28. bastividhiḥ

Adhikarana athAtaH bastividhirnAmAShTAviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோ பஸ்திவிதிஂ நாமாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

வமநே கபநாஶாயோபதிஷ்டே பித்தநாஶாய விரேசநே ச வாதநாஶாய பஸ்தேஃ ப்ரஸங்காத்தத்பரிஜ்ஞாநார்தமத்யாய ஆரப்யதே-அதாऽத இத்யாதி|| ௧||

Adhikarana basteH prAdhAnyambastisaMj~jAyA anvarthattva~jca (2) · Śloka 2

பஸ்திரநிலப்ரதாநேஶு ப்ரயுஜ்யதே| பஸ்திநா தீயதே பஸ்திஂ வா பூர்வமந்வேத்யதோ பஸ்திஃ| ஸ ச ஸர்வோபக்ரமாணாஂ ப்ரதாநதமஃ ஶீக்ரஂ பஂஹணாதிகாரித்வாத்விகதாநிலோச்சேதித்வாச்ச||௨||

தத்ராநிலப்ரதாநேஷு தோஷேஷு பஸ்திஃ ப்ரயுஜ்யதே இதி| தத்ர பஸ்தி ஸஂஜ்ஞாயா அந்வர்ததோச்யதே| பஸ்திநா அஜாதிமூத்ராதாரேண யதோ தீயதேऽதோ பஸ்திஃ| அதவா யதோ தத்தஂ ஸத் பூர்வமாதௌ பஸ்திமநுகச்சத்யதோ பஸ்திரிதி| ஸ ச பஸ்திஃ ஸர்வேஷாஂ வமநாதீநாமுபக்ரமாணாஂ மத்யே ப்ரதாநஃ| குத இத்யாஹ-ஶீக்ரேத்யாதி| ஶீக்ரமநாயாஸேந வக்ஷ்யமாண பஂஹணாதிகுணகாரித்வாத்விகதாநிலோச்சேதித்வாச்ச|| ௨||

Adhikarana vAtasya prAdhAnyam (3) · Śloka 3

அநிலோ ஹி தோஷாணாஂ நேதா| ஸர்வஶரீரசேஷ்டைககாரணம்| பஞ்சாத்மதயா அங்கப்ரத்யங்கவ்யாபீ| விதாதா விவிதபாஹ்யா- த்யாத்மிகபாவாநாஂ ஸர்கஸ்திதிப்ரலயாநாஂ ஹேதுஃ மார்கத்ரய- ஜாநாமபி ரோகாணாமிதி||௩||

யதஃ ஸோऽநிலோ தோஷவ்யாபாரகஃ| ஏததேவாஹ-அநிலேத்யாதி| அங்காநி ஶிரஃப்ரபதீநி| ப்ரத்யங்காநி நேத்ரகர்ணாங்குல்யாதீநி| விவிதாநாஂ பாஹ்யாநாஂ தருப்ரபதீநாமாத்யாத்மிகாநாஞ்ச தேஹஸ்தாநாஂ பாவாநாஂ யே ஸர்கஸ்திதிப்ரலயாஸ்தேஷாஂ விதாதா| ஸர்க உத்பத்திஃ| ஸ்திதிஃ ஸ்தாநம்| ப்ரலயோ விநாஶஃ| அந்தர்மார்கஜாநாஂ மத்யமமார்கஜாநாஞ்ச ஹேதுஃ|| ௩||

Adhikarana basterviShayaH guNAshca (4) · Śloka 4

ஸுகத்வாதேவ ச பஸ்திர்பாலவத்தகஶஸ்தூலக்ஷீணதாத்வி- ந்த்ரியேஷு ச ஸ்த்ரீஷு சாநிலோபஸர்காப்ரஜாஸு கச்ச்ரப்ரஜாஸு சோப- திஶ்யதே| ததாக்நிபலவர்ணமேததாஸ்வராயுஃ ஸுகப்ரதோ வயஃ- ஸ்தாபநஃ பங்கூருஸ்தம்பமக்நஸங்குசிதாநிலாத்மாநஶூலாரோ சகோதாவர்தபரிகர்திகாதிஷு ஹித இதி||௪||

அயஂ பஸ்திஃ ஸுகஸேவ்யத்வாதேவ பாலாதிஷு வாதோபஸஷ்டதேஹத்வாச்சாப்ரஜாஸு ஸ்த்ரீஷு சோபதிஶ்யதே| ததாऽக்ந்யாதிப்ரதஃ| வயஸோ யௌவநஸ்ய ஸ்தாபநஃ பங்க்வாதிஷு ஹிதஃ பத்யஶ்ச|| ௪||

Adhikarana basterAsthApanAdiBedena traividhyamAsthA- panasya trayodashavidhatva~jca (5) · Śloka 5

ஸ து பஸ்திஸ்த்ரிவிதஃ| ஆஸ்தாபநமநுவாஸநமுத்தரபஸ்திஶ்ச| தத்ராஸ்தாபநஂ தோஷதூஷ்யாத்யநுஸாரேண நாநாத்ரவ்யஸஂயோகாதிநி- ர்வத்தம்| தஸ்ய பேதாஃ உத்க்லேஶநஂ ஸஂஶோதநஂ ஸஂஶமநஂ லேகநஂ பஂஹணஂ வாஜீகரணஂ பிச்சாபஸ்திர்மாதுதைலிகமித்யாதயஃ| மாதுதைலிகஸ்ய பர்யாயா யாபநோ யுக்தரதோ தோஷஹரஃ ஸ்நிக்தப- ஸ்திரிதி| தேஷாஂ நாமபிரேவ ஸ்வரூபமாக்யாதம்||௫||

ஸ ச பஸ்திஸ்த்ரிப்ரகார ஆஸ்தாபநாதிபேதேந| தத்ரேத்யாதிநாऽऽஸ்தாபநலக்ஷணமுச்யதே| தஸ்யைவோல்க்லேஶநாதயோ பேதாஃ| தேஷாமுத்க்லேஶநாதீநாஂ நாமபிரேவ ஸ்வரூபஂ வ்யாக்யாதம்| தத்ர யோ பஸ்திஃ ஸஂயோகாதிவஶாத்தோஷமுத்க்லேஶயதி ஸ உத்க்லேஶகஃ| யஸ்து ஶமயதி ஸ ஶமநஃ| யஃ ஶ்லேஷ்மமேதஃப்ரபதீந் விலகதி ஸ லேகநஃ| யஃ ஶோதயதி தோஷாந் ஸ ஶோதநஃ| பிச்சாஸ்வரூபத்வாத் பிச்சாபஸ்திஃ மதுதைலப்ராதாந்யாந்மாதுதைலிகஃ| ஏவஂ மாதுதைலிகபர்யாயாணாமர்தோऽப்யூஹ்யஃ| தேந தேஷாமித்யாதி வ்யாக்யாதம்|| ௫||

Adhikarana AsthApananirUhashabdayoH nirvacanam (6) · Śloka 6

தத்வயஃ ஸ்தாபநாத்தோஷஸ்தாபநாத்வாऽऽஸ்தாபநமித்யுச்யதே ஶரீ- ராரோஹணாத்தோஷநிர்ஹரணாதசிந்த்யப்ரபாவதயா யஸ்மிந்நூஹாஸ- ம்பவாந்நிருஹ இதி||௬||

தத்வய இத்யாதிநா ஆஸ்தாபநஸஂஜ்ஞாயா அந்வதர்ததாமாஹ- ஶரீரேத்யாதிநா நிரூஹஸஂஜ்ஞாயாஃ| நிரூஹாஸ்தாபநௌ பர்யாயௌ|| ௬||

Adhikarana anuvAsanasvarUpAdi (7) · Śloka 7

அநுவாஸாநஂ யதார்ஹௌஷதஸித்தஃ ஸ்நேஹநார்தஃ ஸ்நேஹஃ ஸ்நேஹவிதௌ ஸ சதுர்தாபிஹிதஃ||௭||

யஸ்து பஸ்திஃ ஸ்நேஹநார்தஂ யதாதோஷஂ யதாவ்யாதி சௌஷதைஃ ஸித்தஃ ஸ்நேஹோ தீயதே ததநுவாஸநம்| ஸ ச ஸ்நேஹஃ ஸ்நேஹவிதௌ கதாதிபேதேந சதுர்த்தாபிஹிதஃ|| ௭||

Adhikarana anuvAsanaBedo mAtrAbastiH tasya mAtrAdi (8) · Śloka 8

தஸ்ய பேதோ மாத்ராபஸ்திஃ| ஸ பேயஸ்நேஹஹ்நஸ்வமாத்ராதுல்யஃ| ஸேவ்யஃ ஸதா ச மாதுதைலிகவத்| பாலவத்தாத்வபார- யாநவ்யாயாமசிந்தாஸ்த்ரீநித்யஸ்த்ரீநபேஶ்வரஸுகுமாரதுர்பலாநி- லபக்நால்பாக்நிபிர்நிஷ்பரிஹாரதயா ஸுகோ பல்யோ வர்ண்யஃ ஸஷ்டமலோ தோஷக்நஶ்ச| ததாபி தௌ நாஜீர்ணே யோஜ்யௌ ந ச திவாஸ்வப்நஃ ஸேவ்யஃ||௮||

தஸ்ய சாநுவாஸநஸ்ய பேதோ மாத்ராபஸ்திர்நாம| ஏதச்ச ஸர்வஂ கல்பஸ்தாநே வக்ஷ்யதே| ஸ ச மாத்ராபஸ்திஃ பேயஸ்நேஹஸ்ய ஹ்ரஸ்வயா மாத்ரயா துல்யஃ ஸேவ்யஃ| தேநைததுக்தஂ பவதி-ஆதுரோ முகேநோபயுக்தஂ ஸ்நேஹஂ யத்பரிமாணஂ யாப்யாஂ யாமாப்யாஂ ஜரயிதுஂ ஶக்நோதி தத்பரிமாணஂ தஸ்ய மாத்ராபஸ்திர்பவதீதி| ஸ ச மாத்ராபஸ்திர்வக்ஷ்யமாணேந மாதுதைலிகவிதாநேந பாலவத்தாதிபிஃ ஸேவ்யோ நிஷ்பரிஹாரத்வாதேஹிதோஃ| ஏவங்குணயுக்தத்வேऽபி தாவநுவாஸநமாத்ராபஸ்தீ அஜீர்ணே ந ச யோஜ்யௌ| ந ச தயோருபயுக்தயோர்திவாஸ்வப்நஃ ஸேவ்யஃ|| ௮||

Adhikarana anuvAsanirvacanam (9) · Śloka 9

யதஶ்ச ஸோऽந்நமநுவஸந்நபி ந துஷ்யத்யநுவாஸரமபி வா தீயத இத்யநுவாஸநம்||௯||

யதஶ்சேத்யாதிநாநுவாஸநாந்வர்ததாமாஹ|| ௯||

Adhikarana uttarabastisvarUpantatra matAntara~jca (10) · Śloka 10

உத்தரபஸ்திரபி ஸ்நேஹோऽநுவாஸநவச்சோதநஂ நிரூஹவதபி கேசிதாஹுஃ||௧௦||

யஸ்து பஸ்திர்மூத்ரமார்கேண தீயதே ஸ்நேஹஃ ஸ உத்தரபஸ்திஃ| தஸ்ய விதாநஂ வக்ஷ்யமாணாநுவாஸநஸதஶம்| அந்யே த்வாஹுஃ ஶோதநஂ நிரூஹஸதஶமிதி|| ௧௦||

Adhikarana uttarabasternirvacanam (11) · Śloka 11

ஸ நிரூஹாதுத்தரமுத்தரேண வா மார்கேண தீயத இத்யுத்தர- பஸ்திஃ||௧௧||

ஸ நிரூஹேத்யாதிநாந்வர்தகதநம்|| ௧௧||

Adhikarana AsthApyAH (12) · Śloka 12

தத்ராஸ்தாப்யா குல்மப்லீஹாநாஹஶூலஶுத்தாதீஸாரஜீர்ணஜ்வர- ப்ரதிஶ்யாயாட்யரோகஹதயகுக்ஷிபார்ஶ்வக்ரஹபர்வாபிதாபபார்ஶ்வயோ- நிஶூலாங்கஸுப்திஶோஷகம்பகௌரவாதிலாகவாந்த்ரகூஜநவாத- வர்சோமூத்ரஶுக்ரஸங்காஶ்மரீஶர்கராவத்திஶுக்ரார்த்தவஸ்தந்யநாஶ- ரஜஃ க்ஷயோந்மாததோஷகிர்மிணகோஷ்டவிஷமாக்நிஸஶப்தா- ல்பால்போக்ரகந்தோத்தாநாதயோ தோஷபேதீயோக்தாஶ்ச வாதவ்யாதயஃ| விஶேஷேணைதே ஹி பரஂ பஸ்திநாஶமுபயாந்தி மூலச்சேதேந வக்ஷவத்||௧௨||

தத்ர ச பஸ்திபேதேஷு மத்யே குல்மாதயோ வாதப்ரதாநா தோஷபேதீயபடிதாஶ்ச வாதஹேதுகா வ்யாதய ஆஸ்தாப்யாஃ| ஏதேஷ்வாஸ்தாபநோ யோஜ்ய இத்யர்தஃ| ஏதே ஹ்யநேந வாதே சிந்நே நாஶமுபயாந்தி| யதா மூலே சிந்நே வக்ஷாஃ| ஶுத்தஶ்சாஸாவதிஸாரஸ்ததோக்தஃ| ஶுத்தஶப்தேநாமரக்தயோஃ ப்ரதிஷேதஃ| க்ரஹஶப்தஸ்ய ஹதயாதிபிஃ ஸம்பந்தஃ| ஶூலஶப்தஸ்ய பார்ஶ்வயோநிப்யாம்| ஸங்கஶப்தஸ்ய வாதாதிபிஃ| நாஶஶப்தஸ்ய ஶுக்ராதிபிஃ| ரேதோதோஷாஃ குணபாதயஃ| அல்பால்பமுக்ரகந்தஂ ச ததுத்தாநஂ சேதி ஸமாஸஃ|| ௧௨||

Adhikarana anAsthApyAstatra hetavashca (13) · Śloka 13

அநாஸ்தாப்யாஸ்த்வதிஸ்நிக்தோத்க்லிஷ்டதோஷக்ஷதோரஸ்காதிகஶா நிரந்நாஃ கதவமநவிரேசநநஸ்யப்ரஸக்தச்சர்திநிஷ்டீவிகா- காஸஶ்வாஸஹிக்கார்ஶோபத்தச்சித்ரதகோதராத்மாநாலஸகவி- ஷூசிகாமாதீஸாராரோசகால்பாக்நிகுதஶோபகுஷ்டமதுமே- ஹார்தாஃ| கர்பிணீ சாப்ரவத்தாஷ்டமமாஸா| தத்ராதிஸ்நிக்தோ- த்க்லிஷ்டதோஷயோர்தோஷாநுத்க்லேஶ்யோதரஂ மூர்ச்சாஂ ஶ்வயதுஂ வா நிரூஹோ ஜநயேத்| க்ஷதோரஸ்கஸ்யாதிகஶஸ்ய ச க்ஷோபமாபந்நஃ ஶரீர- மாஶு பீடயேத்| அநிரந்நஸ்ய வக்ஷ்யதே| கதவமநவிரேகயோஸ்து ரிக்தஂ தேஹஂ க்ஷதஂ க்ஷார இவ தஹேத்| ஸ்நேஹபஸ்திஸ்து ஸத்யோऽ- க்நிமவஸாத்ய ஶ்லேஷ்மாமயாய ஸ்யாத்| கதநஸ்யஸ்யாஸ்ய- விப்ரஂஶஂ விவதோர்த்வஸ்ரோதஸ்தயா குர்யாத்| அநுவாஸநஂ து தோஷோத்க்லேஶம்| ப்ரஸக்தச்சர்த்யாதீநாஂ வாயுர்நிரூஹமூர்த்வஂ நயேத்| அநுவாஸநஞ்சார்ஶஸஸ்யாவதமார்கத்வாதநாகச்சந்பஸ்திஃ ப்ராணாந் ஹிஂஸ்யாத்| ஸ்நேஹஃ புநரர்ஶாஂஸ்யபிஷ்யந்த்யாத்மாநாய ஸ்யாத்| பத்தோதராத்யாத்மாநாந்தாநாஂ பஶதரமாத்மாநாந்மத்யுஃ| அலஸ- கார்தாதீநாஂ சாமதோஷாத்| அரோசகார்தாதீநாஂ யதாஸ்வமாம- யவத்திஃ| கர்பிண்யாஃ பூர்வோக்தோ தோஷஃ||௧௩||

அநாஸ்தாப்யா இத்யாதி ஸுபோதம்| அநிரந்நஸ்ய யதாஸ்தாபநேந பவதி ததஸ்மிந்நேவாத்யாயே நிரூஹஶ்ச ஸமீரஶ்சேத்யாதிநா வக்ஷ்யதே| கதவமநவிரேகயோஸ்ததஹரேவ ஸ்நேஹபஸ்திரித்யாதிநா ய ஏவாநாஸ்தாப்யாஸ்த ஏவாநநுவாஸ்யா இதி வக்ஷ்யமாணத்வாத்| கதவமநவிரேகயோரநுவாஸநேநாபி யத்பவதி தத் லாகவிகத்வாதிஸ்மிந்நேவ ப்ரஸங்க உச்யதே| கதநஸ்யஸ்யாஸ்தாபநமாஸ்யவிப்ரஂஶஂ குர்யாத்| ஊர்த்வஸ்ரோதஸாஂ விவதத்வாத்| தஸ்யைவாநுவாஸநஂ தோஷோத்க்லேஶஂ குர்யாத்| ஸ்நேஹோऽர்ஶஸாநாமநுவாஸநம்| கர்பிண்யா ஆஸ்தாபநேந பூர்வோக்தோ வமநோக்தோ தோஷ ஆமகர்பப்ரஂஶாதிஃ ஸா சாப்ரவத்தாஷ்டமமாஸா யஸ்யா ந ப்ரவத்தோऽஷ்டமோ மாஸஃ| ப்ரவத்தே த்வஷ்டமே மாஸி பஸ்திர்விஹித ஏவ தஸ்மாதேதேऽநாஸ்தாப்யாஃ|| ௧௩||

Adhikarana anuvAsyAH ananuvAsyAshca (14) · Śloka 14

ய ஏவாஸ்தாப்யாஸ்த ஏவாநுவாஸ்யாஃ| ரூக்ஷாதிதீப்தாக்நயஃ கேவலாநிலார்தாஶ்ச விஶேஷேண| ஏதே பரமநுவாஸநேநாப்யாய்யந்தே மூலஸேகேந வக்ஷவத்| ய ஏவாநாஸ்தாப்யாஸ்த ஏவாநநுவா- ஸ்யாஃ| ததா நிரந்நநவஜ்வரபாண்டுரோககாமலாப்ரமேஹப்ரதி- ஶ்யாயப்லீஹகபோதராட்யவாதவர்சோபேதார்தபீதவிஷகரபித்த- கபாபிஷ்யந்தகுருகோஷ்டாதிஸ்தூலஶ்லீபதகலகண்டாபசீ- க்ரிமிணகோஷ்டஃ| தத்ராதிஸ்நிக்தாதீநாஂ யதாஸ்வமுக்தாஃ பத- க்தோஷாஃ||௧௪||

ய ஏவாஸ்தாப்யா குல்மாதயஃ த ஏவாநுவாஸ்யா அபி| ததா நிரந்நாதயோ நாநுவாஸ்யாஃ| நிரந்நப்லீஹாதீநாமாஸ்தாபநவிதாநாதபவாத வசநமநுவாஸநே| அதிஸ்நிக்தாதீநாஂ யதாஸ்வமிதி ப்ரத்யேகஂ பதகஸங்கரேணாஸ்தாபநப்ரதிஷேதப்ரஸங்கேऽஸ்மிந்நத்யாய ஏவோக்தஃ|| ௧௪||

Adhikarana aBuktavata eva nirUho deyaH, BojanaM kRutavata evAnuvAsanaM deyam (15) · Śloka 15

அபி ச - அபுக்தே ரிக்தகோஷ்டஸ்ய ப்ரயுக்தமநுவாஸநம்| ஸரதூரகஸூக்ஷ்மத்வைஃ க்ஷிப்ரமூர்த்வஂ ப்ரபத்யதே| தேந வாயோர்ஜயோ ந ஸ்யாத்வாதஸ்தாநே ஹ்யதிஷ்டதா| காயாக்நேராஶு நாஶஶ்ச விஶேஷாதநிவர்தநாத்| ஸ்நேஹஃ ஸத்யோஶிதாஹாரருத்தே த்வாமாஶயேऽநிலம்| பக்வஸ்தஂ ஹந்தி பக்வஸ்தஶ்ச்யவதே சாந்நபாகதஃ| நிரூஹஶ்ச ஸமீரஶ்ச தீக்ஷ்ணவேகாவுபாவபி| தாவந்நமூர்ச்சிதௌ தீக்ஷ்ணாவதோऽந்நேந ஸஹாகதௌ| ஊர்த்வஂ வா ஶகதா ஸார்த்தஂ ஸஂஸ்திதௌ கோஷ்ட ஏவ வா| ஸமலாஹாரவிஷ்டப்தௌ ஹரேதாமாஶு ஜீவிதம்| புக்தவாநநுவாஸ்யோऽஸ்மாந்ந நிரூஹ்யஸ்து புக்தவாந்||௧௫||

அபி சேதி ஸமுச்சயே| புக்தவாநஸ்மாத் காரணாதநுவாஸ்யஃ| குத இத்யாஹ-அபுக்த இத்யாதி| அபுக்தே நிரந்நே ரிக்தகோஷ்டஸ்ய ஸதஃ புருஷஸ்யாநுவாஸநஂ ப்ரயுக்தஂ ஸரத்வாத் தூரகத்வாத் ஸூக்ஷ்மஸ்ரோதஃ ப்ரவேஶித்வாச்ச ஶீக்ரமேவோர்த்வஂ பூர்வகாயஂ ப்ரபத்யதே| ததஃ கிமித்யாஹ-தேநேத்யாதி| தேநாநுவாஸநேநோர்த்வஂ ப்ரவத்தேந வாததாக்நிபக்வாஶயே அதிஷ்டதா வாயோர்ஜயோ ந ஸ்யாத்| ஸ்நேஹஸ்ய சாநிவர்தநாதபதநாத்விஶேஷேணாக்நிநாஶஃ ஸ்யாத்| யதா து புக்தஂ ததநுவாஸநஂ தேயமேவ| யதஃ ஸத்யோஶிதேநாஹாரேணாமாஶயே ருத்தே பக்வாஶயஸ்தோऽநுவாஸநஸ்நேஹஃ பக்வாஶயஸ்தமேவாநிலஂ ஹந்தி| அந்நபாகதஶ்ச பக்வாஶயஸ்த ஏவ ச்யவதே| ஸ்நேஹஃ பதத்யதோऽக்நிநாஶஂ ந கரோதீதி பாவஃ| அஸ்மாதந்நஂ புக்தவாநநுவாஸ்ய இதி ஸம்பந்தஃ| நிரூஹ்யஃ புநரபுக்தவாநேவாந்நம்| யதோ புக்தே நிரூஹோ ஜீவிதஂ ஹந்தி| கதமித்யாஹ-நிரூஹஶ்சேத்யாதி| நிரூஹஸ்தாவத்தீக்ஷ்ணவேகஃ ஸமீரோ வாயுரபி தீக்ஷ்ண ஏவ| தாவுபௌ நிரூஹஸமிரௌ தீக்ஷ்ணவேகத்வாதந்நேந ஸஹாதோ குதேநாகதௌ ஶகதா புரீஷேண வா ஸார்தமூர்த்வஂ முகேந வாகதௌ ஸமலேந ஸபுரீஷேண வா ஆஹாரேண விஷ்டப்தௌ கோஷ்ட ஏவ ஸ்திதௌ| ஸர்வதா ஸாந்நே கோஷ்டே நிரூஹஸமீராவாஶு ஜீவிதஂ ஹரேதாம்| அதோऽஸ்மாந்நநிரூஹ்யஸ்த்வந்நஂ புக்தவாநிதி ஸம்பந்தஃ|| ௧௫||

Adhikarana pANDurogArtAdInAmanuvAsane doShaH (16) · Śloka 16

பாண்டுரோகார்தாதீநாஂ தோஷாநுத்க்லேஶ்ய ஸ்நேஹபஸ்திருதரஂ ஜநயேத்| ப்ரதிஶ்யாயாதிமதாஂ பூய ஏவ தோஷஂ வர்தயேத்||௧௬||

இத்யநாஸ்தாப்யாநாமநுவாஸநேந தோஷாநுக்த்வா பூர்வோக்தாநாமநநுவாஸ்யாநாஂ பாண்டுரோகார்தாதீநாமித்யாதிநா தோஷாந் கதயதி| ஏகேநாதிஶப்தேந ப்ரமேஹாந்தாநாஂ க்ரஹணம்| அந்யேந க்ரிமிணகோஷ்டாந்தாநாம்||௧௬||

Adhikarana bastenetravidhAnam (17) · Śloka 17

தயோஸ்து நேத்ரஂ ஸுவர்ணாதிதாதுமணிஶங்கஶங்கதந்தாஸ்திவேணுந- லகதிரகதரதிநிஶதிந்துகாதிதாருஸாரமயமஜ்வகர்கஶஂ கோபுச்சாகதிகுலிகாமுகமூநவர்ஷவார்ஷிகஸப்தத்வாதஶ- ஷோடஶவர்ஷாணாஂ விஂஶதிப்ரபதிஷு ச க்ரமாத் பஞ்சஷட்ஸப்தா- ஷ்டநவத்வாதஶாங்குலப்ரமாணம்| மூலேऽக்ரே சாதுராங்குஷ்டகநிஷ்டி- காபரிணாஹமர்தாங்குலாத் ப்ரபத்யர்தாங்குலப்ரவத்தத்ர்யங்குலபர்ய- ந்தப்ரவேஶமூலச்சித்ரஂ வநமுத்கமுத்கமாஷகலாயக்லிந்நகலா- யகர்கந்துவாஹ்யக்ரச்சித்ரஂ மூலசித்ரப்ரமாணாங்குலைரக்ரே யதா- ஸ்வஂ ஸந்நிவிஷ்டகர்ணிகஂ கர்ணிகாந்தஃ ப்ரதிபத்தஸூத்ராந்தர்கஹீ- தாக்ரபிதாநகநசைலவர்தி| மூலே த்வ்யஙுலாந்தராலே கர்ணிகாத்வயஂ காரயேத்| வர்ஷாந்தரேஷு ச வயோபலஶரீராண்யவேக்ஷ்ய நேத்ர- ப்ரமாணமுத்கர்ஷயேத்||௧௭||

தயோஸ்த்வாஸ்தாபநாநுவாஸநயோஃ ஸுவர்ணாதிமயமஜ்வாதியுக்தஂ நேத்ரஂ வைத்யஃ காரயேதிதி ஸம்பந்தஃ| அகர்கஶஂ ஶ்லக்ஷ்ணஂ குலிகாமுகமதீக்ஷ்ணாக்ரத்வாத் குதஂ ந க்ஷிணோதி| அஸ்ய ச நேத்ரஸ்ய யத் குதே ப்ரவிஶதி ததக்ரஂ யத்ர பஸ்திர்பத்யதே தந்மூலமிதி க்ரமாத்யதாஸங்க்யேநேத்யர்தஃ| தத்ரோநவர்ஷஸ்ய பஞ்சாங்குலப்ரமாணஂ நேத்ரஂ காரயேத்| ஆதுராங்குலப்ரமாணேந பூர்ணவர்ஷஸ்ய ஷடங்குலம்| ஸப்தவர்ஷஸ்ய ஸப்தாங்குலம்| த்வாதஶவர்ஷஸ்யாஷ்டாங்குலம்| ஷோடஶவர்ஷஸ்ய நவாங்குலம்| விஂஶதிப்ரபதி ச யாவஜ்ஜீவஂ த்வாதஶாங்குலமிதி நேத்ரஸ்யாயாமப்ரமாணம்| மூலப்ரமாணஂ து ஆதுராங்குஷ்ஸ்டஸமபரிணாஹஂ ஸர்வஂ நேத்ரஂ காரயேத்| அக்ரே சாதுரகநிஷ்டிகாபரிணாஹஂ பரிணாஹஸ்தௌல்யே பர்யாயவத்துல்யே உச்யேதே| அர்தாங்குலாதாரப்யார்தாங்குலமர்தாங்குலஂ வர்தயந் யாவத் த்ர்யங்குலபரிமண்டலஂ வஸ்து யஸ்ய மூலச்சித்ரே ப்ரவிஶதி தத்ததோக்தம்| தேநோநவர்ஷாஸ்யார்தாங்குலபரிமண்டலப்ரவேஶஂ மூலச்சித்ரஂ காரயேத்| வார்ஷிகஸ்யாங்குலம்| ஸப்தவர்ஷஸ்ய ஸார்தாங்குலம்| த்வாதஶவர்ஷஸ்ய த்வ்யங்குலம்| ஷோடஶவர்ஷஸ்ய ஸார்தத்வ்யங்குலம்| விஂஶதிவர்ஷப்ரபதி த்ர்யங்குலமிதி| தஸ்மாத் த்வாதஶாங்குலாயாமே நேத்ரே ஸ்தௌல்யேநாங்குஷ்டஸமே மூலே த்வ்யங்குலபர்யந்தஂ த்ர்யங்குலபரிமண்டலப்ரவேஶாங்குலீயகாதிச்சித்ரேண ஸமீபவதீதி| ஏதச்ச ஸர்வமாதுராங்குலமாநேந யோஜ்யம்| தஸ்ய ச நேத்ரஸ்ய கோபுச்சாகதித்வா த்ததக்ரஂ கநிஷ்டிகாஸ்தௌல்யமுக்தம்| தத்வநமுத்காதிப்ரவேஶச்சித்ரஂ காரயேத்| மகுஷ்டவாச்யோ வநமுத்கஃ| க்லிந்நஃ கலாயஃ உச்சூநோ பவதி| பஞ்சாங்கு-லாதீநாஂ ஷண்ணாஂ நேத்ராணாஂ வநமுத்காதயஃ ஷட் யோஜநீயாஃ| தச்ச நேத்ரமக்ரே ஸந்நிவிஷ்டகர்ணிகஂ காரயேத்| கிம்ப்ரமாணே அக்ர இத்யாஹ-மூலச்சித்ரப்ரமாணாங்குலே| யதாஸ்வமிதி| தேநைததுக்தஂ பவதி| த்ர்யங்குலப்ரவேஶே நேத்ரே த்ரீண்யங்குலாநி விமுச்யாக்ரே கர்ணிகாஂ காரயேதிதி| கர்ணிகாகதித்வாத் கர்ணிகாம்| அந்யேஷாஂ யதாஸ்வஂ பாகைஃ ப்ரமாணாமூஹ்யம்| தத்கர்ணிகாவஸக்தஸூத்ராந்தகஹீதா அக்ரபிதாநார்தகநசைலஸம்பந்திநீ வர்திர்யஸ்ய தத்ததோக்தஂ கர்ணிகாயா சித்ரே ஸூத்ரஸ்யாலம்பநம்| தஸ்ய நேத்ரஸ்ய மூலே பரஸ்பரஂ த்வ்யங்குலாந்தராலஂ கர்ணிகாத்வயஂ காரயேதிதி நேத்ரஸ்யாயாமபரிணாஹச்சித்ரைஃ ப்ரமாணம்| வர்ஷாந்தரேஷூக்தவர்ஷஶேஷேஷு விஂஶதேரதோ யாந்யுக்தநி வர்ஷாந்தராணி தாந்யவதீகத்ய| ததநுகுணே சாங்கலமாநே அவதீகத்ய| ததந்தராநுவர்திநோ வர்ஷாந் அங்குலபாகாஂஶ்சாகலய்ய வயோபலஶரீராத்யபேக்ஷயா நேத்ரப்ரமாணஂ வர்தயேத்|| ௧௭||

Adhikarana bastiyantram (18) · Śloka 18

ததோऽஜாவிவராஹஹரிணகோமஹிஷாந்யதமஜஂ ஸ்நேஹமுத்கவிமதிதஂ விகதச்சித்ரஸிராக்ரந்திஸ்கந்தஂ நாதிவர்துலஂ மது தடஂ கஷாயரக்தஂ ஸுகஸம்ஸ்தாப்யௌஷதப்ரமாணஂ ந்யுப்ஜஂ விவதா- நநஂ நிவேஶ்ய பஸ்திஂ கர்ணிகயோர்தடேந ஸூத்ரேண கநஂ ஸமஂ ச பத்வா பரிவர்த்த்ய புநஶ்சாந்யத்பஸ்திமுகபந்தநார்தஂ ஸூத்ரமுப தாயாநுகுப்தஂ நிதாபயேத்||௧௮||

ததஸ்தஸ்மிந் நேத்ரே அஜாத்யுத்பவஂ பஸ்திஂ யதோக்தகுணஂ கத்வா ந்யுப்ஜமதோமுகஂ ப்ரவேஶயேத்| ததஃ கர்ணிகயோர்பத்வா புநஃ பரிவர்தயேத்| பஸ்திர்யதோர்த்வமுகோ பவதி| ஸுபோதமந்யத்|| ௧௮||

Adhikarana bastyaBAve svIkAryamanyat (19) · Śloka 19

பஸ்த்யபாவே ப்லவநீ சாகலாங்கபாதமதூச்சிஷ்டோபதிக்த- கநஸூக்ஷ்மதாந்தவாந்யதமஂ நிவேஶயேத்||௧௯||

பஸ்தேரபாவே ப்லவநீச்சாகலாத்யந்யதமஂ நிவேஶயேத்| ப்லவநீ ஜலசரோ விஹங்கவிஶேஷஃ| அங்கபாதோ விபாடிதமேஷகத்திபாதஃ|| ௧௯||

Adhikarana AsthApanamAtrA (20) · Śloka 20

ஆஸ்தாபநமாத்ரா து ப்ரதமே வர்ஷே ப்ரகுஞ்சஃ| ததஃ பரஂ ப்ரதிவர்ஷஂ ப்ரகுஞ்சமபிவர்தயேதாஷட்ப்ரஸதாத்| ததஶ்சோர்த்வஂ ப்ரஸதாபி வத்திஃ| ப்ராப்தாநதீதாஷ்டாதஶஸப்ததேஸ்து த்வாதஶ ப்ரஸதாஃ| பரஂ சாதோ தஶைவ| அந்யே புநர்த்வாதஶப்ரஸதஸ்யாப்யஷ்டாவிச்சந்தி||௨௦||

ஆஸ்தாபநாமாத்ரேத்யாதிநா ப்ரதேயௌஷதமாத்ரோச்யதே| ப்ரதமே வர்ஷே ஆஸ்தாபநஸ்ய ப்ரகுஞ்சஃ பலஂ மாத்ரா| ததோ த்விதீயாதிஷு வர்ஷேஷு ப்ரகுஞ்சஂ ப்ரகுஞ்சமபிவர்தயேத்| யாவத் த்வாதஶே வர்ஷே ஷட் ப்ரஸதாஃ த்வாதஶ பலாநி பவந்தி| ததஸ்த்ரயோதஶாதிஷு வர்ஷேஷு ப்ரஸதஂ ப்ரஸதஂ வர்தயேத்| யாவதஷ்டாதஶே வர்ஷே த்வாதஶ ப்ரஸதாஃ| அஷ்டாதஶப்ரபதிஸப்ததிர்யாவதிதமேவாஸ்தாபநமாநம்| யத்வா தஶ ப்ரஸதாஃ ஸப்தேதேருபரி யாவஜ்ஜீவஂ தஶைவ ப்ரஸதாஃ| அந்யே புநராசார்யா த்வாதஶப்ரஸதஸ்தாநேऽஷ்டௌ ப்ரஸதாநீச்சந்தி|| ௨௦||

Adhikarana mAdhutailikAnuvAsanayormAtrA (21) · Śloka 21

யதாஸ்வமாஸ்தாபநமாத்ரா பாதஹீநா மாதுதைலிகே ப்ரயோஜ்யா| அநுவாஸநே த்வேவமேவாஸ்தாபநஸ்ய பாத இதி||௨௧||

யதாஸ்வமித்யாதிநா மாதுதைலிகமாத்ரோச்யதே| யேஷு வர்ஷேஷு யாவத்யாஸ்தாபநமாத்ரா விஹிதா தேஷு வர்ஷேஷு மாதுதைலிகஸ்ய தாவத்யேவ சதுர்பாகஹீநா| ஸ ஏவ சதுர்பாகோऽநுவாஸநஸ்ய யோஜ்யஃ| தேநாஷ்டாதஶப்ரபதி ஸப்ததிர்யாவத் மாதுதைலிகஸ்ய நவ ப்ரஸதா தேயாஃ| அநுவாஸநஸ்ய த்ரயஃ ப்ரஸதாஃ| ஏவஂ ஸர்வத்ரோஹ்யம்|| ௨௧||

Adhikarana AsthApanIyasya pUrvamanuvAsanantasya kAlashca (22) · Śloka 22

அதாஸ்தாபநீயமாதுரஂ ஸ்நேஹஸ்வேதோபபந்நஂ கதவமநவிரேக- மாஸேவிதபேயாதிஸஂஸர்கக்ரமமுபஜாதபலமநுவாஸநார்ஹஂ பூர்வ- மேவாநுவாஸயேத்| ஶீதவஸந்தயோர்திவா அந்யதா ராத்ராவவேக்ஷ்ய வா தோஷாதீந்| அந்யதா ஹி ஸ்நேஹோக்தாமயப்ராதுர்பவஃ||௨௨||

அதேதி மங்கலே| ய ஆதுர ஆஸ்தாபநீயஸ்தமாதாவநுவாஸயேத்| கிம்பூதமித்யாஹ-ஸ்நேஹேத்யாதி| அநுவாஸநார்ஹமித்யநேநைதத் தர்ஶயதி| தோஷவ்யாத்யபேக்ஷயா கதாசிதகதாநுவாஸந ஏவாஸ்தாப்ய இதி| கஸ்மிந் காலேऽநுவாஸயேதிதி ஆஹ-ஶீதே வஸந்தே ச திவாநுவாஸயேத்| அந்யத்ர க்ரீஷ்மாதிஷு ராத்ராவிதி| அதவா தோஷதூஷ்யாதுராதீநவேக்ஷ்ய ராத்ரௌ திவா வா| அந்யதா ஶீதவஸந்தயோஃ ராத்ராவநுவாஸநேந க்ரீஷ்மஶரதோஶ்ச திவாநுவாஸநேந| ஏஷு காலேஷு ஸ்நேஹபாநே ஸ்நேஹவிதௌ ய ஆமயா உக்தாஃ தேஷாஂ ப்ராதுர்பாவஃ|| ௨௨||

Adhikarana anuvAsanabastidAnaviShaye dhAnvantarIyamataM Atyayike svamata~jca (23) · Śloka 23

தந்வந்தரீயாஃ புநராஹுஃ- ந ராத்ரௌ ப்ரணயேத்பஸ்திஂ ஸ்நேஹோத்க்லேஶோ ஹி ராத்ரிஜஃ| ஸ்நேஹவீர்யயுதஃ குர்யாதாத்மாநஂ கௌரவஂ ஜ்வரம்| அஹ்நி ஸ்தாநஸ்திதே தோஷே வஹ்நௌ சாந்நரஸாந்விதே| ஸ்புடஸ்ரோதோமுகஂ தேஹஂ ஸ்நேஹோ யத் பரிஸர்பதி| அல்பபித்தகபஂ ரூக்ஷஂ பஶஂ வாதருஜார்திதம்| புக்தஂ ஜீர்ணாஶநஂ காமஂ ராத்ராவப்யநுவாஸயேத்| கேவலாநிலநிபீடிதஂ த்வஶுத்தமப்யநிரூபிதபலஂ சாப்ய- நுவாஸயேதாத்யயிகத்வாத்வ்யாதேஃ||௨௩||

தந்வந்தரீயாஃ புநராசார்யா ஏவமாஹுஃ| யதா ஸர்வோ பஸ்தீ ராத்ரௌ ந தேயஃ திவைவ தேயஃ| அதவா கதாசிதல்பபித்தாதீநாஂ ராத்ராவபிதேயஃ| ஏததேவ மதஂ ந ராத்ராவித்யாதி ஶ்லோகத்ரயேண படதி| கேவலாநிலேத்யாதிநா ஸ்வமதமநுஸரதி| அத்ர ஹ்யாத்யயிகவ்யாத்யபேக்ஷிதத்வாத் பஸ்திவிதேஃ காலநியமோ நாஶ்ரயிதவ்யஃ|| ௨௩||

Adhikarana anuvAsyasya pUrvA~ggatvena ma~ggalAdi (24) · Śloka 24

தஸ்ய விதிர்வமநாததிகதரஂ கதமங்கலமநுஸுகமப்ய- க்தமுஷ்ணாம்புஸ்நாதஂ யுக்தஸ்நேஹமுசிதாத் பாதஹீநஂ த்ரவபூர்வஂ லகூஷ்ணஂ ஸாநுபாநமஶநமஶிதவந்தஂ கதசங்க்ரமணமுத்ஸஷ்ட- விண்மூத்ரமஶநார்த்ரஹஸ்தமஶங்கநீயபரிசாரகஂ நிவாதே வேஶ்மநி ப்ரததஶயநே நாத்யுச்ச்ரிதே ஸ்வாஸ்ததே ஈஷதுந்நமிதபாததேஶே வாம- பார்ஶ்வேந ப்ராக்ஶிரஸஂ ஸஂவேஶயேத்||௨௪||

ஸுபோதமந்யத்| அஶநார்த்ரஹஸ்தத்வேந தத்காலபுக்தத்வஂ லக்ஷயதி||௨௪||

Adhikarana anuvAsyasya snigdhAdyAhArasevane doShAH (25) · Śloka 25

அதிஸ்நிக்தாஶிநோ ஹ்யுபயமார்கஸஂஸர்காத் ஸ்நேஹோ மதமூர்ச்சா- க்நிஸாதஹல்லாஸாந் ஜநயதி| ரூக்ஷாஶிநோ விஷ்டம்பஂ பலவர்ணஹாநிஂ வா| அல்பமாத்ரத்ரவாஶிநோ விஸஷ்டவிண்மூத்ரஸ்ய சாநாவதேந ததாவதாத் வ்யாபதம்| சிரமஶிதவதோ விதா- ஹாபிமுகபக்தஸ்ய ஜ்வரஂ குர்யாத்||௨௫||

த்ரவாஶிந உத்ஸஷ்டவிண்மூத்ரஸ்ய சாநாவரணாத் வ்யாபதஂ ந கரோதி||௨௫||

Adhikarana anuvAsyasya vAmapArshvashAyane hetavaH (26) · Śloka 26

யதஶ்ச வாமபார்ஶ்வாஶ்ரயாணி வஹ்நிக்ரஹணீகுதவலாமுகாநி தாநி தத்பார்ஶ்வஶாயிநோ நிம்நாநி பவந்தி| அதஸ்ததௌஷதமஸ்க- லிதமாப்நோதி ப்ரவேஶநிர்கமாவதி ஸஂவிஷ்டஂ சைநமஜுஸ்திததேஹஂ ஸ்வபாஹூபதாநஂ ப்ரஸாரிதவாமஸக்திமாகுஞ்சிதேதரஂ தஸ்யைவ சோபரி ப்ரஸாரிததக்ஷிணபாஹுஂ காரயேத்||௨௬||

வாமபார்ஶ்வஶாயிநஸ்தத்பார்ஶ்வாஶ்ரயாணி க்ரஹண்யக்ந்யாதீநி நிம்நாந்யவிரோதகாந்யௌஷதஸ்ய பவந்தி| வஹ்நிநா ஹ்யமுர்தேநாப்யநிம்நேநௌஷதஸ்ய ப்ரதிகாதஃ க்ரியத ஏவ| ஸ்வ ஏவ வாமோ பாஹுர்த்விகுணீகத உபதாநஂ ஶிரஸ உபாஶ்ரயோ யஸ்ய தஂ ததோக்தம்| இதரேதி தக்ஷிணஸ்ய ஸ்க்த்நஃ பராமர்ஶஃ|| ௨௬||

Adhikarana anuvAsanabastidAnavidhiH (27) · Śloka 27

புர்வமேவ து வைத்யோ வர்த்த்யா ஸுபிஹிதாக்ரச்சித்ரஂ நேத்ரஂ பாஜந- ஸ்யோபரி கத்வா தக்ஷிணபாதாங்குஷ்டாங்குலீப்யாஂ கர்ணிகாயா உபரிஷ்டந்நிஷ்பீட்யாவிபந்தாய ஶதாஹ்வஸைந்தவசூர்ணாவசூர்ணிதஂ ப்ராகேவ நேத்ரஸ்பர்ஶாத் பூர்வவதபிமந்த்ரிதஂ யதார்ஹஂ யதார்ஹௌஷதா- விபக்வஂ ஸுகோஷ்ணஂ பஸ்தௌ ஸ்நேஹமாஸிச்யாவலீகோச்ச்வாஸஂ நிஃஸாரிதவாதபுத்புதமௌஷதாந்தே ஸூத்ரேண த்விஸ்த்ரிர்வா பஸ்திமுக- மாவேஷ்ட்ய தக்ஷிணபாணௌ நேத்ரமுபநிதாய திஷ்டேத்| ததோ கதா- ப்யக்தே பாணௌ வாமஹஸ்தப்ரதேஶிந்யாப்யக்தப்ரவேஶப்ரதேஶமப- நீதவர்த்யுத்தாநவாமஹஸ்தாங்குஷ்டோதரபிஹிதாக்ரஂ மத்யமாப்ரதேஶி- ந்யுபகஹீதகர்ணிகமஜ்வநுபஷ்டவஂஶமநுஸுகமேகமநா லாக- வேந நிஷ்கம்பமத்ருதமவிலம்பிதஂ நேத்ரமாகர்ணிகஂ ப்ரவேஶயேத்| ஆதுரோऽபி ததநுலோமயந்நவலம்பேத| ததஶ்ச வைத்யோ பஸ்தி- முகஂ தக்ஷிணஹஸ்தாங்குஷ்டப்ரதேஶிநீப்யாமமுஞ்சந்நேத்ரமசாலயந் ஹஸ்தத்வயேநோத்தாநேநைகக்ரஹணேநைவாநிலாதிஷ்டாநபூதஂ கிஞ்சிதவ- ஶேஷயந் ஶநைஃ ஶநைரவேகமநுபீடயேத்| அந்யதா ஹி வ்யாபதோ பவந்தி| தாஃ ஸஸாதநாஃ ஸித்திஷு வக்ஷ்யந்தே||௨௭||

பூர்வமேவேத்யாதி ஸுபோதம்| பஷ்டவஂஶமநு பஷ்டவஂஶாநுபூர்வ்யா நேத்ரஂ ப்ரணயேத்| ஆதுரோऽபி தந்நேத்ரமநுலோமயந் தஸ்ய ப்ரவேஶாநுகூல்யஂ பஜந்நவலம்பேத ஆஸீத்| ஏகக்ரஹணேநைகமேகவாரஂ கஹீதஂ யதோக்தவிதி-விபர்யயேண யே வ்யாதயோ பவந்தி தே ஸித்திஷு வக்ஷ்யந்தே|| ௨௭||

Adhikarana bastipIDanakAlaviShaye anyamatam (28) · Śloka 28

அந்யே து த்ரிஂஶந்மாத்ராஃ பீடநகாலமாஹுஃ||௨௮||

அந்யே புநராசார்யாஸ்த்ரிஂஶந்மாத்ரா பஸ்தேஃ பீடநகாலமாஹுஃ| மாத்ரா ச யாவத் பசதீத்யாதிவக்ஷ்யமாணலக்ஷணா|| ௨௮||

Adhikarana bastidAnasamaye AtureNa parihAryANi (29) · Śloka 29

ந ச பஸ்தௌ தீயமாநே க்ஷவகாஸஹாஸஜம்பாஸ்பந்தநாந்யா- சரேத்||௨௯||

ஸுபோதம்|| ௨௯||

Adhikarana Aturasya viNmUtrAnilavege vidhAnam (30) · Śloka 1

விண்மூத்ராநிலவேகே து நேத்ரமாகஷ்ய வேகாந்தே ஶேஷஂ ப்ரணயேத்||௧||

யதா து பஸ்தௌ தீயமாநே விணஂஉத்ராநிலாநாமாகமோ மத்யே பவதி ததா தமுத்ஸஜ்ய தத்காலஂ புநஃ ஶேஷஂ தேயம்|| ௩௦||

Adhikarana bastidAnAnantarIyo vidhiH (31) · Śloka 31

அந்தே சோத்தாநஸ்ய ஸ்பிஜௌ பாணிதலேந த்ரிசதுரோ வாராஂஸ்தா- டயேத்| ததா தத்பார்ஷ்ணிப்யாம்| பாததஶ்ச ஶய்யாஂ த்ரிருத்க்ஷிபேத்| ஸோபதாநஸ்ய ச ப்ரஸாரிதஸர்வாங்கஸ்ய பார்ஷ்ணிகே முஷ்டிநா ஹந்யாத்| ததா பார்ஷ்ண்யங்குலிபாததலபிண்டிகாஃ| ஸருஜஂ சாங்கஂ ஸ்நேஹேந ப்ரதிலோமஂ வாக்ஶதமாத்ரஂ ஶநைர்விமத்நீயாத்| ஏவமாஶு ஸ்நேஹோ ந நிவர்ததே| ஸமநுகச்சதி சாஸமந்தா- த்ஸிராஃ| ததஃ பரஂ து ஸ்நேஹோக்தமாசாரமநுவர்ததே||௩௧||

ஸருஜமங்கஂ ஸ்நேஹேந விமத்நீயாதிதி ஸம்பந்தஃ| ந நிவர்தேதே ந ப்ரத்யாகச்சதி குதம்|| ௩௧||

Adhikarana anuvAsitasya BojananiyamAdi (32) · Śloka 32

தீப்தாக்நிஞ்ச ஸாயஂ லக்வந்நஂ போஜயேத்| நைவ சாநாகத- ஸ்நேஹமபி த்விதீயேऽஹநி| ந ச தமநுவாஸயேத்||௩௨||

தீப்தாக்நிஂ ஸாயஂ போஜயேத்| அதீப்தாக்நிஂ த்விதீயேऽஹநி அநாகதஸ்நேஹமாஸ்நேஹபரிணாமாந்ந போஜயேத்| தஂ சாநாகதஸ்நேஹஂ த்விதீயேऽஹநி நாநுவாஸயேத்|| ௩௨||

Adhikarana anuvAsanauShadhapratyAgamanakAlAvidhiH anivRuttau pratIkArAdi (7) · Śloka 7

ஆகமநகாலஸ்து பரோ யாமத்ரயம்| ததஃ பரமநாகச்சந்த- மஹோராத்ரமுபேக்ஷேத| ததாப்யநிவர்தமாநே பலவர்தீபிர்லவணா- ரநாலப்ராயைர்வா தீக்ஷ்ணபஸ்திபிஃ ஶோதயேத்| ஸ்நேஹவ்யாப- த்ஸித்திஂ சாவேக்ஷேத| அதிரௌக்ஷ்யாதநாகச்சந்ந சேஜ்ஜாட்யா- த்யுபத்ரவாய ஸ்யாத், ததாப்யுபேக்ஷ்யஃ| ஶீக்ரநிவத்தே து விநா மலேந கேவலே ஸ்நேஹே ஸ்நேஹமந்யஂபுநர்யோஜயேத்| ந ஹ்யஸாவதிஷ்டந் கார்யகரோ பவதி||௭||

Adhikarana anuvAsitasya paradine kvAthauShadhAdi (33) · Śloka 33

ஸுகோஷிதஂ சைநஂ ததாகதவமநவிரேசநாஸ்தாபநாந்யதமஂ ப்ராதஃ ஶுண்டீதாந்யக்வாதமிதரச்சோஷ்ணோதகஂ வா ஸ்நேஹஶேஷஜரணாய வாதகபோபஶாந்தயே ச பாயயேத்||௩௩||

ததாப்யநிவர்த்தமாநஂ பலவர்த்த்யாதிபிஃ ஶோதயேத்|| ௩௩||

Adhikarana punaranuvAsanam (34) · Śloka 34

ததோऽந்நகாலே யதோக்தமந்நமஶ்நீயாத்| ந சாநுவாஸிதஂ பேயாஂ பாயயேத்| ஸா ஹி ஸஸ்நேஹகோஷ்டமபிஷ்யந்தயதி| புநஶ்ச ததீயேऽஹந்யநுவாஸயேத் பஞ்சமே வா| யதா வா ஸ்நேஹபக்திஃ ஸ்யாத்| அதஶ்ச தீப்தாக்நிரூக்ஷவாதோபணவ்யாயாமநித்யாந் ப்ரத்யஹம்| ஏவமமுநா க்ரமேண தோஷாத்யநுஸாரதிஸ்த்ரிசதுரைஃ ஸ்நேஹபஸ்திபிருபஸ்நிக்தஂ ஶோதநேநாஸ்தாபநேந ஸ்ரோதோவிஶு- த்த்யர்தமாஸ்தாபயேத்| வாதாதிக்யாதஸ்நிக்தந்து ஸ்நேஹநேந||௩௪||

ததோऽந்நகால இத்யாதி ஸ்நேஹபக்திஃ ஸ்யாதித்யேவமந்தஂ ஸுபோதம்| அதஶ்சேதி யதஃ ஸ்நேஹபாகபரதந்த்ரமநுவாஸநவிதாநம்| அதோ தீப்தாக்நித்வாதியுக்தஂ ப்ரத்யஹமநுவாஸயேத்| ஏவமித்யாதி ஸுபோதம்|| ௩௪||

Adhikarana anuvAsitasyAsthApanAtprAkkRutyam (35) · Śloka 35

அதைநஂ ததீயே பஞ்சமே வாஹநி கிஞ்சிதாவத்தே மத்யாஹ்நே கத- மங்கலஸ்வஸ்த்யயநமப்யக்ததேஹஂ ஸ்வேதிதமுத்ஸஷ்டமலமநாஶிதஂ நாதிக்ஷுதிதமவேக்ஷ்யாதுரமார்யாவலோகிதஂ நாதமார்யதாராமா- த்மபுவஂ தாதாரமஶ்விநாவிந்த்ரமாத்ரேயஂ ஸப்தர்ஷீந் காஶிராஜஂ விதேஹபதிப்ரபதீநக்நிவேஶாதீஂஶ்ச தந்த்ரகாராந் தீபகந்த- பலபலிதூர்பைர்யஜ்ஞ இவ ப்ரகல்பிதபாகாந் கத்வௌஷதீர்வத்த- வைத்யத்விஜாதீஂஶ்ச ஸம்பூஜ்ய தத்வித்யஸஹிதோ தோஷௌஷதாதிபலேந யதார்ஹமுபகல்பயேத்பஸ்திம்||௩௫||

அதாநுவாஸநேந ஸ்நிக்தஂ ஸந்தஂ ததீயே பஞ்சமே வாऽஹந்யாஸ்தாபயேதிதி ஸம்பந்தஃ| ஸுபோதமந்யத்|| ௩௫||

Adhikarana AsthApanauShadhakalpanA (36) · Śloka 36

தத்ர விஂஶதிமாத்ராணி பலாந்யௌஷதாநாஂ மதநபலாஷ்டகஂ ச க்வாதகல்பேந விபசேத்| க்வாதாச்சதுர்தாஶஂ ஸ்நேஹமநிலே ஷஷ்டாஂஶஂ பித்தே ஸ்வஸ்தவத்தே சாஷ்டமாஂஶஂ து கபே| ஸர்வஸ்ய சாஷ்டமாஂஶஂ கல்கஸ்ய ஸ்யாத்யாவதா நாத்யச்சஸாந்த்ரதா பவேத்| குடஸ்ய பத்நஂ யுக்த்யா மதுஸைந்தவே யதாயோக்யஂ ச ஶேஷாணி கல்பயேத்||௩௬||

தத்ரௌஷதபலாநி விஂஶதிமாத்ராணி பாநீயபலஶதாநி த்ரீணி ஷட்த்ரிஂஶததிகாநி ப்ரக்ஷிப்ய மதநபலாஷ்டகஂ ச கணநயா க்வாதயேத்| க்வதிதஶிஷ்டாநி சதுரஶீதிபலாந்யவதாரயேத் இதி க்வாதகல்பஃ| யதா ஹ்யநிலேऽதிகே பஸ்திஃ ப்ரகல்ப்யதே ததா க்வாதாச்சதுர்பாகஂ ஏகவிஂஶதிபலாநி தத்ர க்வாதே ஸ்நேஹஸ்ய க்ஷிபேத்| யதா பித்தேऽதிகே ஸ்வஸ்தவத்தே வா பஸ்திஃ ததா சதுர்தஶபலாநி க்வாதாத் ஷஷ்டாஂஶஂ ஸ்நேஹஸ்ய க்வாதே க்ஷிபேத்| யதா கபேऽதிகே பஸ்திஸ்ததா க்வாதாதஷ்டமாஂஶஂ ஸார்தாநி தஶபலாநி ஸ்நேஹஸ்ய க்வாதே க்ஷிபேத்| ஸர்வத்ர வாதே பித்தே ஶ்லேஷ்மணி ஸ்வஸ்தவத்தே ச க்வாதாதஷ்டமாஂஶமர்தைகாதஶாநி பலாநி கல்கஸ்ய க்வாதே க்ஷிபேத்| அதவா யாவத்ப்ரமாணேந கல்கேந பஸ்தேரச்சாதா ஸாந்த்ரதா ச ந பவதி தாவந்தஂ கல்கஂ க்ஷிபேத்| க்வாதோ குடஸ்ய ச பலஂ க்ஷிபேத்| மது மாக்ஷிகஂ ஸைந்தவஂ ச யுக்த்யா தோஷாட்யபேக்ஷயா| யதாயோகஂ தோஷாத்யபேக்ஷயைவ ஶேஷாணி மூத்ரமத்யாரநாலாதீநி க்வாதே க்ஷிபேதிதி| விஂஶதிமாத்ராணீதி மாத்ராக்ரஹணமௌஷதாநஂ மாத்ராயா அநியமப்ரதர்ஶநார்தம்| கேவலஂ க்வாதகல்பவிஹிதாத் க்வாதச்சதுர்தாதிபாகேஷு ஸ்நேஹஸ்ய நியமஸ்ததஃ|| ௩௬||

Adhikarana AsthApanauShadhasya saMskAraH praNayana~jca (37) · Śloka 37

ஸர்வாணி சைகத்யமுஷ்ணோதககும்பபாஷ்பாபிதப்தாநி கஜ- மதிதாநி பஸ்தௌ ப்ரக்ஷிப்யாநுவாஸநவந்நிரூஹஂ ப்ரணயேத்| நாத்யு- ஷ்ணஶீதஂ நாதிமதுதீக்ஷ்ணஂ நாதிஸ்நிக்தரூக்ஷஂ நாதிதநுஸாந்த்ரஂ ந ஹீநாதிமாத்ரஂ நலவணதிலவணஂ நாத்யம்லஞ்ச| தத்ர பாஷ்ப- மாத்ராநுதாபாதௌஷதஸ்ய விதாஹோ ந பவதி| கஜப்ரமதநாத்து க்வாதஸ்நேஹாதயஃ ஸம்யக் ஸம்ப்ரயுக்தாஃ ஸம்யகேவ யோகமார- பந்தே| அந்யதா புநஃ க்வாதாதீநாமுல்பணோऽந்யதமோऽந்ய- தமஂ யதாஸ்வஂ தோஷமீரயேத்| அத்யுஷ்ணாதீநாந்து பதக்வ்யாபதஃ ஸாதநாநி ச ஸித்திஷூத்தரகாலமுபதேக்ஷ்யந்தே||௩௭||

ஸவமைகத்யஂ யோஜயேத் கும்பீதப்தா ப்ரதேயௌஷதமாத்ரா பஸ்தௌ ப்ரக்ஷேப்யா| ஸுபோதமந்யத்|| ௩௭||

Adhikarana vaikalyAdiBirjAyamAnAH doShAH (6) · Śloka 6

அபி ச- திர்யக்ப்ரணீதே ஹி ந யாதி தாரா குதே வ்ரணஃ ஸ்யாச்சலிதே ச நேத்ரே| தத்தஃ ஶநைர்நாஶயமேதி பஸ்திஃ கண்டஂ ப்ரதாவேததிபீடிதஸ்து| ஸ்தம்பஂ விதத்தேऽதிமதுர்ஹிமஶ்ச தப்தாம்லதீக்ஷ்ணோ ப்ரமதாஹமோஹாந்| ஸ்நிக்தோऽதிஜாட்யஂ பவநந்து ரூக்ஷ- ஸ்தந்வல்பமாத்ரா லவணஸ்த்வயோகம்| கரோதி மாத்ராப்யதிகோऽதியோகஂ க்ஷோபஂ து ஸாந்த்ரஃ ஸுசிரேண சைதி| தாஹாதிஸாரௌ லவணோऽதி குர்யாத் தஸ்மாத்ஸுயுக்தஂ ஸமமேவ தத்யாத்||௬||

Adhikarana AsthApanadravyamAtrAviShaye anyamatam (38) · Śloka 38

அந்யே புநராஹுஃ- மாத்ராஂ த்ரிபலிகாஂ குர்யாத் ஸ்நேஹமாக்ஷிகயோஃ பதக்| கர்ஷார்தஂ மாணிமந்தஸ்ய ஸ்வஸ்தே கல்கபலத்வயம்| ஸர்வத்ரவாணாஂ ஶேஷாணாஂ பலாநி தஶ கல்பயேத்||௩௮||

அந்யே புநராசார்யா பஸ்தேர்யோஜநமாத்ராமந்யதைவாஹுஃ| கதமித்யாஹ-மாத்ராமித்யாதி| ஸ்நேஹபலாநி த்ரீணி மாக்ஷிகபலாநி மாணிமந்தஸ்ய ஸைந்தவஸ்யார்தகர்ஷஃ| கல்கஸ்ய பலத்வயஂ ஶேஷாணாஂ க்வாதாதீநாஂ த்ரயாணாஂ தஶ பலாநி| ஏவமேதே ஹ்யஷ்டாதஶைவ பலாநி பஸ்தேர்மாநமிச்சந்தி| ஏதேஷாமேவ ச மதமஸ்மிந்நேவாத்யாயே நவப்ரஸதாநாஹுரித்யுக்தம்|| ௩௮||

Adhikarana nirUhadravyANAM saMyojanavidhiH (39) · Śloka 39

மாக்ஷிகஂ லவணஂ ஸ்நேஹஂ கல்கஂ க்வாதமிதி க்ரமாத்| ஆவபேத நிரூஹாணாமேஷ ஸஂயோஜநே விதிஃ||௩௯||

மாக்ஷீகாதீநாமாவபநே க்ரமோऽயஂ விதேயஃ|| ௩௯||

Adhikarana nirUhadAnottaraM rogiNaH kRutyam (40) · Śloka 40

தத்தமாத்ரே தூத்தாநஃ ஸோபதாநோ நிரூஹவீர்யேண தேஹவ்யாப்தயே தந்மநாஸ்திஷ்டேத்| உதீர்ணவேகஶ்சோத்குடிகோ விஸஜேத்||௪௦||

தத்தமாத்ர இத்யாதி வ்யாக்யாஸமம்|| ௪௦||

Adhikarana nirUhapratyAgamanakAlaH anAgame pratIkArashca (5) · Śloka 5

ஆகமநகாலஸ்து பரோ முஹூர்தஃ| ததா ஹ்யநாகச்சந்நாஶு மத்யவே ஸ்யாத்| அதஸ்தத்ராநுலோமிகஂ ஸ்நேஹக்ஷாரமூத்ராம்லஸ்நிக்ததீ- க்ஷ்ணோஷ்ணமந்யஂ ப்ரயோஜயேத்| பலவர்திஸ்வேதபயோத்த்ராஸாதீஂஶ்ச| பஸ்திவ்யாபத்ஸித்திஂ சாவேக்ஷேத||௫||

Adhikarana punarnirUhAH (41) · Śloka 41

ஸ்வயஂ நிவத்தே து பூர்வவத் த்விதீயஂ ததீயஂ சதுர்தஂ ச தத்யாத்யா- வத்வா ஸுநிரூடஃ ஸ்யாத்||௪௧||

ஸ்வயஂக்ரஹணஂ யத்ராப்ரவர்த்தமாநஂ யத்நேநாநீதஂ தத்ர ததஹஃ புநஃ ப்ரயோகப்ரதிஷேதார்தம்| ப்ரதமே பஸ்தாவாகதே த்விதீயோ தேயஃ| த்விதீயே ததீயஃ| ததீயே ஆகதே சதுர்தஃ| யாவத்வா ஸம்யங்நிரூடலக்ஷணாநி வக்ஷ்யமாணாந்யுத்பந்நாநி| தேந கதாசிதேகஃ| கதாசித் பஹவோऽபி|| ௪௧||

Adhikarana prathamadvitIyatRutIyanirUDhAnAM krameNa vAtAdinirharatvam (42) · Śloka 42

தத்ராத்யோऽநிலஂ ஸ்வமார்காதபகர்ஷதி| த்விதீயஃ பித்தம்| ததீயஃ ஶ்லேஷ்மாணமிதி||௪௨||

தத்ர பஸ்திஷு மத்யே ய ஆத்யோ பஸ்திஃ ஸ வாதமேவ ஸுதராமபகர்ஷதி தஸ்யாபகஷ்டத்வாத்| த்விதீயஃ பித்தஜயாய கல்பதே| ததோऽவஶிஷ்டஂ ஶ்லேஷ்மாணஂ ததீயோ நாஶயதி| யத்ர ச தோஷா ஏவஂ நாபகஷ்டாஃ ஸஂயோகாதிவஶாத் தத்ர சதுர்தாதீநாஂ விஷயஃ|| ௪௨||

Adhikarana nirUhahInayogAdilakShaNAni (43) · Śloka 43

தஸ்ய ஹீநஸம்யகதியோகாஸ்து விரிக்தவத்||௪௩||

தஸ்ய சாஸ்தாபநஸ்ய ஹீநஸம்யக்யோகாதிலக்ஷணஂ விரிக்தவஜ்ஜ்ஞேயம்| விரேசநே து குக்ஷ்யஶுத்தீத்யாத்யுக்தம்|| ௪௩||

Adhikarana samya~gnirUDhasyopacAraH (44) · Śloka 44

ஸம்யங்நிரூடந்து கோஷ்ணஸலிலாவஸிக்தஂ தநுநா ஜாங்க- லரஸேந போஜயேத்| ஸ்நாதாஶிதஸ்யாஸ்ய சலா தோஷஶேஷாஃ ஸ்வஸ்தாநமாஶ்ரயந்தே||௪௪||

சலாநாஂ தோஷாணாஂ ஶேஷாஃ ஸ்நாத்வா புக்தவதஃ ஸ்வஸ்தாநமாயாந்தி|

Adhikarana AsthApanAntaraM punaranuvAsanaM tasya vidhishca (45) · Śloka 45

ததஃ புநர்வாதார்தமாதுரஂ பஂஹணீயமந்யஂ வா தத்விதமஶிதா- நந்தரஂ ஸாயஂ வா புநரல்பலக்வஶிதஂ யதாஸ்வம-நிலாதிஷு தஶமூலாதிஸித்தேந தைலேந அநுவாஸயேத்| தஸ்ய ஹீநஸம்ய- கதியோகாஸ்து ஸ்நேஹபீதவத்| விஶேஷஸ்து ஸம்யகநுவாஸிதே கிஞ்சித்காலஂ ஸ்தித்வா ஸ்நேஹஃ ஸபுரீஷோऽநிலாநுகதஃ ப்ரவ- ர்தத ஏவ||௪௫||

ததோ வாதார்தாமாதுரஂ த்விவிதோபக்ரமோக்தப்ரகாரேண பஂஹணீயஂ ஸந்தமந்யஂ வா தத்ப்ரகாரமாஸ்தாபிதஂ புநரநுவாஸயேத்| கேநாநூவாஸயேதித்யாஹ-வாதாதிஷு தஶமூலாதிஸித்தேந தைலேந| ஆதிக்ரஹணேந பித்தே ந்யக்ரோதாதிபத்மகாதீநாஂ கபே வத்ஸகாதீநாஂ ச பரிக்ரஹஃ| தஸ்ய சாநுவாஸநஸ்ய ஸம்யக்யோகாதயஃ ஸ்நேஹபீதவத்விஜ்ஞேயாஃ| ஸ்நேஹஸம்யக்யோகாதநுவாஸநஸம்யக்யோகே இயாந் விஶேஷஃ| யஃ ஸ்நேஹஃ கிஞ்சித்காலஂ ஸ்தித்வா புரீஷேணாநிலேந சாநுகதஃ ப்ரவர்ததே பஹிஃ|| ௪௫||

Adhikarana doShaBedAnusAraM tattadAvRutti- pUrtAvAsthApanavidhishca (46) · Śloka 46

பவதி சாத்ர- ஏவஂ கபே ஸ்நேஹபஸ்திமேகஂ த்ரீந் வா ப்ரயோஜயேத்| பஞ்ச வா ஸப்த வா பித்தே நவைகாதஶ வாऽநிலே| புநஸ்ததோऽப்யயுக்மாஂஸ்து புநராஸ்தாபநாஂ ததஃ||௪௬||

பவதி சாத்ரேதி தந்த்ரரீதிஃ| ஏவமித்யாதி ஸுபோதம்| ஏகேந த்ரிபிர்வா ஸ்நேஹபஸ்திபிஃ கபே ப்ரதாநே ஸம்யக்யோகலிங்கே சாநுத்பத்ரே புநரபி பஸ்தீந் ப்ரகல்பயேத்| அயுக்மாநிதி ஸர்வத்ர ஸம்பத்யதே| வாதே பித்தே கபஂ ச யதோக்தாததிகாநபி ஏவமேவ| தத்ர த்விதீயசதுர்தஷ்ஷ்டாஷ்டமாதயோ யுக்மாஃ| ததீயபஞ்சமஸப்தமாதயோऽயுக்மா| ததஃ ஸம்யக் ஸ்நிக்த ஆஸ்தாபநம்|| ௪௬||

Adhikarana doShaBedAnusAramannasahayogidravaBedaH (47) · Śloka 47

கபபித்தாநிலேஷ்வபந்நஂ யூஷக்ஷீரரஸைஃ க்ரமாத்||௪௭||

ஸுபோதம்|| ௪௭||

Adhikarana vAtAdiBedena nirUhayogaBedA- steShAM saMKyA ca (48) · Śloka 48

வாதக்நௌஷதநிஷ்க்வாதத்ரிவத்தாஸைந்தவைர்யுதஃ| பஸ்திரேகோऽநிலே ஸ்நிக்தஃ ஸ்வாத்வல்மோஷ்ணரஸாந்விதஃ| ந்யக்ரோதாதிகணக்வாதபத்மகாதிஸிதாயுதௌ| பித்தே ஸ்வாதுஹிமௌ ஸாஜ்யக்ஷீரேக்ஷுரஸமாக்ஷிகௌ| ஆரக்வதாதிநிஷ்க்வாதவத்ஸகாதியுதாஸ்த்ரயஃ| ரூக்ஷாஃ ஸக்ஷௌத்ரகோமுத்ராஸ்தீக்ஷ்ணோஷ்ணகடுகாஃ கபே| த்ரயஶ்ச ஸந்நிபாதேऽபி தோஷாண் க்நந்தி யதஃ க்ரமாத்||௪௮||

யத்யபி பஸ்திர்வாதே வாதப்ரதாநேஷு ச தோஷேஷூக்தஸ்ததாபி பித்தஶ்லேஷ்மவிநாஶநஶக்திர்வித்யத ஏவ| தத்ர யதா ஸ்வதாம்ந்யேவ கேவலோ வாயுஃ குபிதஸ்ததா வாதக்நௌஷதாதியுத ஏக ஏவ பஸ்திர்யோஜ்யஃ| யதா து வாதாஶயே பித்தஜயாய வாதபாரதந்த்ர்யாத்பஸ்தேஃ ப்ரயோகோऽபிமதஸ்ததா ந்யக்ரோதாதிகணக்வாதாதியுதௌ த்வௌ பஸ்தீ யோஜ்யௌ| அத்ர ச ப்ரதமஸ்ய ஸ்வபாவாத் பித்தஹரஸ்யாபி வாதஜயே சரிதார்தத்வாத் த்விதீயஸ்யாவஶ்யஂ ப்ரயோகஃ| ஏவஂ கபேऽபி வாதாஶயஸ்தே வாச்யம்| யதா து த்ரயோऽபி தோஷாஃ ஸமஂ குபிதா பஸ்திவிஷயத்வஂ யாதாஸ்ததா தேஷாமௌஷதைஃ க்ரமேண த்ரய ஏவ பஸ்தயஃ| யதஃ பூர்வேண ப்ரகாரேண க்ரமாத்தோஷாந் ஹந்தி|| ௪௮||

Adhikarana nirUhabastisa~gKyAyAmAcArya- carakasya sammatiH (49) · Śloka 49

நாசார்யசரகஸ்யாதோ பஸ்திஸ்த்ரிப்யஃ பரஂ மதஃ| ந ஹி தோஷஶ்சதுர்தோऽஸ்தி புநர்தீயேத யஂ ப்ரதி||௪௯||

ஏவஂ தோஷக்ரமேணைவ சரகாசார்யோ பஸ்தித்ரயமேவேச்சதி|| ௪௯||

Adhikarana anyamatena bastestraividhyam (50) · Śloka 50

உத்க்லேஶநஂ ஶுத்திகரஂ தோஷாணாஂ ஶமநஂ க்ரமாத்| த்ரிதைவ கல்பயேத்பஸ்திமித்யந்யேऽபி ப்ரசக்ஷதே||௫௦||

அந்யே புநராசார்யா தோஷயௌகபத்யஹரணேऽப்யுத்க்லேஶநாதிபேதேந பஸ்தித்ரயமிச்சந்தி|| ௫௦||

Adhikarana nirUhabastisa~gKyA samyagyoganirBarA (51) · Śloka 51

தோஷௌஷதாதிபலதஃ ஸர்வமேதத் ப்ரமாணயேத்| ஸம்யங்நிரூடலிங்கந்து நாஸம்பாவ்ய நிவர்தயேத்||௫௧||

ஏதத்ஸர்வஂ மதத்ரிதயமபி தோஷகலௌஷதாதிபலேந ப்ரமாணயேத் ஸமர்தயேதித்யர்தஃ| தத்ர ஸங்க்யாநிரபேக்ஷா ஸம்யக்யோகாபேக்ஷா ஏகஃ பக்ஷஃ| தோஷக்ரமேண த்விதீயஃ பக்ஷஃ| உத்க்லேஶநாதிநா ததீயஃ| இதஂ து ஶிஷ்யமோஹோத்பத்திபயாந்ந விகல்ப்யதேऽஸ்மாபிஃ| ந ச ஸம்யக்யோகலக்ஷணாந்யதஷ்ட்வா பஸ்திஸ்த்யாஜ்யஃ|| ௫௧||

Adhikarana karma-kAla-yoga-bastividhiH (52) · Śloka 52

ப்ராக்ஸ்நேஹ ஏகஃ பஞ்சாந்தே த்வாதஶாஸ்தாபநாநி ச| ஸாந்வாஸநாநி கர்மைவஂ பஸ்தயஸ்த்ரிஂஶதீரிதாஃ| காலஃ பஞ்சஶைகோऽத்ர ப்ராக்ஸ்நேஹோऽந்தே த்ரயஸ்ததா| ஷட் பஞ்ச பஸ்த்யந்தரதாஃ யோகோऽஷ்டௌ பஸ்தயோऽத்ர து| த்ரயோ நிரூஹாஃ ஸ்நேஹாஶ்ச ஸ்நேஹாவாத்யந்தயோருபௌ||௫௨||

தஸ்ய பஸ்தேஸ்த்ரிவிதஃ ப்ரயோகாஃ| ஏகஃ கர்மஸஂஜ்ஞஃ, த்விதீயஃ காலஸஂஜ்ஞஃ ததீயோ யோகஸஂஜ்ஞஃ| யதா து பஸ்திஃ ப்ரயுஜ்யதே ஸ்வஸ்தே ஸுதடவ்யாதௌ ச ததாவஶ்யமேதஸ்ய த்ரயஸ்யாந்யதமேந யோஜ்யஃ| யதேச்சஂ து ந| கர்ம கிமுச்யதே? ஆஹ-த்ரிஂஶத்பஸ்தயஃ கர்ம| கதமித்யாஹ-ப்ராகித்யாதி| ப்ராக்ப்ரதமமேகஃ ஸ்நேஹோऽநுவாஸநமிதி யாவத்| அந்தே ச பஞ்ச ஸ்நேஹாஃ| ஷட்விஂஶஸப்தவிஂஶாஷ்டாவிஂஶைகோநத்ரிஂஶத்ரிஂஶதாக்யாஃ| த்வாதஶாஸ்தாபநாநி நிரூஹாஃ| த்விதீயசதுர்தஷஷ்டாஷ்டமதஶத்வாதஶசதுர்தஶஷோடஶாஷ்டாதஶவிஂஶத்வாவிஂஶசதுர்விஂஶஸஂஜ்ஞாநி| ததா த்வாதஶைவாநுவாஸநாநி ததீயபஞ்சமஸப்தமநவமைகாதஶத்ரயோதஶபஞ்சதஶஸப்ததஶைகோநவிஂஶைகவிஂஶத்ரயோவிஂஶபஞ்சவிஂஶக்யாநி| இத்யநேந விதாநேந த்ரிஂஶத் பஸ்தயஃ கர்ம| காலஃ கிமுச்யத இத்யாஹ-காலஃ பஞ்சதஶ பஸ்தயஃ| கதமித்யாஹ-அத்ர ப்ராக் ப்ரதமமேகஃ ஸ்நேஹபஸ்திஃ, அந்தே ச த்ரயஃ ஸ்நேஹஃ| த்ரயோதஶ சதுர்தஶ பஞ்சதஶாக்யாஃ| மத்யே ச ஷட் ஸ்நேஹபஸ்தயஃ| த்விதீயசதுர்தஷாஷ்டாஷ்டமதஶமத்வாதஶாக்யாஃ| கிம்பூதாஃ பஞ்சபிர்பஸ்திபிராஸ்தாபநைஸ்ததீயபஞ்சமஸப்தமநவமைகாதஶைரந்தரிதா வ்யவஹிதாஃ ஸ்நேஹா இதி பஞ்சதஶபஸ்தயஃ காலஃ| யோகஃ கிமுச்யத இத்யாஹ-யோகோऽஷ்டௌ பஸ்தயஃ| கதமித்யாஹ-அத்ர து யோகே ஆதாவந்தே ச உபௌ ப்ரதமாஷ்டமாக்யௌ ஸ்நேஹௌ| த்ரயோ நிரூஹாஃ த்விதீயசதுர்தஷஷ்டாக்யாஸ்த்ரயஃ ஸ்நேஹாஸ்ததீய பஞ்சமஸப்தமாக்யாஃ இதி யோகஃ|| ௫௨||

Adhikarana snehabastinirUhayorekasyaiva nairantaryeNa prayoganiShedhastatra hetushca (53) · Śloka 53

ஸ்நேஹபஸ்திஂ நிரூஹஂ வா நைகமேவாதிஶீலயேத்| உத்க்லேஶாக்நிவதோ ஸ்நேஹாந்நிரூஹாந்மருதோ பயம்| தஸ்மாந்நிரூடஃ ஸ்நேஹ்யாஃ ஸ்யாந்நிரூஹ்யஶ்சாநுவாஸிதஃ| ஸ்நேஹஶோதநயுக்த்யைவஂ பஸ்திகர்ம த்ரிதோஷஜித்||௫௩||

ஸ்நேஹபஸ்திஂ நிரூஹஞ்ச நிரந்தரஂ நைகஂ ஶீலயேத் இத்யாஹ| உத்க்லேஶேத்யாதி ஸுபோதம்|| ௫௩||

Adhikarana aShTAdashAShTAdashakabastisevanaPalam (54) · Śloka 54

அஷ்டாதஶாஷ்டதஶகாந் பஸ்தீநாஂ யோ நிஷேவதே| விதிநா நா யதோக்தேந ஸ பவேதஜரோऽருஜஃ| ஸஹஸ்ராயுஃ ஶ்ருததரோ வீதபாப்மாமரப்ரபஃ| வாஜிஸ்யதோ நாகபலஃ ஸ்திரபுத்தீந்த்ரியாநலஃ||௫௪||

யோ ஹி புருஷோ பஸ்தீநாஂ ஸம்பந்திநோऽஷ்டாதஶகாந்யதோக்தேந காலகர்மயோகாதிநா விதிநா நிஷேவதே, ஸோऽஜராதிகுணோ பவதி| கியதோऽஷ்டாதஶகாநித்யாஹ-அஷ்டாதஶ| ஏவமஷ்டாதஶபிரஷ்டாதஶகைஃ பஸ்தீநாஂ த்ரீணி ஶதாநி சதுர்விஶத்யதிகாநி பவந்தி| வாஜிஸ்யதோ யோऽஶ்வ இவ ஸ்த்ரீஷு ஸ்ரவதி|| ௫௪||

Adhikarana uttarabastyupayogaH (2) · Śloka 2

பஸ்தௌ ரோகேஷு நாரீணாஂ யோநிகர்பாஶயேஷு ச| த்வித்ராஸ்தாபநஶுத்தேப்யோ விதத்யாத்பஸ்திமுத்தரம்||௨||

Adhikarana puruShANAmuttarabastinetrapramANAdi (55) · Śloka 55

ஆதுராங்குலமாநேந தந்நேத்ரஂ த்வாதஶாங்குலம்| வத்தஂ கோபுச்சவந்மூலமத்யயோஃ கதகர்ணிகம்| ஸித்தார்தகப்ரவேஶாக்ரஂ ஶ்லக்ஷ்ணஂ ஹேமாதிஸம்பவம்| குந்தாஶ்வமாரஸுமநஃபுஷ்பவந்தோபமஂ தடம்| தஸ்ய பஸ்திர்மதுலகுர்மாத்ரா ஶுக்திர்விகல்ப்ய வா||௫௫||

பஸ்தௌ ரோகேஷு இத்யாதிநோத்தரபஸ்திவிதாநம்| புருஷஸ்ய பஸ்தேஃ ரோகேஷு நாரீணாஂ யோநிகர்பாஶயேஷு ச ரோகேஷூத்தரபஸ்திஂ தத்யாத்| சஶப்தாத்பஸ்திஜேஷ்வபி| கிம்பூதேப்ய ஆதுரேப்ய ஆஹ-த்வாப்யாஂ த்ரிபிர்வா பூர்வோக்தைராஸ்தாபநைஃ ஶுத்தேப்யஃ| ஸுபோதம்| தஸ்யோத்தரபஸ்தேர்பஸ்தித்ரவ்யாதாரோ மதுர்லகுஶ்ச| தஸ்ய ச ஶுக்திர்மாத்ரா| ஶுக்திரர்தபலம்| அதவா தோஷாதீந் விகல்ப்யோத்தரபஸ்தேர்மாத்ரா யோக்யா விதேயா பவதி|| ௫௫||

Adhikarana puruShANAmuttarabastipraNayanavidhAnAdi (56) · Śloka 56

அத ஸ்நாதாஶிதஸ்யாஸ்ய ஸ்நேஹபஸ்திவிதாநதஃ| ஜோஃ ஸுகோபவிஷ்டஸ்ய பீடே ஜாநுஸமே மதௌ| ஹஷ்டே மேட்ரே ஸ்திதே சர்ஜ்ஜு ஶநைஃ ஸ்ரோதோவிஶுத்தயே| மாலதீபுஷ்பவந்தாக்ரபரிணாஹாஂ கநாமஜும்| ஶ்லக்ஷ்ணாஂ ஶலாகாஂ ப்ரணயேத்தயா ஶுத்தேऽநுஸீவநீம்| ஆமேஹநாந்தஂ நேத்ரஂ ச நிஷ்கம்பஂ குதவத்ததஃ| பீடிதேऽநுகதே ஸ்நேஹே ஸ்நேஹபஸ்திக்ரமோ ஹிதஃ| பஸ்தீநநேந விதிநா தத்யாத் த்ரீஂஶ்சதுரோऽபி வா| அநுவாஸநவச்சேஷஂ ஸர்வமேவாஸ்ய சிந்தயேத்||௫௬||

அதேத்யாதி| அஸ்ய சாதுரஸ்ய மேட்ரே ஸ்ரோதோவிஶுத்த்யர்தஂ ப்ரதமஂ ஶலாகாஂ ப்ரணயேத்| ஸீவநீ ஸ்பஷ்டதயா யாவந்மேஹநாந்தமதோऽநுநேத்ரஂ ப்ரணயேத் குதவத்| கிம்பூதாஂ ஶலாகாமித்யாஹ-மாலதீத்யாதி| மாலதீபுஷ்பவந்தஸமஃ பரிணாஹோ யஸ்யாஃ ஸா ததோக்தா| ஸ்நேஹபஸ்திக்ரமோऽநுவாஸநவிதிஃ| உத்தரபஸ்தாவநுவாஸநவத் ஸர்வஂ போஜநாசாராதிகர்ம கார்யம்|| ௫௬||

Adhikarana strINAM yoniviBraMshAdiShUttara- bastidAnakAlaH (57) · Śloka 57

ஸ்த்ரீணாமார்தவகாலே து யோநிர்கஹ்ணாத்யபாவதைஃ| விததீத ததா தஸ்மாதநதாவபி சாத்யயே| யோநிவிப்ரஂஶஶூலேஷு யோநிவ்யாபத்யஸக்தரே||௫௭||

ஸ்த்ரீநாமார்தவகாலே யோநிரபாவதா விவதமுகா பவதி| அதஸ்தாஸு தத்காலமுத்தரபஸ்திஂ தத்யாத்| இதி ஸ்வஸ்தவத்தம்| ஆத்யயிகே து வ்யாதாவநதாவபி தேய இத்யர்தஃ|| ௫௭||

Adhikarana strINAmuttarabastinetrapramANAdi (58) · Śloka 58

நேத்ரஂ தஶாங்குலஂ முத்கப்ரவேஶஂ சதுரங்குலம்| அபத்யமார்கே யோஜ்யஂ ஸ்யாத் த்வ்யங்குலஂ மூத்ரவர்த்மநி| மூத்ரகச்ச்ரவிகாரேஷு பாலாநாஂ த்வேகமங்குலம்| ப்ரகுஞ்சோ மத்யமா மாத்ரா பாலாநாஂ ஶுக்திரேவ து||௫௮||

ஸ்த்ரீணாஞ்ச நேத்ரஂ ஸ்வப்ரமாணேந தஶாங்குலஂ கார்யம்| அக்ரே முத்கப்ரவேஶச்சித்ரஂ கோபுச்சாகதீதி ஸர்வத்ர| தஸ்யாஂ ச யோநௌ த்வௌ மார்கௌ| ஏகோ கர்பமாற்கஃ, த்விதீயோ மூத்ரமார்க| தத்ர கர்பமார்கே கர்பவ்யாபத்ஸு நேத்ராக்ரஂ சதுரங்குலஂ யோநௌ யோஜயேத்| மூத்ரமார்கே மூத்ரவிகாரேஷு த்வ்யங்குலாக்ரம்| பாலாஸு த்வேகாங்குலமக்ரம்| ஸ்த்ரீணாமுத்தரபஸ்தேர்மத்யமா மாத்ரா ப்ரகுஞ்சஃ பலம்| பாலாநாஂ த்வர்தமேவ|| ௫௮||

Adhikarana strINAmuttarabastidAnavidhiH bastyAvarttanakramashca (59) · Śloka 59

உத்தாநாயஃ ஶயாநாயாஃ ஸம்யக்ஸங்கோச்ய ஸக்திநீ| ஊர்த்வஜாந்வாஸ்த்ரிசதுராநஹோராத்ரேண யோஜயேத்| பஸ்தீஸ்த்ரிராத்ரமேவஂ து ஸ்நேஹமாத்ராஂ விவர்தயேத்| த்ர்யஹமேவஂ ச விஶ்ரம்ய ப்ரணிதத்யாத்புநஸ்த்ர்யஹம்||௫௯||

உத்தாநாயா இத்யாதி| தஸ்யாஃ ஸ்த்ரியா அஹோராத்ரேண த்ரிசதுராநுத்தரபஸ்தீந் யோஜயேத்| ஏவஂ த்விதீயததீயக்ரமேண யதாஸ்வஂ ப்ரத்யஹஂ ஸ்நேஹமாத்ராஂ வர்தயேத்| ததஸ்த்ர்யஹஂ விஶ்ரம்ய புநரநேநைவ விதாநேந த்ர்யஹஂ தத்யாத்|| ௫௯||

Adhikarana vamanAdInAmantaram (60) · Śloka 60

பக்ஷாத்விரேகோ வமிதே ததஃ பக்ஷாந்நிரூஹணம்| ஸத்யோ நிரூடஶ்சாந்வாஸ்யஃ ஸப்தராத்ராத்விரேசிதஃ||௬௦||

உபஸஂஹரந்நாஹ-பக்ஷாதித்யாதி| வமிதே பக்ஷே கதே விரேகோ தேயஃ| விரேகாத் நிரூஹஃ பக்ஷேண நிரூடஶ்ச ஸத்ய ஏவாநுவாஸ்யஃ| விரேசநாச்ச ஸப்தராத்ரேணைவாநுவாஸ்யஃ| விரேகநிரூஹயோர்மத்யேऽநுவாஸ்ய இத்யர்தஃ|| ௬௦||

Adhikarana bastinA malamAtranirharaNe dRuShTAntaH (61-62) · Śloka 62

யதா குஸும்பாதியுதாத்தோயாத்ராகஂ ஹரேத் படஃ| ததா த்ரவீகதாத் தேஹாத்பஸ்திர்நிர்ஹரதே மலாந்||௬௧|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதௌ அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே பஸ்திவிதிர்நாமாஷ்டாவிஂஶோऽத்யாயஃ||௬௨||

விரேசநநிரூஹயோர்மத்யேऽநுவாஸநஸ்ய கிஂ ப்ரயோஜநமித்யாஹ- யதா குஸும்பாதிமிஶ்ராத்தோயாத் படோ ராகஂ கஹ்ணாதி ஜலஂ ச த்யஜதி, தத்வத் தேஹாத்பஸ்திஃ ஸ்நேஹாதித்ரவீகதாந் மலாந் துஷ்டாந் தோஷாந் ஹரத்யதுஷ்டாந் தேஹ ஏவ யோஜயதீதி|| ௬௧|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநேऽஷ்டாவிஂஶோऽத்யாயஃ