Adhikarana athAtaH bastividhirnAmAShTAviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ ബസ്തിവിധിം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो बस्तिविधिं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
വമനേ കഫനാശായോപദിഷ്ടേ പിത്തനാശായ വിരേചനേ ച വാതനാശായ ബസ്തേഃ പ്രസങ്ഗാത്തത്പരിജ്ഞാനാര്ഥമധ്യായ ആരഭ്യതേ-അഥാऽത ഇത്യാദി|| ൧||
Adhikarana basteH prAdhAnyambastisaMj~jAyA anvarthattva~jca (2) · Śloka 2
ബസ്തിരനിലപ്രധാനേശു പ്രയുജ്യതേ| ബസ്തിനാ ദീയതേ ബസ്തിം വാ പൂര്വമന്വേത്യതോ ബസ്തിഃ| സ ച സര്വോപക്രമാണാം പ്രധാനതമഃ ശീഘ്രം ബൃംഹണാദികാരിത്വാദ്വികൃതാനിലോച്ഛേദിത്വാച്ച||൨||
बस्तिरनिलप्रधानेशु प्रयुज्यते| बस्तिना दीयते बस्तिं वा पूर्वमन्वेत्यतो बस्तिः| स च सर्वोपक्रमाणां प्रधानतमः शीग़्रं बृंहणादिकारित्वाद्विकृतानिलोच्छेदित्वाच्च||२||
🔊 Audio coming soon
തത്രാനിലപ്രധാനേഷു ദോഷേഷു ബസ്തിഃ പ്രയുജ്യതേ ഇതി| തത്ര ബസ്തി സംജ്ഞായാ അന്വര്ഥതോച്യതേ| ബസ്തിനാ അജാദിമൂത്രാധാരേണ യതോ ദീയതേऽതോ ബസ്തിഃ| അഥവാ യതോ ദത്തം സത് പൂര്വമാദൌ ബസ്തിമനുഗച്ഛത്യതോ ബസ്തിരിതി| സ ച ബസ്തിഃ സര്വേഷാം വമനാദീനാമുപക്രമാണാം മധ്യേ പ്രധാനഃ| കുത ഇത്യാഹ-ശീഘ്രേത്യാദി| ശീഘ്രമനായാസേന വക്ഷ്യമാണ ബൃംഹണാദിഗുണകാരിത്വാദ്വികൃതാനിലോച്ഛേദിത്വാച്ച|| ൨||
Adhikarana vAtasya prAdhAnyam (3) · Śloka 3
അനിലോ ഹി ദോഷാണാം നേതാ| സര്വശരീരചേഷ്ടൈകകാരണമ്| പഞ്ചാത്മതയാ അങ്ഗപ്രത്യങ്ഗവ്യാപീ| വിധാതാ വിവിധബാഹ്യാ- ധ്യാത്മികഭാവാനാം സര്ഗസ്ഥിതിപ്രലയാനാം ഹേതുഃ മാര്ഗത്രയ- ജാനാമപി രോഗാണാമിതി||൩||
अनिलो हि दोषाणां नेता| सर्वशरीरचेष्टैककारणम्| पञ्चात्मतया अङ्गप्रत्यङ्गव्यापी| विधाता विविधबाह्या- ध्यात्मिकभावानां सर्गस्थितिप्रलयानां हेतुः मार्गत्रय- जानामपि रोगाणामिति||३||
🔊 Audio coming soon
യതഃ സോऽനിലോ ദോഷവ്യാപാരകഃ| ഏതദേവാഹ-അനിലേത്യാദി| അങ്ഗാനി ശിരഃപ്രഭൃതീനി| പ്രത്യങ്ഗാനി നേത്രകര്ണാങ്ഗുല്യാദീനി| വിവിധാനാം ബാഹ്യാനാം തരുപ്രഭൃതീനാമാധ്യാത്മികാനാഞ്ച ദേഹസ്ഥാനാം ഭാവാനാം യേ സര്ഗസ്ഥിതിപ്രലയാസ്തേഷാം വിധാതാ| സര്ഗ ഉത്പത്തിഃ| സ്ഥിതിഃ സ്ഥാനമ്| പ്രലയോ വിനാശഃ| അന്തര്മാര്ഗജാനാം മധ്യമമാര്ഗജാനാഞ്ച ഹേതുഃ|| ൩||
Adhikarana basterviShayaH guNAshca (4) · Śloka 4
സുഖത്വാദേവ ച ബസ്തിര്ബാലവൃദ്ധകൃശസ്ഥൂലക്ഷീണധാത്വി- ന്ദ്രിയേഷു ച സ്ത്രീഷു ചാനിലോപസര്ഗാപ്രജാസു കൃച്ഛ്രപ്രജാസു ചോപ- ദിശ്യതേ| തഥാഗ്നിബലവര്ണമേദധാസ്വരായുഃ സുഖപ്രദോ വയഃ- സ്ഥാപനഃ പങ്ഗൂരുസ്തമ്ഭമഗ്നസങ്കുചിതാനിലാധ്മാനശൂലാരോ ചകോദാവര്തപരികര്തികാദിഷു ഹിത ഇതി||൪||
सुख़त्वादेव च बस्तिर्बालवृद्धकृशस्थूलक्षीणधात्वि- न्द्रियेषु च स्त्रीषु चानिलोपसर्गाप्रजासु कृच्छ्रप्रजासु चोप- दिश्यते| तथाग्निबलवर्णमेदधास्वरायुः सुख़प्रदो वयः- स्थापनः पङ्गूरुस्तम्भमग्नसङ्कुचितानिलाध्मानशूलारो चकोदावर्तपरिकर्तिकादिषु हित इति||४||
🔊 Audio coming soon
അയം ബസ്തിഃ സുഖസേവ്യത്വാദേവ ബാലാദിഷു വാതോപസൃഷ്ടദേഹത്വാച്ചാപ്രജാസു സ്ത്രീഷു ചോപദിശ്യതേ| തഥാऽഗ്ന്യാദിപ്രദഃ| വയസോ യൌവനസ്യ സ്ഥാപനഃ പങ്ഗ്വാദിഷു ഹിതഃ പഥ്യശ്ച|| ൪||
Adhikarana basterAsthApanAdiBedena traividhyamAsthA- panasya trayodashavidhatva~jca (5) · Śloka 5
സ തു ബസ്തിസ്ത്രിവിധഃ| ആസ്ഥാപനമനുവാസനമുത്തരബസ്തിശ്ച| തത്രാസ്ഥാപനം ദോഷദൂഷ്യാദ്യനുസാരേണ നാനാദ്രവ്യസംയോഗാദിനി- ര്വൃത്തമ്| തസ്യ ഭേദാഃ ഉത്ക്ലേശനം സംശോധനം സംശമനം ലേഖനം ബൃംഹണം വാജീകരണം പിച്ഛാബസ്തിര്മാധുതൈലികമിത്യാദയഃ| മാധുതൈലികസ്യ പര്യായാ യാപനോ യുക്തരഥോ ദോഷഹരഃ സ്നിഗ്ധബ- സ്തിരിതി| തേഷാം നാമഭിരേവ സ്വരൂപമാഖ്യാതമ്||൫||
स तु बस्तिस्त्रिविधः| आस्थापनमनुवासनमुत्तरबस्तिश्च| तत्रास्थापनं दोषदूष्याद्यनुसारेण नानाद्रव्यसंयोगादिनि- र्वृत्तम्| तस्य भेदाः उत्क्लेशनं संशोधनं संशमनं लेख़नं बृंहणं वाजीकरणं पिच्छाबस्तिर्माधुतैलिकमित्यादयः| माधुतैलिकस्य पर्याया यापनो युक्तरथो दोषहरः स्निग्धब- स्तिरिति| तेषां नामभिरेव स्वरूपमाख़्यातम्||५||
🔊 Audio coming soon
സ ച ബസ്തിസ്ത്രിപ്രകാര ആസ്ഥാപനാദിഭേദേന| തത്രേത്യാദിനാऽऽസ്ഥാപനലക്ഷണമുച്യതേ| തസ്യൈവോല്ക്ലേശനാദയോ ഭേദാഃ| തേഷാമുത്ക്ലേശനാദീനാം നാമഭിരേവ സ്വരൂപം വ്യാഖ്യാതമ്| തത്ര യോ ബസ്തിഃ സംയോഗാദിവശാദ്ദോഷമുത്ക്ലേശയതി സ ഉത്ക്ലേശകഃ| യസ്തു ശമയതി സ ശമനഃ| യഃ ശ്ലേഷ്മമേദഃപ്രഭൃതീന് വിലഖതി സ ലേഖനഃ| യഃ ശോധയതി ദോഷാന് സ ശോധനഃ| പിച്ഛാസ്വരൂപത്വാത് പിച്ഛാബസ്തിഃ മധുതൈലപ്രാധാന്യാന്മാധുതൈലികഃ| ഏവം മാധുതൈലികപര്യായാണാമര്ഥോऽപ്യൂഹ്യഃ| തേന തേഷാമിത്യാദി വ്യാഖ്യാതമ്|| ൫||
Adhikarana AsthApananirUhashabdayoH nirvacanam (6) · Śloka 6
തദ്വയഃ സ്ഥാപനാദ്ദോഷസ്ഥാപനാദ്വാऽऽസ്ഥാപനമിത്യുച്യതേ ശരീ- രാരോഹണാദ്ദോഷനിര്ഹരണാദചിന്ത്യപ്രഭാവതയാ യസ്മിന്നൂഹാസ- മ്ഭവാന്നിരുഹ ഇതി||൬||
तद्वयः स्थापनाद्दोषस्थापनाद्वाऽऽस्थापनमित्युच्यते शरी- रारोहणाद्दोषनिर्हरणादचिन्त्यप्रभावतया यस्मिन्नूहास- म्भवान्निरुह इति||६||
🔊 Audio coming soon
തദ്വയ ഇത്യാദിനാ ആസ്ഥാപനസംജ്ഞായാ അന്വതര്ഥതാമാഹ- ശരീരേത്യാദിനാ നിരൂഹസംജ്ഞായാഃ| നിരൂഹാസ്ഥാപനൌ പര്യായൌ|| ൬||
Adhikarana anuvAsanasvarUpAdi (7) · Śloka 7
അനുവാസാനം യഥാര്ഹൌഷധസിദ്ധഃ സ്നേഹനാര്ഥഃ സ്നേഹഃ സ്നേഹവിധൌ സ ചതുര്ധാഭിഹിതഃ||൭||
अनुवासानं यथार्हौषधसिद्धः स्नेहनार्थः स्नेहः स्नेहविधौ स चतुर्धाभिहितः||७||
🔊 Audio coming soon
യസ്തു ബസ്തിഃ സ്നേഹനാര്ഥം യഥാദോഷം യഥാവ്യാധി ചൌഷധൈഃ സിദ്ധഃ സ്നേഹോ ദീയതേ തദനുവാസനമ്| സ ച സ്നേഹഃ സ്നേഹവിധൌ ഘൃതാദിഭേദേന ചതുര്ദ്ധാഭിഹിതഃ|| ൭||
Adhikarana anuvAsanaBedo mAtrAbastiH tasya mAtrAdi (8) · Śloka 8
തസ്യ ഭേദോ മാത്രാബസ്തിഃ| സ പേയസ്നേഹഹ്നസ്വമാത്രാതുല്യഃ| സേവ്യഃ സദാ ച മാധുതൈലികവത്| ബാലവൃദ്ധാധ്വഭാര- യാനവ്യായാമചിന്താസ്ത്രീനിത്യസ്ത്രീനൃപേശ്വരസുകുമാരദുര്ബലാനി- ലഭഗ്നാല്പാഗ്നിഭിര്നിഷ്പരിഹാരതയാ സുഖോ ബല്യോ വര്ണ്യഃ സൃഷ്ടമലോ ദോഷഘ്നശ്ച| തഥാപി തൌ നാജീര്ണേ യോജ്യൌ ന ച ദിവാസ്വപ്നഃ സേവ്യഃ||൮||
तस्य भेदो मात्राबस्तिः| स पेयस्नेहह्नस्वमात्रातुल्यः| सेव्यः सदा च माधुतैलिकवत्| बालवृद्धाध्वभार- यानव्यायामचिन्तास्त्रीनित्यस्त्रीनृपेश्वरसुकुमारदुर्बलानि- लभग्नाल्पाग्निभिर्निष्परिहारतया सुख़ो बल्यो वर्ण्यः सृष्टमलो दोषग़्नश्च| तथापि तौ नाजीर्णे योज्यौ न च दिवास्वप्नः सेव्यः||८||
🔊 Audio coming soon
തസ്യ ചാനുവാസനസ്യ ഭേദോ മാത്രാബസ്തിര്നാമ| ഏതച്ച സര്വം കല്പസ്ഥാനേ വക്ഷ്യതേ| സ ച മാത്രാബസ്തിഃ പേയസ്നേഹസ്യ ഹ്രസ്വയാ മാത്രയാ തുല്യഃ സേവ്യഃ| തേനൈതദുക്തം ഭവതി-ആതുരോ മുഖേനോപയുക്തം സ്നേഹം യത്പരിമാണം യാഭ്യാം യാമാഭ്യാം ജരയിതും ശക്നോതി തത്പരിമാണം തസ്യ മാത്രാബസ്തിര്ഭവതീതി| സ ച മാത്രാബസ്തിര്വക്ഷ്യമാണേന മാധുതൈലികവിധാനേന ബാലവൃദ്ധാദിഭിഃ സേവ്യോ നിഷ്പരിഹാരത്വാദേഹിതോഃ| ഏവങ്ഗുണയുക്തത്വേऽപി താവനുവാസനമാത്രാബസ്തീ അജീര്ണേ ന ച യോജ്യൌ| ന ച തയോരുപയുക്തയോര്ദിവാസ്വപ്നഃ സേവ്യഃ|| ൮||
Adhikarana anuvAsanirvacanam (9) · Śloka 9
യതശ്ച സോऽന്നമനുവസന്നപി ന ദുഷ്യത്യനുവാസരമപി വാ ദീയത ഇത്യനുവാസനമ്||൯||
यतश्च सोऽन्नमनुवसन्नपि न दुष्यत्यनुवासरमपि वा दीयत इत्यनुवासनम्||९||
🔊 Audio coming soon
യതശ്ചേത്യാദിനാനുവാസനാന്വര്ഥതാമാഹ|| ൯||
Adhikarana uttarabastisvarUpantatra matAntara~jca (10) · Śloka 10
ഉത്തരബസ്തിരപി സ്നേഹോऽനുവാസനവച്ഛോധനം നിരൂഹവദപി കേചിദാഹുഃ||൧൦||
उत्तरबस्तिरपि स्नेहोऽनुवासनवच्छोधनं निरूहवदपि केचिदाहुः||१०||
🔊 Audio coming soon
യസ്തു ബസ്തിര്മൂത്രമാര്ഗേണ ദീയതേ സ്നേഹഃ സ ഉത്തരബസ്തിഃ| തസ്യ വിധാനം വക്ഷ്യമാണാനുവാസനസദൃശമ്| അന്യേ ത്വാഹുഃ ശോധനം നിരൂഹസദൃശമിതി|| ൧൦||
Adhikarana uttarabasternirvacanam (11) · Śloka 11
സ നിരൂഹാദുത്തരമുത്തരേണ വാ മാര്ഗേണ ദീയത ഇത്യുത്തര- ബസ്തിഃ||൧൧||
स निरूहादुत्तरमुत्तरेण वा मार्गेण दीयत इत्युत्तर- बस्तिः||११||
🔊 Audio coming soon
സ നിരൂഹേത്യാദിനാന്വര്ഥകഥനമ്|| ൧൧||
Adhikarana AsthApyAH (12) · Śloka 12
തത്രാസ്ഥാപ്യാ ഗുല്മപ്ലീഹാനാഹശൂലശുദ്ധാതീസാരജീര്ണജ്വര- പ്രതിശ്യായാഢ്യരോഗഹൃദയകുക്ഷിപാര്ശ്വഗ്രഹപര്വാഭിതാപപാര്ശ്വയോ- നിശൂലാങ്ഗസുപ്തിശോഷകമ്പഗൌരവാതിലാഘവാന്ത്രകൂജനവാത- വര്ചോമൂത്രശുക്രസങ്ഗാശ്മരീശര്കരാവൃദ്ധിശുക്രാര്ത്തവസ്തന്യനാശ- രജഃ ക്ഷയോന്മാദദോഷകിര്മിണകോഷ്ഠവിഷമാഗ്നിസശബ്ദാ- ല്പാല്പോഗ്രഗന്ധോത്ഥാനാദയോ ദോഷഭേദീയോക്താശ്ച വാതവ്യാധയഃ| വിശേഷേണൈതേ ഹി പരം ബസ്തിനാശമുപയാന്തി മൂലച്ഛേദേന വൃക്ഷവത്||൧൨||
तत्रास्थाप्या गुल्मप्लीहानाहशूलशुद्धातीसारजीर्णज्वर- प्रतिश्यायाढ्यरोगहृदयकुक्षिपार्श्वग्रहपर्वाभितापपार्श्वयो- निशूलाङ्गसुप्तिशोषकम्पगौरवातिलाग़वान्त्रकूजनवात- वर्चोमूत्रशुक्रसङ्गाश्मरीशर्करावृद्धिशुक्रार्त्तवस्तन्यनाश- रजः क्षयोन्माददोषकिर्मिणकोष्ठविषमाग्निसशब्दा- ल्पाल्पोग्रगन्धोत्थानादयो दोषभेदीयोक्ताश्च वातव्याधयः| विशेषेणैते हि परं बस्तिनाशमुपयान्ति मूलच्छेदेन वृक्षवत्||१२||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ച ബസ്തിഭേദേഷു മധ്യേ ഗുല്മാദയോ വാതപ്രധാനാ ദോഷഭേദീയപഠിതാശ്ച വാതഹേതുകാ വ്യാധയ ആസ്ഥാപ്യാഃ| ഏതേഷ്വാസ്ഥാപനോ യോജ്യ ഇത്യര്ഥഃ| ഏതേ ഹ്യനേന വാതേ ഛിന്നേ നാശമുപയാന്തി| യഥാ മൂലേ ഛിന്നേ വൃക്ഷാഃ| ശുദ്ധശ്ചാസാവതിസാരസ്തഥോക്തഃ| ശുദ്ധശബ്ദേനാമരക്തയോഃ പ്രതിഷേധഃ| ഗ്രഹശബ്ദസ്യ ഹൃദയാദിഭിഃ സമ്ബന്ധഃ| ശൂലശബ്ദസ്യ പാര്ശ്വയോനിഭ്യാമ്| സങ്ഗശബ്ദസ്യ വാതാദിഭിഃ| നാശശബ്ദസ്യ ശുക്രാദിഭിഃ| രേതോദോഷാഃ കുണപാദയഃ| അല്പാല്പമുഗ്രഗന്ധം ച തദുത്ഥാനം ചേതി സമാസഃ|| ൧൨||
Adhikarana anAsthApyAstatra hetavashca (13) · Śloka 13
അനാസ്ഥാപ്യാസ്ത്വതിസ്നിഗ്ധോത്ക്ലിഷ്ടദോഷക്ഷതോരസ്കാതികൃശാ നിരന്നാഃ കൃതവമനവിരേചനനസ്യപ്രസക്തച്ഛര്ദിനിഷ്ഠീവികാ- കാസശ്വാസഹിക്കാര്ശോബദ്ധച്ഛിദ്രദകോദരാധ്മാനാലസകവി- ഷൂചികാമാതീസാരാരോചകാല്പാഗ്നിഗുദശോഫകുഷ്ഠമധുമേ- ഹാര്താഃ| ഗര്ഭിണീ ചാപ്രവൃത്താഷ്ടമമാസാ| തത്രാതിസ്നിഗ്ധോ- ത്ക്ലിഷ്ടദോഷയോര്ദോഷാനുത്ക്ലേശ്യോദരം മൂര്ച്ഛാം ശ്വയഥും വാ നിരൂഹോ ജനയേത്| ക്ഷതോരസ്കസ്യാതികൃശസ്യ ച ക്ഷോഭമാപന്നഃ ശരീര- മാശു പീഡയേത്| അനിരന്നസ്യ വക്ഷ്യതേ| കൃതവമനവിരേകയോസ്തു രിക്തം ദേഹം ക്ഷതം ക്ഷാര ഇവ ദഹേത്| സ്നേഹബസ്തിസ്തു സദ്യോऽ- ഗ്നിമവസാദ്യ ശ്ലേഷ്മാമയായ സ്യാത്| കൃതനസ്യസ്യാസ്യ- വിഭ്രംശം വിവൃതോര്ധ്വസ്രോതസ്തയാ കുര്യാത്| അനുവാസനം തു ദോഷോത്ക്ലേശമ്| പ്രസക്തച്ഛര്ദ്യാദീനാം വായുര്നിരൂഹമൂര്ധ്വം നയേത്| അനുവാസനഞ്ചാര്ശസസ്യാവൃതമാര്ഗത്വാദനാഗച്ഛന്ബസ്തിഃ പ്രാണാന് ഹിംസ്യാത്| സ്നേഹഃ പുനരര്ശാംസ്യഭിഷ്യന്ദ്യാധ്മാനായ സ്യാത്| ബദ്ധോദരാദ്യാധ്മാനാന്താനാം ഭൃശതരമാധ്മാനാന്മൃത്യുഃ| അലസ- കാര്താദീനാം ചാമദോഷാത്| അരോചകാര്താദീനാം യഥാസ്വമാമ- യവൃദ്ധിഃ| ഗര്ഭിണ്യാഃ പൂര്വോക്തോ ദോഷഃ||൧൩||
अनास्थाप्यास्त्वतिस्निग्धोत्क्लिष्टदोषक्षतोरस्कातिकृशा निरन्नाः कृतवमनविरेचननस्यप्रसक्तच्छर्दिनिष्ठीविका- कासश्वासहिक्कार्शोबद्धच्छिद्रदकोदराध्मानालसकवि- षूचिकामातीसारारोचकाल्पाग्निगुदशोफकुष्ठमधुमे- हार्ताः| गर्भिणी चाप्रवृत्ताष्टममासा| तत्रातिस्निग्धो- त्क्लिष्टदोषयोर्दोषानुत्क्लेश्योदरं मूर्च्छां श्वयथुं वा निरूहो जनयेत्| क्षतोरस्कस्यातिकृशस्य च क्षोभमापन्नः शरीर- माशु पीडयेत्| अनिरन्नस्य वक्ष्यते| कृतवमनविरेकयोस्तु रिक्तं देहं क्षतं क्षार इव दहेत्| स्नेहबस्तिस्तु सद्योऽ- ग्निमवसाद्य श्लेष्मामयाय स्यात्| कृतनस्यस्यास्य- विभ्रंशं विवृतोर्ध्वस्रोतस्तया कुर्यात्| अनुवासनं तु दोषोत्क्लेशम्| प्रसक्तच्छर्द्यादीनां वायुर्निरूहमूर्ध्वं नयेत्| अनुवासनञ्चार्शसस्यावृतमार्गत्वादनागच्छन्बस्तिः प्राणान् हिंस्यात्| स्नेहः पुनरर्शांस्यभिष्यन्द्याध्मानाय स्यात्| बद्धोदराद्याध्मानान्तानां भृशतरमाध्मानान्मृत्युः| अलस- कार्तादीनां चामदोषात्| अरोचकार्तादीनां यथास्वमाम- यवृद्धिः| गर्भिण्याः पूर्वोक्तो दोषः||१३||
🔊 Audio coming soon
അനാസ്ഥാപ്യാ ഇത്യാദി സുബോധമ്| അനിരന്നസ്യ യദാസ്ഥാപനേന ഭവതി തദസ്മിന്നേവാധ്യായേ നിരൂഹശ്ച സമീരശ്ചേത്യാദിനാ വക്ഷ്യതേ| കൃതവമനവിരേകയോസ്തദഹരേവ സ്നേഹബസ്തിരിത്യാദിനാ യ ഏവാനാസ്ഥാപ്യാസ്ത ഏവാനനുവാസ്യാ ഇതി വക്ഷ്യമാണത്വാത്| കൃതവമനവിരേകയോരനുവാസനേനാപി യദ്ഭവതി തത് ലാഘവികത്വാദിസ്മിന്നേവ പ്രസങ്ഗ ഉച്യതേ| കൃതനസ്യസ്യാസ്ഥാപനമാസ്യവിഭ്രംശം കുര്യാത്| ഊര്ധ്വസ്രോതസാം വിവൃതത്വാത്| തസ്യൈവാനുവാസനം ദോഷോത്ക്ലേശം കുര്യാത്| സ്നേഹോऽര്ശസാനാമനുവാസനമ്| ഗര്ഭിണ്യാ ആസ്ഥാപനേന പൂര്വോക്തോ വമനോക്തോ ദോഷ ആമഗര്ഭഭ്രംശാദിഃ സാ ചാപ്രവൃത്താഷ്ടമമാസാ യസ്യാ ന പ്രവൃത്തോऽഷ്ടമോ മാസഃ| പ്രവൃത്തേ ത്വഷ്ടമേ മാസി ബസ്തിര്വിഹിത ഏവ തസ്മാദേതേऽനാസ്ഥാപ്യാഃ|| ൧൩||
Adhikarana anuvAsyAH ananuvAsyAshca (14) · Śloka 14
യ ഏവാസ്ഥാപ്യാസ്ത ഏവാനുവാസ്യാഃ| രൂക്ഷാതിദീപ്താഗ്നയഃ കേവലാനിലാര്താശ്ച വിശേഷേണ| ഏതേ പരമനുവാസനേനാപ്യായ്യന്തേ മൂലസേകേന വൃക്ഷവത്| യ ഏവാനാസ്ഥാപ്യാസ്ത ഏവാനനുവാ- സ്യാഃ| തഥാ നിരന്നനവജ്വരപാണ്ഡുരോഗകാമലാപ്രമേഹപ്രതി- ശ്യായപ്ലീഹകഫോദരാഢ്യവാതവര്ചോഭേദാര്തപീതവിഷഗരപിത്ത- കഫാഭിഷ്യന്ദഗുരുകോഷ്ഠാതിസ്ഥൂലശ്ലീപദഗലഗണ്ഡാപചീ- ക്രിമിണകോഷ്ഠഃ| തത്രാതിസ്നിഗ്ധാദീനാം യഥാസ്വമുക്താഃ പൃഥ- ഗ്ദോഷാഃ||൧൪||
य एवास्थाप्यास्त एवानुवास्याः| रूक्षातिदीप्ताग्नयः केवलानिलार्ताश्च विशेषेण| एते परमनुवासनेनाप्याय्यन्ते मूलसेकेन वृक्षवत्| य एवानास्थाप्यास्त एवाननुवा- स्याः| तथा निरन्ननवज्वरपाण्डुरोगकामलाप्रमेहप्रति- श्यायप्लीहकफोदराढ्यवातवर्चोभेदार्तपीतविषगरपित्त- कफाभिष्यन्दगुरुकोष्ठातिस्थूलश्लीपदगलगण्डापची- क्रिमिणकोष्ठः| तत्रातिस्निग्धादीनां यथास्वमुक्ताः पृथ- ग्दोषाः||१४||
🔊 Audio coming soon
യ ഏവാസ്ഥാപ്യാ ഗുല്മാദയഃ ത ഏവാനുവാസ്യാ അപി| തഥാ നിരന്നാദയോ നാനുവാസ്യാഃ| നിരന്നപ്ലീഹാദീനാമാസ്ഥാപനവിധാനാദപവാദ വചനമനുവാസനേ| അതിസ്നിഗ്ധാദീനാം യഥാസ്വമിതി പ്രത്യേകം പൃഥഗസങ്കരേണാസ്ഥാപനപ്രതിഷേധപ്രസങ്ഗേऽസ്മിന്നധ്യായ ഏവോക്തഃ|| ൧൪||
Adhikarana aBuktavata eva nirUho deyaH, BojanaM kRutavata evAnuvAsanaM deyam (15) · Śloka 15
അപി ച - അഭുക്തേ രിക്തകോഷ്ഠസ്യ പ്രയുക്തമനുവാസനമ്| സരദൂരഗസൂക്ഷ്മത്വൈഃ ക്ഷിപ്രമൂര്ധ്വം പ്രപദ്യതേ| തേന വായോര്ജയോ ന സ്യാദ്വാതസ്ഥാനേ ഹ്യതിഷ്ഠതാ| കായാഗ്നേരാശു നാശശ്ച വിശേഷാദനിവര്തനാത്| സ്നേഹഃ സദ്യോശിതാഹാരരുദ്ധേ ത്വാമാശയേऽനിലമ്| പക്വസ്ഥം ഹന്തി പക്വസ്ഥശ്ച്യവതേ ചാന്നപാകതഃ| നിരൂഹശ്ച സമീരശ്ച തീക്ഷ്ണവേഗാവുഭാവപി| താവന്നമൂര്ച്ഛിതൌ തീക്ഷ്ണാവധോऽന്നേന സഹാഗതൌ| ഊര്ധ്വം വാ ശകൃതാ സാര്ദ്ധം സംസ്ഥിതൌ കോഷ്ഠ ഏവ വാ| സമലാഹാരവിഷ്ടബ്ധൌ ഹരേതാമാശു ജീവിതമ്| ഭുക്തവാനനുവാസ്യോऽസ്മാന്ന നിരൂഹ്യസ്തു ഭുക്തവാന്||൧൫||
अपि च - अभुक्ते रिक्तकोष्ठस्य प्रयुक्तमनुवासनम्| सरदूरगसूक्ष्मत्वैः क्षिप्रमूर्ध्वं प्रपद्यते| तेन वायोर्जयो न स्याद्वातस्थाने ह्यतिष्ठता| कायाग्नेराशु नाशश्च विशेषादनिवर्तनात्| स्नेहः सद्योशिताहाररुद्धे त्वामाशयेऽनिलम्| पक्वस्थं हन्ति पक्वस्थश्च्यवते चान्नपाकतः| निरूहश्च समीरश्च तीक्ष्णवेगावुभावपि| तावन्नमूर्च्छितौ तीक्ष्णावधोऽन्नेन सहागतौ| ऊर्ध्वं वा शकृता सार्द्धं संस्थितौ कोष्ठ एव वा| समलाहारविष्टब्धौ हरेतामाशु जीवितम्| भुक्तवाननुवास्योऽस्मान्न निरूह्यस्तु भुक्तवान्||१५||
🔊 Audio coming soon
അപി ചേതി സമുച്ചയേ| ഭുക്തവാനസ്മാത് കാരണാദനുവാസ്യഃ| കുത ഇത്യാഹ-അഭുക്ത ഇത്യാദി| അഭുക്തേ നിരന്നേ രിക്തകോഷ്ഠസ്യ സതഃ പുരുഷസ്യാനുവാസനം പ്രയുക്തം സരത്വാത് ദൂരഗത്വാത് സൂക്ഷ്മസ്രോതഃ പ്രവേശിത്വാച്ച ശീഘ്രമേവോര്ധ്വം പൂര്വകായം പ്രപദ്യതേ| തതഃ കിമിത്യാഹ-തേനേത്യാദി| തേനാനുവാസനേനോര്ധ്വം പ്രവൃത്തേന വാതധാഗ്നിപക്വാശയേ അതിഷ്ഠതാ വായോര്ജയോ ന സ്യാത്| സ്നേഹസ്യ ചാനിവര്തനാദപതനാദ്വിശേഷേണാഗ്നിനാശഃ സ്യാത്| യദാ തു ഭുക്തം തദനുവാസനം ദേയമേവ| യതഃ സദ്യോശിതേനാഹാരേണാമാശയേ രുദ്ധേ പക്വാശയസ്ഥോऽനുവാസനസ്നേഹഃ പക്വാശയസ്ഥമേവാനിലം ഹന്തി| അന്നപാകതശ്ച പക്വാശയസ്ഥ ഏവ ച്യവതേ| സ്നേഹഃ പതത്യതോऽഗ്നിനാശം ന കരോതീതി ഭാവഃ| അസ്മാദന്നം ഭുക്തവാനനുവാസ്യ ഇതി സമ്ബന്ധഃ| നിരൂഹ്യഃ പുനരഭുക്തവാനേവാന്നമ്| യതോ ഭുക്തേ നിരൂഹോ ജീവിതം ഹന്തി| കഥമിത്യാഹ-നിരൂഹശ്ചേത്യാദി| നിരൂഹസ്താവത്തീക്ഷ്ണവേഗഃ സമീരോ വായുരപി തീക്ഷ്ണ ഏവ| താവുഭൌ നിരൂഹസമിരൌ തീക്ഷ്ണവേഗത്വാദന്നേന സഹാധോ ഗുദേനാഗതൌ ശകൃതാ പുരീഷേണ വാ സാര്ധമൂര്ധ്വം മുഖേന വാഗതൌ സമലേന സപുരീഷേണ വാ ആഹാരേണ വിഷ്ടബ്ധൌ കോഷ്ഠ ഏവ സ്ഥിതൌ| സര്വഥാ സാന്നേ കോഷ്ഠേ നിരൂഹസമീരാവാശു ജീവിതം ഹരേതാമ്| അതോऽസ്മാന്നനിരൂഹ്യസ്ത്വന്നം ഭുക്തവാനിതി സമ്ബന്ധഃ|| ൧൫||
Adhikarana pANDurogArtAdInAmanuvAsane doShaH (16) · Śloka 16
പാണ്ഡുരോഗാര്താദീനാം ദോഷാനുത്ക്ലേശ്യ സ്നേഹബസ്തിരുദരം ജനയേത്| പ്രതിശ്യായാദിമതാം ഭൂയ ഏവ ദോഷം വര്ധയേത്||൧൬||
पाण्डुरोगार्तादीनां दोषानुत्क्लेश्य स्नेहबस्तिरुदरं जनयेत्| प्रतिश्यायादिमतां भूय एव दोषं वर्धयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
ഇത്യനാസ്ഥാപ്യാനാമനുവാസനേന ദോഷാനുക്ത്വാ പൂര്വോക്താനാമനനുവാസ്യാനാം പാണ്ഡുരോഗാര്താദീനാമിത്യാദിനാ ദോഷാന് കഥയതി| ഏകേനാദിശബ്ദേന പ്രമേഹാന്താനാം ഗ്രഹണമ്| അന്യേന ക്രിമിണകോഷ്ഠാന്താനാമ്||൧൬||
Adhikarana bastenetravidhAnam (17) · Śloka 17
തയോസ്തു നേത്രം സുവര്ണാദിധാതുമണിശങ്ഖശൃങ്ഗദന്താസ്ഥിവേണുന- ലഖദിരകദരതിനിശതിന്ദുകാദിദാരുസാരമയമൃജ്വകര്കശം ഗോപുച്ഛാകൃതിഗുലികാമുഖമൂനവര്ഷവാര്ഷികസപ്തദ്വാദശ- ഷോഡശവര്ഷാണാം വിംശതിപ്രഭൃതിഷു ച ക്രമാത് പഞ്ചഷട്സപ്താ- ഷ്ടനവദ്വാദശാങ്ഗുലപ്രമാണമ്| മൂലേऽഗ്രേ ചാതുരാങ്ഗുഷ്ഠകനിഷ്ഠി- കാപരിണാഹമര്ധാങ്ഗുലാത് പ്രഭൃത്യര്ധാങ്ഗുലപ്രവൃദ്ധത്ര്യങ്ഗുലപര്യ- ന്തപ്രവേശമൂലച്ഛിദ്രം വനമുദ്ഗമുദ്ഗമാഷകലായക്ലിന്നകലാ- യകര്കന്ധുവാഹ്യഗ്രച്ഛിദ്രം മൂലഛിദ്രപ്രമാണാങ്ഗുലൈരഗ്രേ യഥാ- സ്വം സന്നിവിഷ്ടകര്ണികം കര്ണികാന്തഃ പ്രതിബദ്ധസൂത്രാന്തര്ഗൃഹീ- താഗ്രപിധാനഘനചൈലവര്തി| മൂലേ ദ്വ്യങുലാന്തരാലേ കര്ണികാദ്വയം കാരയേത്| വര്ഷാന്തരേഷു ച വയോബലശരീരാണ്യവേക്ഷ്യ നേത്ര- പ്രമാണമുത്കര്ഷയേത്||൧൭||
तयोस्तु नेत्रं सुवर्णादिधातुमणिशङ्ख़शृङ्गदन्तास्थिवेणुन- लख़दिरकदरतिनिशतिन्दुकादिदारुसारमयमृज्वकर्कशं गोपुच्छाकृतिगुलिकामुख़मूनवर्षवार्षिकसप्तद्वादश- षोडशवर्षाणां विंशतिप्रभृतिषु च क्रमात् पञ्चषट्सप्ता- ष्टनवद्वादशाङ्गुलप्रमाणम्| मूलेऽग्रे चातुराङ्गुष्ठकनिष्ठि- कापरिणाहमर्धाङ्गुलात् प्रभृत्यर्धाङ्गुलप्रवृद्धत्र्यङ्गुलपर्य- न्तप्रवेशमूलच्छिद्रं वनमुद्गमुद्गमाषकलायक्लिन्नकला- यकर्कन्धुवाह्यग्रच्छिद्रं मूलछिद्रप्रमाणाङ्गुलैरग्रे यथा- स्वं सन्निविष्टकर्णिकं कर्णिकान्तः प्रतिबद्धसूत्रान्तर्गृही- ताग्रपिधानग़नचैलवर्ति| मूले द्व्यङुलान्तराले कर्णिकाद्वयं कारयेत्| वर्षान्तरेषु च वयोबलशरीराण्यवेक्ष्य नेत्र- प्रमाणमुत्कर्षयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
തയോസ്ത്വാസ്ഥാപനാനുവാസനയോഃ സുവര്ണാദിമയമൃജ്വാദിയുക്തം നേത്രം വൈദ്യഃ കാരയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| അകര്കശം ശ്ലക്ഷ്ണം ഗുലികാമുഖമതീക്ഷ്ണാഗ്രത്വാദ് ഗുദം ന ക്ഷിണോതി| അസ്യ ച നേത്രസ്യ യത് ഗുദേ പ്രവിശതി തദഗ്രം യത്ര ബസ്തിര്ബധ്യതേ തന്മൂലമിതി ക്രമാദ്യഥാസങ്ഖ്യേനേത്യര്ഥഃ| തത്രോനവര്ഷസ്യ പഞ്ചാങ്ഗുലപ്രമാണം നേത്രം കാരയേത്| ആതുരാങ്ഗുലപ്രമാണേന പൂര്ണവര്ഷസ്യ ഷഡങ്ഗുലമ്| സപ്തവര്ഷസ്യ സപ്താങ്ഗുലമ്| ദ്വാദശവര്ഷസ്യാഷ്ടാങ്ഗുലമ്| ഷോഡശവര്ഷസ്യ നവാങ്ഗുലമ്| വിംശതിപ്രഭൃതി ച യാവജ്ജീവം ദ്വാദശാങ്ഗുലമിതി നേത്രസ്യായാമപ്രമാണമ്| മൂലപ്രമാണം തു ആതുരാങ്ഗുഷ്സ്ഠസമപരിണാഹം സര്വം നേത്രം കാരയേത്| അഗ്രേ ചാതുരകനിഷ്ഠികാപരിണാഹം പരിണാഹസ്ഥൌല്യേ പര്യായവത്തുല്യേ ഉച്യേതേ| അര്ധാങ്ഗുലാദാരഭ്യാര്ധാങ്ഗുലമര്ധാങ്ഗുലം വര്ധയന് യാവത് ത്ര്യങ്ഗുലപരിമണ്ഡലം വസ്തു യസ്യ മൂലച്ഛിദ്രേ പ്രവിശതി തത്തഥോക്തമ്| തേനോനവര്ഷാസ്യാര്ധാങ്ഗുലപരിമണ്ഡലപ്രവേശം മൂലച്ഛിദ്രം കാരയേത്| വാര്ഷികസ്യാങ്ഗുലമ്| സപ്തവര്ഷസ്യ സാര്ധാങ്ഗുലമ്| ദ്വാദശവര്ഷസ്യ ദ്വ്യങ്ഗുലമ്| ഷോഡശവര്ഷസ്യ സാര്ധദ്വ്യങ്ഗുലമ്| വിംശതിവര്ഷപ്രഭൃതി ത്ര്യങ്ഗുലമിതി| തസ്മാദ് ദ്വാദശാങ്ഗുലായാമേ നേത്രേ സ്ഥൌല്യേനാങ്ഗുഷ്ഠസമേ മൂലേ ദ്വ്യങ്ഗുലപര്യന്തം ത്ര്യങ്ഗുലപരിമണ്ഡലപ്രവേശാങ്ഗുലീയകാദിച്ഛിദ്രേണ സമീഭവതീതി| ഏതച്ച സര്വമാതുരാങ്ഗുലമാനേന യോജ്യമ്| തസ്യ ച നേത്രസ്യ ഗോപുച്ഛാകൃതിത്വാ ത്തദഗ്രം കനിഷ്ഠികാസ്ഥൌല്യമുക്തമ്| തദ്വനമുദ്ഗാദിപ്രവേശച്ഛിദ്രം കാരയേത്| മകുഷ്ഠവാച്യോ വനമുദ്ഗഃ| ക്ലിന്നഃ കലായഃ ഉച്ഛൂനോ ഭവതി| പഞ്ചാങ്ഗു-ലാദീനാം ഷണ്ണാം നേത്രാണാം വനമുദ്ഗാദയഃ ഷട് യോജനീയാഃ| തച്ച നേത്രമഗ്രേ സന്നിവിഷ്ടകര്ണികം കാരയേത്| കിമ്പ്രമാണേ അഗ്ര ഇത്യാഹ-മൂലച്ഛിദ്രപ്രമാണാങ്ഗുലേ| യഥാസ്വമിതി| തേനൈതദുക്തം ഭവതി| ത്ര്യങ്ഗുലപ്രവേശേ നേത്രേ ത്രീണ്യങ്ഗുലാനി വിമുച്യാഗ്രേ കര്ണികാം കാരയേദിതി| കര്ണികാകൃതിത്വാത് കര്ണികാമ്| അന്യേഷാം യഥാസ്വം ഭാഗൈഃ പ്രമാണാമൂഹ്യമ്| തത്കര്ണികാവസക്തസൂത്രാന്തഗൃഹീതാ അഗ്രപിധാനാര്ഥഘനചൈലസമ്ബന്ധിനീ വര്തിര്യസ്യ തത്തഥോക്തം കര്ണികായാ ഛിദ്രേ സൂത്രസ്യാലമ്ബനമ്| തസ്യ നേത്രസ്യ മൂലേ പരസ്പരം ദ്വ്യങ്ഗുലാന്തരാലം കര്ണികാദ്വയം കാരയേദിതി നേത്രസ്യായാമപരിണാഹച്ഛിദ്രൈഃ പ്രമാണമ്| വര്ഷാന്തരേഷൂക്തവര്ഷശേഷേഷു വിംശതേരധോ യാന്യുക്തനി വര്ഷാന്തരാണി താന്യവധീകൃത്യ| തദനുഗുണേ ചാങ്ഗലമാനേ അവധീകൃത്യ| തദന്തരാനുവര്തിനോ വര്ഷാന് അങ്ഗുലഭാഗാംശ്ചാകലയ്യ വയോബലശരീരാദ്യപേക്ഷയാ നേത്രപ്രമാണം വര്ധയേത്|| ൧൭||
Adhikarana bastiyantram (18) · Śloka 18
തതോऽജാവിവരാഹഹരിണഗോമഹിഷാന്യതമജം സ്നേഹമുദ്ഗവിമൃദിതം വിഗതച്ഛിദ്രസിരാഗ്രന്ഥിസ്കന്ധം നാതിവര്തുലം മൃദു ദൃഢം കഷായരക്തം സുഖസമ്സ്ഥാപ്യൌഷധപ്രമാണം ന്യുബ്ജം വിവൃതാ- നനം നിവേശ്യ ബസ്തിം കര്ണികയോര്ദൃഢേന സൂത്രേണ ഘനം സമം ച ബധ്വാ പരിവര്ത്ത്യ പുനശ്ചാന്യദ്ബസ്തിമുഖബന്ധനാര്ഥം സൂത്രമുപ ധായാനുഗുപ്തം നിധാപയേത്||൧൮||
ततोऽजाविवराहहरिणगोमहिषान्यतमजं स्नेहमुद्गविमृदितं विगतच्छिद्रसिराग्रन्थिस्कन्धं नातिवर्तुलं मृदु दृढं कषायरक्तं सुख़सम्स्थाप्यौषधप्रमाणं न्युब्जं विवृता- ननं निवेश्य बस्तिं कर्णिकयोर्दृढेन सूत्रेण ग़नं समं च बध्वा परिवर्त्त्य पुनश्चान्यद्बस्तिमुख़बन्धनार्थं सूत्रमुप धायानुगुप्तं निधापयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
തതസ്തസ്മിന് നേത്രേ അജാദ്യുദ്ഭവം ബസ്തിം യഥോക്തഗുണം കൃത്വാ ന്യുബ്ജമധോമുഖം പ്രവേശയേത്| തതഃ കര്ണികയോര്ബധ്വാ പുനഃ പരിവര്തയേത്| ബസ്തിര്യഥോര്ധ്വമുഖോ ഭവതി| സുബോധമന്യത്|| ൧൮||
Adhikarana bastyaBAve svIkAryamanyat (19) · Śloka 19
ബസ്ത്യഭാവേ പ്ലവനീ ഛാഗലാങ്കപാദമധൂച്ഛിഷ്ടോപദിഗ്ധ- ഘനസൂക്ഷ്മതാന്തവാന്യതമം നിവേശയേത്||൧൯||
बस्त्यभावे प्लवनी छागलाङ्कपादमधूच्छिष्टोपदिग्ध- ग़नसूक्ष्मतान्तवान्यतमं निवेशयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
ബസ്തേരഭാവേ പ്ലവനീച്ഛാഗലാദ്യന്യതമം നിവേശയേത്| പ്ലവനീ ജലചരോ വിഹങ്ഗവിശേഷഃ| അങ്കപാദോ വിപാടിതമേഷകൃത്തിപാദഃ|| ൧൯||
Adhikarana AsthApanamAtrA (20) · Śloka 20
ആസ്ഥാപനമാത്രാ തു പ്രഥമേ വര്ഷേ പ്രകുഞ്ചഃ| തതഃ പരം പ്രതിവര്ഷം പ്രകുഞ്ചമഭിവര്ധയേദാഷട്പ്രസൃതാത്| തതശ്ചോര്ധ്വം പ്രസൃതാഭി വൃദ്ധിഃ| പ്രാപ്താനതീതാഷ്ടാദശസപ്തതേസ്തു ദ്വാദശ പ്രസൃതാഃ| പരം ചാതോ ദശൈവ| അന്യേ പുനര്ദ്വാദശപ്രസൃതസ്യാപ്യഷ്ടാവിച്ഛന്തി||൨൦||
आस्थापनमात्रा तु प्रथमे वर्षे प्रकुञ्चः| ततः परं प्रतिवर्षं प्रकुञ्चमभिवर्धयेदाषट्प्रसृतात्| ततश्चोर्ध्वं प्रसृताभि वृद्धिः| प्राप्तानतीताष्टादशसप्ततेस्तु द्वादश प्रसृताः| परं चातो दशैव| अन्ये पुनर्द्वादशप्रसृतस्याप्यष्टाविच्छन्ति||२०||
🔊 Audio coming soon
ആസ്ഥാപനാമാത്രേത്യാദിനാ പ്രദേയൌഷധമാത്രോച്യതേ| പ്രഥമേ വര്ഷേ ആസ്ഥാപനസ്യ പ്രകുഞ്ചഃ പലം മാത്രാ| തതോ ദ്വിതീയാദിഷു വര്ഷേഷു പ്രകുഞ്ചം പ്രകുഞ്ചമഭിവര്ധയേത്| യാവദ് ദ്വാദശേ വര്ഷേ ഷട് പ്രസൃതാഃ ദ്വാദശ പലാനി ഭവന്തി| തതസ്ത്രയോദശാദിഷു വര്ഷേഷു പ്രസൃതം പ്രസൃതം വര്ധയേത്| യാവദഷ്ടാദശേ വര്ഷേ ദ്വാദശ പ്രസൃതാഃ| അഷ്ടാദശപ്രഭൃതിസപ്തതിര്യാവദിദമേവാസ്ഥാപനമാനമ്| യദ്വാ ദശ പ്രസൃതാഃ സപ്തേതേരുപരി യാവജ്ജീവം ദശൈവ പ്രസൃതാഃ| അന്യേ പുനരാചാര്യാ ദ്വാദശപ്രസൃതസ്ഥാനേऽഷ്ടൌ പ്രസൃതാനീച്ഛന്തി|| ൨൦||
Adhikarana mAdhutailikAnuvAsanayormAtrA (21) · Śloka 21
യഥാസ്വമാസ്ഥാപനമാത്രാ പാദഹീനാ മാധുതൈലികേ പ്രയോജ്യാ| അനുവാസനേ ത്വേവമേവാസ്ഥാപനസ്യ പാദ ഇതി||൨൧||
यथास्वमास्थापनमात्रा पादहीना माधुतैलिके प्रयोज्या| अनुवासने त्वेवमेवास्थापनस्य पाद इति||२१||
🔊 Audio coming soon
യഥാസ്വമിത്യാദിനാ മാധുതൈലികമാത്രോച്യതേ| യേഷു വര്ഷേഷു യാവത്യാസ്ഥാപനമാത്രാ വിഹിതാ തേഷു വര്ഷേഷു മാധുതൈലികസ്യ താവത്യേവ ചതുര്ഭാഗഹീനാ| സ ഏവ ചതുര്ഭാഗോऽനുവാസനസ്യ യോജ്യഃ| തേനാഷ്ടാദശപ്രഭൃതി സപ്തതിര്യാവത് മാധുതൈലികസ്യ നവ പ്രസൃതാ ദേയാഃ| അനുവാസനസ്യ ത്രയഃ പ്രസൃതാഃ| ഏവം സര്വത്രോഹ്യമ്|| ൨൧||
Adhikarana AsthApanIyasya pUrvamanuvAsanantasya kAlashca (22) · Śloka 22
അഥാസ്ഥാപനീയമാതുരം സ്നേഹസ്വേദോപപന്നം കൃതവമനവിരേക- മാസേവിതപേയാദിസംസര്ഗക്രമമുപജാതബലമനുവാസനാര്ഹം പൂര്വ- മേവാനുവാസയേത്| ശീതവസന്തയോര്ദിവാ അന്യഥാ രാത്രാവവേക്ഷ്യ വാ ദോഷാദീന്| അന്യഥാ ഹി സ്നേഹോക്താമയപ്രാദുര്ഭവഃ||൨൨||
अथास्थापनीयमातुरं स्नेहस्वेदोपपन्नं कृतवमनविरेक- मासेवितपेयादिसंसर्गक्रममुपजातबलमनुवासनार्हं पूर्व- मेवानुवासयेत्| शीतवसन्तयोर्दिवा अन्यथा रात्राववेक्ष्य वा दोषादीन्| अन्यथा हि स्नेहोक्तामयप्रादुर्भवः||२२||
🔊 Audio coming soon
അഥേതി മങ്ഗലേ| യ ആതുര ആസ്ഥാപനീയസ്തമാദാവനുവാസയേത്| കിമ്ഭൂതമിത്യാഹ-സ്നേഹേത്യാദി| അനുവാസനാര്ഹമിത്യനേനൈതദ് ദര്ശയതി| ദോഷവ്യാധ്യപേക്ഷയാ കദാചിദകൃതാനുവാസന ഏവാസ്ഥാപ്യ ഇതി| കസ്മിന് കാലേऽനുവാസയേദിതി ആഹ-ശീതേ വസന്തേ ച ദിവാനുവാസയേത്| അന്യത്ര ഗ്രീഷ്മാദിഷു രാത്രാവിതി| അഥവാ ദോഷദൂഷ്യാതുരാദീനവേക്ഷ്യ രാത്രൌ ദിവാ വാ| അന്യഥാ ശീതവസന്തയോഃ രാത്രാവനുവാസനേന ഗ്രീഷ്മശരദോശ്ച ദിവാനുവാസനേന| ഏഷു കാലേഷു സ്നേഹപാനേ സ്നേഹവിധൌ യ ആമയാ ഉക്താഃ തേഷാം പ്രാദുര്ഭാവഃ|| ൨൨||
Adhikarana anuvAsanabastidAnaviShaye dhAnvantarIyamataM Atyayike svamata~jca (23) · Śloka 23
ധന്വന്തരീയാഃ പുനരാഹുഃ- ന രാത്രൌ പ്രണയേദ്ബസ്തിം സ്നേഹോത്ക്ലേശോ ഹി രാത്രിജഃ| സ്നേഹവീര്യയുതഃ കുര്യാദാധ്മാനം ഗൌരവം ജ്വരമ്| അഹ്നി സ്ഥാനസ്ഥിതേ ദോഷേ വഹ്നൌ ചാന്നരസാന്വിതേ| സ്ഫുടസ്രോതോമുഖം ദേഹം സ്നേഹോ യത് പരിസര്പതി| അല്പപിത്തകഫം രൂക്ഷം ഭൃശം വാതരുജാര്ദിതമ്| ഭുക്തം ജീര്ണാശനം കാമം രാത്രാവപ്യനുവാസയേത്| കേവലാനിലനിപീഡിതം ത്വശുദ്ധമപ്യനിരൂപിതബലം ചാപ്യ- നുവാസയേദാത്യയികത്വാദ്വ്യാധേഃ||൨൩||
धन्वन्तरीयाः पुनराहुः- न रात्रौ प्रणयेद्बस्तिं स्नेहोत्क्लेशो हि रात्रिजः| स्नेहवीर्ययुतः कुर्यादाध्मानं गौरवं ज्वरम्| अह्नि स्थानस्थिते दोषे वह्नौ चान्नरसान्विते| स्फुटस्रोतोमुख़ं देहं स्नेहो यत् परिसर्पति| अल्पपित्तकफं रूक्षं भृशं वातरुजार्दितम्| भुक्तं जीर्णाशनं कामं रात्रावप्यनुवासयेत्| केवलानिलनिपीडितं त्वशुद्धमप्यनिरूपितबलं चाप्य- नुवासयेदात्ययिकत्वाद्व्याधेः||२३||
🔊 Audio coming soon
ധന്വന്തരീയാഃ പുനരാചാര്യാ ഏവമാഹുഃ| യഥാ സര്വോ ബസ്തീ രാത്രൌ ന ദേയഃ ദിവൈവ ദേയഃ| അഥവാ കദാചിദല്പപിത്താദീനാം രാത്രാവപിദേയഃ| ഏതദേവ മതം ന രാത്രാവിത്യാദി ശ്ലോകത്രയേണ പഠതി| കേവലാനിലേത്യാദിനാ സ്വമതമനുസരതി| അത്ര ഹ്യാത്യയികവ്യാധ്യപേക്ഷിതത്വാത് ബസ്തിവിധേഃ കാലനിയമോ നാശ്രയിതവ്യഃ|| ൨൩||
Adhikarana anuvAsyasya pUrvA~ggatvena ma~ggalAdi (24) · Śloka 24
തസ്യ വിധിര്വമനാദധികതരം കൃതമങ്ഗലമനുസുഖമഭ്യ- ക്തമുഷ്ണാമ്ബുസ്നാതം യുക്തസ്നേഹമുചിതാത് പാദഹീനം ദ്രവപൂര്വം ലഘൂഷ്ണം സാനുപാനമശനമശിതവന്തം കൃതചങ്ക്രമണമുത്സൃഷ്ട- വിണ്മൂത്രമശനാര്ദ്രഹസ്തമശങ്കനീയപരിചാരകം നിവാതേ വേശ്മനി പ്രതതശയനേ നാത്യുച്ഛ്രിതേ സ്വാസ്തൃതേ ഈഷദുന്നമിതപാദദേശേ വാമ- പാര്ശ്വേന പ്രാക്ശിരസം സംവേശയേത്||൨൪||
तस्य विधिर्वमनादधिकतरं कृतमङ्गलमनुसुख़मभ्य- क्तमुष्णाम्बुस्नातं युक्तस्नेहमुचितात् पादहीनं द्रवपूर्वं लग़ूष्णं सानुपानमशनमशितवन्तं कृतचङ्क्रमणमुत्सृष्ट- विण्मूत्रमशनार्द्रहस्तमशङ्कनीयपरिचारकं निवाते वेश्मनि प्रततशयने नात्युच्छ्रिते स्वास्तृते ईषदुन्नमितपाददेशे वाम- पार्श्वेन प्राक्शिरसं संवेशयेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമന്യത്| അശനാര്ദ്രഹസ്തത്വേന തത്കാലഭുക്തത്വം ലക്ഷയതി||൨൪||
Adhikarana anuvAsyasya snigdhAdyAhArasevane doShAH (25) · Śloka 25
അതിസ്നിഗ്ധാശിനോ ഹ്യുഭയമാര്ഗസംസര്ഗാത് സ്നേഹോ മദമൂര്ച്ഛാ- ഗ്നിസാദഹൃല്ലാസാന് ജനയതി| രൂക്ഷാശിനോ വിഷ്ടമ്ഭം ബലവര്ണഹാനിം വാ| അല്പമാത്രദ്രവാശിനോ വിസൃഷ്ടവിണ്മൂത്രസ്യ ചാനാവൃതേന തദാവൃതാദ് വ്യാപദമ്| ചിരമശിതവതോ വിദാ- ഹാഭിമുഖഭക്തസ്യ ജ്വരം കുര്യാത്||൨൫||
अतिस्निग्धाशिनो ह्युभयमार्गसंसर्गात् स्नेहो मदमूर्च्छा- ग्निसादहृल्लासान् जनयति| रूक्षाशिनो विष्टम्भं बलवर्णहानिं वा| अल्पमात्रद्रवाशिनो विसृष्टविण्मूत्रस्य चानावृतेन तदावृताद् व्यापदम्| चिरमशितवतो विदा- हाभिमुख़भक्तस्य ज्वरं कुर्यात्||२५||
🔊 Audio coming soon
ദ്രവാശിന ഉത്സൃഷ്ടവിണ്മൂത്രസ്യ ചാനാവരണാദ് വ്യാപദം ന കരോതി||൨൫||
Adhikarana anuvAsyasya vAmapArshvashAyane hetavaH (26) · Śloka 26
യതശ്ച വാമപാര്ശ്വാശ്രയാണി വഹ്നിഗ്രഹണീഗുദവലാമുഖാനി താനി തത്പാര്ശ്വശായിനോ നിമ്നാനി ഭവന്തി| അതസ്തദൌഷധമസ്ഖ- ലിതമാപ്നോതി പ്രവേശനിര്ഗമാവതി സംവിഷ്ടം ചൈനമൃജുസ്ഥിതദേഹം സ്വബാഹൂപധാനം പ്രസാരിതവാമസക്ഥിമാകുഞ്ചിതേതരം തസ്യൈവ ചോപരി പ്രസാരിതദക്ഷിണബാഹും കാരയേത്||൨൬||
यतश्च वामपार्श्वाश्रयाणि वह्निग्रहणीगुदवलामुख़ानि तानि तत्पार्श्वशायिनो निम्नानि भवन्ति| अतस्तदौषधमस्ख़- लितमाप्नोति प्रवेशनिर्गमावति संविष्टं चैनमृजुस्थितदेहं स्वबाहूपधानं प्रसारितवामसक्थिमाकुञ्चितेतरं तस्यैव चोपरि प्रसारितदक्षिणबाहुं कारयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
വാമപാര്ശ്വശായിനസ്തത്പാര്ശ്വാശ്രയാണി ഗ്രഹണ്യഗ്ന്യാദീനി നിമ്നാന്യവിരോധകാന്യൌഷധസ്യ ഭവന്തി| വഹ്നിനാ ഹ്യമുര്തേനാപ്യനിമ്നേനൌഷധസ്യ പ്രതിഘാതഃ ക്രിയത ഏവ| സ്വ ഏവ വാമോ ബാഹുര്ദ്വിഗുണീകൃത ഉപധാനം ശിരസ ഉപാശ്രയോ യസ്യ തം തഥോക്തമ്| ഇതരേതി ദക്ഷിണസ്യ സ്ക്ഥ്നഃ പരാമര്ശഃ|| ൨൬||
Adhikarana anuvAsanabastidAnavidhiH (27) · Śloka 27
പുര്വമേവ തു വൈദ്യോ വര്ത്ത്യാ സുപിഹിതാഗ്രച്ഛിദ്രം നേത്രം ഭാജന- സ്യോപരി കൃത്വാ ദക്ഷിണപാദാങ്ഗുഷ്ഠാങ്ഗുലീഭ്യാം കര്ണികായാ ഉപരിഷ്ടന്നിഷ്പീഡ്യാവിബന്ധായ ശതാഹ്വസൈന്ധവചൂര്ണാവചൂര്ണിതം പ്രാഗേവ നേത്രസ്പര്ശാത് പൂര്വവദഭിമന്ത്രിതം യഥാര്ഹം യഥാര്ഹൌഷധാ- വിപക്വം സുഖോഷ്ണം ബസ്തൌ സ്നേഹമാസിച്യാവലീകോച്ഛ്വാസം നിഃസാരിതവാതബുദ്ബുദമൌഷധാന്തേ സൂത്രേണ ദ്വിസ്ത്രിര്വാ ബസ്തിമുഖ- മാവേഷ്ട്യ ദക്ഷിണപാണൌ നേത്രമുപനിധായ തിഷ്ഠേത്| തതോ ഘൃതാ- ഭ്യക്തേ പാണൌ വാമഹസ്തപ്രദേശിന്യാഭ്യക്തപ്രവേശപ്രദേശമപ- നീതവര്ത്യുത്താനവാമഹസ്താങ്ഗുഷ്ഠോദരപിഹിതാഗ്രം മധ്യമാപ്രദേശി- ന്യുപഗൃഹീതകര്ണികമൃജ്വനുപൃഷ്ഠവംശമനുസുഖമേകമനാ ലാഘ- വേന നിഷ്കമ്പമദ്രുതമവിലമ്ബിതം നേത്രമാകര്ണികം പ്രവേശയേത്| ആതുരോऽപി തദനുലോമയന്നവലമ്ബേത| തതശ്ച വൈദ്യോ ബസ്തി- മുഖം ദക്ഷിണഹസ്താങ്ഗുഷ്ഠപ്രദേശിനീഭ്യാമമുഞ്ചന്നേത്രമചാലയന് ഹസ്തദ്വയേനോത്താനേനൈകഗ്രഹണേനൈവാനിലാധിഷ്ഠാനഭൂതം കിഞ്ചിദവ- ശേഷയന് ശനൈഃ ശനൈരവേഗമനുപീഡയേത്| അന്യഥാ ഹി വ്യാപദോ ഭവന്തി| താഃ സസാധനാഃ സിദ്ധിഷു വക്ഷ്യന്തേ||൨൭||
पुर्वमेव तु वैद्यो वर्त्त्या सुपिहिताग्रच्छिद्रं नेत्रं भाजन- स्योपरि कृत्वा दक्षिणपादाङ्गुष्ठाङ्गुलीभ्यां कर्णिकाया उपरिष्टन्निष्पीड्याविबन्धाय शताह्वसैन्धवचूर्णावचूर्णितं प्रागेव नेत्रस्पर्शात् पूर्ववदभिमन्त्रितं यथार्हं यथार्हौषधा- विपक्वं सुख़ोष्णं बस्तौ स्नेहमासिच्यावलीकोच्छ्वासं निःसारितवातबुद्बुदमौषधान्ते सूत्रेण द्विस्त्रिर्वा बस्तिमुख़- मावेष्ट्य दक्षिणपाणौ नेत्रमुपनिधाय तिष्ठेत्| ततो ग़ृता- भ्यक्ते पाणौ वामहस्तप्रदेशिन्याभ्यक्तप्रवेशप्रदेशमप- नीतवर्त्युत्तानवामहस्ताङ्गुष्ठोदरपिहिताग्रं मध्यमाप्रदेशि- न्युपगृहीतकर्णिकमृज्वनुपृष्ठवंशमनुसुख़मेकमना लाग़- वेन निष्कम्पमद्रुतमविलम्बितं नेत्रमाकर्णिकं प्रवेशयेत्| आतुरोऽपि तदनुलोमयन्नवलम्बेत| ततश्च वैद्यो बस्ति- मुख़ं दक्षिणहस्ताङ्गुष्ठप्रदेशिनीभ्याममुञ्चन्नेत्रमचालयन् हस्तद्वयेनोत्तानेनैकग्रहणेनैवानिलाधिष्ठानभूतं किञ्चिदव- शेषयन् शनैः शनैरवेगमनुपीडयेत्| अन्यथा हि व्यापदो भवन्ति| ताः ससाधनाः सिद्धिषु वक्ष्यन्ते||२७||
🔊 Audio coming soon
പൂര്വമേവേത്യാദി സുബോധമ്| പൃഷ്ഠവംശമനു പൃഷ്ഠവംശാനുപൂര്വ്യാ നേത്രം പ്രണയേത്| ആതുരോऽപി തന്നേത്രമനുലോമയന് തസ്യ പ്രവേശാനുകൂല്യം ഭജന്നവലമ്ബേത ആസീത്| ഏകഗ്രഹണേനൈകമേകവാരം ഗൃഹീതം യഥോക്തവിധി-വിപര്യയേണ യേ വ്യാധയോ ഭവന്തി തേ സിദ്ധിഷു വക്ഷ്യന്തേ|| ൨൭||
Adhikarana bastipIDanakAlaviShaye anyamatam (28) · Śloka 28
അന്യേ തു ത്രിംശന്മാത്രാഃ പീഡനകാലമാഹുഃ||൨൮||
अन्ये तु त्रिंशन्मात्राः पीडनकालमाहुः||२८||
🔊 Audio coming soon
അന്യേ പുനരാചാര്യാസ്ത്രിംശന്മാത്രാ ബസ്തേഃ പീഡനകാലമാഹുഃ| മാത്രാ ച യാവത് പചതീത്യാദിവക്ഷ്യമാണലക്ഷണാ|| ൨൮||
Adhikarana bastidAnasamaye AtureNa parihAryANi (29) · Śloka 29
ന ച ബസ്തൌ ദീയമാനേ ക്ഷവകാസഹാസജൃമ്ഭാസ്പന്ദനാന്യാ- ചരേത്||൨൯||
न च बस्तौ दीयमाने क्षवकासहासजृम्भास्पन्दनान्या- चरेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്|| ൨൯||
Adhikarana Aturasya viNmUtrAnilavege vidhAnam (30) · Śloka 1
വിണ്മൂത്രാനിലവേഗേ തു നേത്രമാകൃഷ്യ വേഗാന്തേ ശേഷം പ്രണയേത്||൧||
विण्मूत्रानिलवेगे तु नेत्रमाकृष्य वेगान्ते शेषं प्रणयेत्||१||
🔊 Audio coming soon
യദാ തു ബസ്തൌ ദീയമാനേ വിണംഉത്രാനിലാനാമാഗമോ മധ്യേ ഭവതി തദാ തമുത്സൃജ്യ തത്കാലം പുനഃ ശേഷം ദേയമ്|| ൩൦||
Adhikarana bastidAnAnantarIyo vidhiH (31) · Śloka 31
അന്തേ ചോത്താനസ്യ സ്ഫിജൌ പാണിതലേന ത്രിചതുരോ വാരാംസ്താ- ഡയേത്| തഥാ തത്പാര്ഷ്ണിഭ്യാമ്| പാദതശ്ച ശയ്യാം ത്രിരുത്ക്ഷിപേത്| സോപധാനസ്യ ച പ്രസാരിതസര്വാങ്ഗസ്യ പാര്ഷ്ണികേ മുഷ്ടിനാ ഹന്യാത്| തഥാ പാര്ഷ്ണ്യങ്ഗുലിപാദതലപിണ്ഡികാഃ| സരുജം ചാങ്ഗം സ്നേഹേന പ്രതിലോമം വാക്ശതമാത്രം ശനൈര്വിമൃദ്നീയാത്| ഏവമാശു സ്നേഹോ ന നിവര്തതേ| സമനുഗച്ഛതി ചാസമന്താ- ത്സിരാഃ| തതഃ പരം തു സ്നേഹോക്തമാചാരമനുവര്തതേ||൩൧||
अन्ते चोत्तानस्य स्फिजौ पाणितलेन त्रिचतुरो वारांस्ता- डयेत्| तथा तत्पार्ष्णिभ्याम्| पादतश्च शय्यां त्रिरुत्क्षिपेत्| सोपधानस्य च प्रसारितसर्वाङ्गस्य पार्ष्णिके मुष्टिना हन्यात्| तथा पार्ष्ण्यङ्गुलिपादतलपिण्डिकाः| सरुजं चाङ्गं स्नेहेन प्रतिलोमं वाक्शतमात्रं शनैर्विमृद्नीयात्| एवमाशु स्नेहो न निवर्तते| समनुगच्छति चासमन्ता- त्सिराः| ततः परं तु स्नेहोक्तमाचारमनुवर्तते||३१||
🔊 Audio coming soon
സരുജമങ്ഗം സ്നേഹേന വിമൃദ്നീയാദിതി സമ്ബന്ധഃ| ന നിവര്തേതേ ന പ്രത്യാഗച്ഛതി ഗുദമ്|| ൩൧||
Adhikarana anuvAsitasya BojananiyamAdi (32) · Śloka 32
ദീപ്താഗ്നിഞ്ച സായം ലഘ്വന്നം ഭോജയേത്| നൈവ ചാനാഗത- സ്നേഹമപി ദ്വിതീയേऽഹനി| ന ച തമനുവാസയേത്||൩൨||
दीप्ताग्निञ्च सायं लग़्वन्नं भोजयेत्| नैव चानागत- स्नेहमपि द्वितीयेऽहनि| न च तमनुवासयेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
ദീപ്താഗ്നിം സായം ഭോജയേത്| അദീപ്താഗ്നിം ദ്വിതീയേऽഹനി അനാഗതസ്നേഹമാസ്നേഹപരിണാമാന്ന ഭോജയേത്| തം ചാനാഗതസ്നേഹം ദ്വിതീയേऽഹനി നാനുവാസയേത്|| ൩൨||
Adhikarana anuvAsanauShadhapratyAgamanakAlAvidhiH anivRuttau pratIkArAdi (7) · Śloka 7
ആഗമനകാലസ്തു പരോ യാമത്രയമ്| തതഃ പരമനാഗച്ഛന്ത- മഹോരാത്രമുപേക്ഷേത| തദാപ്യനിവര്തമാനേ ഫലവര്തീഭിര്ലവണാ- രനാലപ്രായൈര്വാ തീക്ഷ്ണബസ്തിഭിഃ ശോധയേത്| സ്നേഹവ്യാപ- ത്സിദ്ധിം ചാവേക്ഷേത| അതിരൌക്ഷ്യാദനാഗച്ഛന്ന ചേജ്ജാഡ്യാ- ദ്യുപദ്രവായ സ്യാത്, തഥാപ്യുപേക്ഷ്യഃ| ശീഘ്രനിവൃത്തേ തു വിനാ മലേന കേവലേ സ്നേഹേ സ്നേഹമന്യംപുനര്യോജയേത്| ന ഹ്യസാവതിഷ്ഠന് കാര്യകരോ ഭവതി||൭||
आगमनकालस्तु परो यामत्रयम्| ततः परमनागच्छन्त- महोरात्रमुपेक्षेत| तदाप्यनिवर्तमाने फलवर्तीभिर्लवणा- रनालप्रायैर्वा तीक्ष्णबस्तिभिः शोधयेत्| स्नेहव्याप- त्सिद्धिं चावेक्षेत| अतिरौक्ष्यादनागच्छन्न चेज्जाड्या- द्युपद्रवाय स्यात्, तथाप्युपेक्ष्यः| शीग़्रनिवृत्ते तु विना मलेन केवले स्नेहे स्नेहमन्यंपुनर्योजयेत्| न ह्यसावतिष्ठन् कार्यकरो भवति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsitasya paradine kvAthauShadhAdi (33) · Śloka 33
സുഖോഷിതം ചൈനം തഥാകൃതവമനവിരേചനാസ്ഥാപനാന്യതമം പ്രാതഃ ശുണ്ഠീധാന്യക്വാഥമിതരച്ചോഷ്ണോദകം വാ സ്നേഹശേഷജരണായ വാതകഫോപശാന്തയേ ച പായയേത്||൩൩||
सुख़ोषितं चैनं तथाकृतवमनविरेचनास्थापनान्यतमं प्रातः शुण्ठीधान्यक्वाथमितरच्चोष्णोदकं वा स्नेहशेषजरणाय वातकफोपशान्तये च पाययेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
തദാപ്യനിവര്ത്തമാനം ഫലവര്ത്ത്യാദിഭിഃ ശോധയേത്|| ൩൩||
Adhikarana punaranuvAsanam (34) · Śloka 34
തതോऽന്നകാലേ യഥോക്തമന്നമശ്നീയാത്| ന ചാനുവാസിതം പേയാം പായയേത്| സാ ഹി സസ്നേഹകോഷ്ഠമഭിഷ്യന്ദയതി| പുനശ്ച തൃതീയേऽഹന്യനുവാസയേത് പഞ്ചമേ വാ| യഥാ വാ സ്നേഹപക്തിഃ സ്യാത്| അതശ്ച ദീപ്താഗ്നിരൂക്ഷവാതോബണവ്യായാമനിത്യാന് പ്രത്യഹമ്| ഏവമമുനാ ക്രമേണ ദോഷാദ്യനുസാരതിസ്ത്രിചതുരൈഃ സ്നേഹബസ്തിഭിരുപസ്നിഗ്ധം ശോധനേനാസ്ഥാപനേന സ്രോതോവിശു- ദ്ധ്യര്ഥമാസ്ഥാപയേത്| വാതാധിക്യാദസ്നിഗ്ധന്തു സ്നേഹനേന||൩൪||
ततोऽन्नकाले यथोक्तमन्नमश्नीयात्| न चानुवासितं पेयां पाययेत्| सा हि सस्नेहकोष्ठमभिष्यन्दयति| पुनश्च तृतीयेऽहन्यनुवासयेत् पञ्चमे वा| यथा वा स्नेहपक्तिः स्यात्| अतश्च दीप्ताग्निरूक्षवातोबणव्यायामनित्यान् प्रत्यहम्| एवममुना क्रमेण दोषाद्यनुसारतिस्त्रिचतुरैः स्नेहबस्तिभिरुपस्निग्धं शोधनेनास्थापनेन स्रोतोविशु- द्ध्यर्थमास्थापयेत्| वाताधिक्यादस्निग्धन्तु स्नेहनेन||३४||
🔊 Audio coming soon
തതോऽന്നകാല ഇത്യാദി സ്നേഹപക്തിഃ സ്യാദിത്യേവമന്തം സുബോധമ്| അതശ്ചേതി യതഃ സ്നേഹപാകപരതന്ത്രമനുവാസനവിധാനമ്| അതോ ദീപ്താഗ്നിത്വാദിയുക്തം പ്രത്യഹമനുവാസയേത്| ഏവമിത്യാദി സുബോധമ്|| ൩൪||
Adhikarana anuvAsitasyAsthApanAtprAkkRutyam (35) · Śloka 35
അഥൈനം തൃതീയേ പഞ്ചമേ വാഹനി കിഞ്ചിദാവൃത്തേ മധ്യാഹ്നേ കൃത- മങ്ഗലസ്വസ്ത്യയനമഭ്യക്തദേഹം സ്വേദിതമുത്സൃഷ്ടമലമനാശിതം നാതിക്ഷുധിതമവേക്ഷ്യാതുരമാര്യാവലോകിതം നാഥമാര്യതാരാമാ- ത്മഭുവം ധാതാരമശ്വിനാവിന്ദ്രമാത്രേയം സപ്തര്ഷീന് കാശിരാജം വിദേഹപതിപ്രഭൃതീനഗ്നിവേശാദീംശ്ച തന്ത്രകാരാന് ദീപഗന്ധ- ഫലബലിധൂര്പൈര്യജ്ഞ ഇവ പ്രകല്പിതഭാഗാന് കൃത്വൌഷധീര്വൃദ്ധ- വൈദ്യദ്വിജാതീംശ്ച സമ്പൂജ്യ തദ്വിദ്യസഹിതോ ദോഷൌഷധാദിബലേന യഥാര്ഹമുപകല്പയേദ്ബസ്തിമ്||൩൫||
अथैनं तृतीये पञ्चमे वाहनि किञ्चिदावृत्ते मध्याह्ने कृत- मङ्गलस्वस्त्ययनमभ्यक्तदेहं स्वेदितमुत्सृष्टमलमनाशितं नातिक्षुधितमवेक्ष्यातुरमार्यावलोकितं नाथमार्यतारामा- त्मभुवं धातारमश्विनाविन्द्रमात्रेयं सप्तर्षीन् काशिराजं विदेहपतिप्रभृतीनग्निवेशादींश्च तन्त्रकारान् दीपगन्ध- फलबलिधूर्पैर्यज्ञ इव प्रकल्पितभागान् कृत्वौषधीर्वृद्ध- वैद्यद्विजातींश्च सम्पूज्य तद्विद्यसहितो दोषौषधादिबलेन यथार्हमुपकल्पयेद्बस्तिम्||३५||
🔊 Audio coming soon
അഥാനുവാസനേന സ്നിഗ്ധം സന്തം തൃതീയേ പഞ്ചമേ വാऽഹന്യാസ്ഥാപയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| സുബോധമന്യത്|| ൩൫||
Adhikarana AsthApanauShadhakalpanA (36) · Śloka 36
തത്ര വിംശതിമാത്രാണി പലാന്യൌഷധാനാം മദനഫലാഷ്ടകം ച ക്വാഥകല്പേന വിപചേത്| ക്വാഥാച്ചതുര്ഥാശം സ്നേഹമനിലേ ഷഷ്ഠാംശം പിത്തേ സ്വസ്ഥവൃത്തേ ചാഷ്ടമാംശം തു കഫേ| സര്വസ്യ ചാഷ്ടമാംശം കല്കസ്യ സ്യാദ്യാവതാ നാത്യച്ഛസാന്ദ്രതാ ഭവേത്| ഗുഡസ്യ പത്നം യുക്ത്യാ മധുസൈന്ധവേ യഥായോഗ്യം ച ശേഷാണി കല്പയേത്||൩൬||
तत्र विंशतिमात्राणि पलान्यौषधानां मदनफलाष्टकं च क्वाथकल्पेन विपचेत्| क्वाथाच्चतुर्थाशं स्नेहमनिले षष्ठांशं पित्ते स्वस्थवृत्ते चाष्टमांशं तु कफे| सर्वस्य चाष्टमांशं कल्कस्य स्याद्यावता नात्यच्छसान्द्रता भवेत्| गुडस्य पत्नं युक्त्या मधुसैन्धवे यथायोग्यं च शेषाणि कल्पयेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
തത്രൌഷധപലാനി വിംശതിമാത്രാണി പാനീയപലശതാനി ത്രീണി ഷട്ത്രിംശദധികാനി പ്രക്ഷിപ്യ മദനഫലാഷ്ടകം ച ഗണനയാ ക്വാഥയേത്| ക്വഥിതശിഷ്ടാനി ചതുരശീതിപലാന്യവതാരയേദ് ഇതി ക്വാഥകല്പഃ| യദാ ഹ്യനിലേऽധികേ ബസ്തിഃ പ്രകല്പ്യതേ തദാ ക്വാഥാച്ചതുര്ഭാഗം ഏകവിംശതിപലാനി തത്ര ക്വാഥേ സ്നേഹസ്യ ക്ഷിപേത്| യദാ പിത്തേऽധികേ സ്വസ്ഥവൃത്തേ വാ ബസ്തിഃ തദാ ചതുര്ദശപലാനി ക്വാഥാത് ഷഷ്ഠാംശം സ്നേഹസ്യ ക്വാഥേ ക്ഷിപേത്| യദാ കഫേऽധികേ ബസ്തിസ്തദാ ക്വാഥാദഷ്ടമാംശം സാര്ധാനി ദശപലാനി സ്നേഹസ്യ ക്വാഥേ ക്ഷിപേത്| സര്വത്ര വാതേ പിത്തേ ശ്ലേഷ്മണി സ്വസ്ഥവൃത്തേ ച ക്വാഥാദഷ്ടമാംശമര്ധൈകാദശാനി പലാനി കല്കസ്യ ക്വാഥേ ക്ഷിപേത്| അഥവാ യാവത്പ്രമാണേന കല്കേന ബസ്തേരച്ഛാതാ സാന്ദ്രതാ ച ന ഭവതി താവന്തം കല്കം ക്ഷിപേത്| ക്വാഥോ ഗുഡസ്യ ച പലം ക്ഷിപേത്| മധു മാക്ഷികം സൈന്ധവം ച യുക്ത്യാ ദോഷാഡ്യപേക്ഷയാ| യഥായോഗം ദോഷാദ്യപേക്ഷയൈവ ശേഷാണി മൂത്രമദ്യാരനാലാദീനി ക്വാഥേ ക്ഷിപേദിതി| വിംശതിമാത്രാണീതി മാത്രാഗ്രഹണമൌഷധാനം മാത്രായാ അനിയമപ്രദര്ശനാര്ഥമ്| കേവലം ക്വാഥകല്പവിഹിതാത് ക്വാഥച്ചതുര്ഥാദിഭാഗേഷു സ്നേഹസ്യ നിയമസ്തതഃ|| ൩൬||
Adhikarana AsthApanauShadhasya saMskAraH praNayana~jca (37) · Śloka 37
സര്വാണി ചൈകധ്യമുഷ്ണോദകകുമ്ഭബാഷ്പാഭിതപ്താനി ഖജ- മഥിതാനി ബസ്തൌ പ്രക്ഷിപ്യാനുവാസനവന്നിരൂഹം പ്രണയേത്| നാത്യു- ഷ്ണശീതം നാതിമൃദുതീക്ഷ്ണം നാതിസ്നിഗ്ധരൂക്ഷം നാതിതനുസാന്ദ്രം ന ഹീനാതിമാത്രം നലവണതിലവണം നാത്യമ്ലഞ്ച| തത്ര ബാഷ്പ- മാത്രാനുതാപാദൌഷധസ്യ വിദാഹോ ന ഭവതി| ഖജപ്രമഥനാത്തു ക്വാഥസ്നേഹാദയഃ സമ്യക് സമ്പ്രയുക്താഃ സമ്യഗേവ യോഗമാര- ഭന്തേ| അന്യഥാ പുനഃ ക്വാഥാദീനാമുല്ബണോऽന്യതമോऽന്യ- തമം യഥാസ്വം ദോഷമീരയേത്| അത്യുഷ്ണാദീനാന്തു പൃഥഗ്വ്യാപദഃ സാധനാനി ച സിദ്ധിഷൂത്തരകാലമുപദേക്ഷ്യന്തേ||൩൭||
सर्वाणि चैकध्यमुष्णोदककुम्भबाष्पाभितप्तानि ख़ज- मथितानि बस्तौ प्रक्षिप्यानुवासनवन्निरूहं प्रणयेत्| नात्यु- ष्णशीतं नातिमृदुतीक्ष्णं नातिस्निग्धरूक्षं नातितनुसान्द्रं न हीनातिमात्रं नलवणतिलवणं नात्यम्लञ्च| तत्र बाष्प- मात्रानुतापादौषधस्य विदाहो न भवति| ख़जप्रमथनात्तु क्वाथस्नेहादयः सम्यक् सम्प्रयुक्ताः सम्यगेव योगमार- भन्ते| अन्यथा पुनः क्वाथादीनामुल्बणोऽन्यतमोऽन्य- तमं यथास्वं दोषमीरयेत्| अत्युष्णादीनान्तु पृथग्व्यापदः साधनानि च सिद्धिषूत्तरकालमुपदेक्ष्यन्ते||३७||
🔊 Audio coming soon
സവമൈകധ്യം യോജയേത് കുമ്ഭീതപ്താ പ്രദേയൌഷധമാത്രാ ബസ്തൌ പ്രക്ഷേപ്യാ| സുബോധമന്യത്|| ൩൭||
Adhikarana vaikalyAdiBirjAyamAnAH doShAH (6) · Śloka 6
അപി ച- തിര്യക്പ്രണീതേ ഹി ന യാതി ധാരാ ഗുദേ വ്രണഃ സ്യാച്ചലിതേ ച നേത്രേ| ദത്തഃ ശനൈര്നാശയമേതി ബസ്തിഃ കണ്ഠം പ്രധാവേദതിപീഡിതസ്തു| സ്തമ്ഭം വിധത്തേऽതിമൃദുര്ഹിമശ്ച തപ്താമ്ലതീക്ഷ്ണോ ഭ്രമദാഹമോഹാന്| സ്നിഗ്ധോऽതിജാഡ്യം പവനന്തു രൂക്ഷ- സ്തന്വല്പമാത്രാ ലവണസ്ത്വയോഗമ്| കരോതി മാത്രാഭ്യധികോऽതിയോഗം ക്ഷോഭം തു സാന്ദ്രഃ സുചിരേണ ചൈതി| ദാഹാതിസാരൌ ലവണോऽതി കുര്യാത് തസ്മാത്സുയുക്തം സമമേവ ദദ്യാത്||൬||
अपि च- तिर्यक्प्रणीते हि न याति धारा गुदे व्रणः स्याच्चलिते च नेत्रे| दत्तः शनैर्नाशयमेति बस्तिः कण्ठं प्रधावेदतिपीडितस्तु| स्तम्भं विधत्तेऽतिमृदुर्हिमश्च तप्ताम्लतीक्ष्णो भ्रमदाहमोहान्| स्निग्धोऽतिजाड्यं पवनन्तु रूक्ष- स्तन्वल्पमात्रा लवणस्त्वयोगम्| करोति मात्राभ्यधिकोऽतियोगं क्षोभं तु सान्द्रः सुचिरेण चैति| दाहातिसारौ लवणोऽति कुर्यात् तस्मात्सुयुक्तं सममेव दद्यात्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApanadravyamAtrAviShaye anyamatam (38) · Śloka 38
അന്യേ പുനരാഹുഃ- മാത്രാം ത്രിപലികാം കുര്യാത് സ്നേഹമാക്ഷികയോഃ പൃഥക്| കര്ഷാര്ധം മാണിമന്ഥസ്യ സ്വസ്ഥേ കല്കപലദ്വയമ്| സര്വദ്രവാണാം ശേഷാണാം പലാനി ദശ കല്പയേത്||൩൮||
अन्ये पुनराहुः- मात्रां त्रिपलिकां कुर्यात् स्नेहमाक्षिकयोः पृथक्| कर्षार्धं माणिमन्थस्य स्वस्थे कल्कपलद्वयम्| सर्वद्रवाणां शेषाणां पलानि दश कल्पयेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
അന്യേ പുനരാചാര്യാ ബസ്തേര്യോജനമാത്രാമന്യഥൈവാഹുഃ| കഥമിത്യാഹ-മാത്രാമിത്യാദി| സ്നേഹപലാനി ത്രീണി മാക്ഷികപലാനി മാണിമന്ഥസ്യ സൈന്ധവസ്യാര്ധകര്ഷഃ| കല്കസ്യ പലദ്വയം ശേഷാണാം ക്വാഥാദീനാം ത്രയാണാം ദശ പലാനി| ഏവമേതേ ഹ്യഷ്ടാദശൈവ പലാനി ബസ്തേര്മാനമിച്ഛന്തി| ഏതേഷാമേവ ച മതമസ്മിന്നേവാധ്യായേ നവപ്രസൃതാനാഹുരിത്യുക്തമ്|| ൩൮||
Adhikarana nirUhadravyANAM saMyojanavidhiH (39) · Śloka 39
മാക്ഷികം ലവണം സ്നേഹം കല്കം ക്വാഥമിതി ക്രമാത്| ആവപേത നിരൂഹാണാമേഷ സംയോജനേ വിധിഃ||൩൯||
माक्षिकं लवणं स्नेहं कल्कं क्वाथमिति क्रमात्| आवपेत निरूहाणामेष संयोजने विधिः||३९||
🔊 Audio coming soon
മാക്ഷീകാദീനാമാവപനേ ക്രമോऽയം വിധേയഃ|| ൩൯||
Adhikarana nirUhadAnottaraM rogiNaH kRutyam (40) · Śloka 40
ദത്തമാത്രേ തൂത്താനഃ സോപധാനോ നിരൂഹവീര്യേണ ദേഹവ്യാപ്തയേ തന്മനാസ്ഥിഷ്ഠേത്| ഉദീര്ണവേഗശ്ചോത്കുടികോ വിസൃജേത്||൪൦||
दत्तमात्रे तूत्तानः सोपधानो निरूहवीर्येण देहव्याप्तये तन्मनास्थिष्ठेत्| उदीर्णवेगश्चोत्कुटिको विसृजेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
ദത്തമാത്ര ഇത്യാദി വ്യാഖ്യാസമമ്|| ൪൦||
Adhikarana nirUhapratyAgamanakAlaH anAgame pratIkArashca (5) · Śloka 5
ആഗമനകാലസ്തു പരോ മുഹൂര്തഃ| തദാ ഹ്യനാഗച്ഛന്നാശു മൃത്യവേ സ്യാത്| അതസ്തത്രാനുലോമികം സ്നേഹക്ഷാരമൂത്രാമ്ലസ്നിഗ്ധതീ- ക്ഷ്ണോഷ്ണമന്യം പ്രയോജയേത്| ഫലവര്തിസ്വേദഭയോത്ത്രാസാദീംശ്ച| ബസ്തിവ്യാപത്സിദ്ധിം ചാവേക്ഷേത||൫||
आगमनकालस्तु परो मुहूर्तः| तदा ह्यनागच्छन्नाशु मृत्यवे स्यात्| अतस्तत्रानुलोमिकं स्नेहक्षारमूत्राम्लस्निग्धती- क्ष्णोष्णमन्यं प्रयोजयेत्| फलवर्तिस्वेदभयोत्त्रासादींश्च| बस्तिव्यापत्सिद्धिं चावेक्षेत||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punarnirUhAH (41) · Śloka 41
സ്വയം നിവൃത്തേ തു പൂര്വവദ് ദ്വിതീയം തൃതീയം ചതുര്ഥം ച ദദ്യാദ്യാ- വദ്വാ സുനിരൂഢഃ സ്യാത്||൪൧||
स्वयं निवृत्ते तु पूर्ववद् द्वितीयं तृतीयं चतुर्थं च दद्याद्या- वद्वा सुनिरूढः स्यात्||४१||
🔊 Audio coming soon
സ്വയംഗ്രഹണം യത്രാപ്രവര്ത്തമാനം യത്നേനാനീതം തത്ര തദഹഃ പുനഃ പ്രയോഗപ്രതിഷേധാര്ഥമ്| പ്രഥമേ ബസ്താവാഗതേ ദ്വിതീയോ ദേയഃ| ദ്വിതീയേ തൃതീയഃ| തൃതീയേ ആഗതേ ചതുര്ഥഃ| യാവദ്വാ സമ്യങ്നിരൂഢലക്ഷണാനി വക്ഷ്യമാണാന്യുത്പന്നാനി| തേന കദാചിദേകഃ| കദാചിദ് ബഹവോऽപി|| ൪൧||
Adhikarana prathamadvitIyatRutIyanirUDhAnAM krameNa vAtAdinirharatvam (42) · Śloka 42
തത്രാദ്യോऽനിലം സ്വമാര്ഗാദപകര്ഷതി| ദ്വിതീയഃ പിത്തമ്| തൃതീയഃ ശ്ലേഷ്മാണമിതി||൪൨||
तत्राद्योऽनिलं स्वमार्गादपकर्षति| द्वितीयः पित्तम्| तृतीयः श्लेष्माणमिति||४२||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ബസ്തിഷു മധ്യേ യ ആദ്യോ ബസ്തിഃ സ വാതമേവ സുതരാമപകര്ഷതി തസ്യാപകൃഷ്ടത്വാത്| ദ്വിതീയഃ പിത്തജയായ കല്പതേ| തതോऽവശിഷ്ടം ശ്ലേഷ്മാണം തൃതീയോ നാശയതി| യത്ര ച ദോഷാ ഏവം നാപകൃഷ്ടാഃ സംയോഗാദിവശാത് തത്ര ചതുര്ഥാദീനാം വിഷയഃ|| ൪൨||
Adhikarana nirUhahInayogAdilakShaNAni (43) · Śloka 43
തസ്യ ഹീനസമ്യഗതിയോഗാസ്തു വിരിക്തവത്||൪൩||
तस्य हीनसम्यगतियोगास्तु विरिक्तवत्||४३||
🔊 Audio coming soon
തസ്യ ചാസ്ഥാപനസ്യ ഹീനസമ്യഗ്യോഗാദിലക്ഷണം വിരിക്തവജ്ജ്ഞേയമ്| വിരേചനേ തു കുക്ഷ്യശുദ്ധീത്യാദ്യുക്തമ്|| ൪൩||
Adhikarana samya~gnirUDhasyopacAraH (44) · Śloka 44
സമ്യങ്നിരൂഢന്തു കോഷ്ണസലിലാവസിക്തം തനുനാ ജാങ്ഗ- ലരസേന ഭോജയേത്| സ്നാതാശിതസ്യാസ്യ ചലാ ദോഷശേഷാഃ സ്വസ്ഥാനമാശ്രയന്തേ||൪൪||
सम्यङ्निरूढन्तु कोष्णसलिलावसिक्तं तनुना जाङ्ग- लरसेन भोजयेत्| स्नाताशितस्यास्य चला दोषशेषाः स्वस्थानमाश्रयन्ते||४४||
🔊 Audio coming soon
ചലാനാം ദോഷാണാം ശേഷാഃ സ്നാത്വാ ഭുക്തവതഃ സ്വസ്ഥാനമായാന്തി|
Adhikarana AsthApanAntaraM punaranuvAsanaM tasya vidhishca (45) · Śloka 45
തതഃ പുനര്വാതാര്തമാതുരം ബൃംഹണീയമന്യം വാ തദ്വിധമശിതാ- നന്തരം സായം വാ പുനരല്പലഘ്വശിതം യഥാസ്വമ-നിലാദിഷു ദശമൂലാദിസിദ്ധേന തൈലേന അനുവാസയേത്| തസ്യ ഹീനസമ്യ- ഗതിയോഗാസ്തു സ്നേഹപീതവത്| വിശേഷസ്തു സമ്യഗനുവാസിതേ കിഞ്ചിത്കാലം സ്ഥിത്വാ സ്നേഹഃ സപുരീഷോऽനിലാനുഗതഃ പ്രവ- ര്തത ഏവ||൪൫||
ततः पुनर्वातार्तमातुरं बृंहणीयमन्यं वा तद्विधमशिता- नन्तरं सायं वा पुनरल्पलग़्वशितं यथास्वम-निलादिषु दशमूलादिसिद्धेन तैलेन अनुवासयेत्| तस्य हीनसम्य- गतियोगास्तु स्नेहपीतवत्| विशेषस्तु सम्यगनुवासिते किञ्चित्कालं स्थित्वा स्नेहः सपुरीषोऽनिलानुगतः प्रव- र्तत एव||४५||
🔊 Audio coming soon
തതോ വാതാര്താമാതുരം ദ്വിവിധോപക്രമോക്തപ്രകാരേണ ബൃംഹണീയം സന്തമന്യം വാ തത്പ്രകാരമാസ്ഥാപിതം പുനരനുവാസയേത്| കേനാനൂവാസയേദിത്യാഹ-വാതാദിഷു ദശമൂലാദിസിദ്ധേന തൈലേന| ആദിഗ്രഹണേന പിത്തേ ന്യഗ്രോധാദിപദ്മകാദീനാം കഫേ വത്സകാദീനാം ച പരിഗ്രഹഃ| തസ്യ ചാനുവാസനസ്യ സമ്യഗ്യോഗാദയഃ സ്നേഹപീതവദ്വിജ്ഞേയാഃ| സ്നേഹസമ്യഗ്യോഗാദനുവാസനസമ്യഗ്യോഗേ ഇയാന് വിശേഷഃ| യഃ സ്നേഹഃ കിഞ്ചിത്കാലം സ്ഥിത്വാ പുരീഷേണാനിലേന ചാനുഗതഃ പ്രവര്തതേ ബഹിഃ|| ൪൫||
Adhikarana doShaBedAnusAraM tattadAvRutti- pUrtAvAsthApanavidhishca (46) · Śloka 46
ഭവതി ചാത്ര- ഏവം കഫേ സ്നേഹബസ്തിമേകം ത്രീന് വാ പ്രയോജയേത്| പഞ്ച വാ സപ്ത വാ പിത്തേ നവൈകാദശ വാऽനിലേ| പുനസ്തതോऽപ്യയുഗ്മാംസ്തു പുനരാസ്ഥാപനാം തതഃ||൪൬||
भवति चात्र- एवं कफे स्नेहबस्तिमेकं त्रीन् वा प्रयोजयेत्| पञ्च वा सप्त वा पित्ते नवैकादश वाऽनिले| पुनस्ततोऽप्ययुग्मांस्तु पुनरास्थापनां ततः||४६||
🔊 Audio coming soon
ഭവതി ചാത്രേതി തന്ത്രരീതിഃ| ഏവമിത്യാദി സുബോധമ്| ഏകേന ത്രിഭിര്വാ സ്നേഹബസ്തിഭിഃ കഫേ പ്രധാനേ സമ്യഗ്യോഗലിങ്ഗേ ചാനുത്പത്രേ പുനരപി ബസ്തീന് പ്രകല്പയേത്| അയുഗ്മാനിതി സര്വത്ര സമ്ബധ്യതേ| വാതേ പിത്തേ കഫം ച യഥോക്താദധികാനപി ഏവമേവ| തത്ര ദ്വിതീയചതുര്ഥഷ്ഷ്ഠാഷ്ടമാദയോ യുഗ്മാഃ| തൃതീയപഞ്ചമസപ്തമാദയോऽയുഗ്മാ| തതഃ സമ്യക് സ്നിഗ്ധ ആസ്ഥാപനമ്|| ൪൬||
Adhikarana doShaBedAnusAramannasahayogidravaBedaH (47) · Śloka 47
കഫപിത്താനിലേഷ്വപന്നം യൂഷക്ഷീരരസൈഃ ക്രമാത്||൪൭||
कफपित्तानिलेष्वपन्नं यूषक्षीररसैः क्रमात्||४७||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്|| ൪൭||
Adhikarana vAtAdiBedena nirUhayogaBedA- steShAM saMKyA ca (48) · Śloka 48
വാതഘ്നൌഷധനിഷ്ക്വാഥത്രിവൃത്താസൈന്ധവൈര്യുതഃ| ബസ്തിരേകോऽനിലേ സ്നിഗ്ധഃ സ്വാദ്വല്മോഷ്ണരസാന്വിതഃ| ന്യഗ്രോധാദിഗണക്വാഥപദ്മകാദിസിതായുതൌ| പിത്തേ സ്വാദുഹിമൌ സാജ്യക്ഷീരേക്ഷുരസമാക്ഷികൌ| ആരഗ്വധാദിനിഷ്ക്വാഥവത്സകാദിയുതാസ്ത്രയഃ| രൂക്ഷാഃ സക്ഷൌദ്രഗോമുത്രാസ്തീക്ഷ്ണോഷ്ണകടുകാഃ കഫേ| ത്രയശ്ച സന്നിപാതേऽപി ദോഷാണ് ഘ്നന്തി യതഃ ക്രമാത്||൪൮||
वातग़्नौषधनिष्क्वाथत्रिवृत्तासैन्धवैर्युतः| बस्तिरेकोऽनिले स्निग्धः स्वाद्वल्मोष्णरसान्वितः| न्यग्रोधादिगणक्वाथपद्मकादिसितायुतौ| पित्ते स्वादुहिमौ साज्यक्षीरेक्षुरसमाक्षिकौ| आरग्वधादिनिष्क्वाथवत्सकादियुतास्त्रयः| रूक्षाः सक्षौद्रगोमुत्रास्तीक्ष्णोष्णकटुकाः कफे| त्रयश्च सन्निपातेऽपि दोषाण् ग़्नन्ति यतः क्रमात्||४८||
🔊 Audio coming soon
യദ്യപി ബസ്തിര്വാതേ വാതപ്രധാനേഷു ച ദോഷേഷൂക്തസ്തഥാപി പിത്തശ്ലേഷ്മവിനാശനശക്തിര്വിദ്യത ഏവ| തത്ര യദാ സ്വധാമ്ന്യേവ കേവലോ വായുഃ കുപിതസ്തദാ വാതഘ്നൌഷധാദിയുത ഏക ഏവ ബസ്തിര്യോജ്യഃ| യദാ തു വാതാശയേ പിത്തജയായ വാതപാരതന്ത്ര്യാദ്ബസ്തേഃ പ്രയോഗോऽഭിമതസ്തദാ ന്യഗ്രോധാദിഗണക്വാഥാദിയുതൌ ദ്വൌ ബസ്തീ യോജ്യൌ| അത്ര ച പ്രഥമസ്യ സ്വഭാവാത് പിത്തഹരസ്യാപി വാതജയേ ചരിതാര്ഥത്വാദ് ദ്വിതീയസ്യാവശ്യം പ്രയോഗഃ| ഏവം കഫേऽപി വാതാശയസ്ഥേ വാച്യമ്| യദാ തു ത്രയോऽപി ദോഷാഃ സമം കുപിതാ ബസ്തിവിഷയത്വം യാതാസ്തദാ തേഷാമൌഷധൈഃ ക്രമേണ ത്രയ ഏവ ബസ്തയഃ| യതഃ പൂര്വേണ പ്രകാരേണ ക്രമാദ്ദോഷാന് ഹന്തി|| ൪൮||
Adhikarana nirUhabastisa~gKyAyAmAcArya- carakasya sammatiH (49) · Śloka 49
നാചാര്യചരകസ്യാതോ ബസ്തിസ്ത്രിഭ്യഃ പരം മതഃ| ന ഹി ദോഷശ്ചതുര്ഥോऽസ്തി പുനര്ദീയേത യം പ്രതി||൪൯||
नाचार्यचरकस्यातो बस्तिस्त्रिभ्यः परं मतः| न हि दोषश्चतुर्थोऽस्ति पुनर्दीयेत यं प्रति||४९||
🔊 Audio coming soon
ഏവം ദോഷക്രമേണൈവ ചരകാചാര്യോ ബസ്തിത്രയമേവേച്ഛതി|| ൪൯||
Adhikarana anyamatena bastestraividhyam (50) · Śloka 50
ഉത്ക്ലേശനം ശുദ്ധികരം ദോഷാണാം ശമനം ക്രമാത്| ത്രിധൈവ കല്പയേദ്ബസ്തിമിത്യന്യേऽപി പ്രചക്ഷതേ||൫൦||
उत्क्लेशनं शुद्धिकरं दोषाणां शमनं क्रमात्| त्रिधैव कल्पयेद्बस्तिमित्यन्येऽपि प्रचक्षते||५०||
🔊 Audio coming soon
അന്യേ പുനരാചാര്യാ ദോഷയൌഗപദ്യഹരണേऽപ്യുത്ക്ലേശനാദിഭേദേന ബസ്തിത്രയമിച്ഛന്തി|| ൫൦||
Adhikarana nirUhabastisa~gKyA samyagyoganirBarA (51) · Śloka 51
ദോഷൌഷധാദിബലതഃ സര്വമേതത് പ്രമാണയേത്| സമ്യങ്നിരൂഢലിങ്ഗന്തു നാസമ്ഭാവ്യ നിവര്തയേത്||൫൧||
दोषौषधादिबलतः सर्वमेतत् प्रमाणयेत्| सम्यङ्निरूढलिङ्गन्तु नासम्भाव्य निवर्तयेत्||५१||
🔊 Audio coming soon
ഏതത്സര്വം മതത്രിതയമപി ദോഷകലൌഷധാദിബലേന പ്രമാണയേത് സമര്ഥയേദിത്യര്ഥഃ| തത്ര സങ്ഖ്യാനിരപേക്ഷാ സമ്യഗ്യോഗാപേക്ഷാ ഏകഃ പക്ഷഃ| ദോഷക്രമേണ ദ്വിതീയഃ പക്ഷഃ| ഉത്ക്ലേശനാദിനാ തൃതീയഃ| ഇദം തു ശിഷ്യമോഹോത്പത്തിഭയാന്ന വികല്പ്യതേऽസ്മാഭിഃ| ന ച സമ്യഗ്യോഗലക്ഷണാന്യദൃഷ്ട്വാ ബസ്തിസ്ത്യാജ്യഃ|| ൫൧||
Adhikarana karma-kAla-yoga-bastividhiH (52) · Śloka 52
പ്രാക്സ്നേഹ ഏകഃ പഞ്ചാന്തേ ദ്വാദശാസ്ഥാപനാനി ച| സാന്വാസനാനി കര്മൈവം ബസ്തയസ്ത്രിംശദീരിതാഃ| കാലഃ പഞ്ചശൈകോऽത്ര പ്രാക്സ്നേഹോऽന്തേ ത്രയസ്തഥാ| ഷട് പഞ്ച ബസ്ത്യന്തരതാഃ യോഗോऽഷ്ടൌ ബസ്തയോऽത്ര തു| ത്രയോ നിരൂഹാഃ സ്നേഹാശ്ച സ്നേഹാവാദ്യന്തയോരുഭൌ||൫൨||
प्राक्स्नेह एकः पञ्चान्ते द्वादशास्थापनानि च| सान्वासनानि कर्मैवं बस्तयस्त्रिंशदीरिताः| कालः पञ्चशैकोऽत्र प्राक्स्नेहोऽन्ते त्रयस्तथा| षट् पञ्च बस्त्यन्तरताः योगोऽष्टौ बस्तयोऽत्र तु| त्रयो निरूहाः स्नेहाश्च स्नेहावाद्यन्तयोरुभौ||५२||
🔊 Audio coming soon
തസ്യ ബസ്തേസ്ത്രിവിധഃ പ്രയോഗാഃ| ഏകഃ കര്മസംജ്ഞഃ, ദ്വിതീയഃ കാലസംജ്ഞഃ തൃതീയോ യോഗസംജ്ഞഃ| യദാ തു ബസ്തിഃ പ്രയുജ്യതേ സ്വസ്ഥേ സുദൃഢവ്യാധൌ ച തദാവശ്യമേതസ്യ ത്രയസ്യാന്യതമേന യോജ്യഃ| യഥേച്ഛം തു ന| കര്മ കിമുച്യതേ? ആഹ-ത്രിംശദ്ബസ്തയഃ കര്മ| കഥമിത്യാഹ-പ്രാഗിത്യാദി| പ്രാക്പ്രഥമമേകഃ സ്നേഹോऽനുവാസനമിതി യാവത്| അന്തേ ച പഞ്ച സ്നേഹാഃ| ഷഡ്വിംശസപ്തവിംശാഷ്ടാവിംശൈകോനത്രിംശത്രിംശദാക്യാഃ| ദ്വാദശാസ്ഥാപനാനി നിരൂഹാഃ| ദ്വിതീയചതുര്ഥഷഷ്ഠാഷ്ടമദശദ്വാദശചതുര്ദശഷോഡശാഷ്ടാദശവിംശദ്വാവിംശചതുര്വിംശസംജ്ഞാനി| തഥാ ദ്വാദശൈവാനുവാസനാനി തൃതീയപഞ്ചമസപ്തമനവമൈകാദശത്രയോദശപഞ്ചദശസപ്തദശൈകോനവിംശൈകവിംശത്രയോവിംശപഞ്ചവിംശഖ്യാനി| ഇത്യനേന വിധാനേന ത്രിംശദ് ബസ്തയഃ കര്മ| കാലഃ കിമുച്യത ഇത്യാഹ-കാലഃ പഞ്ചദശ ബസ്തയഃ| കഥമിത്യാഹ-അത്ര പ്രാക് പ്രഥമമേകഃ സ്നേഹബസ്തിഃ, അന്തേ ച ത്രയഃ സ്നേഹഃ| ത്രയോദശ ചതുര്ദശ പഞ്ചദശാഖ്യാഃ| മധ്യേ ച ഷട് സ്നേഹബസ്തയഃ| ദ്വിതീയചതുര്ഥഷാഷ്ഠാഷ്ടമദശമദ്വാദശാഖ്യാഃ| കിമ്ഭൂതാഃ പഞ്ചഭിര്ബസ്തിഭിരാസ്ഥാപനൈസ്തൃതീയപഞ്ചമസപ്തമനവമൈകാദശൈരന്തരിതാ വ്യവഹിതാഃ സ്നേഹാ ഇതി പഞ്ചദശബസ്തയഃ കാലഃ| യോഗഃ കിമുച്യത ഇത്യാഹ-യോഗോऽഷ്ടൌ ബസ്തയഃ| കഥമിത്യാഹ-അത്ര തു യോഗേ ആദാവന്തേ ച ഉഭൌ പ്രഥമാഷ്ടമാഖ്യൌ സ്നേഹൌ| ത്രയോ നിരൂഹാഃ ദ്വിതീയചതുര്ഥഷഷ്ഠാഖ്യാസ്ത്രയഃ സ്നേഹാസ്തൃതീയ പഞ്ചമസപ്തമാഖ്യാഃ ഇതി യോഗഃ|| ൫൨||
Adhikarana snehabastinirUhayorekasyaiva nairantaryeNa prayoganiShedhastatra hetushca (53) · Śloka 53
സ്നേഹബസ്തിം നിരൂഹം വാ നൈകമേവാതിശീലയേത്| ഉത്ക്ലേശാഗ്നിവധോ സ്നേഹാന്നിരൂഹാന്മരുതോ ഭയമ്| തസ്മാന്നിരൂഢഃ സ്നേഹ്യാഃ സ്യാന്നിരൂഹ്യശ്ചാനുവാസിതഃ| സ്നേഹശോധനയുക്ത്യൈവം ബസ്തികര്മ ത്രിദോഷജിത്||൫൩||
स्नेहबस्तिं निरूहं वा नैकमेवातिशीलयेत्| उत्क्लेशाग्निवधो स्नेहान्निरूहान्मरुतो भयम्| तस्मान्निरूढः स्नेह्याः स्यान्निरूह्यश्चानुवासितः| स्नेहशोधनयुक्त्यैवं बस्तिकर्म त्रिदोषजित्||५३||
🔊 Audio coming soon
സ്നേഹബസ്തിം നിരൂഹഞ്ച നിരന്തരം നൈകം ശീലയേത് ഇത്യാഹ| ഉത്ക്ലേശേത്യാദി സുബോധമ്|| ൫൩||
Adhikarana aShTAdashAShTAdashakabastisevanaPalam (54) · Śloka 54
അഷ്ടാദശാഷ്ടദശകാന് ബസ്തീനാം യോ നിഷേവതേ| വിധിനാ നാ യഥോക്തേന സ ഭവേദജരോऽരുജഃ| സഹസ്രായുഃ ശ്രുതധരോ വീതപാപ്മാമരപ്രഭഃ| വാജിസ്യദോ നാഗബലഃ സ്ഥിരബുദ്ധീന്ദ്രിയാനലഃ||൫൪||
अष्टादशाष्टदशकान् बस्तीनां यो निषेवते| विधिना ना यथोक्तेन स भवेदजरोऽरुजः| सहस्रायुः श्रुतधरो वीतपाप्मामरप्रभः| वाजिस्यदो नागबलः स्थिरबुद्धीन्द्रियानलः||५४||
🔊 Audio coming soon
യോ ഹി പുരുഷോ ബസ്തീനാം സമ്ബന്ധിനോऽഷ്ടാദശകാന്യഥോക്തേന കാലകര്മയോഗാദിനാ വിധിനാ നിഷേവതേ, സോऽജരാദിഗുണോ ഭവതി| കിയതോऽഷ്ടാദശകാനിത്യാഹ-അഷ്ടാദശ| ഏവമഷ്ടാദശഭിരഷ്ടാദശകൈഃ ബസ്തീനാം ത്രീണി ശതാനി ചതുര്വിശത്യധികാനി ഭവന്തി| വാജിസ്യദോ യോऽശ്വ ഇവ സ്ത്രീഷു സ്രവതി|| ൫൪||
Adhikarana uttarabastyupayogaH (2) · Śloka 2
ബസ്തൌ രോഗേഷു നാരീണാം യോനിഗര്ഭാശയേഷു ച| ദ്വിത്രാസ്ഥാപനശുദ്ധേഭ്യോ വിദധ്യാദ്ബസ്തിമുത്തരമ്||൨||
बस्तौ रोगेषु नारीणां योनिगर्भाशयेषु च| द्वित्रास्थापनशुद्धेभ्यो विदध्याद्बस्तिमुत्तरम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puruShANAmuttarabastinetrapramANAdi (55) · Śloka 55
ആതുരാങ്ഗുലമാനേന തന്നേത്രം ദ്വാദശാങ്ഗുലമ്| വൃത്തം ഗോപുച്ഛവന്മൂലമധ്യയോഃ കൃതകര്ണികമ്| സിദ്ധാര്ഥകപ്രവേശാഗ്രം ശ്ലക്ഷ്ണം ഹേമാദിസമ്ഭവമ്| കുന്ദാശ്വമാരസുമനഃപുഷ്പവൃന്തോപമം ദൃഢമ്| തസ്യ ബസ്തിര്മൃദുലഘുര്മാത്രാ ശുക്തിര്വികല്പ്യ വാ||൫൫||
आतुराङ्गुलमानेन तन्नेत्रं द्वादशाङ्गुलम्| वृत्तं गोपुच्छवन्मूलमध्ययोः कृतकर्णिकम्| सिद्धार्थकप्रवेशाग्रं श्लक्ष्णं हेमादिसम्भवम्| कुन्दाश्वमारसुमनःपुष्पवृन्तोपमं दृढम्| तस्य बस्तिर्मृदुलग़ुर्मात्रा शुक्तिर्विकल्प्य वा||५५||
🔊 Audio coming soon
ബസ്തൌ രോഗേഷു ഇത്യാദിനോത്തരബസ്തിവിധാനമ്| പുരുഷസ്യ ബസ്തേഃ രോഗേഷു നാരീണാം യോനിഗര്ഭാശയേഷു ച രോഗേഷൂത്തരബസ്തിം ദദ്യാത്| ചശബ്ദാദ്ബസ്തിജേഷ്വപി| കിമ്ഭൂതേഭ്യ ആതുരേഭ്യ ആഹ-ദ്വാഭ്യാം ത്രിഭിര്വാ പൂര്വോക്തൈരാസ്ഥാപനൈഃ ശുദ്ധേഭ്യഃ| സുബോധമ്| തസ്യോത്തരബസ്തേര്ബസ്തിദ്രവ്യാധാരോ മൃദുര്ലഘുശ്ച| തസ്യ ച ശുക്തിര്മാത്രാ| ശുക്തിരര്ധപലമ്| അഥവാ ദോഷാദീന് വികല്പ്യോത്തരബസ്തേര്മാത്രാ യോഗ്യാ വിധേയാ ഭവതി|| ൫൫||
Adhikarana puruShANAmuttarabastipraNayanavidhAnAdi (56) · Śloka 56
അഥ സ്നാതാശിതസ്യാസ്യ സ്നേഹബസ്തിവിധാനതഃ| ഋജോഃ സുഖോപവിഷ്ടസ്യ പീഠേ ജാനുസമേ മൃദൌ| ഹൃഷ്ടേ മേഢ്രേ സ്ഥിതേ ചര്ജ്ജു ശനൈഃ സ്രോതോവിശുദ്ധയേ| മാലതീപുഷ്പവൃന്താഗ്രപരിണാഹാം ഘനാമൃജുമ്| ശ്ലക്ഷ്ണാം ശലാകാം പ്രണയേത്തയാ ശുദ്ധേऽനുസീവനീമ്| ആമേഹനാന്തം നേത്രം ച നിഷ്കമ്പം ഗുദവത്തതഃ| പീഡിതേऽനുഗതേ സ്നേഹേ സ്നേഹബസ്തിക്രമോ ഹിതഃ| ബസ്തീനനേന വിധിനാ ദദ്യാത് ത്രീംശ്ചതുരോऽപി വാ| അനുവാസനവച്ഛേഷം സര്വമേവാസ്യ ചിന്തയേത്||൫൬||
अथ स्नाताशितस्यास्य स्नेहबस्तिविधानतः| ऋजोः सुख़ोपविष्टस्य पीठे जानुसमे मृदौ| हृष्टे मेढ्रे स्थिते चर्ज्जु शनैः स्रोतोविशुद्धये| मालतीपुष्पवृन्ताग्रपरिणाहां ग़नामृजुम्| श्लक्ष्णां शलाकां प्रणयेत्तया शुद्धेऽनुसीवनीम्| आमेहनान्तं नेत्रं च निष्कम्पं गुदवत्ततः| पीडितेऽनुगते स्नेहे स्नेहबस्तिक्रमो हितः| बस्तीननेन विधिना दद्यात् त्रींश्चतुरोऽपि वा| अनुवासनवच्छेषं सर्वमेवास्य चिन्तयेत्||५६||
🔊 Audio coming soon
അഥേത്യാദി| അസ്യ ചാതുരസ്യ മേഢ്രേ സ്രോതോവിശുദ്ധ്യര്ഥം പ്രഥമം ശലാകാം പ്രണയേത്| സീവനീ സ്പഷ്ടതയാ യാവന്മേഹനാന്തമതോऽനുനേത്രം പ്രണയേത് ഗുദവത്| കിമ്ഭൂതാം ശലാകാമിത്യാഹ-മാലതീത്യാദി| മാലതീപുഷ്പവൃന്തസമഃ പരിണാഹോ യസ്യാഃ സാ തഥോക്താ| സ്നേഹബസ്തിക്രമോऽനുവാസനവിധിഃ| ഉത്തരബസ്താവനുവാസനവത് സര്വം ഭോജനാചാരാദികര്മ കാര്യമ്|| ൫൬||
Adhikarana strINAM yoniviBraMshAdiShUttara- bastidAnakAlaH (57) · Śloka 57
സ്ത്രീണാമാര്തവകാലേ തു യോനിര്ഗൃഹ്ണാത്യപാവൃതൈഃ| വിദധീത തദാ തസ്മാദനൃതാവപി ചാത്യയേ| യോനിവിഭ്രംശശൂലേഷു യോനിവ്യാപദ്യസൃഗ്ദരേ||൫൭||
स्त्रीणामार्तवकाले तु योनिर्गृह्णात्यपावृतैः| विदधीत तदा तस्मादनृतावपि चात्यये| योनिविभ्रंशशूलेषु योनिव्यापद्यसृग्दरे||५७||
🔊 Audio coming soon
സ്ത്രീനാമാര്തവകാലേ യോനിരപാവൃതാ വിവൃതമുഖാ ഭവതി| അതസ്താസു തത്കാലമുത്തരബസ്തിം ദദ്യാത്| ഇതി സ്വസ്ഥവൃത്തമ്| ആത്യയികേ തു വ്യാധാവനൃതാവപി ദേയ ഇത്യര്ഥഃ|| ൫൭||
Adhikarana strINAmuttarabastinetrapramANAdi (58) · Śloka 58
നേത്രം ദശാങ്ഗുലം മുദ്ഗപ്രവേശം ചതുരങ്ഗുലമ്| അപത്യമാര്ഗേ യോജ്യം സ്യാദ് ദ്വ്യങ്ഗുലം മൂത്രവര്ത്മനി| മൂത്രകൃച്ഛ്രവികാരേഷു ബാലാനാം ത്വേകമങ്ഗുലമ്| പ്രകുഞ്ചോ മധ്യമാ മാത്രാ ബാലാനാം ശുക്തിരേവ തു||൫൮||
नेत्रं दशाङ्गुलं मुद्गप्रवेशं चतुरङ्गुलम्| अपत्यमार्गे योज्यं स्याद् द्व्यङ्गुलं मूत्रवर्त्मनि| मूत्रकृच्छ्रविकारेषु बालानां त्वेकमङ्गुलम्| प्रकुञ्चो मध्यमा मात्रा बालानां शुक्तिरेव तु||५८||
🔊 Audio coming soon
സ്ത്രീണാഞ്ച നേത്രം സ്വപ്രമാണേന ദശാങ്ഗുലം കാര്യമ്| അഗ്രേ മുദ്ഗപ്രവേശച്ഛിദ്രം ഗോപുച്ഛാകൃതീതി സര്വത്ര| തസ്യാം ച യോനൌ ദ്വൌ മാര്ഗൌ| ഏകോ ഗര്ഭമാറ്ഗഃ, ദ്വിതീയോ മൂത്രമാര്ഗ| തത്ര ഗര്ഭമാര്ഗേ ഗര്ഭവ്യാപത്സു നേത്രാഗ്രം ചതുരങ്ഗുലം യോനൌ യോജയേത്| മൂത്രമാര്ഗേ മൂത്രവികാരേഷു ദ്വ്യങ്ഗുലാഗ്രമ്| ബാലാസു ത്വേകാങ്ഗുലമഗ്രമ്| സ്ത്രീണാമുത്തരബസ്തേര്മധ്യമാ മാത്രാ പ്രകുഞ്ചഃ പലമ്| ബാലാനാം ത്വര്ധമേവ|| ൫൮||
Adhikarana strINAmuttarabastidAnavidhiH bastyAvarttanakramashca (59) · Śloka 59
ഉത്താനായഃ ശയാനായാഃ സമ്യക്സങ്കോച്യ സക്ഥിനീ| ഊര്ധ്വജാന്വാസ്ത്രിചതുരാനഹോരാത്രേണ യോജയേത്| ബസ്തീസ്ത്രിരാത്രമേവം തു സ്നേഹമാത്രാം വിവര്ധയേത്| ത്ര്യഹമേവം ച വിശ്രമ്യ പ്രണിദധ്യാത്പുനസ്ത്ര്യഹമ്||൫൯||
उत्तानायः शयानायाः सम्यक्सङ्कोच्य सक्थिनी| ऊर्ध्वजान्वास्त्रिचतुरानहोरात्रेण योजयेत्| बस्तीस्त्रिरात्रमेवं तु स्नेहमात्रां विवर्धयेत्| त्र्यहमेवं च विश्रम्य प्रणिदध्यात्पुनस्त्र्यहम्||५९||
🔊 Audio coming soon
ഉത്താനായാ ഇത്യാദി| തസ്യാഃ സ്ത്രിയാ അഹോരാത്രേണ ത്രിചതുരാനുത്തരബസ്തീന് യോജയേത്| ഏവം ദ്വിതീയതൃതീയക്രമേണ യഥാസ്വം പ്രത്യഹം സ്നേഹമാത്രാം വര്ധയേത്| തതസ്ത്ര്യഹം വിശ്രമ്യ പുനരനേനൈവ വിധാനേന ത്ര്യഹം ദദ്യാത്|| ൫൯||
Adhikarana vamanAdInAmantaram (60) · Śloka 60
പക്ഷാദ്വിരേകോ വമിതേ തതഃ പക്ഷാന്നിരൂഹണമ്| സദ്യോ നിരൂഢശ്ചാന്വാസ്യഃ സപ്തരാത്രാദ്വിരേചിതഃ||൬൦||
पक्षाद्विरेको वमिते ततः पक्षान्निरूहणम्| सद्यो निरूढश्चान्वास्यः सप्तरात्राद्विरेचितः||६०||
🔊 Audio coming soon
ഉപസംഹരന്നാഹ-പക്ഷാദിത്യാദി| വമിതേ പക്ഷേ ഗതേ വിരേകോ ദേയഃ| വിരേകാത് നിരൂഹഃ പക്ഷേണ നിരൂഢശ്ച സദ്യ ഏവാനുവാസ്യഃ| വിരേചനാച്ച സപ്തരാത്രേണൈവാനുവാസ്യഃ| വിരേകനിരൂഹയോര്മധ്യേऽനുവാസ്യ ഇത്യര്ഥഃ|| ൬൦||
Adhikarana bastinA malamAtranirharaNe dRuShTAntaH (61-62) · Śloka 62
യഥാ കുസുമ്ഭാദിയുതാത്തോയാദ്രാഗം ഹരേത് പടഃ| തഥാ ദ്രവീകൃതാദ് ദേഹാദ്ബസ്തിര്നിര്ഹരതേ മലാന്||൬൧|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ബസ്തിവിധിര്നാമാഷ്ടാവിംശോऽധ്യായഃ||൬൨||
यथा कुसुम्भादियुतात्तोयाद्रागं हरेत् पटः| तथा द्रवीकृताद् देहाद्बस्तिर्निर्हरते मलान्||६१|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने बस्तिविधिर्नामाष्टाविंशोऽध्यायः||६२||
🔊 Audio coming soon
വിരേചനനിരൂഹയോര്മധ്യേऽനുവാസനസ്യ കിം പ്രയോജനമിത്യാഹ- യഥാ കുസുമ്ഭാദിമിശ്രാത്തോയാത് പടോ രാഗം ഗൃഹ്ണാതി ജലം ച ത്യജതി, തദ്വദ് ദേഹാദ്ബസ്തിഃ സ്നേഹാദിദ്രവീകൃതാന് മലാന് ദുഷ്ടാന് ദോഷാന് ഹരത്യദുഷ്ടാന് ദേഹ ഏവ യോജയതീതി|| ൬൧|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം സൂത്രസ്ഥാനേऽഷ്ടാവിംശോऽധ്യായഃ