಕುರಾಃ ಸರಾಃ||೧೩೩||

ಚಿರಿಬಿಲ್ವಾಙ್ಕುರಾಃ ಅಗ್ನಿದೀಪನಾಃ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮನಾಶನಾಃ ಸರಾಶ್ಚ|

Adhikarana urUbUkalA~ggalyorguNAH (134) · Śloka 134

ಲಘುರುಷ್ಣಾ ಸರಾ ತಿಕ್ತಾ ಸೋರುಬೂಕಾ ಚ ಲಾಙ್ಗಲೀ||೧೩೪||

ಉರುಬೂಕಂ ಲಾಙ್ಗಲೀ ಚ ಲಘುನೀ, ಉಷ್ಣವೀರ್ಯೇ, ಸರೇ ತಿಕ್ತೇ ಚ| ಊರೂಬೂಕಂ ರಕ್ತೈರಣ್ಡಃ| ಲಾಙ್ಗಲೀ ಇನ್ದ್ರಪುಷ್ಪಿಕಾ||೧೩೪||

Adhikarana tilavetasayorguNAH (135) · Śloka 135

ವಾತಲೌ ಕಟುತಿಕ್ತಾಮ್ಲೌ ಭೇದಿನೌ ತಿಲವೇತಸೌ||೧೩೫||

ತಿಲವೇತಸಪತ್ರೇ ವಾತಲೇ, ರಸೇ ಕಟುಕತಿಕ್ತಾಮ್ಲೇ ಭೇದನೇ ಚ||೧೩೫||

Adhikarana pa~jcA~ggulaguNAH (136) · Śloka 136

ತದ್ವತ್ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲೋ...................||೧೩೬||

ತದ್ವತ್ತಿಲವೇತ್ಸಗುಣಃ ಪಞ್ಚಾಙುಲಃ ಶುಕ್ಲೈರಣ್ಡಃ| ತಸ್ಯ ಪತ್ರೇ ಶಾಕತ್ವಮ್||೧೩೬||

Adhikarana vaMSakarIraguNAH (137) · Śloka 137

.............ವಂಶಕರೀರಾಸ್ತು ವಿದಾಹಿನಃ| ವಾತಪಿತ್ತಕರಾ ರೂಕ್ಷಾಃ ಕಟುಪಾಕಾಃ ಕಫಾಪಹಾಃ||೧೩೭||

ವಂಶಕರೀರಾಃ ವಂಶಾಙ್ಕುರಾಃ, ವಿದಾಹಿನಃ, ವಾತಪಿತ್ತಕರಾಃ, ರೂಕ್ಷಾ, ವಿಪಾಕೇ ಕಟುಕಾಃ, ಕಫನಾಶನಾಶ್ಚ||೧೩೭||

Adhikarana bilvAdi SAkatrayaguNAH (138) · Śloka 138

ಬಿಲ್ವರಾಸ್ನಾಬಲಾಶಾಕಂ ವಾತಘ್ನಮತಿಸಾರಜಿತ್||೧೩೮||

ಬಿಲ್ವಾದಿಶಾಕತ್ರಯಂ ವಾತನಾಶನಮತೀಸಾರನಾಶನಂ ಚ||೧೩೮||

Adhikarana vatsAdanyAdiguNAH (139) · Śloka 139

ವಾಯುಂ ವತ್ಸಾದನೀ ಹನ್ಯಾತ್ ಕಫಂ ಗಣ್ಡೀರಚಿತ್ರಕೌ||೧೩೯||

ವತ್ಸಾದನೀ ವಾಯುಂ ನಾಶಯಾತಿ| ವತ್ಸಾದನೀ ಕಚೇಯಕಃ| ಗಣ್ಡೀರಚಿತ್ರಕಶಾಕೌ ಕಫಂ ನಾಶಯತಃ|| ೧೩೯||

Adhikarana pattUraguNAH (140) · Śloka 140

ಪತ್ತೂರೋ ದೀಪನಸ್ತಿಕ್ತಃ ಪ್ಲೀಹಾರ್ಶಃಕಫವಾತಜಿತ್||೧೪೦||

ಪತ್ತೂರೋ ದೀಪನಾದೀಗುಣಯುಕ್ತಃ 'ಮತ್ಸ್ಯಾಕಕ್ಷಕಸ್ತು ಪತ್ತೂರಃ ಪತ್ರಜಃ ಪ್ರಿಯ ಇತ್ಯಪಿ'|| ೧೪೦||

Adhikarana kAsamardaguNAH (141) · Śloka 141

ಕ್ರಿಮಿಕಾಸಕಫೋತ್ಕ್ಲೇದಾನ್ಕಾಸಮರ್ದೋ ಜಯೇತ್ಸರಃ||೧೪೧||

ಕಾಸಮರ್ದಕಃ ಸರಃ, ಕ್ರಿಮ್ಯಾದೀಂಶ್ಚ ನಾಶಯತಿ| ಉತ್ಕ್ಲೇದಃ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಮಾಲಿನ್ಯೇನಾರ್ದ್ರತ್ವಮ್|| ೧೪೧||

Adhikarana kausumBaSAkaguNAH (142) · Śloka 142

ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಮಮ್ಲಂ ಕೌಸುಮ್ಭಂ ಗುರು ಪಿತ್ತಕರಂ ಸರಮ್||೧೪೨||

ಕುಸುಮ್ಭಶಾಕಂ ರೂಕ್ಷಂ, ಉಷ್ಣವೀರ್ಯಂ, ಗುರು, ಪಿತ್ತಕರಂ, ಸರಞ್ಚ|

Adhikarana sArShapashAkaguNAH (143) · Śloka 143

ಸಕ್ಷಾರಂ ಮಧುರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮುಷ್ಣಂ ಗುರು ಚ ಸಾರ್ಷಪಮ್| ಶಾಕಾನಾಮವರಂ ಬದ್ಧವಿಣ್ಮೂತ್ರಂ ಸರ್ವದೋಷಕೃತ್||೧೪೩||

ಸಾರ್ಷಪಂ ಶಾಕಂ, ಈಷತ್ಕ್ಷಾರಗುಣಯುಕ್ತಂ, ಮಧುರತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಂ, ಶಾಕಾನಾಂ ಚಾವರಮಶ್ರೇಷ್ಠಂ, ಮೂತ್ರಂ ವಿಶಂ ಚ ಬಧ್ನಾತಿ, ತ್ರಿದೋಷಕರಞ್ಚ|| ೧೪೩||

Adhikarana avasthAdiBedena mUlakaguNAH (144) · Śloka 144

ಯದ್ಬಾಲಮವ್ಯಕ್ತರಸಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕ್ಷಾರಂ ಸತಿಕ್ತಕಮ್| ತನ್ಮೂಲಕಂ ದೋಷಹರಂ ಲಘು ಸೋಷ್ಣಂ ನಿಯಚ್ಛತಿ| ಗುಲ್ಮಕಾಸಕ್ಷಯಶ್ವಾಸವ್ರಣನೇತ್ರಗಲಾಮಯಾನ್| ಸ್ವರಾಗ್ನಿಸಾದೋದಾವರ್ತಪೀನಸಾಂಶ್ಚ ಮಹತ್ಪುನಃ| ಗುರೂಷ್ಣಕಟುಕಂ ಸ್ವಾದು ವಿಪಾಕಂ ಸರ್ವದೋಷಕೃತ್| ಗುರ್ವಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಸಿದ್ಧಂ ತದಪಿ ವಾತಜಿತ್| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ಶುಷ್ಕಂ ಸರ್ವಮಾಮಂ ತು ದೋಷಲಮ್||೧೪೪||

ಬಾಲಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ತ್ರಿದೋಷನಾಶನಂ, ಲಘು, ಕಿಞ್ಚಿದುಷ್ಣವೀರ್ಯಂ, ಗುಲ್ಮಾದೀಶ್ಚ ನಾಶಯತಿ| ಕೀದೃಗ್ಬಾಲಮಿತ್ಯುಕ್ತಮತ ಆಹ- ಯದ್ಬಾಲಮವ್ಯಕ್ತರಸಮಸ್ಫುಟಮಾಧುರ್ಯಾದಿ, ಈಷತ್ಕ್ಷಾರಂ ಕ್ಷಾರಂ ಜಿಹ್ವಾದಿವೈಷದ್ಯಕೃತ್, ಕಿಞ್ಚಿದ್ವ್ಯಕ್ತತಿಕ್ತತ್ವಞ್ಚ| ಏವಂವಿಧಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಮೂಲಕಮೇವಂಗುಣಯುಕ್ತಮ್| ಅಥಂ ಜಾತಿವಿಶೇಷಃ| ತಥಾ ಚ ಬಾಲಮೂಲಕಸ್ಯ ಕನ್ದಮೂಲಕಬೀಜದೇಶಕಾಲಸಂಸ್ಥಾನಪರಿಣತಿವಿಶೇಷಾದ್ಭಿನ್ನಜಾತೀಯತ್ವಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮೇವ ಕಾಶ್ಮೀರೇಷು| ಮಹತ್ಪುನಃ ಸ್ಥೂಲಂ, ಮೂಲಕಂ, ಗುರೂಷ್ಣವೀರ್ಯಂ, ರಸೇ ಕಟುಕಂ, ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಂ, ತ್ರಿದೋಷಕರಞ್ಚ| ತದೇವಙ್ಗುಣಯುಕ್ತಮಪಿ ಘೃತಮಾಸಾದಿನಾ ಸಿದ್ಧಂ ಗುರ್ವಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ವಾತಜಿಚ್ಚ| ಶುಷ್ಕಂ ಚ ಮಹದಪಿ ಮೂಲಕಂ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಮ್| ಸರ್ವಂ ಚ ಮೂಲಕಂ ಬಾಲಞ್ಚ ಮಹಚ್ಚ ಶುಷ್ಕಮ್ ಆರ್ದ್ರಂ ಚಾಮಮನಗ್ನಿಪಕ್ವಂ ಸದೋಷಕೃದ್ದೇಹಸ್ಯಾಪಥ್ಯತ್ವಾತ್| ದೋಷಧಾತ್ವಾದೀನಾಮುತ್ಕ್ಲೇಶಪ್ರಾಯಪರಿಣಾಮಕರಂ ಚ| ಅಗ್ನಿಸಿದ್ಧಂ ತು ಯಥಾಸ್ವರೂಪಮುಕ್ತಮ್|| ೧೪೪||

Adhikarana piNDAlukaguNAH (145) · Śloka 145

ಕಟೂಷ್ಣೋ ವಾತಕಫಹಾ ಪಿಣ್ಡಾಲುಃ ಪಿತ್ತವರ್ಧನಃ||೧೪೫||

ಪಿಣ್ಡಾಲುಃ ರಸೇ ಕಟುಕಃ, ವೀರ್ಯೇ ಉಷ್ಣಃ, ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮನಾಶನಃ ಪಿತ್ತವರ್ಧನಶ್ಚ|| ೧೪೫||

Adhikarana kuTherAdiguNAH (haritavargaH) (146) · Śloka 146

ಕುಠೇರಶಿಗ್ರುಸುರಸಸುಮುಖಾಸುರಿಭೂಸ್ತೃಣಾಃ| ಧಾನ್ಯತುಮ್ಬುರುಶೈಲೇಯಯವಾನೀ ಶೃಙ್ಗಿವೇರಕಾಃ| ಪರ್ಣಾಸೋ ಗೃಞ್ಜನೋಽಜಾಜೀ ಜೀರಕಂ ಗಜಪಿಪ್ಪಲೀ| ಫಣಿರ್ಜಾರ್ಜಕಜಮ್ಬೀರಖರಾಹ್ವಾಕಾಲಮಾಲಿಕಾಃ| ದೀಪ್ಯಕಃ ಕ್ಷವಕದ್ವೀಪಿಬಸ್ತಗನ್ಧಾದಿ ಬದ್ಧವಿಟ್| ರಸೇ ಪಾಕೇ ಚ ಕಟುಕಂ ದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶಕರಂ ಲಘು| ವಿದಾಹಿ ರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ದೃಕ್ಶುಕ್ರಕ್ರಿಮಿನಾಶನಮ್| ವರ್ಗೋ ಹರಿತಕಾಖ್ಯೋಽಯಮುಪದಂಶೇಷು ಯುಜ್ಯತೇ| ವಾಸನೋ ವ್ಯಞ್ಜನಾನಾಂ ಚ ಹೃದ್ಯೋ ದೀಪನರೋಚನಃ||೧೪೬||

ಕುಠೇರಾದಿಕಂ ಬಸ್ತಗನ್ಧಾನ್ತಂ ಹರಿತ ಏವೋಪಯೋಗಾದ್ಧರಿತವರ್ಗ ಏವೋಚ್ಯತೇ| ಆದಿಗ್ರಹಣಾದನ್ಯೇಷಾಮೇವಂ ರಸಾದಿಯುಕ್ತಾನಾಮೇವಂಯೋಗವತಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಅಸ್ಯ ಚಾನಗ್ನಿಪಕ್ವಸ್ಯೋಪಯೋಗೇ ಗುಣವಿಶೇಷಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ| ಕುಠೇರಾದಿಕಂ ಹರಿತಕಂ ವಿಶಂ ಪುರೀಷಂ ಬಧ್ನಾತಿ ಗ್ರಥಯತಿ| ರಸೇ ವಿಪಾಕೇ ಚ ಕಟುಕಮ್| ದೋಷಾನ್ ವಾತಾದೀನುತ್ಕ್ಲೇಶಯತಿ, ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕೋಪಯನ್ ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚಾಲಯತಿ ತದುತ್ಕ್ಲೇಶಕರಮ್| ಲಘು, ವಿದಾಹಿ, ರೂಕ್ಷಂ, ಉಷ್ಣವೀರ್ಯಂ, ತೀಕ್ಷ್ಣಂ, ದೃಗಾದಿನಾಶನಂ ಚ| ಅಯಂ ಚ ಕುಠೇರಾದಿರ್ಯೋ ಹರಿತಕಾಖ್ಯೋ ವರ್ಗ ಉಪದಂಶೇಷು ಯುಜ್ಯತೇ| ಉಪದಂಶೋ ಯೇನ ಸಹಾನ್ನಂ ಭೋಕ್ತುಂ ಯುಜ್ಯತೇ| ವ್ಯಞ್ಜನಾನಾಂ ಚ ನಾನಾವಿಧಾನಾಂ ಭೋಜನೋಪಯೋಗಿನಾಂ ವಾಸನಃ ಸೌಗನ್ಧ್ಯಾದಿಕರಃ, ಹೃದ್ಯೋಽಗ್ನಿದೀಪನೋ ರೋಚನಶ್ಚ| ಕುಠೇರಕಃ ವೈಕುಣ್ಠಕಃ| ಶಿಗ್ರುಃ ಸೌಭಾಞ್ಜನಮ್| ಸುಮುಖಃ ಕಟುಪತ್ರಕಃ| ಆಸುರೀ ರಾಜಿಕಾ| ಫಣಿರ್ಜಕಃ ಫಣೀ| ಅರ್ಜಕಃ ಜಾತ್ಯಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಪತ್ರಃ| ಜಮ್ಬೀರಃ ಖರಪತ್ರಃ, ಕಾಶ್ಮೀರೇಷು ತುಮ್ಬುರುಃ| ಖರಾಹ್ವಾ ಹಸ್ತಿಮಯೂರಕಃ| ಕಾಲಮಾಲಃ ಕೃಷ್ಣಕುಠೇರಕಮ್| ದೀಪ್ಯಕಃ ಅಜಮೋದಃ|| ೧೪೬||

Adhikarana surasasumuKadhAnakAnAM guNAH (147) · Śloka 147

ಹಿಧ್ಮಾಕಾಸವಿಷಶ್ವಾಸಪಾರ್ಶ್ವರುಕ್ಪೂತಿಗನ್ಧಹಾ| ಸುರಸಃ ಸುಮುಖಃ ಶೋಫಗನ್ಧಹಾ ಧಾನಕಾ ಪುನಃ| ಕಷಾಯತಿಕ್ತಮಧುರಾ ಮೂತ್ರಲಾ ನ ಚ ಪಿತ್ತಕೃತ್||೧೪೭||

ಸುರಸಸ್ತು ಹಿಧ್ಮಾದೀನ್ನಾಶಯತಿ| ಸುಮುಖಃ ಶ್ವಯಥುದುರ್ಗನ್ಧೌ ನಾಶಯತಿ| ಧಾನಕಾ ರಸೇ ಕಷಾಯತಿಕ್ತಮಧುರಾ, ಮೂತ್ರಕರೀ ಪಿತ್ತಞ್ಚ ನ ಕರೋತಿ|

Adhikarana KarAhvacitrakayorguNAH (148) · Śloka 148

ಖರಾಹ್ವಾ ಬಸ್ತಿಶೂಲಘ್ನೀ ಚಿತ್ರಕೋ ದೀಪನಃ ಪರಮ್||೧೪೮||

ಖರಾಹ್ವಾ ಬಸ್ತಿಶೂಲಂ ನಾಶಯತಿ| ಚಿತ್ರಕೋಽತ್ಯರ್ಥಮಗ್ನಿದೀಪನಃ|

Adhikarana lashunaguNAH (149) · Śloka 149

ಪತ್ರೇ ಸಕ್ಷಾರಮಧುರೋ ಮಧ್ಯೇ ಮಧುರಪಿಚ್ಛಿಲಃ| ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣೋ ಲಶುನಃ ಕನ್ದೇ ಕಟುಪಾಕರಸಃ ಸರಃ| ಹೃದ್ಯಃ ಕೇಶ್ಯಃ ಗುರುರ್ಬೃಷ್ಯಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ರೋಚನದೀಪನಃ| ಭಗ್ನಸನ್ಧಾನಕೃದ್ ಬಲ್ಯೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರದೂಷಣಃ| ಕಿಲಾಸಕುಷ್ಠಗುಲ್ಮಾರ್ಶೀಮೇಹಕ್ರಿಮಿಕಫಾನಿಲಾನ್| ಸಹಿಧ್ಮಾಪೀನಸಶ್ವಾಸಕಾಸಾನ್ ಹನ್ತಿ ರಸಾಯನಮ್||೧೪೯||

ಲಶುನಃ ಪತ್ರೇ ಈಷತ್ಕ್ಷಾರೋ, ಮಧುರರಸಶ್ಚ| ಮಧ್ಯೇ ಪತ್ರಾತ್ಕಠಿನೇ ಭಾಗೇ ಮಧುರರಸಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಶ್ಚ| ಕನ್ದೇ ಮೂಲೇ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣವೀರ್ಯೋ, ರಸೇ ವಿಪಾಕೇ ಚ ಕಟುಕಃ, ಸರೋ ಹೃದ್ಯಃ ಕೇಶ್ಯತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಃ, ಕಿಲಾಸಾದೀಂಶ್ಚ ನಾಶಯತಿ| ಕಿಲಾಸಃ ಶ್ವಿತ್ರಃ| ರಸಾಯನಮಿವ ರಸಾಯನಂ ದೇಹಹಿತಮ್|

Adhikarana palANDuguNAH (150) · Śloka 150

ಪಲಾಣ್ಡುಸ್ತದ್ಗುಣೈರ್ನ್ಯೂನೋ ವಿಪಾಕೇ ಮಧುರಸ್ತು ಸಃ| ಕಫಂ ಕರೋತಿ ನೋ ಪಿತ್ತಂ ಕೇವಲಾನಿಲನಾಶನಃ||೧೫೦||

ಪಲಾಣ್ಡುಸ್ತದ್ಗುಣೈರ್ಲಶುನಗುಣೈರ್ನ್ಯೂನಃ ಹೀನಃ ವಿಪಾಕೇ ತು ಮಧುರಂ ಕರೋತಿ ಪಿತ್ತಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ನ ಕರೋತೀತಿ ಪಿತ್ತಂ ನ ವಿನಾಶಯತೀತಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಾರ್ಥಃ| ವಾತಂ ಚ ಕೇವಲಮನ್ಯದೋಷಾಸಂಸೃಷ್ಟಂ ನಾಶಯತಿ|| ೧೫೦||

Adhikarana sUraNabhUkandayorguNAH (151) · Śloka 151

ದೀಪನಃ ಸೂರಣೋ ರೂಚ್ಯಃ ಕಫಘ್ನೋ ವಿಶದೋ ಲಘುಃ| ವಿಶೇಷಾದರ್ಶಸಾಂ ಪಥ್ಯೋ ಭೂಕನ್ದಸ್ತ್ವತಿದೋಷಲಃ||೧೫೧||

ಸೂರಣೋಽಗ್ನಿದೀಪ್ತಿರುಚಿಕರಃ, ಶ್ಲೇಷ್ಮನಾಶನೋ ವಿಶದೋ ಲಘುಃ, ಅರ್ಶಸಾಮತಿಪಥ್ಯಶ್ಚ| ಭೂಕನ್ದೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ತ್ರಿದೋಷಕರಃ| ಸ ಚ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ|| ೧೫೧||

Adhikarana shAkAnAM patrapuShpAdikrameNa yathottaraM gurutvam (152) · Śloka 152

ಪತ್ರೇ ಪುಷ್ಪೇ ಫಲೇ ನಾಲೇ ಕನ್ದೇ ಚ ಗುರುತಾ ಕ್ರಮಾತ್||೧೫೨||

ಪತ್ರಾದೀನಾಞ್ಚ ಶಾಕಹರಿತಕಯೋಗ್ಯಕ್ರಮಾದ್ಯಥೋತ್ತರಂ ಗುರುತ್ವಮ್| ಪತ್ರಶಾಕಂ ತಾವತ್ಪ್ರಥಮಮನಪೇಕ್ಷ್ಯ ಗುರು, ತತಃ ಪುಷ್ಪಶಾಕಂ, ತತಃ ಫಲಶಾಕಂ, ತತೋ ನಾಲಶಾಕಂ, ತತಶ್ಚ ಕನ್ದಶಾಕಮ್ ಇತ್ಯೇವಂ ಹರಿತಕೇಷು ಗುರುತ್ವಂ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್| ಅತ್ರಾಪ್ಯುತ್ಸರ್ಗಾಪವಾದೋಪೃಬಂಹಕವಚನಾದಿಕಂ ಚಿನ್ತ್ಯಮ್| ಅತ್ರ ಶಾಕಾನಾಂ ಹರಿತಕಾನಾಂ ಚ ಯೇಷಾಂ ನಾಮಾನಿ ನೋಕ್ತಾನಿ ತೇಷಾಂ ದೇಶಭಾಷಾದಿವಿದ್ಭ್ಯೋಽಧಿಗಮ್ಯಾಪಭ್ರಂಶಸಂಸ್ಕಾರಾದುಪಯೋಗವಿಶೇಷಾಚ್ಚ ಜ್ಞಾತವ್ಯಾನಿ|| ೧೫೨||

Adhikarana varAvaraSAkam (153) · Śloka 153

ವರಾ ಶಾಕೇಷು ಜೀವನ್ತೀ ಸಾರ್ಷಪಾಸ್ತ್ವವರಾಃ ಪರಮ್||೧೫೩||

ಸುಬೋಧಮ್| ಇತಿ ಶಾಕವರ್ಗಃ|| ೧೫೩||

Adhikarana (6) PalavargaH drAkShAguNAH (154) · Śloka 154

ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಫಲೋತ್ತಮಾ ವೃಷ್ಯಾ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾ ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರವಿಟ್| ಸ್ವಾದು ಪಾಕರಸಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಸಕಷಾಯಾ ಹಿಮಾ ಗುರುಃ| ನಿಹನ್ತ್ಯನಿಲಪಿತ್ತಾಸ್ರತಿಕ್ತಾಸ್ಯತ್ವಮದಾತ್ಯಯಾನ್| ತೃಷ್ಣಾಕಾಸಜ್ವರಶ್ವಾಸಸ್ವರಭೇದಕ್ಷತಕ್ಷಯಾನ್||೧೫೪||

ಫಲಾನ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ| ತೇಷಾಂ ಚ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ| ಅತಃ ಸೈವಾದೌ ಗೃಹ್ಯತೇ| ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಸರ್ವಫಲಾನಾಮುತ್ತಮಾ, ವೃಷ್ಯತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾ, ಲಘುಃ, ಅನಿಲಪಿತ್ತಾದೀಂಶ್ಚ ನಾಶಯತಿ| ಸಕಷಾಯಾ ಮಾಧುರ್ಯಾತ್ಸ್ವಲ್ಪಂ ಕಷಾಯತ್ವಂ ತತ್ರಾಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ|| ೧೫೪||

Adhikarana dADimaguNAH (155) · Śloka 155

ಉದ್ರಿಕ್ತಪಿತ್ತಾಞ್ಜಯತಿ ತ್ರಿದೋಷಾನ್ ಸ್ವಾದು ದಾಡಿಮಮ್| ಪಿತ್ತಾವಿರೋಧಿ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಮಮ್ಲಂ ವಾತಕಫಾಪಹಮ್| ಸರ್ವಂ ಹೃದ್ಯಂ ಲಘುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಗ್ರಾಹಿ ರೋಚನದೀಪನಮ್||೧೫೫||

ಸ್ವಾದು ಮಧುರಂ ದಾಡಿಮಮಧಿಕಪಿತ್ತಂ ಸನ್ನಿಪಾತಂ ನಾಶಯತಿ| ಅಮ್ಲಂ ದಾಡಿಮಂ ನ ಪಿತ್ತೇ ವಿರುದ್ಧಂ, ನಾತಿ ಚೋಷ್ಣವೀರ್ಯಂ, ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮನಾಶನಂ ಚ| ಸರ್ವಂ ದಾಡಿಮಂ ಮಧುರಮಮ್ಲಮ್ ಮಧುರಾಮ್ಲಂ ಚ ಹೃದ್ಯತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮ್|

Adhikarana kadalyAdiphalAnAM sAmAnyaguNAH (156) · Śloka 156

ಮೋಚಖರ್ಜೂರಪನಸನಾಲಿಕೇರಪರುಷಕಮ್| ಆಮ್ರಾತತಾಲಕಾಶ್ಮರ್ಯರಾಜಾದನಮಧೂಕಜಮ್| ಸೌವೀರಬದರಾಙ್ಕೋಲಫಲ್ಗುಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕೋದ್ಭವಮ್| ವಾತಾಮಾಭಿಷುಕಾಕ್ಷೋಡಮುಕೂಲಕನಿಕೋಚಕಮ್| ಉರುಮಾಣಂ ಪ್ರಿಯಾಲಂ ಚ ಬೃಂಹಣಂ ಗುರುಶೀತಲಮ್| ದಾಹಕ್ಷತಕ್ಷಯಹರಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಸಾದನಮ್| ಸ್ವಾದು ಪಾಕರಸಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಕಫಶುಕ್ರಕೃತ್||೧೫೬||

ಮೋಚಾದಿ ಪ್ರಿಯಾಲಾನ್ತಂ ಬೃಂಹಣತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮ್| ಮೋಚಂ ಕದಲೀಫಲಮ್| ಆಮ್ರಾತಕಂ ಪೀತನಕಮ್| ರಾಜಾದನಂ ವಾನರಪ್ರಿಯಮ್| ಸೌವೀರಂ ಕರ್ಣೀಕಬದರಮ್| ಕ್ಷತಃ ಉರಃಕ್ಷತಃ| ಕ್ಷಯೋ ಧಾತುಕ್ಷಯಃ|| ೧೫೬||

Adhikarana nAlikeraguNAH,kadalIPalaguNAH,rAjAdanaPalaguNAH (157) · Śloka 157

ನಾಲಿಕೇರಂ ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಸ್ವಾದು ಶೀತಲಮ್| ಬಲಮಾಂಸಕರಂ ಹೃದ್ಯಂ ಬೃಂಹಣಂ ಬಸ್ತಿಶೋಧನಮ್| ಮೋಚಂ ಸ್ವಾದುರಸಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಕಷಾಯಂ ನಾತಿಶೀತಲಮ್| ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಂ ವೃಷ್ಯಂ ರುಚ್ಯಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಂ ಗುರು| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಾದು ಕಷಾಯಂ ಚ ರಾಜಾದನಫಲಂ ಗುರು||೧೫೭||

ಸುಬೋಧಮ್|| ೧೫೭||

Adhikarana tAlaPalakASmarIPalaguNAH (158) · Śloka 158

ಫಲಂ ತು ಪಿತ್ತಲಂ ತಾಲಂ ಸರಂ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಜಂ ಹಿಮಮ್| ಶಕೃನ್ಮೂತ್ರವಿಬನ್ಧಘ್ನಂ ಕೇಶ್ಯಂ ಮೇಧ್ಯಂ ರಸಾಯನಮ್||೧೫೮||

ತಾಲಂ ಫಲಂ ಪಿತ್ತಲಂ ಸರಂ ಚ| ಕಾಶ್ಮರ್ಯಜಂ ಹಿಮಾದಿಗುಣಮ್|

Adhikarana madhUrakabadaraPalayorguNAH (159) · Śloka 159

ಮಧೂಕಜಮಹೃದ್ಯಂ ತು ಬದರಂ ಸರಣಾತ್ಮಕಮ್||೧೫೯||

ಮಧೂಕಫಲಮಹೃದ್ಯಮ್| ಬದರಂ ಸರಣಶೀಲಮ್|| ೧೫೯||

Adhikarana vAtAmAdiguNAH (160) · Śloka 160

ವಾತಾಮಾದ್ಯುಷ್ಣವೀರ್ಯಂ ತು ಕಫಪಿತ್ತಕರಂ ಸರಮ್||೧೬೦||

ವಾತಾಮಾದೀನಾಂ ಗುಣವಿಶೇಷಪ್ರದರ್ಶನಪರಂ ನಿರ್ದ್ಧಾರಣಮ್| ವಾತಾಮಾದಿಕಂ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಮತ್ಯರ್ಥಮುಷ್ಣಂ ಚ ವಾತಹರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ|| ೧೬೦||

Adhikarana priyAlaguNAH (161) · Śloka 161

ಪರಂ ವಾತಹರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮನುಷ್ಣಂ ತು ಪ್ರಿಯಾಲಜಮ್||೧೬೧||

ಪ್ರಿಯಾಲಫಲಸ್ಯ ಶೀತವೀರ್ಯತ್ವಾಪವಾದೋಷ್ಣತ್ವಶಙ್ಕಾಯಾಮಿದಮುಚ್ಯತೇ- ಅನುಷ್ಣಮಿತಿ|| ೧೬೧||

Adhikarana priyAlamajjakolamajjayorguNAH (162) · Śloka 162

ಪ್ರಿಯಾಲಮಜ್ಜಾ ಮಧುರೋ ವೃಷ್ಯಃ ಪಿತ್ತಾನಿಲಾಪಹಃ| ಕೋಲಮಜ್ಜಾ ಗುಣೈಸ್ತದ್ವತ್ತೃಟ್ಛರ್ದಿಃ ಕಾಸಜಿಚ್ಚ ಸಃ||೧೬೨||

ಪ್ರಿಯಾಲಮಜ್ಜಾ ಪ್ರಿಯಾಲಬೀಜಮ್| ತಚ್ಚ ಮಧುರತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮ್| ಬದರಮಜ್ಜಾ ಗುಣೈಸ್ತದ್ವತ್ ಪ್ರಿಯಾಲಮಜ್ಜವತ್| ಬದರಸ್ಯ ತು ವಿಶೇಷಃ ತೃಡಾದಿನಾಶಕತ್ವಮ್|| ೧೬೨||

Adhikarana tindukAdInAM sAmAnyaguNAH (163) · Śloka 163

ತಿನ್ದುಕಾಶ್ಮನ್ತಕಾಸೀನಫಲಿನೀ ಬಿಮ್ಬಿತೋದನಮ್| ಟಙ್ಕಾಶ್ವಕರ್ಣಬಕುಲಗಾಙ್ಗೇರುಧವಧನ್ವನಮ್| ಶ್ವೇತಪಾಕಕಪಿತ್ಥಾನಿ ಸಿಞ್ಚತೀ ಭವ್ಯಜಾಮ್ಬವಮ್| ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಭವಂ ಬೀಜಂ ಪೌಷ್ಕರಂ ಕಫಪಿತ್ತಜಿತ್| ಕಷಾಯಮಧುರಂ ರೂಕ್ಷಂ ಶೀತಲಂ ಗುರು ಲೇಖನಮ್| ವಿಬನ್ಧಾಧ್ಮಾನಜನನಂ ಸ್ತಮ್ಭನಂ ವಾತಕೋಪನಮ್||೧೬೩||

ತಿನ್ದುಕಾದಿ ಪುಷ್ಕರಬೀಜಾನ್ತಂ ಕಫಪಿತ್ತಜಿತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮ್| ಸಿಞ್ಚತೀ ಕಾಶ್ಮೀರೇಷು ವೃಕ್ಷಬದರೀ| ಸಾ ಚ ಮಧುರಾ| ಪುಷ್ಕರಬೀಜಸ್ಯಾನಗ್ನಿಪಕ್ವಸ್ಯೋಪಯೋಗೇ ಫಲಗುಣತ್ವಮ್| ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾ ಯೇ ಶಸ್ತ್ರಾದಿಕ್ಷತಾಃ ಕ್ಷೀರಂ ಸ್ರವನ್ತಿ| ವಿಬನ್ಧಃ ಸ್ರೋತೋಭಿರ್ದೋಷಾದೀನಾಮವಹನಮ್|| ೧೬೩||

Adhikarana kapitthaguNAH (164) · Śloka 164

ಕಪಿತ್ಥಮಾಮಂ ಕಣ್ಠಘ್ನಂ ಕಷಾಯಾಮ್ಲಂ ತ್ರಿದೋಷಕೃತ್| ಪಕ್ವಂ ರುಚ್ಯಂ ಕಷಾಯಾಮ್ಲಂ ಸ್ವಾದು ಹಿಧ್ಮಾವಮಿಪ್ರಣುತ್| ದೋಷಘ್ನಂ ಷಾಡವಾರಿಷ್ಟರಾಗಯುಕ್ತಿಷು ಪೂಜಿತಮ್| ವಿಷಘ್ನಮುಭಯಂ ಗ್ರಾಹಿ ಕಪಿತ್ಥಾನ್ಯೇವಮಾದಿಶೇತ್||೧೬೪||

ಕಪಿತ್ಥಮಾಮಮಪಕ್ವಂ ಸ್ವರನಾಶನಂ, ರಸೇ ಕಷಾಯಾಮ್ಲಂ, ತ್ರಿದೋಷಕರಂ ಚ| ಪಕ್ವಂ ರುಚಿಕರಂ, ರಸೇ ಚ ಕಷಾಯಾಮ್ಲಂ, ಮಧುರಂ ಹಿಧ್ಮಾಚ್ಛರ್ದಿನಾಶನಂ, ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಂ, ಷಾಡವಾದಿಯೋಜನಾಸು ಚ ಪೂಜಿತಮ್| ಉಭಯಮಾಮಂ ಪಕ್ವಂ ಚ ವಿಷನಾಶನಂ ಸಂಗ್ರಹಣಂ ಚ| ಏವಂ ಕಪಿತ್ಥಾನ್ಯಾದಿಶೇತ್| ರಸವಿಶೇಷೇಣ ನಾನಾವಿಧಾನಿ ಕಪಿತ್ಥಾನಿ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ| ತಾನ್ಯನಯಾ ದಿಶಾ ಕಲ್ಪಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇನ ಕಷಾಯಾಮ್ಲಂ ಸದೈವಾಮಕಪಿತ್ಥಗುಣಂ, ಮಾಧುರ್ಯಾನುವಿದ್ಧಂ ತಥೈವ ಪಕ್ವಗುಣಮಿತಿ|| ೧೬೪||

Adhikarana si~jcitikAPalaguNAH (165) · Śloka 165

ಬೃಂಹಣಂ ವಾತಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸಿಞ್ಚಿತಿಕಾಫಲಮ್||೧೬೫||

ಸಿಞ್ಚಿತಿಕಾಫಲಂ ಬೃಂಹಣತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮ್|| ೧೬೫||

Adhikarana BavyajAmbavakShIrivRukShaPalaguNAH (166) · Śloka 166

ಭವ್ಯಂ ವಿಶದಮಮ್ಲಞ್ಚ ಜಾಮ್ಬವಂ ತ್ವತಿವಾತಲಮ್| ವಿಷ್ಟಮ್ಭಕೃದಕಣ್ಠ್ಯಂ ಚ ಸಾಮ್ಲನ್ತು ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಜಮ್||೧೬೬||

ಭವ್ಯಮಮ್ಲಂ ಸವಿಶದಂ ಚ| ಜಾಮ್ಬವಮತಿವಾತಕರಂ, ವಿಷ್ಟಮ್ಭಕರಂ ಸ್ವರಘ್ನಂ ಚ, ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಫಲಂ ಸಾಮ್ಲಮೀಷದಮ್ಲಮ್|| ೧೬೬||

Adhikarana akShakIPalaguNAH (167) · Śloka 167

ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನಮಮ್ಲಂ ಚ ವಾತಲಂ ಚಾಕ್ಷಕೀಫಲಮ್||೧೬೭||

ಅಕ್ಷಕೀಫಲಂ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮನಾಶನಂ ಅಮ್ಲರಸಂ, ವಾತಲಂ ಚ|

Adhikarana AmraguNAHsahakArarasaguNAH (168) · Śloka 168

ಬಾಲಂ ಕಷಾಯಕಟ್ವಮ್ಲಂ ರೂಕ್ಷಂ ವಾತಾಸ್ರಪಿತ್ತಕೃತ್| ಸಮ್ಪೂರ್ಣಮಾಮ್ರಮಮ್ಲಂ ತು ರಕ್ತಪಿತ್ತಕಫಪ್ರದಮ್| ಸ್ವಾದು ಸಾಮ್ಲಂ ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಾರುತಘ್ನಮಪಿತ್ತಲಮ್| ಹೃದ್ಯಂ ಪರ್ಯಾಗತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಮಾಂಸಶುಕ್ರಬಲಪ್ರದಮ್| ಸಹಕಾರರಸೋ ಹೃದ್ಯಃ ಸುರಭಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧರೋಚನಃ| ದೀಪನಃ ಪಿತ್ತವಾತಘ್ನಃ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಶುದ್ಧಿಕೃತ್||೧೬೮||

ಆಮ್ರಂ ಚೂತಂ ಬಾಲಮಸಮ್ಪೂರ್ಣಸ್ವರೂಪಂ ರಸೇ ಕಷಾಯಕಟುಕಾಮ್ಲಂ, ರೂಕ್ಷಂ, ವಾತಾಸ್ರಪಿತ್ತಕರಂ ಚ| ಪರ್ಯಾಗತಮತಿಕ್ರಾನ್ತಪಾಕಂ ಸ್ವಾದು ಸಾಮ್ಲಂ ಮಧುರಾಮ್ಲರಸಂ, ಗುರು, ಸ್ನಿಗ್ಧಂ, ವಾತಂ ನಾಶಯತಿ, ಪಿತ್ತಂ ಚ ನ ಕರೋತಿ, ಹೃದ್ಯಂ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾದಿಕರಂ ಚ| ಸಹಕಾರಾಖ್ಯಾದ್ರಸ ಆಮ್ರಾದೇವ ನಿಷ್ಕಾಸ್ಯತೇ| ಅತೋಽತ್ರೋಚ್ಯತೇ| ಸಹಕಾರರಸೋ ಹೃದ್ಯತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಃ|| ೧೬೮||

Adhikarana lavalIPalaguNAH (169) · Śloka 169

ಕಷಾಯಂ ರೋಚನಂ ಹೃದ್ಯಂ ವಾತಲಂ ಲವಲೀಫಲಮ್||೧೬೯||

ಲವಲೀಫಲಂ ಕಷಾಯರಸಂ ರೋಚನತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮ್|| ೧೬೯||

Adhikarana bilvaguNAH (170) · Śloka 170

ಗುರ್ವಗ್ನಿಸಾದಕೃದ್ಬಿಲ್ವಂ ದೋಷಲಂ ಪೂತಿಮಾರುತಮ್| ಪಕ್ವಂ ಬಾಲಂ ಪುನಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಪಿತ್ತಲಂ ಲಘುದೀಪನಮ್| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನಮುಷ್ಣಂ ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಗ್ರಾಹ್ಯುಭಯಂ ಪರಮ್||೧೭೦||

ಬಿಲ್ವಂ ಗುರು, ಅಗ್ನಿಸಾದಕರಂ, ತ್ರಿದೋಷಕರಂ, ಪೂತಿಮಾರುತಂ ಚ| ಪೂತಿಗುಣಂ ದುರ್ಗನ್ಧಕರಂ ಚ ಮಾರುತಮುದ್ಗಾರಾದೌ ಕರೋತೀತ್ಯೇವಂಗುಣಂ ಪಕ್ವಂ ಬಿಲ್ವಮ್| ಬಾಲಂ ಪುನರಪಕ್ವಂ ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮ್| ಉಭಯಂ ಬಾಲಂ ಪಕ್ವಂ ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪರಮತ್ಯರ್ಥಂ ಚ ಸಂಗ್ರಹಣಮ್|| ೧೭೦||

Adhikarana vRukShAmlakoSAmrayorguNAH (171) · Śloka 171

ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಂ ಗ್ರಾಹಿ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಂ ಲಘು ದೀಪನರೋಚನಮ್| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ಕಿಞ್ಚಿದೂನಂ ಕೋಶಾಮ್ಲಜಂ ತತಃ||೧೭೧||

ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಂ ತಿನ್ತಿಣೀಕಂ ಸಂಗ್ರಹಣತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮ್|ಕೋಶಾಮ್ರಜಂ ಫಲಂ ತಥಾವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಗುಣೈಃಕಿಞ್ಚಿದೂನಮ್||೧೭೧||

Adhikarana kara~jjaPalaguNAH (172) · Śloka 172

ಫಲಂ ಕರಞ್ಜಂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾವಿರೋಧಿ ಚ||೧೭೨||

ಕರಞ್ಜಫಲಂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ, ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಚ ನ ವಿರುದ್ಧಮ್|| ೧೭೨||

Adhikarana SamIPalaguNAH (173) · Śloka 173

ಗುರೂಷ್ಣಮಧುರಂ ರೂಕ್ಷಂ ಕೇಶಘ್ನಂ ಚ ಶಮೀಫಲಮ್||೧೭೩||

ಶಮೀಫಲಂ ಮಧುರಂ, ರೂಕ್ಷಂ, ಕೇಶಘ್ನಂ, ಗುರೂಷ್ಣವೀರ್ಯಂ ಚ|| ೧೭೩||

Adhikarana pIluPalaguNAH (174) · Śloka 174

ಕಟುಪಾಕರಸಂ ಪೀಲು ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಭೇದಿ ಪಿತ್ತಲಮ್| ಕ್ರಿಮಿ ಗುಲ್ಮೋದರಗರಪ್ಲೀಹಾರ್ಶಃ ಕಫವಾತಜಿತ್| ಸತಿಕ್ತಂ ಸ್ವಾದು ಯತ್ಪೀಲು ನಾತ್ಯುಷ್ಣಂ ತತ್ತ್ರಿದೋಷಜಿತ್||೧೭೪||

ಪೀಲುಫಲಂ ಪಾಕೇ ರಸೇ ಚ ಕಟುಕಂ, ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮ್, ಕ್ರಿಮ್ಯಾದೀನ್ನಾಶಯತಿ| ಮಧುರಮೀಷತ್ತಿಕ್ತಂ ಚ ಜಾತ್ಯಾ ಯತ್ ಪೀಲು ತತ್ ನಾತ್ಯುಷ್ಣವೀರ್ಯಂ, ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಂ ಚ|| ೧೭೪||

Adhikarana nIpAdiPalAnAM guNAH (175) · Śloka 175

ನೀಪಂ ಶತಾಕ್ಷಿಕಂ ಪ್ರಾಚೀನಾಗರಂ ತೃಣಶೂಲ್ಯಜಮ್| ಅಸ್ಮಾದಲ್ಪಾನ್ತರಗುಣಮೇಙ್ಗುದಂ ಸವಿಕಙ್ಕತಮ್||೧೭೫||

ನೀಪಾದಿವಿಕಙ್ಕತಾನ್ತಂ ಫಲಮಸ್ಮಾತ್ ಸತಿಕ್ತಸ್ವಾದುಪೀಲುತೋಽಲ್ಪಾನ್ತರಗುಣಂ ಸ್ತೋಕಗುಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ನೀಪೋ ಧೂಲಿಕದಮ್ಬಃ ಪ್ರಾಚೀನಾಗರಕಮಾಮಲಕಸದೃಶಂ ಕೃಷ್ಣಲೋಹಿತಮ್|| ೧೭೫||

Adhikarana mAtulu~ggaguNAH (176) · Śloka 176

ತ್ವಕ್ತಿಕ್ತಕಟುಕಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ವಾತಜಿತ್| ಬೃಂಹಣಂ ಮಧುರಂ ಮಾಂಸಂ ವಾತಪಿತ್ತಹರಂ ಗುರು| ಲಘು ತತ್ಕೇಸರಂ ಕಾಸಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಮದಾತ್ಯಯಾನ್| ಅಸ್ಯಶೋಷಾನಿಲಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಬನ್ಧಚ್ಛರ್ದ್ಯರೋಚಕಾನ್| ಗುಲ್ಮೋದರಾರ್ಶಃಶೂಲಾನಿ ಮನ್ದಾಗ್ನಿತ್ವಂ ಚ ನಾಶಯೇತ್||೧೭೬||

ಮಾತುಲ್ತ್ಙ್ಗಫಲಸ್ಯ ತ್ವಕ್ ರಸೇ ತಿಕ್ತಕಟುಕಾ, ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವಾತನಾಶಿನೀ ಚ| ಮಾಂಸಂ ತ್ವಚೋಽನ್ತಃ ಬೃಂಹಣಂ, ಮಧುರಂ, ವಾತಪಿತ್ತಹರಂ ಗುರು ಚ| ತಸ್ಯ ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ಕೇಸರಮನ್ತರ್ಮಾಂಸಭವಂ ಲಘು ಕಾಸಾದೀಂಶ್ಚ ನಾಶಯತಿ (ಸು೦ಸೂ೦-೪೬/೧೪೯-೧೫೨)|| ೧೭೬||

Adhikarana bhallAtakaguNAH (177) · Śloka 177

ಭಲ್ಲಾತಕಸ್ಯ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸ ಬೃಂಹಣಂ ಸ್ವಾದು ಶೀತಲಮ್| ತದಸ್ಥ್ಯಗ್ನಿಸಮಂ ಮೇಧ್ಯಂ ಕಫವಾತಹರಂ ಪರಮ್||೧೭೭||

ಭಲ್ಲಾತಕಸ್ಯ ತ್ವಕ್, ಮಾಂಸಂ ಚ ಬೃಂಹಣತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮ್| ತಸ್ಯ ಚಾಸ್ಥಿ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯೇನಾಗ್ನಿಸಮಂ, ಮೇಧಾಯೈ ಹಿತಮತ್ಯರ್ಥಂ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಮ್|| ೧೭೭||

Adhikarana pArAvatArukayorguNAH (178) · Śloka 178

ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಂ ಶೀತಮುಷ್ಣಞ್ಚ ದ್ವಿಧಾ ಪಾರಾವತಂ ಗುರು| ರುಚ್ಯಮತ್ಯಗ್ನಿಶಮನಂ ರುಚ್ಯಂ ಮಧುರಮಾರುಕಮ್| ಪಕ್ವಮಾಶು ಜರಾಂ ಯಾತಿ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಂ ಗುರು ದೋಷಲಮ್||೧೭೮||

ಪಾರಾವತಂ ದ್ವಿಧಾ ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಂ ಮಧುರಮಮ್ಲಂ ಚ| ಯಥಾಸಂಖ್ಯೇನ ಮಧುರಂ ಶೀತವೀರ್ಯಮಮ್ಲಮುಷ್ಣವೀರ್ಯಮ್| ಉಭಯಮಪಿ ಗುರು, ರುಚಿಕರಮತ್ಯಗ್ನಿಶಮನಞ್ಚ ಮಧುರಮಾರುಕಂ ರುಚಿಕರಮ್| ಪಕ್ವಂ ಚ ಸತ್ ಸುಜರಂ, ಕಿಞ್ಚಿದುಷ್ಣವೀರ್ಯಂ, ಕಿಞ್ಚಿದ್ ಗುರು ಕಿಞ್ಚಿದ್ದೋಷಲಂ ಚ| ದೋಷಲಮಪಥ್ಯಮ್| ಆರುಕಂ ವೀರಸೇನಞ್ಚ ವೀರಾ ಚೀನಾರುಕಂ ತಥಾ| ವಿದ್ಯಾಜ್ಜಾತಿವಿಶೇಷೇಣ ತಚ್ಚತುರ್ವಿಧಮಾರುಕಮ್|| ೧೭೮||

Adhikarana ArdradrAkShAdiguNAH (179) · Śloka 179

ದ್ರಾಕ್ಷಾಪರೂಷಕಂ ಚಾರ್ದ್ರಮಮ್ಲಂ ಪಿತ್ತಕಫಪ್ರದಮ್| ಗುರೂಷ್ಣವೀರ್ಯಂ ವಾತಘ್ನಂ ಸರಂ ಸಕರಮರ್ದಕಮ್||೧೭೯||

ದ್ರಾಕ್ಷಾಪರೂಷಕಂ ಚಾರ್ದ್ರಪರೂಷಕಂ ಕರಮರ್ದಕಂ ಚಾಮ್ಲಂ ಸತ್ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಂ ಗುರುತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಂ ಚ| ಕರಮರ್ದಕಂ ಸುಷೇಣಮ್|| ೧೭೯||

Adhikarana kolAdiguNAH (180) · Śloka 180

ತಥಾಮ್ಲಂ ಕೋಲಕರ್ಕನ್ಧುಲಿಕುಚಾಮ್ರಾತಕಾರುಕಮ್| ಐರಾವತಂ ದನ್ತಶಠಂ ಸತ್ರುದಂ ಮೃಗತಿಣ್ಡಕಮ್| ನಾತಿಪಿತ್ತಕರಂ ಪಕ್ವಂ ಶುಷ್ಕಂ ಚ ಕರಮರ್ದಕಮ್||೧೮೦||

ಕೋಲಾದಿಕಂ ಮೃಗತಿಣ್ಡಾನ್ತಮಮ್ಲಂ ಸತ್ತಥೇತ್ಯಮ್ಲಕ್ಷಾದಿವದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಐರಾವತಂ ನಾಗರಙ್ಗಂ, ದನ್ತಶಠಂ ಜಮ್ಬೀರಮ್, ಕರ್ಕನ್ಧುರ್ಹ್ರಸ್ವಬದರೀ| ಕರಮರ್ದಕಂ ಪಕ್ವಂ ಶುಷ್ಕಂ ಚ ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಪಿತ್ತಕರಮ್| ಶುಷ್ಕಸ್ಯ ಕರಮರ್ದಸ್ಯ ಗುಣಮಾಹ ಶುಷ್ಕಮಿತಿ| ಚಕಾರೇಣ ನಾತಿಪಿತ್ತಕರಮಿತ್ಯಾಕೃಷ್ಯತೇ|| ೧೮೦||

Adhikarana amlikA~gkolayorguNAH (181) · Śloka 181

ದೀಪನಂ ಭೇದನಂ ಶುಷ್ಕಮಮ್ಲಿಕಾಙ್ಕೋಲಯೋಃ ಫಲಮ್| ತೃಷ್ಣಾಶ್ರಮಕ್ಲಮಚ್ಛೇದಿ ಲಘ್ವಿಷ್ಟಂ ಕಫವಾತಯೋಃ||೧೮೧||

ಅಮ್ಲಿಕಾಫಲಮಙ್ಕೋಲಫಲಂ ಚ ಶುಷ್ಕಂ ಸದ್ದೀಪನಂ, ಭೇದನಂ, ತೃಷ್ಣಾದಿನಾಶನಂ, ಕಫವಾತಯೋಶ್ಚ ಪಥ್ಯಮ್|| ೧೮೧||

Adhikarana likucaguNAH (182) · Śloka 182

ಫಲಾನಾಮವರಂ ತತ್ರ ಲಿಕುಚಂ ಸರ್ವದೋಷಕೃತ್||೧೮೨||

ಸರ್ವೇಷಾಂ ಚ ಫಲಾನಾಮವರಮಪ್ರಧಾನಂ ಲಿಕುಚಂ ತ್ರಿದೋಷಕರಞ್ಚ|| ೧೮೨||

Adhikarana sApavAdaH tyAjyadhAnyashAkaphalanirdeshaH (183) · Śloka 183

ಹಿಮಾನಿಲೋಷ್ಣದುರ್ವಾತವ್ಯಲಲಾಲಾದಿದೂಷಿತಮ್| ಜನ್ತುಜುಷ್ಟಂ ಜಲೇ ಮಗ್ನಮಭೂಮಿಜಮನಾರ್ತವಮ್| ಅನ್ಯಧಾನ್ಯಯುತಂ ಹೀನವೀರ್ಯಂ ಜೀರ್ಣತಯಾಽತಿ ಚ| ಧಾನ್ಯಂ ತ್ಯಜೇತ್ತಥಾ ಶಾಕಂ ರೂಕ್ಷಸಿದ್ಧಮಕೋಮಲಮ್| ಅಸಞ್ಜಾತರಸಂ ತದ್ವಚ್ಛುಷ್ಕಂ ಚಾನ್ಯತ್ರ ಮೂಲಕಾತ್| ಪ್ರಾಯೇಣ ಫಲಮಪ್ಯೇವಂ ತಥಾಮಂ ಬಿಲ್ವವರ್ಜಿತಮ್||೧೮೩||

ಇತ್ಯನ್ನಸ್ವರೂಪವಿಜ್ಞಾನನಿಷ್ಪತ್ತೌ ಧಾನ್ಯಾದಿಕಮನ್ನಂ ಸಮಾಹೃತ್ಯ ಹಿಮಾನಿಲೇತ್ಯಾದಿನೋಚ್ಯತೇ| ಏವಂವಿಧಂ ಧಾನ್ಯಂ ತ್ಯಜೇತ್| ಹಿಮಾದಿದೂಷಿತಮನಿಲೇನಾತಿವೃದ್ಧೇನ ಕೇದಾರಸ್ಥಂ ದೂಷಿಮುಷ್ಣೇನ ಚಾತಪಾದಿನಾ ದುರ್ವಾತೇನ ಚ ಪುರೋವಾತಾದಿನಾ| ತಥಾ ವ್ಯಾಲಾನಾಂ ಸರ್ಪಾದೀನಾಂ ಲಾಲಯಾ ದೂಷಿತಮ್| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನ ಶವಕೋಥಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ತಥಾ ಜನ್ತುಭಿಃ ಕ್ರಿಮ್ಯಾದಿಭಿರ್ಜುಷ್ಟಂ ಸೇವಿತಮ್| ಜಲೇ ಮಗ್ನಮಾಶಿಖಮ್| ಅಭೂಮೌ ವಿಪರೀತಭೂಮೌ ಜಾತಮಭೂಮಿಜಮ್| ಯಾ ಯಸ್ಯ ಧಾನ್ಯಸ್ಯೋಚಿತಾ ಭೂಮಿಸ್ತತೋಽನ್ಯಾ ವಿಪರೀತಾ| ತಥಾ ಅನಾರ್ತವಮಪ್ರಾಪ್ತಸಮಯಮ್| ಯಸ್ಮಿನ್ನೃತೌ ಯಸ್ಯ ಧಾನ್ಯಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ ತತೋಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನುತ್ಪಾದಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಲ್ಲಕ್ಷಣಂ ಚ ರಸಾದೀನಾಮಪರಿಪೂರ್ಣತ್ವೇನ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್| ಅನ್ಯೇನ ಚ ವಿಜಾತೀಯೇನ ಧಾನ್ಯೇನ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಕೇದಾರೇ ಜಾತಮ್| ಅತಿಜೀರ್ಣತಯಾ ಅತಿಪುರಾಣತ್ವೇನ ಚ ಹೀನವೀರ್ಯಂ ನಷ್ಟಶಕ್ತಿ| ಏವಂವಿಧಂ ಧಾನ್ಯಂ ತ್ಯಜೇತ್| ತಥಾ ಶಾಕಮಪಿ ತ್ಯಜೇತ್| ಕೀದೃಶಂ ರೂಕ್ಷಸಿದ್ಧಂ ರೂಕ್ಷಮೇವ ಸಿದ್ಧಂ ರೂಕ್ಷಸಿದ್ಧಂ ನಿಃಸ್ನೇಹಸಿದ್ಧಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಥವಾ ರೂಕ್ಷೇಣ ಕಾಞ್ಚಿಕಾದಿನಾ ಸಿದ್ಧಂ ರೂಕ್ಷಸಿದ್ಧಮ್| ಅಕೋಮಲಮ್ ಕಠಿನಮ್| ಸ್ವಭಾವತಃ ಸಂಸ್ಕಾರತೋ ವಾ| ಅಸಞ್ಜಾತಸಮಪರಿಪೂರ್ಣಸ್ವರೂಪಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ ಸರ್ವಂ ಶಾಕಂ ಶುಷ್ಕಂ ತ್ಯಜೇತ್| ಮೂಲಕಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ| ಪ್ರಾಯೇಣ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಫಲಮಪ್ಯೇವಂವಿಧಂ ತ್ಯಜೇತ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾದೇಶ್ಚ ಶುಷ್ಕಸ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಯೋಗೋ ದೃಶ್ಯತ ಇತಿ ಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಂ ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಮ್| ತಥಾ ಫಲಂ ಸರ್ವಮಾಮಮಪ್ರಾಪ್ತಪಾಕಂ ತ್ಯಜೇತ್| ಬಿಲ್ವಂ ತು ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ| ತಸ್ಯಾಮಸ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಅತ್ರ ಯಥಾಯೋಗಂ ಪೂರ್ವವದ್ಯೋಜ್ಯಮ್| ಅತ್ರಾಪಿ ಫಲಾನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಚ ಯೇಷಾಂ ನಾಮಾನಿ ನೋಕ್ತಾನಿ ತಾನಿ ನಾನಾದೇಶಕುಲೇಭ್ಯೋಽಪಭ್ರಂಶಸಂಸ್ಕಾರಾದಿನಾಧಿಗನ್ತವ್ಯಾನಿ| ಇತಿ ಫಲವರ್ಗಃ|| ೧೮೩||

Adhikarana (7) mAtrAdivargaH prakaraNopasaMhAraH (184) · Śloka 184

ಶಕಶಿಮ್ಬಿಲಪಕ್ವಾನ್ನಮಾಂಸಶಾಕಫಲಾಶ್ರಯೈಃ| ವರ್ಗೈರನ್ನೈಕದೇಶೋಽಯಂ ಭೂಯಿಷ್ಠಮುಪಯೋಗವಾನ್| ನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ರಸವೀರ್ಯಾದ್ಯೈರ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಕರ್ಮಸಾಧನೇ||೧೮೪||

ಶೂಕಾಧಾನ್ಯಾದಿನಾಮಾಶ್ರಯೈಃ ಷಡ್ಭಿರ್ವರ್ಗೈರಯಮನ್ನಸ್ಯಾಹಾರಸ್ಯೈಕದೇಶಃ ಸ್ತೋಕಮಾತ್ರಂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಇತಿ ಸನ್ಧೇಯಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೋಽನ್ನೈಕದೇಶಃ? ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಪ್ರಾಚುರ್ಯೇಣೋಪಯೋಗೋ ಯಸ್ಯಾಸ್ತಿ| ಕಥಂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಃ? ರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕಪ್ರಭಾವಸಂಸ್ಕಾರಾದಿಭಿಃ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಕರ್ಮಸಾಧನೇ ಯಥಾತ್ಮೀಯಕಾರ್ಯಕರ್ತೃತ್ವೇ|| ೧೮೪||

Adhikarana mAtrAdivaSAt hitAhitasyABimatavastunaH niravaSeSheNa guNakathanaM duSSakam (185) · Śloka 185

ನ ಶಕ್ಯಂ ವಿಸ್ತರೇಣಾಪಿ ವಕ್ತುಂ ಸರ್ವಂ ತು ಸರ್ವಥಾ| ಹಿತಾಹಿತತ್ವೇಽಪ್ಯೇಕಾನ್ತನಿಯಮೋಽಸ್ಮಾದನಿಶ್ಚಿತಃ| ಮಾತ್ರಾಯೋಗಕ್ರಿಯಾದೇಶಕಾಲಾವಸ್ಥಾದಿಭೇದತಃ| ತತಸ್ತತೋ ಯತೋ ದೃಷ್ಟಾಸ್ತೇ ತೇ ಭಾವಾಸ್ತಥಾ ತಥಾ||೧೮೫||

ಏಕದೇಶಃ ಕಿಮರ್ಥಮುಕ್ತ ಇತ್ಯತ ಆಹ- ನ ಶಕ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವಂ ವಸ್ತುಜಾತಂ ಸರ್ವಥಾ ಸರ್ವೇಣ ಪ್ರಕಾರೇಣಾಪಿ ವಕ್ತುಂ ನ ಶಕ್ಯಮ್| ಮಹತಾಽಪಿ ಗ್ರನ್ಥಸಮ್ಭಾರೇಣ ನ ಶಕ್ಯಂ, ಕಿಮುತ ಸಂಗ್ರಹೇಣೇತ್ಯಪಿಶಬ್ದಾರ್ಥಃ| ಸರ್ವಭಾವಾನಾಂ ಚ ಶರೀರ ಇದಂ ಹಿತಮಿದಮಹಿತಮಿತಿ ನಿಯಮೋಽನಿಶ್ಚಿತಃ| ಕಸ್ಮಾದನಿಶ್ಚಿತಃ? ಯತೋ ಯಸ್ಮಾತ್ತೇ ನಾನಾವಿಧಾ ಭಾವಾಸ್ತತೋ ಮಾತ್ರಾಸಂಯೋಗಕ್ರಿಯಾದೇಶಕಾಲಸ್ವಭಾವವಿಷಯಾವಸ್ಥಾಕ್ರಮಾದೀನಾಂ ಭೇದಾಸ್ತಥಾ ತಥಾ ತೇನ ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ನಾನಾವಿಧೈರ್ವಿಶೇಷೈರ್ದೃಷ್ಟಾಃ| ಅತೋಽನಿಶ್ಚಿತಃ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಪಥ್ಯಮಪಿ ಮಾತ್ರಾದಿವಿಶೇಷಾದಪಥ್ಯತಾಂ ಯಾತಿ ಅಪಥ್ಯಞ್ಚ ಪಥ್ಯತಾಮಿತಿ||೧೮೫||

Adhikarana mAtrAviSeShodAharaNAni (186) · Śloka 186

ಮಾತ್ರಯಾ ಸೇವಿತಂ ಮದ್ಯಂ ಹನ್ತಿ ರೋಗಾಂಸ್ತದುದ್ಭವಾನ್| ನಿಷೇವ್ಯಮಾಣಂ ತಿಲಶೋ ವಿಷಮಪ್ಯಮೃತಾಯತೇ| ಹೀನಾತಿಮಾತ್ರಮಶನಂ ಮರುನ್ನಿಚಯಕೋಪನಮ್| ಭಜೇತೇ ವಿಷರುಪತ್ವಂ ತುಲ್ಯಾಂಶೇ ಮಧುಸರ್ಪಿಷೀ||೧೮೬||

ಮಾತ್ರಯಾ ಸೇವಿತಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಚೈತದೇವ ಸವಿಸ್ತರಮುಚ್ಯತೇ-ಮದ್ಯೋದ್ಭವಾನ್ ರೋಗಾಂಸ್ತದೇವ ಮದ್ಯಂ ವಿಶಿಷ್ಟಯಾ ಮಾತ್ರಯಾ ಪೀತಂ ನಾಶಯತಿ| ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ- `ಹೀನಮಿಥ್ಯಾತಿಪೀತೇನ'(ಚ೦-೮) ಇತ್ಯಾದಿ| ಇತಿ ಮಾತ್ರಾಕೃತೋ ವಿಶೇಷಃ| ವಿಷಂ ಮಾರಣಾತ್ಮಕಮಪಿ ತಿಲಮಾತ್ರಾಭ್ಯಾಸೇನ ಸೇವಿತಮಮೃತತ್ವಂ ಯಾತೀತಿ ಮಾತ್ರಾಕೃತೋ ವಿಶೇಷಃ| ಹೀನಮಾತ್ರಂ ಸ್ವಲ್ಪಂ ಭೋಜನಂ ಮರುತೋ ವಾಯೋಃ ಕೋಪನಮ್| ಅತಿಮಾತ್ರಂ ನಿಚಯಸ್ಯ ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಯ ಕೋಪನಮ್| ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕರಸ್ಯಾಪ್ಯಾಹಾರಸ್ಯ ಮಾತ್ರಯಾ ವಿಶೇಷಃ| ಮಧುಸರ್ಪಿಷೀ ಸ್ವರೂಪೇಣಾವಿರುದ್ಧೇ ಸಮಮಾತ್ರೇ ವಿಷರೂಪತ್ವಂ ಭಜೇತೇ ಇತಿ ಮಾತ್ರಾಕೃತೋ ವಿಶೇಷಃ|| ೧೮೬||

Adhikarana saMyogaviSeShodAharaNam (187) · Śloka 187

ಕ್ಷಾರೋಽಮ್ಲರಸಸಂಯೋಗೋ ಮಧುರೀಭವತಿ ಕ್ಷಣಾತ್| ಉತ್ತುಣ್ಡಕಸ್ಯಾಸ್ತಿನ್ದುಕೇನ ತಿಕ್ತತಾ ಮಧುರಾಯತೇ| ಹಿಙ್ಗುರ್ಗೈರಿಕಸಿನ್ಧೂತ್ಥಂ ಗನ್ಧವರ್ಣರಸಾಧಿಕಮ್| ಪೂಗತಾಮ್ಬೂಲಶಙ್ಖೇಭ್ಯೋ ಗನ್ಧವರ್ಣರಸೋದ್ಭವಃ| ಕೋದ್ರವೋ ಹನ್ತ್ಯಸೃಕ್ಪಿತ್ತಂ ಕರೋತ್ಯೇವ ವಿದಾಹಿಭಿಃ| ಕುಷ್ಠಂ ತತ್ಕಾರ್ಯಪಿ ತಿಲೋ ಹನ್ತಿ ಭಲ್ಲಾತಕೈಃ ಸಹ| ಗುಡಃ ಕರ್ತಾಗ್ನಿಸಾದಸ್ಯ ಸ ಹಿನಸ್ತ್ಯಭಯಾದಿಭಿಃ| ತೃಷ್ಯತ್ಯಗ್ನೇಃ ಸಮದನಂ ಸರ್ಪಿರಪ್ಯುಪದಿಶ್ಯತೇ| ಜೀವನೀಯಮಪಿ ಕ್ಷೀರಂ ವಿಷಲೇಶೇನ ಮೃತ್ಯವೇ| ತುಲ್ಯೇ ಅಪಿ ಹತೋಽನ್ಯೋನ್ಯಂ ವಿಷೇ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮೇ| ಸಕ್ತವೋ ವಾತಲಾ ರೂಕ್ಷಾಃ ಪೀತಾಸ್ತೇ ತರ್ಪಯನ್ತಿ ತು||೧೮೭||

ಕ್ಷಾರೋಽಮ್ಲಸಂಯೋಗೇನ ಮಧುರತ್ವಂ ಯಾತೀತಿ ಸಂಯೋಗವಿಶೇಷಃ| ತಿನ್ದುಕೇನ ಸಂಯುಕ್ತಾಯಾ ಉತ್ತುಣ್ಡಕ್ಯಾಸ್ತಿಕ್ತತ್ವಂ ಮಧುರತ್ವಮಿವ ಯಾತೀತಿ ಸಂಯೋಗವಿಶೇಷಃ| ಹಿಙ್ಗುಗೈರಿಕಸಿಂಧೂತ್ಥಂ ಚ ಮಿಶ್ರೀಭೂತಂ ಗನ್ಧೇನ, ವರ್ಣೇನ, ರಸೇನ ಚಾಧಿಕಂ ಭವತಿ| ಹಿಙ್ಗುಸಂಯೋಗೇ ರಸವರ್ಣವಿಶೇಷೇಣಾವಿಜ್ಞಾತಮಪಿ ಗನ್ಧೇನ ಗೈರಿಕಸೈನ್ಧವೇ ಅಭಿಭವತಿ| ಗೈರಿಕಮಪಿ ವರ್ಣೇನ ಹಿಙ್ಗುಸೈನ್ಧವೇ| ಸೈನ್ಧವಮಪಿ ರಸೇನ ಹಿಙ್ಗುಗೈರಿಕೇ ಇತಿ ಸಂಯೋಗವಿಶೇಷಃ| ಪೂಗಫಲತಾಮ್ಬೂಲಕಿಸಲಯಶಙ್ಖಸಂಯೋಗೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕಾಸಮ್ಭವವಿಲಕ್ಷಣವರ್ಣಾದ್ಯುದ್ಭವ ಇತಿ ಸಂಯೋಗವಿಶೇಷಃ| ಕೋದ್ರವೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಘ್ನೋ ವಿದಾಹಿಭಿಃ ಸಂಯುಕ್ತೋ ಯೋಗವಾಹಿತ್ವಾದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಕರೋತೀತಿ ಸಂಯೋಗವಿಶೇಷಃ| ಲೀನದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶೇನ ಕುಷ್ಠಕಾರ್ಯಪಿ ತಿಲಃ ಭಲ್ಲಾತಕೈಃ ಸಂಯುಕ್ತೋ ಲೀನದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶನಾತ್ ಕುಷ್ಠಂ ಹನ್ತೀತಿ ಸಂಯೋಗವಿಶೇಷಃ| ಅಗ್ನಿಸಾದಕರೋಽಪಿ ಗುಡಃ ಹರೀತಕೀಶುಣ್ಠೀಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ ಸಂಯುಕ್ತಸ್ತಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ಸಂಯೋಗವಿಶೇಷಃ| ತೃಷಿ ತೃಷ್ಣಾಯಾಮತ್ಯಗ್ನೇಃ ದೀಪನಮಪಿ ಘೃತಂ ಸಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಪಥ್ಯಮಿತಿ ಸಂಯೋಗವಿಶೇಷಃ| ದೀಪನಸ್ಯೋಪಶೋಷಕತ್ವಾತ್ತೃಷ್ಯಪಥ್ಯತ್ವಮ್| ಕ್ಷೀರಂ ಜೀವನೀಯಂ ಪ್ರಾಣಧಾರಕಮಪಿ ವಿಷಲೇಶೇ ದೇಹಸ್ಥಿತೇಽಪಿ ತಂ ಮಾರಯತಿ| ವಿಷಲೇಶೋ ವಿಷಭುಕ್ತಸ್ಯ ಶೋಧನಾದಿನಾವಶೇಷಃ| ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮೇ ವಿಷೇ ತುಲ್ಯೇ ಸದೃಶೇ ಅಪಿ ಮಾರಣಾತ್ಮಕತ್ವೇನ ಶರೀರಸ್ಥಿತೇ ಅಪಿ ಪರಸ್ಪರಂ ನಾಶಕಾರಣೇ| ಸ್ಥಾವರಂ ವಿಷಂ ಜಙ್ಗಮೇನ ದಂಷ್ಟ್ರಾದಿಸಮ್ಭವೇನ ವಿಷೇಣ ಸಂಯೋಗೇ ನಶ್ಯತಿ, ಜಙ್ಗಮಂ ಸ್ಥಾವರವಿಷೇಣೇತಿ ಸಂಯೋಗವಿಶೇಷಃ| ಸಕ್ತವೋ ರೂಕ್ಷಾ ವಾತಲಾಶ್ಚ ಸನ್ತೋ ಜಲಮಿಶ್ರಿತಾಃ ಪೀತಾಸ್ತರ್ಪಣಾ ಇತಿ ಸಂಯೋಗವಿಶೇಷಃ|| ೧೮೭||

Adhikarana svabhAvavisheShodAharaNam (188) · Śloka 188

ವಿನಾಪಿ ಚೋಪಯೋಗೇನ ಮಣಿಮನ್ತ್ರಾದಿಕಾರ್ಯಕೃತ್||೧೮೮||

ಮಣಿಮನ್ತ್ರಾದಿಕಂ ಗುಡೂಚ್ಯಾದಿವದನುಪಯುಕ್ತಮಪಿ ಜ್ವರಾದೀಞ್ಛಮಯತೀತಿ ಸ್ವಭಾವವಿಶೇಷಃ|| ೧೮೮||

Adhikarana saMskAravisheShodAharaNam (189) · Śloka 189

ಆರ್ದ್ರಕಾಜ್ಜಾಯತೇ ಶುಣ್ಠೀ ಸಂಸ್ಕಾರೇಣ ಲಘೀಯಸೀ| ಲಘುಭ್ಯೋಽಪಿ ಹಿ ಸಕ್ತುಭ್ಯೋ ಗುರವಃ ಸಿದ್ಧಪಿಣ್ಡಿಕಾಃ||೧೮೯||

ಆರ್ದ್ರಕಾಚ್ಛುಣ್ಠ್ಯಾ ಸಮ್ಭವಃ| ತಸ್ಯಾಸ್ತು ಲಘುತ್ವಂ ಸಂಸ್ಕಾರವಿಶೇಷಃ| ಸ್ವಭಾವಲಘುಭಿಃ ಸಕ್ತುಭಿಃ, ಕೃತಾಃ ಸಿದ್ಧಪಿಣ್ಡಿಕಾ ಗುರವ ಇತಿ ಸಂಸ್ಕಾರವಿಶೇಷಃ|| ೧೮೯||

Adhikarana kriyAsvabhAvavisheShodAharaNam (190) · Śloka 190

ಭೃಷ್ಟಃ ಕ್ಷುಣ್ಣೋಽಪಿ ಪೃಥುಕೋ ರಕ್ತಶಾಲೇರ್ಲಘೋರ್ಗುರುಃ||೧೯೦||

ಸ್ವಭಾವಲಘುನೋಽಪಿ ರಕ್ತಶಾಲೇಃ ಸಮ್ಭೂತೋ ಭೃಷ್ಟಃ ಮುಸಲಚ್ಛಿನ್ನಶ್ಚ ಪೃಥುಕಃ ಗುರುತ್ವಂ ಯಾತೀತಿ ಕ್ರಿಯಾಸ್ವಭಾವಕೃತೋ ವಿಶೇಷಃ|| ೧೯೦||

Adhikarana kriyAvisheShodAharaNam (191) · Śloka 191

ಶಾಲಿಃ ಪಿಷ್ಟೋ ಗರೀಯಸ್ತ್ವಂ ಗೋಧೂಮಾದಪಿ ಗಚ್ಛತಿ||೧೯೧||

ಲಘುಃ ಶಾಲಿರಪಿ ಪಿಷ್ಟೋಽಪಿಷ್ಟಾತ್ ಸ್ವಭಾವಗುರುತೋ ಗೋಧೂಮಾದಪ್ಯಧಿಕಂ ಗುರುತ್ವಂ ಯಾತೀತಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಃ|| ೧೯೧||

Adhikarana saMskAravisheShodAharaNam (192) · Śloka 192

ಲಘು ಪಿತ್ತಹರಾ ಲಾಜಾ ವ್ರೀಹಿತೋ ಗುರುಪಿತ್ತಲಾತ್| ಸಂಗ್ರಾಹಿಣೋ ಲಘುರ್ಮುದ್ಗಾತ್ಕುಲ್ಮಾಷೋ ಭೇದನೋ ಗುರುಃ| ಆಮಂ ಗ್ರಾಹಿತರಂ ತಕ್ರಂ ನಾಗರೀಕೃತಮಾರ್ದ್ರಕಮ್||೧೯೨||

ವ್ರೀಹಿತಃ ಪಿತ್ತಕರಾತ್ ಗುರೋಶ್ಚ ಸಮ್ಭೂತಾ ಲಾಜಾ ಲಘವಃ, ಪಿತ್ತಹರಾಶ್ಚೇತಿ ಸಂಸ್ಕಾರವಿಶೇಷಃ| ಸಂಗ್ರಹಣಃ ಸ್ವಭಾವಾಲ್ಲಘುನಶ್ಚ ಮುದ್ಗಾಜ್ಜಾತಃ ಕುಲ್ಮಾಷೋ ಭೇದಿತ್ವಂ ಗುರುತ್ವಂ ಚ ಯಾತೀತಿ ಸಂಸ್ಕಾರವಿಶೇಷಃ| ಕುಲ್ಮಾಷೋಽಲ್ಪಸ್ವಿನ್ನಾನಿ ಸಸ್ಯಾನಿ| ಆಮಂ ತಕ್ರಮತಿಸಂಗ್ರಹಣಂ ಪಕ್ವಂ ಕ್ವಥಿತಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸಂಗ್ರಹಣಮಿತಿ ಸಂಸ್ಕಾರವಿಶೇಷಃ| ನಾಗರೀಕೃತಂ ಶುಣ್ಠಿತಂ ಪ್ರಾಪಿತಮಾರ್ದ್ರಕಮತಿಸಂಗ್ರಹಣಂ ತಥಾಸ್ವರೂಪಮಿತಿ ಸಂಸ್ಕಾರವಿಶೇಷಃ|| ೧೯೨||

Adhikarana saMyogasaMskAraviSeShodAharaNAni (193) · Śloka 193

ಗುಡಾತ್ತೋಯಾಚ್ಚ ಸುತರಾಂ ಮೂತ್ರಲಂ ಗುರು ಪಾನಕಮ್||೧೯೩||

ಗುಡೇನ ಮೂತ್ರಲೇನ ತೋಯೇನ ಚ ಮೂತ್ರಲೇನ ಕೃತಂ ಪಾನಕಮತಿಮೂತ್ರಲಮತಿಗುರು ಚ ಕಾರಣಾಪೇಕ್ಷಯೇತಿ ಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರವಿಶೇಷಃ|| ೧೯೩||

Adhikarana kriyAsaMyogavisheShodAharaNam (194) · Śloka 194

ಗರೀಯೋ ಗುಡದಧ್ಯುತ್ಥಾ ರಸಾಲಾ ಚಾತಿಶುಕ್ರಲಾ||೧೯೪||

ಗುಡೋ ದಧಿ ಚಾತಿಗುರು, ತತ್ಕೃತಾ ರಸಾಲಾ ಚಾತಿಗುರುತರಾ, ಸಾ ತ್ವತಿಶುಕ್ರಲೇತಿ ಕ್ರಿಯಾಸಂಯೋಗವಿಶೇಷಃ|| ೧೯೪||

Adhikarana kriyAvisheShodAharaNam (195) · Śloka 195

ದಣ್ಡಾಭಿಮಥನಾದ್ದಧ್ನೋ ಗುರುಣಶ್ಚಾತಿಶೋಫದಾತ್| ಅನುದ್ಧೃತಸ್ನೇಹಮಪಿ ತಕ್ರಂ ಶೋಫಹರಂ ಲಘು||೧೯೫||

ಗುರುಣಃ ಶೋಫಕರಾಚ್ಚ ದಧ್ನೋ ದಣ್ಡಮನ್ಥನೇನೈವ ಸಸ್ನೇಹಮಪಿ ತಕ್ರಂ ಲಘು ಶೋಫಹರಂ ಚೇತಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಃ|| ೧೯೫||

Adhikarana svabhAvavisheShodAharaNam (196) · Śloka 196

ಸರ್ಪಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧತರಂ ಹನ್ತಿ ನಾರ್ದಿತಂ ನವನೀತವತ್||೧೯೬||

ಅರ್ದಿತಂ ವಾತಂ ಚ ತಸ್ಯ ಚಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವೇನಾತಿವಿಪರೀತಂ ಘೃತಂ ನ ತಥಾ ವಿನಾಶಸಮರ್ಥಂ ಯಥಾ ತದೂನಂ ನವನೀತಮಿತಿ ಸ್ವಭಾವವಿಶೇಷಃ|| ೧೯೬||

Adhikarana saMskAravisheShodAharaNam (197) · Śloka 197

ಚಕ್ಷುಷ್ಯೋಽಪಿ ಹಿ ಗೋಧೂಮಸ್ತೈಲಪಕ್ವಸ್ತು ದೃಷ್ಟಿಹಾ| ಮೂಲಕಂ ದೋಷಜನನಂ ಸಿದ್ಧಂ ತು ತದದೋಷಲಮ್| ಉಷ್ಣಂ ವಿಷೀಭವತ್ಯೇವ ವಿಷಘ್ನಮಪಿ ಮಾಕ್ಷಿಕಮ್||೧೯೭||

ಗೋಧೂಮಶ್ಚಕ್ಷುಷ್ಯೋಽಪಿ ತೈಲಪಕ್ವೋ ದೃಷ್ಟಿನಾಶನ ಇತಿ ಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರವಿಶೇಷಃ| ಆಮಮೂಲಕಂ ತ್ರಿದೋಷಕರಂ ನ ತಥಾಗ್ನಿಸಿದ್ಧಮಿತಿ ಸಂಸ್ಕಾರವಿಶೇಷಃ| ವಿಷನಾಶನಮಪಿ ಮಾಕ್ಷಿಕಮುಷ್ಣಂ ಸತ್ ವಿಷೀಭವತೀತಿ ಸಂಸ್ಕಾರವಿಶೇಷಃ|| ೧೯೭||

Adhikarana pAtraviSeShodAharaNAni (198) · Śloka 198

ದುರ್ಭಾಜನಸ್ಥಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾಮ್ಲಾ ದೋಷಲಾ ಚ ಪ್ರಜಾಯತೇ||೧೯೮||

ದ್ರಾಕ್ಷಾ ದುರ್ಭಾಜನೇ ಲೋಹಾದಿಕೃತೇ ಸ್ಥಿತಾಮ್ಲತ್ವಂ ತ್ರಿದೋಷಕರತ್ವಂ ಚ ಯಾತೀತಿ ಪಾತ್ರವಿಶೇಷಃ|| ೧೯೮||

Adhikarana viruddhakriyAprayogaviSeShodAharaNam (199) · Śloka 199

ಶ್ಲಖ್ಶ್ಣಶುಷ್ಕಘನೋ ಲೇಪಶ್ಚನ್ದನಸ್ಯಾಪಿ ದಾಹಕೃತ್| ತ್ವಗ್ಗತಸ್ಯೋಷ್ಮಣೋ ರೋಧಾಚ್ಛೀತಕೃತ್ತ್ವನ್ಯಥಾಽಗುರೋಃ||೧೯೯||

ಚನ್ದನಸ್ಯಾತಿದಾಹನಾಶನಸ್ಯ ಲೇಪಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಃ ಶುಷ್ಕೋ ಘನಶ್ಚ ತ್ವಗೂಷ್ಮಣೋ ರೋಧಾದ್ದಾಹನಾಶನೇ ನ ಸಮರ್ಥಃ| ಅಗುರೋಶ್ಚೋಷ್ಣಸ್ಪರ್ಶವೀರ್ಯಸ್ಯಾಪಿ| ಅತಶ್ಚನ್ದನಲೇಪಸ್ವರುಪಾದನ್ಯಥಾ ವೈಪರೀತ್ಯೇನ ಲೇಪಃ ಪುರುಷಃ ಆರ್ದ್ರಃ ತನುಶ್ಚ ಶೀತಕೃದಿತಿ ಕ್ರಿಯಾಪ್ರಯೋಗವಿಶೇಷಃ (ಚ೦ ಚಿ೦-೩೦/೩೨೪, ಚ೦ ಚಿ೦-೩/೧೭೪, ೧೭೪-ಚಕ್ರದತ್ತಟೀಕಾ)|| ೧೯೯||

Adhikarana kriyAsvaBAvavisheShodAharaNam (200) · Śloka 200

ಮೇಧ್ಯಸ್ತಿಲಃ ಸ್ಪರ್ಶಶೀತೋ ಮೇಧ್ಯಂ ತೈಲಂ ಖಲೋ ಹಿಮಃ| ತಸ್ಯೈವ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾರಿತ್ವಂ ನ ತೈಲಸ್ಯ ಖಲಸ್ಯ ವಾ||೨೦೦||

ತಿಲೋ ಮೇಧ್ಯಃ ಪುಷ್ಟಿಕರಃ ಸ್ಪರ್ಶಶೀತಲಶ್ಚ| ತೈಲಂ ಮೇಧ್ಯಮ್| ಖಲಸ್ತೈಲಖಲಃ ಶೀತವೀರ್ಯಯುಕ್ತಃ| ತ್ರೀಣ್ಯಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸದೃಶಾನಿ| ತಿಲ ಏವ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕರೋ ನ ಖಲತೈಲೇ ಇತಿ ಕ್ರಿಯಾಸ್ವಭಾವವಿಶೇಷಃ|

Adhikarana svaBAvavisheShodAharaNam (201) · Śloka 201

ದಧ್ನಿ ಶ್ವಯಥುಕಾರಿತ್ವಂ ನ ತಕ್ರನವನೀತಯೋಃ||೨೦೧||

ದಧ್ನಿ ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಶ್ವಯಥುಕಾರಿತ್ವಂ ದೃಷ್ಟಮ್| ತಕ್ರನವನೀತಯೋಸ್ತದ್ವಿಕಾರಯೋಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಯೋರಪಿ ನ ದೃಷ್ಟಮಿತಿ ಸ್ವಭಾವವಿಶೇಷಃ|| ೨೦೧||

Adhikarana deshavisheSheShu sAtmyavisheShodAharaNAni (202) · Śloka 202

ದೇಶವಿಶೇಷೇಷು ಸಾತ್ಮ್ಯವಿಶೇಷೋದಾಹರಣಾನಿ ಭೂಮಿಸಾತ್ಮ್ಯಂ ದಧಿಕ್ಷೀರಕರೀರಂ ಮರುವಾಸಿಷು| ಕ್ಷಾರಃ ಪ್ರಾಚ್ಯೇಷು ಮತ್ಸ್ಯಾಸ್ತು ಸೈನ್ಧವೇಷ್ವಶ್ಮಕೇಷು ತು| ತೈಲಾಮ್ಲಃ ಕನ್ದಮೂಲಾನಿ ಮಲಯೇ ಕೋಙ್ಕಣೇ ಪುನಃ| ಪೇಯಾ ಮನ್ಥ ಉದೀಚ್ಯೇಷು ಗೋಧೂಮೋಽವನ್ತಿಭೂಮಿಷು| ಬಾಹ್ಲಿಕಾ ಬಾಹ್ಲವಾಶ್ಚೀನಾಃ ಶೂಲಿಕಾ ಯವನಾಃ ಶಕಾಃ| ಮಾಂಸಗೋಧೂಮಮಾರ್ದ್ವೀಕಶಸ್ತ್ರವೈಶ್ವಾನರೋಚಿತಾಃ||೨೦೨||

ಭೂಮಿಸಾತ್ಮ್ಯಂ ದೇಶವಿಶೇಷಾಶ್ರಯಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಪಥ್ಯಮ್| ಯಥಾ ಮರುವಾಸಿಷು ದಧ್ಯಾದಿಕಂ, ಪ್ರಾಚ್ಯೇಷು ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕ್ಷಾರಂ ಲವಣಾದಿ, ಸಿನ್ಧುದೇಶಜೇಷು ಮತ್ಸ್ಯಾಃ, ಅಶ್ಮಕೇಷು ತೈಲಂ, ಅಮ್ಲಶ್ಚ ರಸಃ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ, ಮಲಯಪರ್ವತೇ ಕನ್ದಾನಿ ಮೂಲಾನಿ ಚ, ಕೋಙ್ಕಣೇ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಪೇಯಾ, ಉದೀಚ್ಯೇಷು ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಮನ್ಥೋ, ಅವನ್ತಿಭೂಮಿಷು ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಗೋಧೂಮಃ, ಬಾಹ್ಲಿಕಾದೀನಾಂ ಮಾಂಸಾದಿಕಂ ಪಥ್ಯಮಿತಿ ದೇಶವಿಶೇಷಃ|| ೨೦೨||

Adhikarana dehasAtmyAsAtmyodAharaNAni (203) · Śloka 203

ದೇಹಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಘೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಮದ್ಯಂ ಮಾಂಸಂ ಚ ಕಸ್ಯಚಿತ್| ಪೇಯಾ ಯೂಷೋ ರಸೋಽನ್ಯಸ್ಯ ಗೋಧೂಮೋಽನ್ಯಸ್ಯ ಶಾಲಯಃ| ಅಹಿತೈರಪಿ ತೇಷಾಂ ಚ ತೈರೇವೋಪಹಿತಂ ಹಿತಮ್||೨೦೩||

ಸಾತ್ಮ್ಯಮಾಜನ್ಮ ದೇಹ ಉಚಿತಮಭ್ಯಸ್ತತ್ವಾತ್ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಹೇತುಃ| ದೇಹಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಯಥಾ-ಕಸ್ಯಚಿದ್ ಘೃತಂ, ಕಸ್ಯಚಿನ್ಮಾಂಸಂ, ಕಸ್ಯಚಿನ್ಮದ್ಯಂ, ಕಸ್ಯಚಿತ್ಪೇಯಾ, ಅನ್ಯಸ್ಯ ಸೂಪಃ, ಅನ್ಯಸ್ಯ ಶಾಲಿಃ, ಅನ್ಯಸ್ಯಾನ್ಯಃ| ಯಸ್ಯ ಚ ಯತ್ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ತಸ್ಯ ರೋಗಿಣೋಽನ್ನಪಾನೌಷಧಾದಿಕಂ ತೇನೈವ ಸಾತ್ಮ್ಯೇನಾಪಥ್ಯೇನಾಪ್ಯುಪಹಿತಂ ಮಿಶ್ರಿತಂ ಹಿತಮ್|| ೨೦೩||

Adhikarana svaBAvavisheShodAharaNam (204) · Śloka 204

ಅನ್ನಪಾನೌಷಧಂ ದೋಷಮಾತ್ರಾಕಾಲಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ| ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಹ್ಯಾಶು ಬಲಂ ಧತ್ತೇ ನಾತಿದೋಷಞ್ಚ ಬಹ್ವಪಿ||೨೦೪||

ದೋಷಾದೀನಪೇಕ್ಷ್ಯ ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿದ್ದೋಷಾದ್ಯವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೇ ಸಾತ್ಮ್ಯೋಪಹಿತಮಪ್ಯಹಿತಂ ಹಿತಮಿತಿ ಜ್ಞಾಪಯತೀತಿ ಸ್ವಭಾವವಿಶೇಷಃ| ಸಾತ್ಮ್ಯಮಿಶ್ರಿತಮೌಷಧಾದಿಕಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ಕ್ರಿಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಹ್ಯಾಶು ಶೀಘ್ರಮೇವ ಬಲಂ ಕರೋತಿ| ಬಹು ಚೋಪಯುಕ್ತಂ ನಾತಿದೋಷಕರಮ್| ಗತಮಾನುಷಙ್ಗಿಕಮ್|

Adhikarana dehavisheShodAharaNam (205) · Śloka 205

ಸ್ರಂಸನಂ ಸತ್ ಪಯೋ ಗವ್ಯಂ ಭವತಿ ಗ್ರಾಹಿ ಕಸ್ಯಚಿತ್||೨೦೫||

ಸ್ವರೂಪೇಣ ಸ್ರಂಸನಂ ಸದ್ ಗವ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಂ ಕಸ್ಯಚಿತ್ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಕತಾಂ ಯಾತೀತಿ ದೇಹವಿಶೇಷಃ| ತತ್ರ ಕಫಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಸಙ್ಗ್ರಹಣಂ ಭವತಿ| ಪಿತ್ತಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಭೇದನಮ್ (ಅ೦ಸಂ೦ಸೂ೦-೨೭)|| ೨೦೫||

Adhikarana prakRutivisheShaH (206) · Śloka 206

ಮನ್ದೋಽಗ್ನಿರ್ಭವತಿ ಪ್ರಾಯಃ ಕಫವಾಯೋತ್ತರೇ ಹಿಮೇ||೨೦೬||

ತಥಾ ಪ್ರಾಯೇಣ ಸರ್ವೋ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಧಿಕೋ ಹಿಮೇ ಕಾಲೇ ಶೀತೇನ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಧಿಕ್ಯಾನ್ಮನ್ದಾಗ್ನಿರ್ಭವತೀತಿ ಪ್ರಕೃತಿವಿಶೇಷಃ|| ೨೦೬||

Adhikarana dehavisheShodAharaNam,avasthAvisheShodAharaNam (207) · Śloka 207

ವಿಷಘ್ನೇನಾಪಿ ಪಯಸಾ ದೇಹೇಽಹೇರ್ವಧತೇ ವಿಷಮ್| ಸ್ಥೂಲಸ್ಥವಿರಬಾಲಾದೌ ವಮನಾದಿ ನಿಷಿಧ್ಯತೇ||೨೦೭||

ಸ್ಥೂಲಾದೀನಾಂ ವಮನಾದಿಕಂ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮಿತ್ಯವಸ್ಥಾವಿಶೇಷಃ|| ೨೦೭||

Adhikarana svabhAvavisheShodAharaNam (208) · Śloka 208

ತಕ್ರಮಾಮಂ ಕಫಂ ಕೋಷ್ಠೇ ಹನ್ತಿ ಕಣ್ಠೇ ಕರೋತಿ ತು| ವಾತಹೃತ್ವೇಽಪಿ ಮೃದ್ವೀಕಖರ್ಜೂರಂ ಕೋಷ್ಠವಾತಕೃತ್||೨೦೮||

ಆಮಪಕ್ವಂ ತಕ್ರಂ ಕೋಷ್ಠೇ ಕಫಂ ನಾಶಯತಿ, ಕಣ್ಠೇ ತು ಕರೋತೀತಿ ಸ್ವಭಾವವಿಶೇಷಃ| ದ್ರಾಕ್ಷಾಖರ್ಜೂರಂ ವಾತಹರಮಪಿ ಕೋಷ್ಠೇ ವಾತಂ ಕರೋತೀತಿ ಸ್ವಭಾವವಿಶೇಷಃ|| ೨೦೮||

Adhikarana viShayavisheShodAharaNAni (209) · Śloka 209

ನಾತಿಪಥ್ಯಃ ಶಿಖೀ ಪಥ್ಯಃ ಶ್ರೋತ್ರಸ್ವರವಯೋದೃಶಾಮ್||೨೦೯||

ಮಯೂರಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯೇಽಪಥ್ಯಃ, ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಾಞ್ಚ ಪಥ್ಯ ಇತಿ ವಿಷಯವಿಶೇಷಃ|| ೨೦೯||

Adhikarana dRuShTishrotrayoH svabhAvavisheShodAharaNam (210) · Śloka 210

ದೃಷ್ಟೇಃ ಸ್ಪರ್ಶಹಿಮಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಯೋಷ್ಣಂ ತು ಪೂಜಿತಮ್||೨೧೦||

ದೃಷ್ಟೇಸ್ತೇಜೋಭವತ್ವೇನ ವಿಪರೀತಮಪಿ ಶೀತಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಸ್ಪರ್ಶ ಇಷ್ಯತೇ| ತಥಾ ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಯ ವಾಯವ್ಯಸ್ಯಾಪ್ಯುಷ್ಣಮಿತಿ ಸ್ವಭಾವಃ|| ೨೧೦||

Adhikarana avasthAvisheShodAharaNam (211) · Śloka 211

ಪಯಃ ಸ್ವಾದು ಸರಂ ಶೀತಂ ವಿಪರೀತಂ ತತೋ ದಧಿ| ಕಾಲೇನ ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾತ್ ಕ್ಷೀರವಚ್ಚ ಪುನರ್ಘೃತಮ್| ಪಯೋ ದಧಿ ಚ ವಾತಘ್ನಮಜಾತಂ ವಾತಲಂ ತು ತತ್| ತಕ್ರಂ ಗ್ರಾಹಿ ಕಷಾಯಾಮ್ಲಮಮ್ಲಮೇವ ತು ಭೇದನಮ್||೨೧೧||

ಕ್ಷೀರಂ ಮಧುರಂ ಸರಂ ಶೀತಂ ಚ ತಸ್ಯೈವಾವಸ್ಥಾನ್ತರಂ ದಧ್ಯಮ್ಲಂ ಗ್ರಾಹ್ಯುಷ್ಣಂ ಚ| ತತೋಽಪ್ಯವಸ್ಥಾನ್ತರಮುಭಯವಿಲಕ್ಷಣಮಪಿ ಕ್ಷೀರಾತ್ ಕಾಲೇನ ಬಹ್ವೀಷ್ವವಸ್ಥಾಸು ಗತಾಸು ಘೃತಂ ಜಾಯತೇ| ತಚ್ಚ ಗುಣೈಃ ಕ್ಷೀರಸದೃಶಮ್| ಕ್ಷೀರಂ ವಾತಘ್ನಂ ದಧಿ ಚ ವಾತಘ್ನಮ್| ತಯೋಶ್ಚಾನ್ತರೇ ಅಜಾತಂ ದಧಿ ವಾತಕರಮಿತ್ಯವಸ್ಥಾವಿಶೇಷಃ| ತಕ್ರಂ ರಸೇ ಕಷಾಯಾಮ್ಲಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಣಂ, ಕೇವಲಾಮ್ಲಂ ಭೇದನಮಿತ್ಯವಸ್ಥಾವಿಶೇಷಃ|| ೨೧೧||

Adhikarana saMskArakAlavisheShodAharaNAni (212) · Śloka 212

ಧಾತಕೀಗುಡತೋಯಾನಿ ಕಾರಣಂ ಮದ್ಯಶುಕ್ತಯೋಃ| ಶೀತೇ ನ ತು ತದಾದ್ಯನ್ತೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಲವಣಾ ಹಿತಾಃ| ಉದಮನ್ಥದಿವಾಸ್ವಪ್ನೌ ಗ್ರೀಷ್ಮಾದನ್ಯತ್ರ ಗರ್ಹಿತೌ||೨೧೨||

ಧಾತಕೀ ಗುಡಸ್ತೋಯಂ ಚ ಮದ್ಯಸ್ಯ ಕಾರಣತಾಂ ಯಾತಿ| ಶುಕ್ತಸ್ಯ ಚ ತಾನ್ಯೇವೇತಿ ಸಂಸ್ಕಾರಕಾಲವಿಶೇಷಃ| ನ ಶುಕ್ತಂ ಮದ್ಯಸ್ಯಾವಸ್ಥಾ| ಅಪಿ ತು ತಜ್ಜಾತ್ಯನ್ತರಮೇವ| ಶೀತೇ ಕಾಲೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಯೋ ಹಿತಾಃ| ನ ತು ತತ್ಪ್ರಾರಮ್ಭಪರಿಸಮಾಪ್ತ್ಯೋರಿತಿ ಕಾಲವಿಶೇಷಃ| ಉದಮನ್ಥೋ ಬಹುದ್ರವಾಃ ಸಕ್ತವಃ, ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಶ್ಚ ಗ್ರೀಷ್ಮಾದನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನೃತೌ ಗರ್ಹಿತಾವಿತಿ ಕಾಲವಿಶೇಷಃ|| ೨೧೨||

Adhikarana kAlasvabhAvavisheShodAharaNam (213) · Śloka 213

ಸಮಯೋಗೇಽಪಿ ಘರ್ಮಾದ್ಯಾ ವಾತಾದಿಚಯಹೇತವಃ| ಋತುಷ್ವನ್ಯೋ ರಸೇಷ್ವನ್ಯೋ ರೌಕ್ಷ್ಯೇ ಸ್ನೇಹೇ ಬಲೇ ಕ್ರಮಃ||೨೧೩||

ಘರ್ಮಾದ್ಯಾಃ ಗ್ರೀಷ್ಮಾದ್ಯಾ ಋತವಃ ಸಮಯೋಗೇಽಪಿ ವಾತಾದಿಸಞ್ಚಯಹೇತುತಾಂ ಯಾನ್ತೀತಿ ಕಾಲಸ್ವಭಾವವಿಶೇಷಃ| ಋತುಷು ಹೇಮನ್ತಾದಿಷು ರೌಕ್ಷ್ಯೇ, ಸ್ನೇಹೇ, ಬಲೇ ಚಾನ್ಯಃ ಕ್ರಮಃ| ರಸೇಷು ಚ ಋತುಸ್ವಭಾವವಿಲಕ್ಷಣ ಏವ ರೌಕ್ಷ್ಯಾದಿಕ್ರಮಃ| ತಥಾ ಚ ಶಿಶಿರೇ ಕಿಞ್ಚಿದ್ರೌಕ್ಷ್ಯಂ, ತತೋಽಧಿಕಂ ವಸನ್ತೇ, ತತೋಽಪ್ಯಧಿಕಂ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ, ತತ ಊನಂ ವರ್ಷಾಸು, ತತ ಊನಂ ಶರದಿ, ತತೋಽಪ್ಯೂನಂ ಹೇಮನ್ತ ಇತಿ ರೌಕ್ಷ್ಯಕ್ರಮಃ| ಋತುಷು ಸ್ನೇಹಕ್ರಮಸ್ತು- ವರ್ಷಾಃ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ, ತತೋಽಪ್ಯಧಿಕಾ ಶರತ್, ತತೋಽಪ್ಯಧಿಕೋ ಹೇಮನ್ತಃ, ತತ ಊನಃ ಶಿಶಿರಃ, ತತ ಊನೋ ವಸನ್ತಃ, ತತೋಽಪ್ಯೂನೋ ಗ್ರೀಷ್ಮ ಇತಿ ಸ್ನೇಹಕ್ರಮಃ| ಬಲಕ್ರಮಸ್ತು- ಶಿಶಿರೇಽಧಿಕಂ ಬಲಂ, ವಸನ್ತೇ ಮಧ್ಯಂ, ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಊನಂ, ವರ್ಷಾಸು ಚೋನಮೇವ, ಶರದಿ ಮಧ್ಯಂ, ಹೇಮನ್ತೇ ತ್ವಧಿಕಮಿತಿ| ರಸೇಷು ರೌಕ್ಷ್ಯಕ್ರಮೋ ಯಥಾ- ತಿಕ್ತಕಟುಕಷಾಯಾ ಯಥೋತ್ತರಂ ರೂಕ್ಷಾಃ| ಸ್ನೇಹಕ್ರಮೋ- ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಾ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ| ಬಲಕ್ರಮೋ- ಮಧುರೋಽತಿಬಲ್ಯಃ, ತತ ಊನೋಽಮ್ಲಃ, ತತ ಊನೋ ಲವಣಃ, ತತ ಊನಸ್ತಿಕ್ತಃ, ತತ ಊನಃ ಕಟುಃ, ತತ ಊನಃ ಕಷಾಯ ಇತಿ ಸ್ವಭಾವಃ| ಋತುವಿಶೇಷಾಶ್ರಯೇಣ ತು ರಸಾನಾಮೇತದ್ಯಥೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಸ್ವಾಭಾವಿಕರೌಕ್ಷ್ಯಾದಿ ವ್ಯಭಿಚರತೀತಿ ಕಾಲಸ್ವಭಾವವಿಶೇಷಃ| ತಥಾಚ ಮಧುರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಽಪಿ ನ ತಥಾನ್ಯರ್ತೌ ಹೇಮನ್ತೇ ಯಥಾ| ಅಮ್ಲಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಽಪಿ ವರ್ಷಾಸ್ವತಿಸ್ನಿಗ್ಧಃ| ಲವಣಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಽಪ್ಯತಿಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಶರದಿ| ತಿಕ್ತೋ ರೂಕ್ಷೋಽಪ್ಯತಿರೂಕ್ಷಃ ಶಿಶಿರೇ| ಕಟುಕೋ ರೂಕ್ಷೋಽಪ್ಯತಿರೂಕ್ಷೋ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ| ಕಷಾಯೋ ವಸನ್ತೇ| ಬಲತಶ್ಚ ವ್ಯಭಿಚಾರಃ| ಯಥಾ ಮಧುರೋಽಮ್ಲಾದಿಭ್ಯೋ ಬಲವಾನಪ್ಯತಿಬಲೋ ಹೇಮನ್ತೇ| ಅಮ್ಲೋ ಮಧುರಾದೂನಬಲೋಽಪಿ ವರ್ಷಾಸ್ವಧಿಕಬಲಃ| ಲವಣಃ ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಾಭ್ಯಾಮೂನಬಲೋಽಪಿ ಶರದ್ಯಧಿಕಬಲಃ| ತಿಕ್ತೋ ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣೇಭ್ಯ ಊನಬಲೋಽಪಿ ಶಿಶಿರೇಽಧಿಕಬಲಃ| ಕಟುಕೋ ಮಧುರಾದಿಭ್ಯ ಊನಬಲೋಽಪಿ ಗ್ರೀಷ್ಮೇಽಧಿಕಬಲಃ| ಕಷಾಯೋ ಮಧುರಾದಿಭ್ಯ ಊನಬಲೋಽಪಿ ವಸನ್ತೇಽಧಿಕಬಲ ಇತಿ|| ೨೧೩||

Adhikarana avasthAvisheShodAharaNam (214) · Śloka 214

ರಸಾಯನಂ ಕಾಕಮಾಚೀ ಸದ್ಯಃ ಪರ್ಯುಷಿತಾ ವಿಷಮ್||೨೧೪||

ಕಾಕಮಾಚೀ ಸದ್ಯಃ ಸಿದ್ಧಾ ರಸಾಯನಮ್| ಪರ್ಯುಷಿತಾ ದಿವಸಮಧ್ಯುಷಿತಾ ವಿಷಮಿತ್ಯವಸ್ಥಾವಿಶೇಷಃ|| ೨೧೪||

Adhikarana jAtivisheShodAharaNam (215) · Śloka 215

ಮೂಲಕಂ ದೋಷಜಿದ್ಬಾಲಂ ವಿಪರೀತಂ ತು ಕನ್ದವತ್||೨೧೫||

ಬಾಲಂ ಮೂಲಕಂ ತ್ರಿದೋಷಹರಮ್| ಯತ್ತು ಕನ್ದವತ್ ಮೂಲಕಂ ತದ್ವಿಪರೀತಂ ತ್ರಿದೋಷಕರಮಿತಿ ಜಾತಿವಿಶೇಷಃ|| ೨೧೫||

Adhikarana vyAdhyavasthAvisheShodAharaNam (216) · Śloka 216

ಜ್ವರೇ ಪೇಯಾ ಕಷಾಯಾಶ್ಚ ಸರ್ಪಿಃ ಕ್ಷೀರಂ ವಿರೇಚನಮ್| ಷಡಹಂ ಷಡಹಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ದೋಷಬಲಾಬಲಮ್||೨೧೬||

ಜ್ವರೇ ದೋಷಾಣಾಂ ಬಲಾಬಲಂ ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ಪೇಯಾದಯಃ ಷಡಹಂ ಷಡಹಂ ಯೋಜನೀಯಾ ಇತಿ ವ್ಯಾಧ್ಯವಸ್ಥಾವಿಶೇಷಃ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಕೇನಚಿದಧಿಕೋನಬಲೇನ ಷಡಹಾಧಿಕಮೂನಂ ವಾಪಿ ಯೋಜನೀಯಮಿತಿ ಷಡಹಮಿತ್ಯುಪಯೋಗೋ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ| ಅಥವಾಽನೇನ ಕ್ರಮೇಣ ಪೇಯಾದೀನಾಂ ಷಡಹಾನ್ತಪ್ರಯೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಪರಮೇತತ್||೨೧೬||

Adhikarana rogAvasthodAharaNam (217) · Śloka 217

ಛರ್ದಿಹೃದ್ರೋಗಗುಲ್ಮಾರ್ತೇ ವಮನಂ ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ| ನಿಷಿದ್ಧಮಪಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಬಸ್ತಿರರ್ಶಸಕುಷ್ಠಿನೋಃ||೨೧೭||

ಛರ್ದ್ಯಾದಿಭಿರಾರ್ತೇ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮಪಿ ವಮನಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್| ಊರ್ಧ್ವಗೇ ಹಿ ದೋಷೇ ನ ವಮನಂ ಪಥ್ಯಂ, ಛರ್ದ್ಯಾಂ ತು ಬಹುದೋಷಸ್ಯ ಸತತವಮಥೋಶ್ಚ ವಮನಮೇವ ಪಥ್ಯಮಿತಿ| ಹೃದ್ರೋಗಗುಲ್ಮಯೋಸ್ತು ಯದ್ಯಪಿ ವಾತಾಧಿಕ್ಯ ಭಯಾದ್ವಮನಂ ನಿಷಿದ್ಧಂ, ತತ್ರಾಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ವಾತಸ್ಯ ಮಾರ್ಗರೋಧೇ ಪಥ್ಯಮೇವ| ಅರ್ಶಸಃ ಕುಷ್ಠಿನಶ್ಚ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧೋಽಪಿ ಬಸ್ತಿನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಏವ| ಯದ್ಯಪ್ಯರ್ಶಸಃ ವಾತವರ್ಜಿತ ಮಲಸನ್ತರ್ಪಕೋ ಬಸ್ತಿಃ| ತತ್ರಾಪ್ಯತಿದೋಷೌಷಧಕ್ಷಪಿತತ್ವಾದ್ವಾತಾಧಿಕ್ಯೇ ಯೋಜ್ಯ ಏವ| ಏವಂ ಕುಷ್ಠಿನೋ ದೋಷಸ್ಯ ಕ್ಲೇದಸ್ವಭಾವತ್ವಾದಪಥ್ಯಮಪ್ಯತಿರೂಕ್ಷತಾಯಾಂ ಪಥ್ಯಮಿತಿ ರೋಗಾವಸ್ಥಾವಿಶೇಷಃ|| ೨೧೭||

Adhikarana samprAptivisheShodAharaNam (218) · Śloka 218

ಜ್ವರೇ ತುಲ್ಯರ್ತುದೋಷತ್ವಂ ಪ್ರಮೇಹೇ ತುಲ್ಯದೂಷ್ಯತಾ| ರಕ್ತಗುಲ್ಮೇ ಪುರಾಣತ್ವಂ ಸುಖಸಾಧ್ಯತ್ವಹೇತವಃ||೨೧೮||

ಸರ್ವರೋಗೇಷು ಸದೃಶರ್ತುತ್ವಂ ಸದೃಶದೋಷತ್ವಂ ಚಾಸಾಧ್ಯತ್ವಹೇತುಃ| ತದೇವ ಜ್ವರೇ ಅತಿಸುಖಸಾಧ್ಯತ್ವಹೇತುಃ| ಜ್ವರಸ್ಯಚ ಸದೃಶರ್ತುದೋಷತ್ವೇ ತ್ವೇಕಮಾರ್ಗಕ್ರಿಯಾರಮ್ಭೇಣ ಶೀಘ್ರಮುಪಶಮಃ| ಅನ್ಯರೋಗಾಣಾಂ ತು ಸದೃಶರ್ತುದೋಷತ್ವಂ ವ್ಯಾಧೇರ್ಮಹಾರಮ್ಭಕತ್ವಾದಸಾಧ್ಯಮಿತಿ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿವಿಶೇಷಃ| ಏವಂ ಪ್ರಮೇಹೇ ಸದೃಶದೂಷ್ಯತ್ವಂ ರಕ್ತಗುಲ್ಮೇ ಚ ಪುರಾಣತ್ವಂ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್| ಏತಚ್ಚ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ|| ೨೧೮||

Adhikarana rogAvasthAvisheShodAharaNam (219) · Śloka 219

ಆಶ್ಚೋತನಮಭಿಷ್ಯನ್ದೇ ಯುಞ್ಜೀತೋರ್ಧ್ವಂ ದಿನತ್ರಯಾತ್| ಅಞ್ಜನಂ ಪಕ್ವದೋಶಸ್ಯ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ಚ ನಾವನಮ್| ನಾತಿಪ್ರವೃದ್ಧೇ ತಿಮಿರೇ ಸಿರಾಮೋಕ್ಷೋ ವಿಧೀಯತೇ||೨೧೯||

ಅಭಿಷ್ಯನ್ದೇ ಪಥ್ಯಮಪ್ಯಾಶ್ಚ್ಯೋತನಂ ಪ್ರಥಮದಿನತ್ರಯಮಪಥ್ಯಮಿತ್ಯವಸ್ಥಾವಿಶೇಷಃ| ಏವಮೇವ ಪಕ್ವದೋಷಸ್ಯಾಞ್ಜನಂ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ಚ ನಸ್ಯಮವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೇಣ ಪಥ್ಯಮ್| ಪ್ರಥಮೋದ್ಭೂತೇ ತಿಮಿರೇ ಸಿರಾಮೋಕ್ಷಃ, ಅವಸ್ಥಾವಿಶೇಷಾತ್|| ೨೧೯||

Adhikarana rogasvabhAvavisheShodAharaNam (220) · Śloka 220

ದುಷ್ಟಾಸ್ರಸಮ್ಭವೇಽಪೀಷ್ಟೋ ನಾಸ್ರಪಿತ್ತೇ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ||೨೨೦||

ದುಷ್ಟರಕ್ತಸಮ್ಭವೇಽಪಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ನ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ ಪಥ್ಯಃ ರೋಗಸ್ವಭಾವಾತ್|| ೨೨೦||

Adhikarana pradesharogavisheShodAharaNam (221) · Śloka 221

ಅಪಥ್ಯಂ ಪಥ್ಯಮಪ್ಯನ್ನಂ ನಿಶಾಯಾಂ ನೇತ್ರರೋಗಿಣಾಮ್||೨೨೧||

ನೇತ್ರರೋಗಿಣಾಂ ಪಥ್ಯಂ ನೇತ್ರರೋಗನಾಶನಸಮರ್ಥಮಪ್ಯನ್ನಂ ನಿಶಾಯಾಂ ಅಪಥ್ಯಮ್, ಪ್ರದೇಶರೋಗಸ್ವಭಾವವಿಶೇಷಾತ್|| ೨೨೧||

Adhikarana kAraNavisheShodAharaNam (222) · Śloka 222

ಅಹಿತಾಃ ಸಕ್ತವಃ ಶುಷ್ಕಾ ಹಿತಾಸ್ತೇ ತು ಪ್ರಮೇಹಿಣಃ||೨೨೨||

ಸರ್ವಸ್ಯ ಶುಷ್ಕಾಃ ಸಕ್ತವೋಽಹಿತಾಃ, ಪ್ರಮೇಹಿಣಸ್ತು ಹಿತಾಃ ಕಾರಣವಿಶೇಷಾತ್|| ೨೨೨||

Adhikarana dravyashaktivisheShodAharaNam (223) · Śloka 223

ಗುಲ್ಮಿನಃ ಕ್ಷೀರದಧ್ಯಾದಿ ಹಪುಷಾದ್ಯೈರ್ಯುತಂ ಹಿತಮ್| ವಾತಲಂ ವಾತಕೋಪೇಽಪಿ ವರ್ಷಾಸು ಮಧು ಶಸ್ಯತೇ||೨೨೩||

ಕ್ಷೀರಾದಿಕಮಹಿತಮಪಿ ಗುಲ್ಮಿನಾಂ ಹಪುಷಾದಿನಾ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಹಿತಮೇವೇತಿ ದ್ರವ್ಯಶಕ್ತಿವಿಶೇಷಃ| ವರ್ಷಾಸು ವಾತಕೋಪಕಾಲೇ ಲಾಘವಂ ಮಧು ಶಸ್ಯತೇ ಇತಿ ಕಾಲಸ್ವಭಾವದ್ರವ್ಯಶಕ್ತಿವಿಶೇಷಃ|| ೨೨೩||

Adhikarana upayogavisheShodAharaNam (224) · Śloka 224

ತದೇವ ಮದ್ಯಂ ಮದ್ಯಸ್ಯ..............................||೨೨೪||

ಯೇನೈವ ಮದ್ಯೇನ ರೋಗ ಉತ್ಪನ್ನಸ್ತದೇವ ಮದ್ಯಂ ಕೇನಚಿದ್ವಿಶೇಷೇಣ ಹಿತಮಿತ್ಯುಪಯೋಗವಿಶೇಷಃ|| ೨೨೪||

Adhikarana vastuvisheShodAharaNam (225) · Śloka 225

..................................ವಿಷಯಸ್ಯ ತು ವಿಷಾನ್ತರಮ್||೨೨೫||

ವಿಷಸ್ಯ ತು ವಿಜಾತೀಯಂ ವಿಷಮೇವ ನಾಶನಸಮರ್ಥಮಿತಿ ವಸ್ತುವಿಶೇಷಃ|| ೨೨೫||

Adhikarana deshakAlavisheShodAharaNam,vyAdhisvabhAvavisheShodAharaNamvastusvabhAvavisheShodAharaNam (226) · Śloka 226

ಘೃತಮಾನೂಪದೇಶೋತ್ಥಂ ಹೇಮನ್ತೇ ಚ ಬಲಾಧಿಕಮ್| ಆಲಸ್ಯಗೌರವೇ ರೂಪಂ ವಾತಜೇಽಪಿ ಜ್ವರೇ ಪುರಃ| ಸ್ವೇದೈರ್ಯಾತಿ ಶಮಂ ದಾಹಃ ಪ್ರಾಯೋ ಲಶುನಪಾನಜಃ||೨೨೬||

ಲಶುನೋಪಯೋಗಜೋ ದಾಹಃ ಪ್ರಾಯಃ ಸದೃಶೇನೈವಾಗ್ನ್ಯಾದಿಸ್ವೇದೇನ ನಶ್ಯತೀತಿ ವಸ್ತುಸ್ವಭಾವಃ|| ೨೨೬||

Adhikarana kAlavastusvabhAvavisheShodAharaNam (227) · Śloka 227

ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾಜ್ಜರಾಂ ಯಾತಿ ಭುಕ್ತಮನ್ಯೇದ್ಯುರದ್ಯ ನ|೨೨೭|

ಅನ್ಯೇದ್ಯುರ್ಭುಕ್ತಮನ್ನಂ ಜರಾಂ ಯಾತಿ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನೇನಾದ್ಯೈವ ಭುಕ್ತಂ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನೇನ ನ ಜರಾಂ ಯಾತೀತಿ ಕಾಲವಸ್ತುಸ್ವಭಾವಃ|| ೨೨೭||

Adhikarana kAraNavisheShodAharaNam (227) · Śloka 227

ಕೋಷ್ಠೇ ರುದ್ಧೋಽಗ್ನಿಕೃದ್ವಾಯುರ್ಮೇದಸಾರ್ಶೋಭಿರಗ್ನಿಹೃತ್||೨೨೭||

Adhikarana prabhAvavisheShodAharaNam (228) · Śloka 228

ದುಷ್ಪಾನಂ ದುರ್ಜರಂ ಸರ್ಪಿರ್ದೀಪನಂ ಚ ಪಯೋಽನ್ಯಥಾ|೨೨೮|

Adhikarana vastusvabhAvavisheShodAharaNam (228) · Śloka 228

ಸರ್ಪಾದಿಶವಕೋಥೇಭ್ಯೋ ವೃಶ್ಚಿಕಾನಾಂ ಸಮುದ್ಭವಃ| ತೇ ತೈರೇವ ಪುನರ್ದಷ್ಟಾಃ ಸದ್ಯೋ ಜಹತಿ ಜೀವಿತಮ್|೨೨೮|

Adhikarana dravyasvabhAvavisheShodAharaNam (228) · Śloka 228

ಸ್ವಯಮೇವ ವಿಷಂ ತೀವ್ರಂ ತಾನ್ಪುನರ್ನಾತಿಬಾಧತೇ|೨೨೮|

Adhikarana avasthAvisheShodAharaNam (228) · Śloka 228

ಸರ್ವಾಙ್ಗವ್ಯಾಪಿ ತೇಷಾಞ್ಚ ಶುಕ್ರವತ್ಸಂಸೃತಂ ವಿಷಮ್| ತನ್ಮಾಂಸಮುಪಯೋಗಾಯ ಮಾಂಸವರ್ಗೇ ಚ ಪಠ್ಯತೇ||೨೨೮||

ಸರ್ಪಾದೀನಾಂ ಮೃತಶರೀರಕ್ಲೇದಾತ್ ವೃಶ್ಚಿಕೋತ್ಪತ್ತಿಃ| ತೇ ಚ ಸರ್ಪಾದಯಸ್ತೈರೇವ ವೃಶ್ಚಿಕೈರ್ದಷ್ಟಾಃ ಸದ್ಯ ಏವ ಜೀವಿತಂ ತ್ಯಜನ್ತೀತಿ ವಸ್ತುಸ್ವಭಾವಃ| ವಿಷಂ ಚ ಸ್ವಯಂ ತೀವ್ರಮಪ್ಯನ್ಯಪ್ರಾಣಿವತ್ ಸರ್ಪಾದೀನಾಂ ನ ತಥಾ ಬಾಧತೇ, ಕಿಞ್ಚಿದ್ಬಾಧತ ಇತಿ ದ್ರವ್ಯಸ್ವಭಾವಃ| ತೇಷಾಂ ಚ ಸರ್ಪಾದೀನಾಂ ಶುಕ್ರವತ್ ಸರ್ವಾಙ್ಗವ್ಯಾಪಿ ವಿಷಭುಕ್ತಮ್| ಅತೋಽಪಿ ತನ್ಮಾಂಸಂ ದೇಹೋಪಯೋಗಾಯ ಮಾಂಸವರ್ಗೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮಿತ್ಯವಸ್ಥಾವಿಶೇಷಃ| ಅನ್ಯಥಾ ಹೇಯತ್ವಾದನಿರ್ದೇಶಃ ಪ್ರಾಪ್ತಃ|| ೨೨೮||

Adhikarana svabhAvavisheSho viruddhakAryakAraNodAharaNam (229) · Śloka 229

ಛರ್ದಿಘ್ನೀ ಮಕ್ಷಿಕಾವಿಟ್ ಚ ಮಕ್ಷಿಕೈವ ತು ವಾಮಯೇತ್||೨೨೯||

ಛರ್ದಿಕಾರಾಣಾನ್ಮಕ್ಷಿಕಾತೋಽಪಿ ಜಾತಾ ವಿಟ್ ಛರ್ದಿಘ್ನೀತಿ ಸ್ವಭಾವಃ|| ೨೨೯||

Adhikarana samprAptivisheShodAharaNam (230) · Śloka 230

ಕಫೇ ಲಙ್ಘನಸಾಧ್ಯೇಽಪಿ ಕರ್ತರಿ ಜ್ವರಗುಲ್ಮಯೋಃ| ತುಲ್ಯೇಽಪಿ ದೇಶಕಾಲಾದೌ ಲಙ್ಘನಂ ನ ಸಮಂ ಮತಮ್||೨೩೦||

ಯದ್ಯಪಿ ಸರ್ವಃ ಕಫೋ ಲಙ್ಘನಸಾಧ್ಯಸ್ತತ್ರಾಪಿ ಜ್ವರಕಾರಣೇ ಕಫೇ ಗುಲ್ಮಕಾರಣೇ ಚ ಲಙ್ಘನಂ ಪಥ್ಯತ್ವೇನ ನ ಸದೃಶಂ, ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿವಿಶೇಷಾತ್| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಯಥೈವ ದೇಶಕಾಲಾದಿಸಮ್ಪದಾ ಕಫಜ್ವರ ಉತ್ಪನ್ನಃ, ತಥೈವೋತ್ಪನ್ನೇ ಕಫಗುಲ್ಮೇ ಪಥ್ಯತ್ವೇನ ಲಙ್ಘನಂ ನ ಸದೃಶಮ್| ಜ್ವರೇ ತ್ವಧಿಕಂ ಪಥ್ಯಮಿತಿ| ಶೀಘ್ರಂ ವ್ಯಾಧ್ಯುಪಶಮಾತ್| ಅಥವಾ ಯದೇಕತ್ರ ಲಙ್ಘನಂ ತದನ್ಯತ್ರೇತ್ಯಸಮಂ ಸರ್ವೇಣ ಪ್ರಕಾರೇಣಾಮತ್ವೇನ ಪಕ್ವತ್ವೇನ ಚ ದೀಪನಸಙ್ಗ್ರಹಣತ್ವಾತ್|| ೨೩೦||

Adhikarana rogasvabhAvavisheShodAharaNam (231) · Śloka 231

ಸರ್ವಥಾ ದೋಷಜಿತ್ತಕ್ರಂ ಗ್ರಹಣ್ಯಾಂ ದೋಷಕೃದ್ ವ್ರಣೇ| ಸಂಸ್ಕಾರಸ್ವಭಾವವಿಶೇಷೋದಾಹರಣಮ್ ಪೀನಸಶ್ವಾಸಕಾಸಾದೌ ಸಿದ್ಧಮೇವ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ||೨೩೧||

ಗ್ರಹಣ್ಯಾಂ ದೋಷತ್ರಯನಾಶನಂ ತಕ್ರಂ ವ್ರಣೇ ತು ಪೂಯಹೇತುತ್ವಾದ್ದೋಷತ್ರಯಕರಮಿತಿ ರೋಗಸ್ವಭಾವಃ| ಪೀನಸಾದೌ ಸಿದ್ಧಮೇವ ತಕ್ರಂ ಶಸ್ಯತೇ ನಾಸಿದ್ಧಮಿತಿ ಸಂಸ್ಕಾರಸ್ವಭಾವಃ|| ೨೩೧||

Adhikarana mAtrAdiprakaraNopasaMhAraH (7) · Śloka 7

ಇತ್ಯೇತೇಽನ್ಯೇ ಚ ಬಹವಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ದುರ್ಲಭಹೇತುಕಾಃ| ಧರ್ಮಾ ವಿಚಿತ್ರಾ ಭಾವೇಷು ಕಿಞ್ಚಿತ್ತೇಷಾಂ ನಿದರ್ಶಿತಮ್| ದಿಶಾಽನಯಾ ಶೇಷಮಪಿ ಸ್ವಯಮೂಹ್ಯೇತ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್| ನ ಶಾಸ್ತ್ರಮಾತ್ರಶರಣೋ ನ ಚಾನಾಲೋಚಿತಾಗಮಃ||೨೩೨|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಙ್ಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಅನ್ನಸ್ವರೂಪವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೭||

ಇತ್ಯೇತೇ ಭಾವೇಷು ವಸ್ತುಷು ಧರ್ಮಾ ವಿಚಿತ್ರಾ ವಿಲಕ್ಷಣಾ ದೃಷ್ಟಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ದುರ್ಲಕ್ಷ್ಯಾಃ| ದುರ್ಲಭೋ ಹೇತುರ್ಯೇಷಾಂ ತೇ ದುರ್ಲಭಹೇತುಕಾಃ| ಅನ್ಯೇ ಚ ವಿಸ್ತರಭಯಾನ್ನೋಕ್ತಾಃ| ದೃಷ್ಟಾಚ್ಚ ಸ್ತೋಕಮಾತ್ರಮತ್ರ ನಿದರ್ಶಿತಮ್| ಅನಯಾ ಚ ದಿಶಾ ಅಶೇಷಂ ಸರ್ವಮಪಿ ವಸ್ತುಜಾತಂ ನಾನಾವಿಶೇಷೈರ್ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಾವಬೋಧೇನ ಚ ಸ್ಪಷ್ಟಬುದ್ಧಿಃ ಸ್ವಯಮೂಹೇತ| ಕಿಮ್ಭೂತಃ? ನ ಶಾಸ್ತ್ರಮಾತ್ರಶರಣಃ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಕ್ಯಪಠಿತಮಾತ್ರವಸ್ತುಶರಣೋ ನ ಭವೇತ್, ನ ಚಾನಾಲೋಚಿತಾಗಮೋ ಭವೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತೇನ ಚ ಶಾಸ್ತ್ರೇಣ ತತ್ಪೃಷ್ಠಭಾವಿನಾ ಚ ಸಾಧುಗುರೂಪದೇಶೇನ ಸರ್ವಂ ವಸ್ತುಜಾತಂ ಸ್ವರೂಪೇಣಾನ್ಯವಿಶೇಷೇಣ ಚ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸ್ವಯಮೂಹೇತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಾತ್ರಾದಿಕಪ್ರಕರಣಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್|| ೨೩೨|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಙ್ಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಸಪ್ತಮೋಧ್ಯಾಯಃ ||೭||