Adhikarana athAtaH bastividhirnAmAShTAviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో బస్తివిధిం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो बस्तिविधिं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
వమనే కఫనాశాయోపదిష్టే పిత్తనాశాయ విరేచనే చ వాతనాశాయ బస్తేః ప్రసంగాత్తత్పరిజ్ఞానార్థమధ్యాయ ఆరభ్యతే-అథాఽత ఇత్యాది|| 1||
Adhikarana basteH prAdhAnyambastisaMj~jAyA anvarthattva~jca (2) · Śloka 2
బస్తిరనిలప్రధానేశు ప్రయుజ్యతే| బస్తినా దీయతే బస్తిం వా పూర్వమన్వేత్యతో బస్తిః| స చ సర్వోపక్రమాణాం ప్రధానతమః శీఘ్రం బృంహణాదికారిత్వాద్వికృతానిలోచ్ఛేదిత్వాచ్చ||2||
बस्तिरनिलप्रधानेशु प्रयुज्यते| बस्तिना दीयते बस्तिं वा पूर्वमन्वेत्यतो बस्तिः| स च सर्वोपक्रमाणां प्रधानतमः शीग़्रं बृंहणादिकारित्वाद्विकृतानिलोच्छेदित्वाच्च||२||
🔊 Audio coming soon
తత్రానిలప్రధానేషు దోషేషు బస్తిః ప్రయుజ్యతే ఇతి| తత్ర బస్తి సంజ్ఞాయా అన్వర్థతోచ్యతే| బస్తినా అజాదిమూత్రాధారేణ యతో దీయతేఽతో బస్తిః| అథవా యతో దత్తం సత్ పూర్వమాదౌ బస్తిమనుగచ్ఛత్యతో బస్తిరితి| స చ బస్తిః సర్వేషాం వమనాదీనాముపక్రమాణాం మధ్యే ప్రధానః| కుత ఇత్యాహ-శీఘ్రేత్యాది| శీఘ్రమనాయాసేన వక్ష్యమాణ బృంహణాదిగుణకారిత్వాద్వికృతానిలోచ్ఛేదిత్వాచ్చ|| 2||
Adhikarana vAtasya prAdhAnyam (3) · Śloka 3
అనిలో హి దోషాణాం నేతా| సర్వశరీరచేష్టైకకారణం| పంచాత్మతయా అంగప్రత్యంగవ్యాపీ| విధాతా వివిధబాహ్యా- ధ్యాత్మికభావానాం సర్గస్థితిప్రలయానాం హేతుః మార్గత్రయ- జానామపి రోగాణామితి||3||
अनिलो हि दोषाणां नेता| सर्वशरीरचेष्टैककारणम्| पञ्चात्मतया अङ्गप्रत्यङ्गव्यापी| विधाता विविधबाह्या- ध्यात्मिकभावानां सर्गस्थितिप्रलयानां हेतुः मार्गत्रय- जानामपि रोगाणामिति||३||
🔊 Audio coming soon
యతః సోఽనిలో దోషవ్యాపారకః| ఏతదేవాహ-అనిలేత్యాది| అంగాని శిరఃప్రభృతీని| ప్రత్యంగాని నేత్రకర్ణాంగుల్యాదీని| వివిధానాం బాహ్యానాం తరుప్రభృతీనామాధ్యాత్మికానాంచ దేహస్థానాం భావానాం యే సర్గస్థితిప్రలయాస్తేషాం విధాతా| సర్గ ఉత్పత్తిః| స్థితిః స్థానం| ప్రలయో వినాశః| అంతర్మార్గజానాం మధ్యమమార్గజానాంచ హేతుః|| 3||
Adhikarana basterviShayaH guNAshca (4) · Śloka 4
సుఖత్వాదేవ చ బస్తిర్బాలవృద్ధకృశస్థూలక్షీణధాత్వి- ంద్రియేషు చ స్త్రీషు చానిలోపసర్గాప్రజాసు కృచ్ఛ్రప్రజాసు చోప- దిశ్యతే| తథాగ్నిబలవర్ణమేదధాస్వరాయుః సుఖప్రదో వయః- స్థాపనః పంగూరుస్తంభమగ్నసంకుచితానిలాధ్మానశూలారో చకోదావర్తపరికర్తికాదిషు హిత ఇతి||4||
सुख़त्वादेव च बस्तिर्बालवृद्धकृशस्थूलक्षीणधात्वि- न्द्रियेषु च स्त्रीषु चानिलोपसर्गाप्रजासु कृच्छ्रप्रजासु चोप- दिश्यते| तथाग्निबलवर्णमेदधास्वरायुः सुख़प्रदो वयः- स्थापनः पङ्गूरुस्तम्भमग्नसङ्कुचितानिलाध्मानशूलारो चकोदावर्तपरिकर्तिकादिषु हित इति||४||
🔊 Audio coming soon
అయం బస్తిః సుఖసేవ్యత్వాదేవ బాలాదిషు వాతోపసృష్టదేహత్వాచ్చాప్రజాసు స్త్రీషు చోపదిశ్యతే| తథాఽగ్న్యాదిప్రదః| వయసో యౌవనస్య స్థాపనః పంగ్వాదిషు హితః పథ్యశ్చ|| 4||
Adhikarana basterAsthApanAdiBedena traividhyamAsthA- panasya trayodashavidhatva~jca (5) · Śloka 5
స తు బస్తిస్త్రివిధః| ఆస్థాపనమనువాసనముత్తరబస్తిశ్చ| తత్రాస్థాపనం దోషదూష్యాద్యనుసారేణ నానాద్రవ్యసంయోగాదిని- ర్వృత్తం| తస్య భేదాః ఉత్క్లేశనం సంశోధనం సంశమనం లేఖనం బృంహణం వాజీకరణం పిచ్ఛాబస్తిర్మాధుతైలికమిత్యాదయః| మాధుతైలికస్య పర్యాయా యాపనో యుక్తరథో దోషహరః స్నిగ్ధబ- స్తిరితి| తేషాం నామభిరేవ స్వరూపమాఖ్యాతం||5||
स तु बस्तिस्त्रिविधः| आस्थापनमनुवासनमुत्तरबस्तिश्च| तत्रास्थापनं दोषदूष्याद्यनुसारेण नानाद्रव्यसंयोगादिनि- र्वृत्तम्| तस्य भेदाः उत्क्लेशनं संशोधनं संशमनं लेख़नं बृंहणं वाजीकरणं पिच्छाबस्तिर्माधुतैलिकमित्यादयः| माधुतैलिकस्य पर्याया यापनो युक्तरथो दोषहरः स्निग्धब- स्तिरिति| तेषां नामभिरेव स्वरूपमाख़्यातम्||५||
🔊 Audio coming soon
స చ బస్తిస్త్రిప్రకార ఆస్థాపనాదిభేదేన| తత్రేత్యాదినాఽఽస్థాపనలక్షణముచ్యతే| తస్యైవోల్క్లేశనాదయో భేదాః| తేషాముత్క్లేశనాదీనాం నామభిరేవ స్వరూపం వ్యాఖ్యాతం| తత్ర యో బస్తిః సంయోగాదివశాద్దోషముత్క్లేశయతి స ఉత్క్లేశకః| యస్తు శమయతి స శమనః| యః శ్లేష్మమేదఃప్రభృతీన్ విలఖతి స లేఖనః| యః శోధయతి దోషాన్ స శోధనః| పిచ్ఛాస్వరూపత్వాత్ పిచ్ఛాబస్తిః మధుతైలప్రాధాన్యాన్మాధుతైలికః| ఏవం మాధుతైలికపర్యాయాణామర్థోఽప్యూహ్యః| తేన తేషామిత్యాది వ్యాఖ్యాతం|| 5||
Adhikarana AsthApananirUhashabdayoH nirvacanam (6) · Śloka 6
తద్వయః స్థాపనాద్దోషస్థాపనాద్వాఽఽస్థాపనమిత్యుచ్యతే శరీ- రారోహణాద్దోషనిర్హరణాదచింత్యప్రభావతయా యస్మిన్నూహాస- ంభవాన్నిరుహ ఇతి||6||
तद्वयः स्थापनाद्दोषस्थापनाद्वाऽऽस्थापनमित्युच्यते शरी- रारोहणाद्दोषनिर्हरणादचिन्त्यप्रभावतया यस्मिन्नूहास- म्भवान्निरुह इति||६||
🔊 Audio coming soon
తద్వయ ఇత్యాదినా ఆస్థాపనసంజ్ఞాయా అన్వతర్థతామాహ- శరీరేత్యాదినా నిరూహసంజ్ఞాయాః| నిరూహాస్థాపనౌ పర్యాయౌ|| 6||
Adhikarana anuvAsanasvarUpAdi (7) · Śloka 7
అనువాసానం యథార్హౌషధసిద్ధః స్నేహనార్థః స్నేహః స్నేహవిధౌ స చతుర్ధాభిహితః||7||
अनुवासानं यथार्हौषधसिद्धः स्नेहनार्थः स्नेहः स्नेहविधौ स चतुर्धाभिहितः||७||
🔊 Audio coming soon
యస్తు బస్తిః స్నేహనార్థం యథాదోషం యథావ్యాధి చౌషధైః సిద్ధః స్నేహో దీయతే తదనువాసనం| స చ స్నేహః స్నేహవిధౌ ఘృతాదిభేదేన చతుర్ద్ధాభిహితః|| 7||
Adhikarana anuvAsanaBedo mAtrAbastiH tasya mAtrAdi (8) · Śloka 8
తస్య భేదో మాత్రాబస్తిః| స పేయస్నేహహ్నస్వమాత్రాతుల్యః| సేవ్యః సదా చ మాధుతైలికవత్| బాలవృద్ధాధ్వభార- యానవ్యాయామచింతాస్త్రీనిత్యస్త్రీనృపేశ్వరసుకుమారదుర్బలాని- లభగ్నాల్పాగ్నిభిర్నిష్పరిహారతయా సుఖో బల్యో వర్ణ్యః సృష్టమలో దోషఘ్నశ్చ| తథాపి తౌ నాజీర్ణే యోజ్యౌ న చ దివాస్వప్నః సేవ్యః||8||
तस्य भेदो मात्राबस्तिः| स पेयस्नेहह्नस्वमात्रातुल्यः| सेव्यः सदा च माधुतैलिकवत्| बालवृद्धाध्वभार- यानव्यायामचिन्तास्त्रीनित्यस्त्रीनृपेश्वरसुकुमारदुर्बलानि- लभग्नाल्पाग्निभिर्निष्परिहारतया सुख़ो बल्यो वर्ण्यः सृष्टमलो दोषग़्नश्च| तथापि तौ नाजीर्णे योज्यौ न च दिवास्वप्नः सेव्यः||८||
🔊 Audio coming soon
తస్య చానువాసనస్య భేదో మాత్రాబస్తిర్నామ| ఏతచ్చ సర్వం కల్పస్థానే వక్ష్యతే| స చ మాత్రాబస్తిః పేయస్నేహస్య హ్రస్వయా మాత్రయా తుల్యః సేవ్యః| తేనైతదుక్తం భవతి-ఆతురో ముఖేనోపయుక్తం స్నేహం యత్పరిమాణం యాభ్యాం యామాభ్యాం జరయితుం శక్నోతి తత్పరిమాణం తస్య మాత్రాబస్తిర్భవతీతి| స చ మాత్రాబస్తిర్వక్ష్యమాణేన మాధుతైలికవిధానేన బాలవృద్ధాదిభిః సేవ్యో నిష్పరిహారత్వాదేహితోః| ఏవంగుణయుక్తత్వేఽపి తావనువాసనమాత్రాబస్తీ అజీర్ణే న చ యోజ్యౌ| న చ తయోరుపయుక్తయోర్దివాస్వప్నః సేవ్యః|| 8||
Adhikarana anuvAsanirvacanam (9) · Śloka 9
యతశ్చ సోఽన్నమనువసన్నపి న దుష్యత్యనువాసరమపి వా దీయత ఇత్యనువాసనం||9||
यतश्च सोऽन्नमनुवसन्नपि न दुष्यत्यनुवासरमपि वा दीयत इत्यनुवासनम्||९||
🔊 Audio coming soon
యతశ్చేత్యాదినానువాసనాన్వర్థతామాహ|| 9||
Adhikarana uttarabastisvarUpantatra matAntara~jca (10) · Śloka 10
ఉత్తరబస్తిరపి స్నేహోఽనువాసనవచ్ఛోధనం నిరూహవదపి కేచిదాహుః||10||
उत्तरबस्तिरपि स्नेहोऽनुवासनवच्छोधनं निरूहवदपि केचिदाहुः||१०||
🔊 Audio coming soon
యస్తు బస్తిర్మూత్రమార్గేణ దీయతే స్నేహః స ఉత్తరబస్తిః| తస్య విధానం వక్ష్యమాణానువాసనసదృశం| అన్యే త్వాహుః శోధనం నిరూహసదృశమితి|| 10||
Adhikarana uttarabasternirvacanam (11) · Śloka 11
స నిరూహాదుత్తరముత్తరేణ వా మార్గేణ దీయత ఇత్యుత్తర- బస్తిః||11||
स निरूहादुत्तरमुत्तरेण वा मार्गेण दीयत इत्युत्तर- बस्तिः||११||
🔊 Audio coming soon
స నిరూహేత్యాదినాన్వర్థకథనం|| 11||
Adhikarana AsthApyAH (12) · Śloka 12
తత్రాస్థాప్యా గుల్మప్లీహానాహశూలశుద్ధాతీసారజీర్ణజ్వర- ప్రతిశ్యాయాఢ్యరోగహృదయకుక్షిపార్శ్వగ్రహపర్వాభితాపపార్శ్వయో- నిశూలాంగసుప్తిశోషకంపగౌరవాతిలాఘవాంత్రకూజనవాత- వర్చోమూత్రశుక్రసంగాశ్మరీశర్కరావృద్ధిశుక్రార్త్తవస్తన్యనాశ- రజః క్షయోన్మాదదోషకిర్మిణకోష్ఠవిషమాగ్నిసశబ్దా- ల్పాల్పోగ్రగంధోత్థానాదయో దోషభేదీయోక్తాశ్చ వాతవ్యాధయః| విశేషేణైతే హి పరం బస్తినాశముపయాంతి మూలచ్ఛేదేన వృక్షవత్||12||
तत्रास्थाप्या गुल्मप्लीहानाहशूलशुद्धातीसारजीर्णज्वर- प्रतिश्यायाढ्यरोगहृदयकुक्षिपार्श्वग्रहपर्वाभितापपार्श्वयो- निशूलाङ्गसुप्तिशोषकम्पगौरवातिलाग़वान्त्रकूजनवात- वर्चोमूत्रशुक्रसङ्गाश्मरीशर्करावृद्धिशुक्रार्त्तवस्तन्यनाश- रजः क्षयोन्माददोषकिर्मिणकोष्ठविषमाग्निसशब्दा- ल्पाल्पोग्रगन्धोत्थानादयो दोषभेदीयोक्ताश्च वातव्याधयः| विशेषेणैते हि परं बस्तिनाशमुपयान्ति मूलच्छेदेन वृक्षवत्||१२||
🔊 Audio coming soon
తత్ర చ బస్తిభేదేషు మధ్యే గుల్మాదయో వాతప్రధానా దోషభేదీయపఠితాశ్చ వాతహేతుకా వ్యాధయ ఆస్థాప్యాః| ఏతేష్వాస్థాపనో యోజ్య ఇత్యర్థః| ఏతే హ్యనేన వాతే ఛిన్నే నాశముపయాంతి| యథా మూలే ఛిన్నే వృక్షాః| శుద్ధశ్చాసావతిసారస్తథోక్తః| శుద్ధశబ్దేనామరక్తయోః ప్రతిషేధః| గ్రహశబ్దస్య హృదయాదిభిః సంబంధః| శూలశబ్దస్య పార్శ్వయోనిభ్యాం| సంగశబ్దస్య వాతాదిభిః| నాశశబ్దస్య శుక్రాదిభిః| రేతోదోషాః కుణపాదయః| అల్పాల్పముగ్రగంధం చ తదుత్థానం చేతి సమాసః|| 12||
Adhikarana anAsthApyAstatra hetavashca (13) · Śloka 13
అనాస్థాప్యాస్త్వతిస్నిగ్ధోత్క్లిష్టదోషక్షతోరస్కాతికృశా నిరన్నాః కృతవమనవిరేచననస్యప్రసక్తచ్ఛర్దినిష్ఠీవికా- కాసశ్వాసహిక్కార్శోబద్ధచ్ఛిద్రదకోదరాధ్మానాలసకవి- షూచికామాతీసారారోచకాల్పాగ్నిగుదశోఫకుష్ఠమధుమే- హార్తాః| గర్భిణీ చాప్రవృత్తాష్టమమాసా| తత్రాతిస్నిగ్ధో- త్క్లిష్టదోషయోర్దోషానుత్క్లేశ్యోదరం మూర్చ్ఛాం శ్వయథుం వా నిరూహో జనయేత్| క్షతోరస్కస్యాతికృశస్య చ క్షోభమాపన్నః శరీర- మాశు పీడయేత్| అనిరన్నస్య వక్ష్యతే| కృతవమనవిరేకయోస్తు రిక్తం దేహం క్షతం క్షార ఇవ దహేత్| స్నేహబస్తిస్తు సద్యోఽ- గ్నిమవసాద్య శ్లేష్మామయాయ స్యాత్| కృతనస్యస్యాస్య- విభ్రంశం వివృతోర్ధ్వస్రోతస్తయా కుర్యాత్| అనువాసనం తు దోషోత్క్లేశం| ప్రసక్తచ్ఛర్ద్యాదీనాం వాయుర్నిరూహమూర్ధ్వం నయేత్| అనువాసనంచార్శసస్యావృతమార్గత్వాదనాగచ్ఛంబస్తిః ప్రాణాన్ హింస్యాత్| స్నేహః పునరర్శాంస్యభిష్యంద్యాధ్మానాయ స్యాత్| బద్ధోదరాద్యాధ్మానాంతానాం భృశతరమాధ్మానాన్మృత్యుః| అలస- కార్తాదీనాం చామదోషాత్| అరోచకార్తాదీనాం యథాస్వమామ- యవృద్ధిః| గర్భిణ్యాః పూర్వోక్తో దోషః||13||
अनास्थाप्यास्त्वतिस्निग्धोत्क्लिष्टदोषक्षतोरस्कातिकृशा निरन्नाः कृतवमनविरेचननस्यप्रसक्तच्छर्दिनिष्ठीविका- कासश्वासहिक्कार्शोबद्धच्छिद्रदकोदराध्मानालसकवि- षूचिकामातीसारारोचकाल्पाग्निगुदशोफकुष्ठमधुमे- हार्ताः| गर्भिणी चाप्रवृत्ताष्टममासा| तत्रातिस्निग्धो- त्क्लिष्टदोषयोर्दोषानुत्क्लेश्योदरं मूर्च्छां श्वयथुं वा निरूहो जनयेत्| क्षतोरस्कस्यातिकृशस्य च क्षोभमापन्नः शरीर- माशु पीडयेत्| अनिरन्नस्य वक्ष्यते| कृतवमनविरेकयोस्तु रिक्तं देहं क्षतं क्षार इव दहेत्| स्नेहबस्तिस्तु सद्योऽ- ग्निमवसाद्य श्लेष्मामयाय स्यात्| कृतनस्यस्यास्य- विभ्रंशं विवृतोर्ध्वस्रोतस्तया कुर्यात्| अनुवासनं तु दोषोत्क्लेशम्| प्रसक्तच्छर्द्यादीनां वायुर्निरूहमूर्ध्वं नयेत्| अनुवासनञ्चार्शसस्यावृतमार्गत्वादनागच्छन्बस्तिः प्राणान् हिंस्यात्| स्नेहः पुनरर्शांस्यभिष्यन्द्याध्मानाय स्यात्| बद्धोदराद्याध्मानान्तानां भृशतरमाध्मानान्मृत्युः| अलस- कार्तादीनां चामदोषात्| अरोचकार्तादीनां यथास्वमाम- यवृद्धिः| गर्भिण्याः पूर्वोक्तो दोषः||१३||
🔊 Audio coming soon
అనాస్థాప్యా ఇత్యాది సుబోధం| అనిరన్నస్య యదాస్థాపనేన భవతి తదస్మిన్నేవాధ్యాయే నిరూహశ్చ సమీరశ్చేత్యాదినా వక్ష్యతే| కృతవమనవిరేకయోస్తదహరేవ స్నేహబస్తిరిత్యాదినా య ఏవానాస్థాప్యాస్త ఏవాననువాస్యా ఇతి వక్ష్యమాణత్వాత్| కృతవమనవిరేకయోరనువాసనేనాపి యద్భవతి తత్ లాఘవికత్వాదిస్మిన్నేవ ప్రసంగ ఉచ్యతే| కృతనస్యస్యాస్థాపనమాస్యవిభ్రంశం కుర్యాత్| ఊర్ధ్వస్రోతసాం వివృతత్వాత్| తస్యైవానువాసనం దోషోత్క్లేశం కుర్యాత్| స్నేహోఽర్శసానామనువాసనం| గర్భిణ్యా ఆస్థాపనేన పూర్వోక్తో వమనోక్తో దోష ఆమగర్భభ్రంశాదిః సా చాప్రవృత్తాష్టమమాసా యస్యా న ప్రవృత్తోఽష్టమో మాసః| ప్రవృత్తే త్వష్టమే మాసి బస్తిర్విహిత ఏవ తస్మాదేతేఽనాస్థాప్యాః|| 13||
Adhikarana anuvAsyAH ananuvAsyAshca (14) · Śloka 14
య ఏవాస్థాప్యాస్త ఏవానువాస్యాః| రూక్షాతిదీప్తాగ్నయః కేవలానిలార్తాశ్చ విశేషేణ| ఏతే పరమనువాసనేనాప్యాయ్యంతే మూలసేకేన వృక్షవత్| య ఏవానాస్థాప్యాస్త ఏవాననువా- స్యాః| తథా నిరన్ననవజ్వరపాండురోగకామలాప్రమేహప్రతి- శ్యాయప్లీహకఫోదరాఢ్యవాతవర్చోభేదార్తపీతవిషగరపిత్త- కఫాభిష్యందగురుకోష్ఠాతిస్థూలశ్లీపదగలగండాపచీ- క్రిమిణకోష్ఠః| తత్రాతిస్నిగ్ధాదీనాం యథాస్వముక్తాః పృథ- గ్దోషాః||14||
य एवास्थाप्यास्त एवानुवास्याः| रूक्षातिदीप्ताग्नयः केवलानिलार्ताश्च विशेषेण| एते परमनुवासनेनाप्याय्यन्ते मूलसेकेन वृक्षवत्| य एवानास्थाप्यास्त एवाननुवा- स्याः| तथा निरन्ननवज्वरपाण्डुरोगकामलाप्रमेहप्रति- श्यायप्लीहकफोदराढ्यवातवर्चोभेदार्तपीतविषगरपित्त- कफाभिष्यन्दगुरुकोष्ठातिस्थूलश्लीपदगलगण्डापची- क्रिमिणकोष्ठः| तत्रातिस्निग्धादीनां यथास्वमुक्ताः पृथ- ग्दोषाः||१४||
🔊 Audio coming soon
య ఏవాస్థాప్యా గుల్మాదయః త ఏవానువాస్యా అపి| తథా నిరన్నాదయో నానువాస్యాః| నిరన్నప్లీహాదీనామాస్థాపనవిధానాదపవాద వచనమనువాసనే| అతిస్నిగ్ధాదీనాం యథాస్వమితి ప్రత్యేకం పృథగసంకరేణాస్థాపనప్రతిషేధప్రసంగేఽస్మిన్నధ్యాయ ఏవోక్తః|| 14||
Adhikarana aBuktavata eva nirUho deyaH, BojanaM kRutavata evAnuvAsanaM deyam (15) · Śloka 15
అపి చ - అభుక్తే రిక్తకోష్ఠస్య ప్రయుక్తమనువాసనం| సరదూరగసూక్ష్మత్వైః క్షిప్రమూర్ధ్వం ప్రపద్యతే| తేన వాయోర్జయో న స్యాద్వాతస్థానే హ్యతిష్ఠతా| కాయాగ్నేరాశు నాశశ్చ విశేషాదనివర్తనాత్| స్నేహః సద్యోశితాహారరుద్ధే త్వామాశయేఽనిలం| పక్వస్థం హంతి పక్వస్థశ్చ్యవతే చాన్నపాకతః| నిరూహశ్చ సమీరశ్చ తీక్ష్ణవేగావుభావపి| తావన్నమూర్చ్ఛితౌ తీక్ష్ణావధోఽన్నేన సహాగతౌ| ఊర్ధ్వం వా శకృతా సార్ద్ధం సంస్థితౌ కోష్ఠ ఏవ వా| సమలాహారవిష్టబ్ధౌ హరేతామాశు జీవితం| భుక్తవాననువాస్యోఽస్మాన్న నిరూహ్యస్తు భుక్తవాన్||15||
अपि च - अभुक्ते रिक्तकोष्ठस्य प्रयुक्तमनुवासनम्| सरदूरगसूक्ष्मत्वैः क्षिप्रमूर्ध्वं प्रपद्यते| तेन वायोर्जयो न स्याद्वातस्थाने ह्यतिष्ठता| कायाग्नेराशु नाशश्च विशेषादनिवर्तनात्| स्नेहः सद्योशिताहाररुद्धे त्वामाशयेऽनिलम्| पक्वस्थं हन्ति पक्वस्थश्च्यवते चान्नपाकतः| निरूहश्च समीरश्च तीक्ष्णवेगावुभावपि| तावन्नमूर्च्छितौ तीक्ष्णावधोऽन्नेन सहागतौ| ऊर्ध्वं वा शकृता सार्द्धं संस्थितौ कोष्ठ एव वा| समलाहारविष्टब्धौ हरेतामाशु जीवितम्| भुक्तवाननुवास्योऽस्मान्न निरूह्यस्तु भुक्तवान्||१५||
🔊 Audio coming soon
అపి చేతి సముచ్చయే| భుక్తవానస్మాత్ కారణాదనువాస్యః| కుత ఇత్యాహ-అభుక్త ఇత్యాది| అభుక్తే నిరన్నే రిక్తకోష్ఠస్య సతః పురుషస్యానువాసనం ప్రయుక్తం సరత్వాత్ దూరగత్వాత్ సూక్ష్మస్రోతః ప్రవేశిత్వాచ్చ శీఘ్రమేవోర్ధ్వం పూర్వకాయం ప్రపద్యతే| తతః కిమిత్యాహ-తేనేత్యాది| తేనానువాసనేనోర్ధ్వం ప్రవృత్తేన వాతధాగ్నిపక్వాశయే అతిష్ఠతా వాయోర్జయో న స్యాత్| స్నేహస్య చానివర్తనాదపతనాద్విశేషేణాగ్నినాశః స్యాత్| యదా తు భుక్తం తదనువాసనం దేయమేవ| యతః సద్యోశితేనాహారేణామాశయే రుద్ధే పక్వాశయస్థోఽనువాసనస్నేహః పక్వాశయస్థమేవానిలం హంతి| అన్నపాకతశ్చ పక్వాశయస్థ ఏవ చ్యవతే| స్నేహః పతత్యతోఽగ్నినాశం న కరోతీతి భావః| అస్మాదన్నం భుక్తవాననువాస్య ఇతి సంబంధః| నిరూహ్యః పునరభుక్తవానేవాన్నం| యతో భుక్తే నిరూహో జీవితం హంతి| కథమిత్యాహ-నిరూహశ్చేత్యాది| నిరూహస్తావత్తీక్ష్ణవేగః సమీరో వాయురపి తీక్ష్ణ ఏవ| తావుభౌ నిరూహసమిరౌ తీక్ష్ణవేగత్వాదన్నేన సహాధో గుదేనాగతౌ శకృతా పురీషేణ వా సార్ధమూర్ధ్వం ముఖేన వాగతౌ సమలేన సపురీషేణ వా ఆహారేణ విష్టబ్ధౌ కోష్ఠ ఏవ స్థితౌ| సర్వథా సాన్నే కోష్ఠే నిరూహసమీరావాశు జీవితం హరేతాం| అతోఽస్మాన్ననిరూహ్యస్త్వన్నం భుక్తవానితి సంబంధః|| 15||
Adhikarana pANDurogArtAdInAmanuvAsane doShaH (16) · Śloka 16
పాండురోగార్తాదీనాం దోషానుత్క్లేశ్య స్నేహబస్తిరుదరం జనయేత్| ప్రతిశ్యాయాదిమతాం భూయ ఏవ దోషం వర్ధయేత్||16||
पाण्डुरोगार्तादीनां दोषानुत्क्लेश्य स्नेहबस्तिरुदरं जनयेत्| प्रतिश्यायादिमतां भूय एव दोषं वर्धयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
ఇత్యనాస్థాప్యానామనువాసనేన దోషానుక్త్వా పూర్వోక్తానామననువాస్యానాం పాండురోగార్తాదీనామిత్యాదినా దోషాన్ కథయతి| ఏకేనాదిశబ్దేన ప్రమేహాంతానాం గ్రహణం| అన్యేన క్రిమిణకోష్ఠాంతానాం||16||
Adhikarana bastenetravidhAnam (17) · Śloka 17
తయోస్తు నేత్రం సువర్ణాదిధాతుమణిశంఖశృంగదంతాస్థివేణున- లఖదిరకదరతినిశతిందుకాదిదారుసారమయమృజ్వకర్కశం గోపుచ్ఛాకృతిగులికాముఖమూనవర్షవార్షికసప్తద్వాదశ- షోడశవర్షాణాం వింశతిప్రభృతిషు చ క్రమాత్ పంచషట్సప్తా- ష్టనవద్వాదశాంగులప్రమాణం| మూలేఽగ్రే చాతురాంగుష్ఠకనిష్ఠి- కాపరిణాహమర్ధాంగులాత్ ప్రభృత్యర్ధాంగులప్రవృద్ధత్ర్యంగులపర్య- ంతప్రవేశమూలచ్ఛిద్రం వనముద్గముద్గమాషకలాయక్లిన్నకలా- యకర్కంధువాహ్యగ్రచ్ఛిద్రం మూలఛిద్రప్రమాణాంగులైరగ్రే యథా- స్వం సన్నివిష్టకర్ణికం కర్ణికాంతః ప్రతిబద్ధసూత్రాంతర్గృహీ- తాగ్రపిధానఘనచైలవర్తి| మూలే ద్వ్యఙులాంతరాలే కర్ణికాద్వయం కారయేత్| వర్షాంతరేషు చ వయోబలశరీరాణ్యవేక్ష్య నేత్ర- ప్రమాణముత్కర్షయేత్||17||
तयोस्तु नेत्रं सुवर्णादिधातुमणिशङ्ख़शृङ्गदन्तास्थिवेणुन- लख़दिरकदरतिनिशतिन्दुकादिदारुसारमयमृज्वकर्कशं गोपुच्छाकृतिगुलिकामुख़मूनवर्षवार्षिकसप्तद्वादश- षोडशवर्षाणां विंशतिप्रभृतिषु च क्रमात् पञ्चषट्सप्ता- ष्टनवद्वादशाङ्गुलप्रमाणम्| मूलेऽग्रे चातुराङ्गुष्ठकनिष्ठि- कापरिणाहमर्धाङ्गुलात् प्रभृत्यर्धाङ्गुलप्रवृद्धत्र्यङ्गुलपर्य- न्तप्रवेशमूलच्छिद्रं वनमुद्गमुद्गमाषकलायक्लिन्नकला- यकर्कन्धुवाह्यग्रच्छिद्रं मूलछिद्रप्रमाणाङ्गुलैरग्रे यथा- स्वं सन्निविष्टकर्णिकं कर्णिकान्तः प्रतिबद्धसूत्रान्तर्गृही- ताग्रपिधानग़नचैलवर्ति| मूले द्व्यङुलान्तराले कर्णिकाद्वयं कारयेत्| वर्षान्तरेषु च वयोबलशरीराण्यवेक्ष्य नेत्र- प्रमाणमुत्कर्षयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
తయోస్త్వాస్థాపనానువాసనయోః సువర్ణాదిమయమృజ్వాదియుక్తం నేత్రం వైద్యః కారయేదితి సంబంధః| అకర్కశం శ్లక్ష్ణం గులికాముఖమతీక్ష్ణాగ్రత్వాద్ గుదం న క్షిణోతి| అస్య చ నేత్రస్య యత్ గుదే ప్రవిశతి తదగ్రం యత్ర బస్తిర్బధ్యతే తన్మూలమితి క్రమాద్యథాసంఖ్యేనేత్యర్థః| తత్రోనవర్షస్య పంచాంగులప్రమాణం నేత్రం కారయేత్| ఆతురాంగులప్రమాణేన పూర్ణవర్షస్య షడంగులం| సప్తవర్షస్య సప్తాంగులం| ద్వాదశవర్షస్యాష్టాంగులం| షోడశవర్షస్య నవాంగులం| వింశతిప్రభృతి చ యావజ్జీవం ద్వాదశాంగులమితి నేత్రస్యాయామప్రమాణం| మూలప్రమాణం తు ఆతురాంగుష్స్ఠసమపరిణాహం సర్వం నేత్రం కారయేత్| అగ్రే చాతురకనిష్ఠికాపరిణాహం పరిణాహస్థౌల్యే పర్యాయవత్తుల్యే ఉచ్యేతే| అర్ధాంగులాదారభ్యార్ధాంగులమర్ధాంగులం వర్ధయన్ యావత్ త్ర్యంగులపరిమండలం వస్తు యస్య మూలచ్ఛిద్రే ప్రవిశతి తత్తథోక్తం| తేనోనవర్షాస్యార్ధాంగులపరిమండలప్రవేశం మూలచ్ఛిద్రం కారయేత్| వార్షికస్యాంగులం| సప్తవర్షస్య సార్ధాంగులం| ద్వాదశవర్షస్య ద్వ్యంగులం| షోడశవర్షస్య సార్ధద్వ్యంగులం| వింశతివర్షప్రభృతి త్ర్యంగులమితి| తస్మాద్ ద్వాదశాంగులాయామే నేత్రే స్థౌల్యేనాంగుష్ఠసమే మూలే ద్వ్యంగులపర్యంతం త్ర్యంగులపరిమండలప్రవేశాంగులీయకాదిచ్ఛిద్రేణ సమీభవతీతి| ఏతచ్చ సర్వమాతురాంగులమానేన యోజ్యం| తస్య చ నేత్రస్య గోపుచ్ఛాకృతిత్వా త్తదగ్రం కనిష్ఠికాస్థౌల్యముక్తం| తద్వనముద్గాదిప్రవేశచ్ఛిద్రం కారయేత్| మకుష్ఠవాచ్యో వనముద్గః| క్లిన్నః కలాయః ఉచ్ఛూనో భవతి| పంచాంగు-లాదీనాం షణ్ణాం నేత్రాణాం వనముద్గాదయః షట్ యోజనీయాః| తచ్చ నేత్రమగ్రే సన్నివిష్టకర్ణికం కారయేత్| కింప్రమాణే అగ్ర ఇత్యాహ-మూలచ్ఛిద్రప్రమాణాంగులే| యథాస్వమితి| తేనైతదుక్తం భవతి| త్ర్యంగులప్రవేశే నేత్రే త్రీణ్యంగులాని విముచ్యాగ్రే కర్ణికాం కారయేదితి| కర్ణికాకృతిత్వాత్ కర్ణికాం| అన్యేషాం యథాస్వం భాగైః ప్రమాణామూహ్యం| తత్కర్ణికావసక్తసూత్రాంతగృహీతా అగ్రపిధానార్థఘనచైలసంబంధినీ వర్తిర్యస్య తత్తథోక్తం కర్ణికాయా ఛిద్రే సూత్రస్యాలంబనం| తస్య నేత్రస్య మూలే పరస్పరం ద్వ్యంగులాంతరాలం కర్ణికాద్వయం కారయేదితి నేత్రస్యాయామపరిణాహచ్ఛిద్రైః ప్రమాణం| వర్షాంతరేషూక్తవర్షశేషేషు వింశతేరధో యాన్యుక్తని వర్షాంతరాణి తాన్యవధీకృత్య| తదనుగుణే చాంగలమానే అవధీకృత్య| తదంతరానువర్తినో వర్షాన్ అంగులభాగాంశ్చాకలయ్య వయోబలశరీరాద్యపేక్షయా నేత్రప్రమాణం వర్ధయేత్|| 17||
Adhikarana bastiyantram (18) · Śloka 18
తతోఽజావివరాహహరిణగోమహిషాన్యతమజం స్నేహముద్గవిమృదితం విగతచ్ఛిద్రసిరాగ్రంథిస్కంధం నాతివర్తులం మృదు దృఢం కషాయరక్తం సుఖసంస్థాప్యౌషధప్రమాణం న్యుబ్జం వివృతా- ననం నివేశ్య బస్తిం కర్ణికయోర్దృఢేన సూత్రేణ ఘనం సమం చ బధ్వా పరివర్త్త్య పునశ్చాన్యద్బస్తిముఖబంధనార్థం సూత్రముప ధాయానుగుప్తం నిధాపయేత్||18||
ततोऽजाविवराहहरिणगोमहिषान्यतमजं स्नेहमुद्गविमृदितं विगतच्छिद्रसिराग्रन्थिस्कन्धं नातिवर्तुलं मृदु दृढं कषायरक्तं सुख़सम्स्थाप्यौषधप्रमाणं न्युब्जं विवृता- ननं निवेश्य बस्तिं कर्णिकयोर्दृढेन सूत्रेण ग़नं समं च बध्वा परिवर्त्त्य पुनश्चान्यद्बस्तिमुख़बन्धनार्थं सूत्रमुप धायानुगुप्तं निधापयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
తతస్తస్మిన్ నేత్రే అజాద్యుద్భవం బస్తిం యథోక్తగుణం కృత్వా న్యుబ్జమధోముఖం ప్రవేశయేత్| తతః కర్ణికయోర్బధ్వా పునః పరివర్తయేత్| బస్తిర్యథోర్ధ్వముఖో భవతి| సుబోధమన్యత్|| 18||
Adhikarana bastyaBAve svIkAryamanyat (19) · Śloka 19
బస్త్యభావే ప్లవనీ ఛాగలాంకపాదమధూచ్ఛిష్టోపదిగ్ధ- ఘనసూక్ష్మతాంతవాన్యతమం నివేశయేత్||19||
बस्त्यभावे प्लवनी छागलाङ्कपादमधूच्छिष्टोपदिग्ध- ग़नसूक्ष्मतान्तवान्यतमं निवेशयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
బస్తేరభావే ప్లవనీచ్ఛాగలాద్యన్యతమం నివేశయేత్| ప్లవనీ జలచరో విహంగవిశేషః| అంకపాదో విపాటితమేషకృత్తిపాదః|| 19||
Adhikarana AsthApanamAtrA (20) · Śloka 20
ఆస్థాపనమాత్రా తు ప్రథమే వర్షే ప్రకుంచః| తతః పరం ప్రతివర్షం ప్రకుంచమభివర్ధయేదాషట్ప్రసృతాత్| తతశ్చోర్ధ్వం ప్రసృతాభి వృద్ధిః| ప్రాప్తానతీతాష్టాదశసప్తతేస్తు ద్వాదశ ప్రసృతాః| పరం చాతో దశైవ| అన్యే పునర్ద్వాదశప్రసృతస్యాప్యష్టావిచ్ఛంతి||20||
आस्थापनमात्रा तु प्रथमे वर्षे प्रकुञ्चः| ततः परं प्रतिवर्षं प्रकुञ्चमभिवर्धयेदाषट्प्रसृतात्| ततश्चोर्ध्वं प्रसृताभि वृद्धिः| प्राप्तानतीताष्टादशसप्ततेस्तु द्वादश प्रसृताः| परं चातो दशैव| अन्ये पुनर्द्वादशप्रसृतस्याप्यष्टाविच्छन्ति||२०||
🔊 Audio coming soon
ఆస్థాపనామాత్రేత్యాదినా ప్రదేయౌషధమాత్రోచ్యతే| ప్రథమే వర్షే ఆస్థాపనస్య ప్రకుంచః పలం మాత్రా| తతో ద్వితీయాదిషు వర్షేషు ప్రకుంచం ప్రకుంచమభివర్ధయేత్| యావద్ ద్వాదశే వర్షే షట్ ప్రసృతాః ద్వాదశ పలాని భవంతి| తతస్త్రయోదశాదిషు వర్షేషు ప్రసృతం ప్రసృతం వర్ధయేత్| యావదష్టాదశే వర్షే ద్వాదశ ప్రసృతాః| అష్టాదశప్రభృతిసప్తతిర్యావదిదమేవాస్థాపనమానం| యద్వా దశ ప్రసృతాః సప్తేతేరుపరి యావజ్జీవం దశైవ ప్రసృతాః| అన్యే పునరాచార్యా ద్వాదశప్రసృతస్థానేఽష్టౌ ప్రసృతానీచ్ఛంతి|| 20||
Adhikarana mAdhutailikAnuvAsanayormAtrA (21) · Śloka 21
యథాస్వమాస్థాపనమాత్రా పాదహీనా మాధుతైలికే ప్రయోజ్యా| అనువాసనే త్వేవమేవాస్థాపనస్య పాద ఇతి||21||
यथास्वमास्थापनमात्रा पादहीना माधुतैलिके प्रयोज्या| अनुवासने त्वेवमेवास्थापनस्य पाद इति||२१||
🔊 Audio coming soon
యథాస్వమిత్యాదినా మాధుతైలికమాత్రోచ్యతే| యేషు వర్షేషు యావత్యాస్థాపనమాత్రా విహితా తేషు వర్షేషు మాధుతైలికస్య తావత్యేవ చతుర్భాగహీనా| స ఏవ చతుర్భాగోఽనువాసనస్య యోజ్యః| తేనాష్టాదశప్రభృతి సప్తతిర్యావత్ మాధుతైలికస్య నవ ప్రసృతా దేయాః| అనువాసనస్య త్రయః ప్రసృతాః| ఏవం సర్వత్రోహ్యం|| 21||
Adhikarana AsthApanIyasya pUrvamanuvAsanantasya kAlashca (22) · Śloka 22
అథాస్థాపనీయమాతురం స్నేహస్వేదోపపన్నం కృతవమనవిరేక- మాసేవితపేయాదిసంసర్గక్రమముపజాతబలమనువాసనార్హం పూర్వ- మేవానువాసయేత్| శీతవసంతయోర్దివా అన్యథా రాత్రావవేక్ష్య వా దోషాదీన్| అన్యథా హి స్నేహోక్తామయప్రాదుర్భవః||22||
अथास्थापनीयमातुरं स्नेहस्वेदोपपन्नं कृतवमनविरेक- मासेवितपेयादिसंसर्गक्रममुपजातबलमनुवासनार्हं पूर्व- मेवानुवासयेत्| शीतवसन्तयोर्दिवा अन्यथा रात्राववेक्ष्य वा दोषादीन्| अन्यथा हि स्नेहोक्तामयप्रादुर्भवः||२२||
🔊 Audio coming soon
అథేతి మంగలే| య ఆతుర ఆస్థాపనీయస్తమాదావనువాసయేత్| కింభూతమిత్యాహ-స్నేహేత్యాది| అనువాసనార్హమిత్యనేనైతద్ దర్శయతి| దోషవ్యాధ్యపేక్షయా కదాచిదకృతానువాసన ఏవాస్థాప్య ఇతి| కస్మిన్ కాలేఽనువాసయేదితి ఆహ-శీతే వసంతే చ దివానువాసయేత్| అన్యత్ర గ్రీష్మాదిషు రాత్రావితి| అథవా దోషదూష్యాతురాదీనవేక్ష్య రాత్రౌ దివా వా| అన్యథా శీతవసంతయోః రాత్రావనువాసనేన గ్రీష్మశరదోశ్చ దివానువాసనేన| ఏషు కాలేషు స్నేహపానే స్నేహవిధౌ య ఆమయా ఉక్తాః తేషాం ప్రాదుర్భావః|| 22||
Adhikarana anuvAsanabastidAnaviShaye dhAnvantarIyamataM Atyayike svamata~jca (23) · Śloka 23
ధన్వంతరీయాః పునరాహుః- న రాత్రౌ ప్రణయేద్బస్తిం స్నేహోత్క్లేశో హి రాత్రిజః| స్నేహవీర్యయుతః కుర్యాదాధ్మానం గౌరవం జ్వరం| అహ్ని స్థానస్థితే దోషే వహ్నౌ చాన్నరసాన్వితే| స్ఫుటస్రోతోముఖం దేహం స్నేహో యత్ పరిసర్పతి| అల్పపిత్తకఫం రూక్షం భృశం వాతరుజార్దితం| భుక్తం జీర్ణాశనం కామం రాత్రావప్యనువాసయేత్| కేవలానిలనిపీడితం త్వశుద్ధమప్యనిరూపితబలం చాప్య- నువాసయేదాత్యయికత్వాద్వ్యాధేః||23||
धन्वन्तरीयाः पुनराहुः- न रात्रौ प्रणयेद्बस्तिं स्नेहोत्क्लेशो हि रात्रिजः| स्नेहवीर्ययुतः कुर्यादाध्मानं गौरवं ज्वरम्| अह्नि स्थानस्थिते दोषे वह्नौ चान्नरसान्विते| स्फुटस्रोतोमुख़ं देहं स्नेहो यत् परिसर्पति| अल्पपित्तकफं रूक्षं भृशं वातरुजार्दितम्| भुक्तं जीर्णाशनं कामं रात्रावप्यनुवासयेत्| केवलानिलनिपीडितं त्वशुद्धमप्यनिरूपितबलं चाप्य- नुवासयेदात्ययिकत्वाद्व्याधेः||२३||
🔊 Audio coming soon
ధన్వంతరీయాః పునరాచార్యా ఏవమాహుః| యథా సర్వో బస్తీ రాత్రౌ న దేయః దివైవ దేయః| అథవా కదాచిదల్పపిత్తాదీనాం రాత్రావపిదేయః| ఏతదేవ మతం న రాత్రావిత్యాది శ్లోకత్రయేణ పఠతి| కేవలానిలేత్యాదినా స్వమతమనుసరతి| అత్ర హ్యాత్యయికవ్యాధ్యపేక్షితత్వాత్ బస్తివిధేః కాలనియమో నాశ్రయితవ్యః|| 23||
Adhikarana anuvAsyasya pUrvA~ggatvena ma~ggalAdi (24) · Śloka 24
తస్య విధిర్వమనాదధికతరం కృతమంగలమనుసుఖమభ్య- క్తముష్ణాంబుస్నాతం యుక్తస్నేహముచితాత్ పాదహీనం ద్రవపూర్వం లఘూష్ణం సానుపానమశనమశితవంతం కృతచంక్రమణముత్సృష్ట- విణ్మూత్రమశనార్ద్రహస్తమశంకనీయపరిచారకం నివాతే వేశ్మని ప్రతతశయనే నాత్యుచ్ఛ్రితే స్వాస్తృతే ఈషదున్నమితపాదదేశే వామ- పార్శ్వేన ప్రాక్శిరసం సంవేశయేత్||24||
तस्य विधिर्वमनादधिकतरं कृतमङ्गलमनुसुख़मभ्य- क्तमुष्णाम्बुस्नातं युक्तस्नेहमुचितात् पादहीनं द्रवपूर्वं लग़ूष्णं सानुपानमशनमशितवन्तं कृतचङ्क्रमणमुत्सृष्ट- विण्मूत्रमशनार्द्रहस्तमशङ्कनीयपरिचारकं निवाते वेश्मनि प्रततशयने नात्युच्छ्रिते स्वास्तृते ईषदुन्नमितपाददेशे वाम- पार्श्वेन प्राक्शिरसं संवेशयेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
సుబోధమన్యత్| అశనార్ద్రహస్తత్వేన తత్కాలభుక్తత్వం లక్షయతి||24||
Adhikarana anuvAsyasya snigdhAdyAhArasevane doShAH (25) · Śloka 25
అతిస్నిగ్ధాశినో హ్యుభయమార్గసంసర్గాత్ స్నేహో మదమూర్చ్ఛా- గ్నిసాదహృల్లాసాన్ జనయతి| రూక్షాశినో విష్టంభం బలవర్ణహానిం వా| అల్పమాత్రద్రవాశినో విసృష్టవిణ్మూత్రస్య చానావృతేన తదావృతాద్ వ్యాపదం| చిరమశితవతో విదా- హాభిముఖభక్తస్య జ్వరం కుర్యాత్||25||
अतिस्निग्धाशिनो ह्युभयमार्गसंसर्गात् स्नेहो मदमूर्च्छा- ग्निसादहृल्लासान् जनयति| रूक्षाशिनो विष्टम्भं बलवर्णहानिं वा| अल्पमात्रद्रवाशिनो विसृष्टविण्मूत्रस्य चानावृतेन तदावृताद् व्यापदम्| चिरमशितवतो विदा- हाभिमुख़भक्तस्य ज्वरं कुर्यात्||२५||
🔊 Audio coming soon
ద్రవాశిన ఉత్సృష్టవిణ్మూత్రస్య చానావరణాద్ వ్యాపదం న కరోతి||25||
Adhikarana anuvAsyasya vAmapArshvashAyane hetavaH (26) · Śloka 26
యతశ్చ వామపార్శ్వాశ్రయాణి వహ్నిగ్రహణీగుదవలాముఖాని తాని తత్పార్శ్వశాయినో నిమ్నాని భవంతి| అతస్తదౌషధమస్ఖ- లితమాప్నోతి ప్రవేశనిర్గమావతి సంవిష్టం చైనమృజుస్థితదేహం స్వబాహూపధానం ప్రసారితవామసక్థిమాకుంచితేతరం తస్యైవ చోపరి ప్రసారితదక్షిణబాహుం కారయేత్||26||
यतश्च वामपार्श्वाश्रयाणि वह्निग्रहणीगुदवलामुख़ानि तानि तत्पार्श्वशायिनो निम्नानि भवन्ति| अतस्तदौषधमस्ख़- लितमाप्नोति प्रवेशनिर्गमावति संविष्टं चैनमृजुस्थितदेहं स्वबाहूपधानं प्रसारितवामसक्थिमाकुञ्चितेतरं तस्यैव चोपरि प्रसारितदक्षिणबाहुं कारयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
వామపార్శ్వశాయినస్తత్పార్శ్వాశ్రయాణి గ్రహణ్యగ్న్యాదీని నిమ్నాన్యవిరోధకాన్యౌషధస్య భవంతి| వహ్నినా హ్యముర్తేనాప్యనిమ్నేనౌషధస్య ప్రతిఘాతః క్రియత ఏవ| స్వ ఏవ వామో బాహుర్ద్విగుణీకృత ఉపధానం శిరస ఉపాశ్రయో యస్య తం తథోక్తం| ఇతరేతి దక్షిణస్య స్క్థ్నః పరామర్శః|| 26||
Adhikarana anuvAsanabastidAnavidhiH (27) · Śloka 27
పుర్వమేవ తు వైద్యో వర్త్త్యా సుపిహితాగ్రచ్ఛిద్రం నేత్రం భాజన- స్యోపరి కృత్వా దక్షిణపాదాంగుష్ఠాంగులీభ్యాం కర్ణికాయా ఉపరిష్టన్నిష్పీడ్యావిబంధాయ శతాహ్వసైంధవచూర్ణావచూర్ణితం ప్రాగేవ నేత్రస్పర్శాత్ పూర్వవదభిమంత్రితం యథార్హం యథార్హౌషధా- విపక్వం సుఖోష్ణం బస్తౌ స్నేహమాసిచ్యావలీకోచ్ఛ్వాసం నిఃసారితవాతబుద్బుదమౌషధాంతే సూత్రేణ ద్విస్త్రిర్వా బస్తిముఖ- మావేష్ట్య దక్షిణపాణౌ నేత్రముపనిధాయ తిష్ఠేత్| తతో ఘృతా- భ్యక్తే పాణౌ వామహస్తప్రదేశిన్యాభ్యక్తప్రవేశప్రదేశమప- నీతవర్త్యుత్తానవామహస్తాంగుష్ఠోదరపిహితాగ్రం మధ్యమాప్రదేశి- న్యుపగృహీతకర్ణికమృజ్వనుపృష్ఠవంశమనుసుఖమేకమనా లాఘ- వేన నిష్కంపమద్రుతమవిలంబితం నేత్రమాకర్ణికం ప్రవేశయేత్| ఆతురోఽపి తదనులోమయన్నవలంబేత| తతశ్చ వైద్యో బస్తి- ముఖం దక్షిణహస్తాంగుష్ఠప్రదేశినీభ్యామముంచన్నేత్రమచాలయన్ హస్తద్వయేనోత్తానేనైకగ్రహణేనైవానిలాధిష్ఠానభూతం కించిదవ- శేషయన్ శనైః శనైరవేగమనుపీడయేత్| అన్యథా హి వ్యాపదో భవంతి| తాః ససాధనాః సిద్ధిషు వక్ష్యంతే||27||
पुर्वमेव तु वैद्यो वर्त्त्या सुपिहिताग्रच्छिद्रं नेत्रं भाजन- स्योपरि कृत्वा दक्षिणपादाङ्गुष्ठाङ्गुलीभ्यां कर्णिकाया उपरिष्टन्निष्पीड्याविबन्धाय शताह्वसैन्धवचूर्णावचूर्णितं प्रागेव नेत्रस्पर्शात् पूर्ववदभिमन्त्रितं यथार्हं यथार्हौषधा- विपक्वं सुख़ोष्णं बस्तौ स्नेहमासिच्यावलीकोच्छ्वासं निःसारितवातबुद्बुदमौषधान्ते सूत्रेण द्विस्त्रिर्वा बस्तिमुख़- मावेष्ट्य दक्षिणपाणौ नेत्रमुपनिधाय तिष्ठेत्| ततो ग़ृता- भ्यक्ते पाणौ वामहस्तप्रदेशिन्याभ्यक्तप्रवेशप्रदेशमप- नीतवर्त्युत्तानवामहस्ताङ्गुष्ठोदरपिहिताग्रं मध्यमाप्रदेशि- न्युपगृहीतकर्णिकमृज्वनुपृष्ठवंशमनुसुख़मेकमना लाग़- वेन निष्कम्पमद्रुतमविलम्बितं नेत्रमाकर्णिकं प्रवेशयेत्| आतुरोऽपि तदनुलोमयन्नवलम्बेत| ततश्च वैद्यो बस्ति- मुख़ं दक्षिणहस्ताङ्गुष्ठप्रदेशिनीभ्याममुञ्चन्नेत्रमचालयन् हस्तद्वयेनोत्तानेनैकग्रहणेनैवानिलाधिष्ठानभूतं किञ्चिदव- शेषयन् शनैः शनैरवेगमनुपीडयेत्| अन्यथा हि व्यापदो भवन्ति| ताः ससाधनाः सिद्धिषु वक्ष्यन्ते||२७||
🔊 Audio coming soon
పూర్వమేవేత్యాది సుబోధం| పృష్ఠవంశమను పృష్ఠవంశానుపూర్వ్యా నేత్రం ప్రణయేత్| ఆతురోఽపి తన్నేత్రమనులోమయన్ తస్య ప్రవేశానుకూల్యం భజన్నవలంబేత ఆసీత్| ఏకగ్రహణేనైకమేకవారం గృహీతం యథోక్తవిధి-విపర్యయేణ యే వ్యాధయో భవంతి తే సిద్ధిషు వక్ష్యంతే|| 27||
Adhikarana bastipIDanakAlaviShaye anyamatam (28) · Śloka 28
అన్యే తు త్రింశన్మాత్రాః పీడనకాలమాహుః||28||
अन्ये तु त्रिंशन्मात्राः पीडनकालमाहुः||२८||
🔊 Audio coming soon
అన్యే పునరాచార్యాస్త్రింశన్మాత్రా బస్తేః పీడనకాలమాహుః| మాత్రా చ యావత్ పచతీత్యాదివక్ష్యమాణలక్షణా|| 28||
Adhikarana bastidAnasamaye AtureNa parihAryANi (29) · Śloka 29
న చ బస్తౌ దీయమానే క్షవకాసహాసజృంభాస్పందనాన్యా- చరేత్||29||
न च बस्तौ दीयमाने क्षवकासहासजृम्भास्पन्दनान्या- चरेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
సుబోధం|| 29||
Adhikarana Aturasya viNmUtrAnilavege vidhAnam (30) · Śloka 1
విణ్మూత్రానిలవేగే తు నేత్రమాకృష్య వేగాంతే శేషం ప్రణయేత్||1||
विण्मूत्रानिलवेगे तु नेत्रमाकृष्य वेगान्ते शेषं प्रणयेत्||१||
🔊 Audio coming soon
యదా తు బస్తౌ దీయమానే విణంఉత్రానిలానామాగమో మధ్యే భవతి తదా తముత్సృజ్య తత్కాలం పునః శేషం దేయం|| 30||
Adhikarana bastidAnAnantarIyo vidhiH (31) · Śloka 31
అంతే చోత్తానస్య స్ఫిజౌ పాణితలేన త్రిచతురో వారాంస్తా- డయేత్| తథా తత్పార్ష్ణిభ్యాం| పాదతశ్చ శయ్యాం త్రిరుత్క్షిపేత్| సోపధానస్య చ ప్రసారితసర్వాంగస్య పార్ష్ణికే ముష్టినా హన్యాత్| తథా పార్ష్ణ్యంగులిపాదతలపిండికాః| సరుజం చాంగం స్నేహేన ప్రతిలోమం వాక్శతమాత్రం శనైర్విమృద్నీయాత్| ఏవమాశు స్నేహో న నివర్తతే| సమనుగచ్ఛతి చాసమంతా- త్సిరాః| తతః పరం తు స్నేహోక్తమాచారమనువర్తతే||31||
अन्ते चोत्तानस्य स्फिजौ पाणितलेन त्रिचतुरो वारांस्ता- डयेत्| तथा तत्पार्ष्णिभ्याम्| पादतश्च शय्यां त्रिरुत्क्षिपेत्| सोपधानस्य च प्रसारितसर्वाङ्गस्य पार्ष्णिके मुष्टिना हन्यात्| तथा पार्ष्ण्यङ्गुलिपादतलपिण्डिकाः| सरुजं चाङ्गं स्नेहेन प्रतिलोमं वाक्शतमात्रं शनैर्विमृद्नीयात्| एवमाशु स्नेहो न निवर्तते| समनुगच्छति चासमन्ता- त्सिराः| ततः परं तु स्नेहोक्तमाचारमनुवर्तते||३१||
🔊 Audio coming soon
సరుజమంగం స్నేహేన విమృద్నీయాదితి సంబంధః| న నివర్తేతే న ప్రత్యాగచ్ఛతి గుదం|| 31||
Adhikarana anuvAsitasya BojananiyamAdi (32) · Śloka 32
దీప్తాగ్నించ సాయం లఘ్వన్నం భోజయేత్| నైవ చానాగత- స్నేహమపి ద్వితీయేఽహని| న చ తమనువాసయేత్||32||
दीप्ताग्निञ्च सायं लग़्वन्नं भोजयेत्| नैव चानागत- स्नेहमपि द्वितीयेऽहनि| न च तमनुवासयेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
దీప్తాగ్నిం సాయం భోజయేత్| అదీప్తాగ్నిం ద్వితీయేఽహని అనాగతస్నేహమాస్నేహపరిణామాన్న భోజయేత్| తం చానాగతస్నేహం ద్వితీయేఽహని నానువాసయేత్|| 32||
Adhikarana anuvAsanauShadhapratyAgamanakAlAvidhiH anivRuttau pratIkArAdi (7) · Śloka 7
ఆగమనకాలస్తు పరో యామత్రయం| తతః పరమనాగచ్ఛంత- మహోరాత్రముపేక్షేత| తదాప్యనివర్తమానే ఫలవర్తీభిర్లవణా- రనాలప్రాయైర్వా తీక్ష్ణబస్తిభిః శోధయేత్| స్నేహవ్యాప- త్సిద్ధిం చావేక్షేత| అతిరౌక్ష్యాదనాగచ్ఛన్న చేజ్జాడ్యా- ద్యుపద్రవాయ స్యాత్, తథాప్యుపేక్ష్యః| శీఘ్రనివృత్తే తు వినా మలేన కేవలే స్నేహే స్నేహమన్యంపునర్యోజయేత్| న హ్యసావతిష్ఠన్ కార్యకరో భవతి||7||
आगमनकालस्तु परो यामत्रयम्| ततः परमनागच्छन्त- महोरात्रमुपेक्षेत| तदाप्यनिवर्तमाने फलवर्तीभिर्लवणा- रनालप्रायैर्वा तीक्ष्णबस्तिभिः शोधयेत्| स्नेहव्याप- त्सिद्धिं चावेक्षेत| अतिरौक्ष्यादनागच्छन्न चेज्जाड्या- द्युपद्रवाय स्यात्, तथाप्युपेक्ष्यः| शीग़्रनिवृत्ते तु विना मलेन केवले स्नेहे स्नेहमन्यंपुनर्योजयेत्| न ह्यसावतिष्ठन् कार्यकरो भवति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsitasya paradine kvAthauShadhAdi (33) · Śloka 33
సుఖోషితం చైనం తథాకృతవమనవిరేచనాస్థాపనాన్యతమం ప్రాతః శుంఠీధాన్యక్వాథమితరచ్చోష్ణోదకం వా స్నేహశేషజరణాయ వాతకఫోపశాంతయే చ పాయయేత్||33||
सुख़ोषितं चैनं तथाकृतवमनविरेचनास्थापनान्यतमं प्रातः शुण्ठीधान्यक्वाथमितरच्चोष्णोदकं वा स्नेहशेषजरणाय वातकफोपशान्तये च पाययेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
తదాప్యనివర్త్తమానం ఫలవర్త్త్యాదిభిః శోధయేత్|| 33||
Adhikarana punaranuvAsanam (34) · Śloka 34
తతోఽన్నకాలే యథోక్తమన్నమశ్నీయాత్| న చానువాసితం పేయాం పాయయేత్| సా హి సస్నేహకోష్ఠమభిష్యందయతి| పునశ్చ తృతీయేఽహన్యనువాసయేత్ పంచమే వా| యథా వా స్నేహపక్తిః స్యాత్| అతశ్చ దీప్తాగ్నిరూక్షవాతోబణవ్యాయామనిత్యాన్ ప్రత్యహం| ఏవమమునా క్రమేణ దోషాద్యనుసారతిస్త్రిచతురైః స్నేహబస్తిభిరుపస్నిగ్ధం శోధనేనాస్థాపనేన స్రోతోవిశు- ద్ధ్యర్థమాస్థాపయేత్| వాతాధిక్యాదస్నిగ్ధంతు స్నేహనేన||34||
ततोऽन्नकाले यथोक्तमन्नमश्नीयात्| न चानुवासितं पेयां पाययेत्| सा हि सस्नेहकोष्ठमभिष्यन्दयति| पुनश्च तृतीयेऽहन्यनुवासयेत् पञ्चमे वा| यथा वा स्नेहपक्तिः स्यात्| अतश्च दीप्ताग्निरूक्षवातोबणव्यायामनित्यान् प्रत्यहम्| एवममुना क्रमेण दोषाद्यनुसारतिस्त्रिचतुरैः स्नेहबस्तिभिरुपस्निग्धं शोधनेनास्थापनेन स्रोतोविशु- द्ध्यर्थमास्थापयेत्| वाताधिक्यादस्निग्धन्तु स्नेहनेन||३४||
🔊 Audio coming soon
తతోఽన్నకాల ఇత్యాది స్నేహపక్తిః స్యాదిత్యేవమంతం సుబోధం| అతశ్చేతి యతః స్నేహపాకపరతంత్రమనువాసనవిధానం| అతో దీప్తాగ్నిత్వాదియుక్తం ప్రత్యహమనువాసయేత్| ఏవమిత్యాది సుబోధం|| 34||
Adhikarana anuvAsitasyAsthApanAtprAkkRutyam (35) · Śloka 35
అథైనం తృతీయే పంచమే వాహని కించిదావృత్తే మధ్యాహ్నే కృత- మంగలస్వస్త్యయనమభ్యక్తదేహం స్వేదితముత్సృష్టమలమనాశితం నాతిక్షుధితమవేక్ష్యాతురమార్యావలోకితం నాథమార్యతారామా- త్మభువం ధాతారమశ్వినావింద్రమాత్రేయం సప్తర్షీన్ కాశిరాజం విదేహపతిప్రభృతీనగ్నివేశాదీంశ్చ తంత్రకారాన్ దీపగంధ- ఫలబలిధూర్పైర్యజ్ఞ ఇవ ప్రకల్పితభాగాన్ కృత్వౌషధీర్వృద్ధ- వైద్యద్విజాతీంశ్చ సంపూజ్య తద్విద్యసహితో దోషౌషధాదిబలేన యథార్హముపకల్పయేద్బస్తిం||35||
अथैनं तृतीये पञ्चमे वाहनि किञ्चिदावृत्ते मध्याह्ने कृत- मङ्गलस्वस्त्ययनमभ्यक्तदेहं स्वेदितमुत्सृष्टमलमनाशितं नातिक्षुधितमवेक्ष्यातुरमार्यावलोकितं नाथमार्यतारामा- त्मभुवं धातारमश्विनाविन्द्रमात्रेयं सप्तर्षीन् काशिराजं विदेहपतिप्रभृतीनग्निवेशादींश्च तन्त्रकारान् दीपगन्ध- फलबलिधूर्पैर्यज्ञ इव प्रकल्पितभागान् कृत्वौषधीर्वृद्ध- वैद्यद्विजातींश्च सम्पूज्य तद्विद्यसहितो दोषौषधादिबलेन यथार्हमुपकल्पयेद्बस्तिम्||३५||
🔊 Audio coming soon
అథానువాసనేన స్నిగ్ధం సంతం తృతీయే పంచమే వాఽహన్యాస్థాపయేదితి సంబంధః| సుబోధమన్యత్|| 35||
Adhikarana AsthApanauShadhakalpanA (36) · Śloka 36
తత్ర వింశతిమాత్రాణి పలాన్యౌషధానాం మదనఫలాష్టకం చ క్వాథకల్పేన విపచేత్| క్వాథాచ్చతుర్థాశం స్నేహమనిలే షష్ఠాంశం పిత్తే స్వస్థవృత్తే చాష్టమాంశం తు కఫే| సర్వస్య చాష్టమాంశం కల్కస్య స్యాద్యావతా నాత్యచ్ఛసాంద్రతా భవేత్| గుడస్య పత్నం యుక్త్యా మధుసైంధవే యథాయోగ్యం చ శేషాణి కల్పయేత్||36||
तत्र विंशतिमात्राणि पलान्यौषधानां मदनफलाष्टकं च क्वाथकल्पेन विपचेत्| क्वाथाच्चतुर्थाशं स्नेहमनिले षष्ठांशं पित्ते स्वस्थवृत्ते चाष्टमांशं तु कफे| सर्वस्य चाष्टमांशं कल्कस्य स्याद्यावता नात्यच्छसान्द्रता भवेत्| गुडस्य पत्नं युक्त्या मधुसैन्धवे यथायोग्यं च शेषाणि कल्पयेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
తత్రౌషధపలాని వింశతిమాత్రాణి పానీయపలశతాని త్రీణి షట్త్రింశదధికాని ప్రక్షిప్య మదనఫలాష్టకం చ గణనయా క్వాథయేత్| క్వథితశిష్టాని చతురశీతిపలాన్యవతారయేద్ ఇతి క్వాథకల్పః| యదా హ్యనిలేఽధికే బస్తిః ప్రకల్ప్యతే తదా క్వాథాచ్చతుర్భాగం ఏకవింశతిపలాని తత్ర క్వాథే స్నేహస్య క్షిపేత్| యదా పిత్తేఽధికే స్వస్థవృత్తే వా బస్తిః తదా చతుర్దశపలాని క్వాథాత్ షష్ఠాంశం స్నేహస్య క్వాథే క్షిపేత్| యదా కఫేఽధికే బస్తిస్తదా క్వాథాదష్టమాంశం సార్ధాని దశపలాని స్నేహస్య క్వాథే క్షిపేత్| సర్వత్ర వాతే పిత్తే శ్లేష్మణి స్వస్థవృత్తే చ క్వాథాదష్టమాంశమర్ధైకాదశాని పలాని కల్కస్య క్వాథే క్షిపేత్| అథవా యావత్ప్రమాణేన కల్కేన బస్తేరచ్ఛాతా సాంద్రతా చ న భవతి తావంతం కల్కం క్షిపేత్| క్వాథో గుడస్య చ పలం క్షిపేత్| మధు మాక్షికం సైంధవం చ యుక్త్యా దోషాడ్యపేక్షయా| యథాయోగం దోషాద్యపేక్షయైవ శేషాణి మూత్రమద్యారనాలాదీని క్వాథే క్షిపేదితి| వింశతిమాత్రాణీతి మాత్రాగ్రహణమౌషధానం మాత్రాయా అనియమప్రదర్శనార్థం| కేవలం క్వాథకల్పవిహితాత్ క్వాథచ్చతుర్థాదిభాగేషు స్నేహస్య నియమస్తతః|| 36||
Adhikarana AsthApanauShadhasya saMskAraH praNayana~jca (37) · Śloka 37
సర్వాణి చైకధ్యముష్ణోదకకుంభబాష్పాభితప్తాని ఖజ- మథితాని బస్తౌ ప్రక్షిప్యానువాసనవన్నిరూహం ప్రణయేత్| నాత్యు- ష్ణశీతం నాతిమృదుతీక్ష్ణం నాతిస్నిగ్ధరూక్షం నాతితనుసాంద్రం న హీనాతిమాత్రం నలవణతిలవణం నాత్యమ్లంచ| తత్ర బాష్ప- మాత్రానుతాపాదౌషధస్య విదాహో న భవతి| ఖజప్రమథనాత్తు క్వాథస్నేహాదయః సమ్యక్ సంప్రయుక్తాః సమ్యగేవ యోగమార- భంతే| అన్యథా పునః క్వాథాదీనాముల్బణోఽన్యతమోఽన్య- తమం యథాస్వం దోషమీరయేత్| అత్యుష్ణాదీనాంతు పృథగ్వ్యాపదః సాధనాని చ సిద్ధిషూత్తరకాలముపదేక్ష్యంతే||37||
सर्वाणि चैकध्यमुष्णोदककुम्भबाष्पाभितप्तानि ख़ज- मथितानि बस्तौ प्रक्षिप्यानुवासनवन्निरूहं प्रणयेत्| नात्यु- ष्णशीतं नातिमृदुतीक्ष्णं नातिस्निग्धरूक्षं नातितनुसान्द्रं न हीनातिमात्रं नलवणतिलवणं नात्यम्लञ्च| तत्र बाष्प- मात्रानुतापादौषधस्य विदाहो न भवति| ख़जप्रमथनात्तु क्वाथस्नेहादयः सम्यक् सम्प्रयुक्ताः सम्यगेव योगमार- भन्ते| अन्यथा पुनः क्वाथादीनामुल्बणोऽन्यतमोऽन्य- तमं यथास्वं दोषमीरयेत्| अत्युष्णादीनान्तु पृथग्व्यापदः साधनानि च सिद्धिषूत्तरकालमुपदेक्ष्यन्ते||३७||
🔊 Audio coming soon
సవమైకధ్యం యోజయేత్ కుంభీతప్తా ప్రదేయౌషధమాత్రా బస్తౌ ప్రక్షేప్యా| సుబోధమన్యత్|| 37||
Adhikarana vaikalyAdiBirjAyamAnAH doShAH (6) · Śloka 6
అపి చ- తిర్యక్ప్రణీతే హి న యాతి ధారా గుదే వ్రణః స్యాచ్చలితే చ నేత్రే| దత్తః శనైర్నాశయమేతి బస్తిః కంఠం ప్రధావేదతిపీడితస్తు| స్తంభం విధత్తేఽతిమృదుర్హిమశ్చ తప్తామ్లతీక్ష్ణో భ్రమదాహమోహాన్| స్నిగ్ధోఽతిజాడ్యం పవనంతు రూక్ష- స్తన్వల్పమాత్రా లవణస్త్వయోగం| కరోతి మాత్రాభ్యధికోఽతియోగం క్షోభం తు సాంద్రః సుచిరేణ చైతి| దాహాతిసారౌ లవణోఽతి కుర్యాత్ తస్మాత్సుయుక్తం సమమేవ దద్యాత్||6||
अपि च- तिर्यक्प्रणीते हि न याति धारा गुदे व्रणः स्याच्चलिते च नेत्रे| दत्तः शनैर्नाशयमेति बस्तिः कण्ठं प्रधावेदतिपीडितस्तु| स्तम्भं विधत्तेऽतिमृदुर्हिमश्च तप्ताम्लतीक्ष्णो भ्रमदाहमोहान्| स्निग्धोऽतिजाड्यं पवनन्तु रूक्ष- स्तन्वल्पमात्रा लवणस्त्वयोगम्| करोति मात्राभ्यधिकोऽतियोगं क्षोभं तु सान्द्रः सुचिरेण चैति| दाहातिसारौ लवणोऽति कुर्यात् तस्मात्सुयुक्तं सममेव दद्यात्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApanadravyamAtrAviShaye anyamatam (38) · Śloka 38
అన్యే పునరాహుః- మాత్రాం త్రిపలికాం కుర్యాత్ స్నేహమాక్షికయోః పృథక్| కర్షార్ధం మాణిమంథస్య స్వస్థే కల్కపలద్వయం| సర్వద్రవాణాం శేషాణాం పలాని దశ కల్పయేత్||38||
अन्ये पुनराहुः- मात्रां त्रिपलिकां कुर्यात् स्नेहमाक्षिकयोः पृथक्| कर्षार्धं माणिमन्थस्य स्वस्थे कल्कपलद्वयम्| सर्वद्रवाणां शेषाणां पलानि दश कल्पयेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
అన్యే పునరాచార్యా బస్తేర్యోజనమాత్రామన్యథైవాహుః| కథమిత్యాహ-మాత్రామిత్యాది| స్నేహపలాని త్రీణి మాక్షికపలాని మాణిమంథస్య సైంధవస్యార్ధకర్షః| కల్కస్య పలద్వయం శేషాణాం క్వాథాదీనాం త్రయాణాం దశ పలాని| ఏవమేతే హ్యష్టాదశైవ పలాని బస్తేర్మానమిచ్ఛంతి| ఏతేషామేవ చ మతమస్మిన్నేవాధ్యాయే నవప్రసృతానాహురిత్యుక్తం|| 38||
Adhikarana nirUhadravyANAM saMyojanavidhiH (39) · Śloka 39
మాక్షికం లవణం స్నేహం కల్కం క్వాథమితి క్రమాత్| ఆవపేత నిరూహాణామేష సంయోజనే విధిః||39||
माक्षिकं लवणं स्नेहं कल्कं क्वाथमिति क्रमात्| आवपेत निरूहाणामेष संयोजने विधिः||३९||
🔊 Audio coming soon
మాక్షీకాదీనామావపనే క్రమోఽయం విధేయః|| 39||
Adhikarana nirUhadAnottaraM rogiNaH kRutyam (40) · Śloka 40
దత్తమాత్రే తూత్తానః సోపధానో నిరూహవీర్యేణ దేహవ్యాప్తయే తన్మనాస్థిష్ఠేత్| ఉదీర్ణవేగశ్చోత్కుటికో విసృజేత్||40||
दत्तमात्रे तूत्तानः सोपधानो निरूहवीर्येण देहव्याप्तये तन्मनास्थिष्ठेत्| उदीर्णवेगश्चोत्कुटिको विसृजेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
దత్తమాత్ర ఇత్యాది వ్యాఖ్యాసమం|| 40||
Adhikarana nirUhapratyAgamanakAlaH anAgame pratIkArashca (5) · Śloka 5
ఆగమనకాలస్తు పరో ముహూర్తః| తదా హ్యనాగచ్ఛన్నాశు మృత్యవే స్యాత్| అతస్తత్రానులోమికం స్నేహక్షారమూత్రామ్లస్నిగ్ధతీ- క్ష్ణోష్ణమన్యం ప్రయోజయేత్| ఫలవర్తిస్వేదభయోత్త్రాసాదీంశ్చ| బస్తివ్యాపత్సిద్ధిం చావేక్షేత||5||
आगमनकालस्तु परो मुहूर्तः| तदा ह्यनागच्छन्नाशु मृत्यवे स्यात्| अतस्तत्रानुलोमिकं स्नेहक्षारमूत्राम्लस्निग्धती- क्ष्णोष्णमन्यं प्रयोजयेत्| फलवर्तिस्वेदभयोत्त्रासादींश्च| बस्तिव्यापत्सिद्धिं चावेक्षेत||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punarnirUhAH (41) · Śloka 41
స్వయం నివృత్తే తు పూర్వవద్ ద్వితీయం తృతీయం చతుర్థం చ దద్యాద్యా- వద్వా సునిరూఢః స్యాత్||41||
स्वयं निवृत्ते तु पूर्ववद् द्वितीयं तृतीयं चतुर्थं च दद्याद्या- वद्वा सुनिरूढः स्यात्||४१||
🔊 Audio coming soon
స్వయంగ్రహణం యత్రాప్రవర్త్తమానం యత్నేనానీతం తత్ర తదహః పునః ప్రయోగప్రతిషేధార్థం| ప్రథమే బస్తావాగతే ద్వితీయో దేయః| ద్వితీయే తృతీయః| తృతీయే ఆగతే చతుర్థః| యావద్వా సమ్యఙ్నిరూఢలక్షణాని వక్ష్యమాణాన్యుత్పన్నాని| తేన కదాచిదేకః| కదాచిద్ బహవోఽపి|| 41||
Adhikarana prathamadvitIyatRutIyanirUDhAnAM krameNa vAtAdinirharatvam (42) · Śloka 42
తత్రాద్యోఽనిలం స్వమార్గాదపకర్షతి| ద్వితీయః పిత్తం| తృతీయః శ్లేష్మాణమితి||42||
तत्राद्योऽनिलं स्वमार्गादपकर्षति| द्वितीयः पित्तम्| तृतीयः श्लेष्माणमिति||४२||
🔊 Audio coming soon
తత్ర బస్తిషు మధ్యే య ఆద్యో బస్తిః స వాతమేవ సుతరామపకర్షతి తస్యాపకృష్టత్వాత్| ద్వితీయః పిత్తజయాయ కల్పతే| తతోఽవశిష్టం శ్లేష్మాణం తృతీయో నాశయతి| యత్ర చ దోషా ఏవం నాపకృష్టాః సంయోగాదివశాత్ తత్ర చతుర్థాదీనాం విషయః|| 42||
Adhikarana nirUhahInayogAdilakShaNAni (43) · Śloka 43
తస్య హీనసమ్యగతియోగాస్తు విరిక్తవత్||43||
तस्य हीनसम्यगतियोगास्तु विरिक्तवत्||४३||
🔊 Audio coming soon
తస్య చాస్థాపనస్య హీనసమ్యగ్యోగాదిలక్షణం విరిక్తవజ్జ్ఞేయం| విరేచనే తు కుక్ష్యశుద్ధీత్యాద్యుక్తం|| 43||
Adhikarana samya~gnirUDhasyopacAraH (44) · Śloka 44
సమ్యఙ్నిరూఢంతు కోష్ణసలిలావసిక్తం తనునా జాంగ- లరసేన భోజయేత్| స్నాతాశితస్యాస్య చలా దోషశేషాః స్వస్థానమాశ్రయంతే||44||
सम्यङ्निरूढन्तु कोष्णसलिलावसिक्तं तनुना जाङ्ग- लरसेन भोजयेत्| स्नाताशितस्यास्य चला दोषशेषाः स्वस्थानमाश्रयन्ते||४४||
🔊 Audio coming soon
చలానాం దోషాణాం శేషాః స్నాత్వా భుక్తవతః స్వస్థానమాయాంతి|
Adhikarana AsthApanAntaraM punaranuvAsanaM tasya vidhishca (45) · Śloka 45
తతః పునర్వాతార్తమాతురం బృంహణీయమన్యం వా తద్విధమశితా- నంతరం సాయం వా పునరల్పలఘ్వశితం యథాస్వమ-నిలాదిషు దశమూలాదిసిద్ధేన తైలేన అనువాసయేత్| తస్య హీనసమ్య- గతియోగాస్తు స్నేహపీతవత్| విశేషస్తు సమ్యగనువాసితే కించిత్కాలం స్థిత్వా స్నేహః సపురీషోఽనిలానుగతః ప్రవ- ర్తత ఏవ||45||
ततः पुनर्वातार्तमातुरं बृंहणीयमन्यं वा तद्विधमशिता- नन्तरं सायं वा पुनरल्पलग़्वशितं यथास्वम-निलादिषु दशमूलादिसिद्धेन तैलेन अनुवासयेत्| तस्य हीनसम्य- गतियोगास्तु स्नेहपीतवत्| विशेषस्तु सम्यगनुवासिते किञ्चित्कालं स्थित्वा स्नेहः सपुरीषोऽनिलानुगतः प्रव- र्तत एव||४५||
🔊 Audio coming soon
తతో వాతార్తామాతురం ద్వివిధోపక్రమోక్తప్రకారేణ బృంహణీయం సంతమన్యం వా తత్ప్రకారమాస్థాపితం పునరనువాసయేత్| కేనానూవాసయేదిత్యాహ-వాతాదిషు దశమూలాదిసిద్ధేన తైలేన| ఆదిగ్రహణేన పిత్తే న్యగ్రోధాదిపద్మకాదీనాం కఫే వత్సకాదీనాం చ పరిగ్రహః| తస్య చానువాసనస్య సమ్యగ్యోగాదయః స్నేహపీతవద్విజ్ఞేయాః| స్నేహసమ్యగ్యోగాదనువాసనసమ్యగ్యోగే ఇయాన్ విశేషః| యః స్నేహః కించిత్కాలం స్థిత్వా పురీషేణానిలేన చానుగతః ప్రవర్తతే బహిః|| 45||
Adhikarana doShaBedAnusAraM tattadAvRutti- pUrtAvAsthApanavidhishca (46) · Śloka 46
భవతి చాత్ర- ఏవం కఫే స్నేహబస్తిమేకం త్రీన్ వా ప్రయోజయేత్| పంచ వా సప్త వా పిత్తే నవైకాదశ వాఽనిలే| పునస్తతోఽప్యయుగ్మాంస్తు పునరాస్థాపనాం తతః||46||
भवति चात्र- एवं कफे स्नेहबस्तिमेकं त्रीन् वा प्रयोजयेत्| पञ्च वा सप्त वा पित्ते नवैकादश वाऽनिले| पुनस्ततोऽप्ययुग्मांस्तु पुनरास्थापनां ततः||४६||
🔊 Audio coming soon
భవతి చాత్రేతి తంత్రరీతిః| ఏవమిత్యాది సుబోధం| ఏకేన త్రిభిర్వా స్నేహబస్తిభిః కఫే ప్రధానే సమ్యగ్యోగలింగే చానుత్పత్రే పునరపి బస్తీన్ ప్రకల్పయేత్| అయుగ్మానితి సర్వత్ర సంబధ్యతే| వాతే పిత్తే కఫం చ యథోక్తాదధికానపి ఏవమేవ| తత్ర ద్వితీయచతుర్థష్ష్ఠాష్టమాదయో యుగ్మాః| తృతీయపంచమసప్తమాదయోఽయుగ్మా| తతః సమ్యక్ స్నిగ్ధ ఆస్థాపనం|| 46||
Adhikarana doShaBedAnusAramannasahayogidravaBedaH (47) · Śloka 47
కఫపిత్తానిలేష్వపన్నం యూషక్షీరరసైః క్రమాత్||47||
कफपित्तानिलेष्वपन्नं यूषक्षीररसैः क्रमात्||४७||
🔊 Audio coming soon
సుబోధం|| 47||
Adhikarana vAtAdiBedena nirUhayogaBedA- steShAM saMKyA ca (48) · Śloka 48
వాతఘ్నౌషధనిష్క్వాథత్రివృత్తాసైంధవైర్యుతః| బస్తిరేకోఽనిలే స్నిగ్ధః స్వాద్వల్మోష్ణరసాన్వితః| న్యగ్రోధాదిగణక్వాథపద్మకాదిసితాయుతౌ| పిత్తే స్వాదుహిమౌ సాజ్యక్షీరేక్షురసమాక్షికౌ| ఆరగ్వధాదినిష్క్వాథవత్సకాదియుతాస్త్రయః| రూక్షాః సక్షౌద్రగోముత్రాస్తీక్ష్ణోష్ణకటుకాః కఫే| త్రయశ్చ సన్నిపాతేఽపి దోషాణ్ ఘ్నంతి యతః క్రమాత్||48||
वातग़्नौषधनिष्क्वाथत्रिवृत्तासैन्धवैर्युतः| बस्तिरेकोऽनिले स्निग्धः स्वाद्वल्मोष्णरसान्वितः| न्यग्रोधादिगणक्वाथपद्मकादिसितायुतौ| पित्ते स्वादुहिमौ साज्यक्षीरेक्षुरसमाक्षिकौ| आरग्वधादिनिष्क्वाथवत्सकादियुतास्त्रयः| रूक्षाः सक्षौद्रगोमुत्रास्तीक्ष्णोष्णकटुकाः कफे| त्रयश्च सन्निपातेऽपि दोषाण् ग़्नन्ति यतः क्रमात्||४८||
🔊 Audio coming soon
యద్యపి బస్తిర్వాతే వాతప్రధానేషు చ దోషేషూక్తస్తథాపి పిత్తశ్లేష్మవినాశనశక్తిర్విద్యత ఏవ| తత్ర యదా స్వధామ్న్యేవ కేవలో వాయుః కుపితస్తదా వాతఘ్నౌషధాదియుత ఏక ఏవ బస్తిర్యోజ్యః| యదా తు వాతాశయే పిత్తజయాయ వాతపారతంత్ర్యాద్బస్తేః ప్రయోగోఽభిమతస్తదా న్యగ్రోధాదిగణక్వాథాదియుతౌ ద్వౌ బస్తీ యోజ్యౌ| అత్ర చ ప్రథమస్య స్వభావాత్ పిత్తహరస్యాపి వాతజయే చరితార్థత్వాద్ ద్వితీయస్యావశ్యం ప్రయోగః| ఏవం కఫేఽపి వాతాశయస్థే వాచ్యం| యదా తు త్రయోఽపి దోషాః సమం కుపితా బస్తివిషయత్వం యాతాస్తదా తేషామౌషధైః క్రమేణ త్రయ ఏవ బస్తయః| యతః పూర్వేణ ప్రకారేణ క్రమాద్దోషాన్ హంతి|| 48||
Adhikarana nirUhabastisa~gKyAyAmAcArya- carakasya sammatiH (49) · Śloka 49
నాచార్యచరకస్యాతో బస్తిస్త్రిభ్యః పరం మతః| న హి దోషశ్చతుర్థోఽస్తి పునర్దీయేత యం ప్రతి||49||
नाचार्यचरकस्यातो बस्तिस्त्रिभ्यः परं मतः| न हि दोषश्चतुर्थोऽस्ति पुनर्दीयेत यं प्रति||४९||
🔊 Audio coming soon
ఏవం దోషక్రమేణైవ చరకాచార్యో బస్తిత్రయమేవేచ్ఛతి|| 49||
Adhikarana anyamatena bastestraividhyam (50) · Śloka 50
ఉత్క్లేశనం శుద్ధికరం దోషాణాం శమనం క్రమాత్| త్రిధైవ కల్పయేద్బస్తిమిత్యన్యేఽపి ప్రచక్షతే||50||
उत्क्लेशनं शुद्धिकरं दोषाणां शमनं क्रमात्| त्रिधैव कल्पयेद्बस्तिमित्यन्येऽपि प्रचक्षते||५०||
🔊 Audio coming soon
అన్యే పునరాచార్యా దోషయౌగపద్యహరణేఽప్యుత్క్లేశనాదిభేదేన బస్తిత్రయమిచ్ఛంతి|| 50||
Adhikarana nirUhabastisa~gKyA samyagyoganirBarA (51) · Śloka 51
దోషౌషధాదిబలతః సర్వమేతత్ ప్రమాణయేత్| సమ్యఙ్నిరూఢలింగంతు నాసంభావ్య నివర్తయేత్||51||
दोषौषधादिबलतः सर्वमेतत् प्रमाणयेत्| सम्यङ्निरूढलिङ्गन्तु नासम्भाव्य निवर्तयेत्||५१||
🔊 Audio coming soon
ఏతత్సర్వం మతత్రితయమపి దోషకలౌషధాదిబలేన ప్రమాణయేత్ సమర్థయేదిత్యర్థః| తత్ర సంఖ్యానిరపేక్షా సమ్యగ్యోగాపేక్షా ఏకః పక్షః| దోషక్రమేణ ద్వితీయః పక్షః| ఉత్క్లేశనాదినా తృతీయః| ఇదం తు శిష్యమోహోత్పత్తిభయాన్న వికల్ప్యతేఽస్మాభిః| న చ సమ్యగ్యోగలక్షణాన్యదృష్ట్వా బస్తిస్త్యాజ్యః|| 51||
Adhikarana karma-kAla-yoga-bastividhiH (52) · Śloka 52
ప్రాక్స్నేహ ఏకః పంచాంతే ద్వాదశాస్థాపనాని చ| సాన్వాసనాని కర్మైవం బస్తయస్త్రింశదీరితాః| కాలః పంచశైకోఽత్ర ప్రాక్స్నేహోఽంతే త్రయస్తథా| షట్ పంచ బస్త్యంతరతాః యోగోఽష్టౌ బస్తయోఽత్ర తు| త్రయో నిరూహాః స్నేహాశ్చ స్నేహావాద్యంతయోరుభౌ||52||
प्राक्स्नेह एकः पञ्चान्ते द्वादशास्थापनानि च| सान्वासनानि कर्मैवं बस्तयस्त्रिंशदीरिताः| कालः पञ्चशैकोऽत्र प्राक्स्नेहोऽन्ते त्रयस्तथा| षट् पञ्च बस्त्यन्तरताः योगोऽष्टौ बस्तयोऽत्र तु| त्रयो निरूहाः स्नेहाश्च स्नेहावाद्यन्तयोरुभौ||५२||
🔊 Audio coming soon
తస్య బస్తేస్త్రివిధః ప్రయోగాః| ఏకః కర్మసంజ్ఞః, ద్వితీయః కాలసంజ్ఞః తృతీయో యోగసంజ్ఞః| యదా తు బస్తిః ప్రయుజ్యతే స్వస్థే సుదృఢవ్యాధౌ చ తదావశ్యమేతస్య త్రయస్యాన్యతమేన యోజ్యః| యథేచ్ఛం తు న| కర్మ కిముచ్యతే? ఆహ-త్రింశద్బస్తయః కర్మ| కథమిత్యాహ-ప్రాగిత్యాది| ప్రాక్ప్రథమమేకః స్నేహోఽనువాసనమితి యావత్| అంతే చ పంచ స్నేహాః| షడ్వింశసప్తవింశాష్టావింశైకోనత్రింశత్రింశదాక్Yఆః| ద్వాదశాస్థాపనాని నిరూహాః| ద్వితీయచతుర్థషష్ఠాష్టమదశద్వాదశచతుర్దశషోడశాష్టాదశవింశద్వావింశచతుర్వింశసంజ్ఞాని| తథా ద్వాదశైవానువాసనాని తృతీయపంచమసప్తమనవమైకాదశత్రయోదశపంచదశసప్తదశైకోనవింశైకవింశత్రయోవింశపంచవింశఖ్యాని| ఇత్యనేన విధానేన త్రింశద్ బస్తయః కర్మ| కాలః కిముచ్యత ఇత్యాహ-కాలః పంచదశ బస్తయః| కథమిత్యాహ-అత్ర ప్రాక్ ప్రథమమేకః స్నేహబస్తిః, అంతే చ త్రయః స్నేహః| త్రయోదశ చతుర్దశ పంచదశాఖ్యాః| మధ్యే చ షట్ స్నేహబస్తయః| ద్వితీయచతుర్థషాష్ఠాష్టమదశమద్వాదశాఖ్యాః| కింభూతాః పంచభిర్బస్తిభిరాస్థాపనైస్తృతీయపంచమసప్తమనవమైకాదశైరంతరితా వ్యవహితాః స్నేహా ఇతి పంచదశబస్తయః కాలః| యోగః కిముచ్యత ఇత్యాహ-యోగోఽష్టౌ బస్తయః| కథమిత్యాహ-అత్ర తు యోగే ఆదావంతే చ ఉభౌ ప్రథమాష్టమాఖ్యౌ స్నేహౌ| త్రయో నిరూహాః ద్వితీయచతుర్థషష్ఠాఖ్యాస్త్రయః స్నేహాస్తృతీయ పంచమసప్తమాఖ్యాః ఇతి యోగః|| 52||
Adhikarana snehabastinirUhayorekasyaiva nairantaryeNa prayoganiShedhastatra hetushca (53) · Śloka 53
స్నేహబస్తిం నిరూహం వా నైకమేవాతిశీలయేత్| ఉత్క్లేశాగ్నివధో స్నేహాన్నిరూహాన్మరుతో భయం| తస్మాన్నిరూఢః స్నేహ్యాః స్యాన్నిరూహ్యశ్చానువాసితః| స్నేహశోధనయుక్త్యైవం బస్తికర్మ త్రిదోషజిత్||53||
स्नेहबस्तिं निरूहं वा नैकमेवातिशीलयेत्| उत्क्लेशाग्निवधो स्नेहान्निरूहान्मरुतो भयम्| तस्मान्निरूढः स्नेह्याः स्यान्निरूह्यश्चानुवासितः| स्नेहशोधनयुक्त्यैवं बस्तिकर्म त्रिदोषजित्||५३||
🔊 Audio coming soon
స్నేహబస్తిం నిరూహంచ నిరంతరం నైకం శీలయేత్ ఇత్యాహ| ఉత్క్లేశేత్యాది సుబోధం|| 53||
Adhikarana aShTAdashAShTAdashakabastisevanaPalam (54) · Śloka 54
అష్టాదశాష్టదశకాన్ బస్తీనాం యో నిషేవతే| విధినా నా యథోక్తేన స భవేదజరోఽరుజః| సహస్రాయుః శ్రుతధరో వీతపాప్మామరప్రభః| వాజిస్యదో నాగబలః స్థిరబుద్ధీంద్రియానలః||54||
अष्टादशाष्टदशकान् बस्तीनां यो निषेवते| विधिना ना यथोक्तेन स भवेदजरोऽरुजः| सहस्रायुः श्रुतधरो वीतपाप्मामरप्रभः| वाजिस्यदो नागबलः स्थिरबुद्धीन्द्रियानलः||५४||
🔊 Audio coming soon
యో హి పురుషో బస్తీనాం సంబంధినోఽష్టాదశకాన్యథోక్తేన కాలకర్మయోగాదినా విధినా నిషేవతే, సోఽజరాదిగుణో భవతి| కియతోఽష్టాదశకానిత్యాహ-అష్టాదశ| ఏవమష్టాదశభిరష్టాదశకైః బస్తీనాం త్రీణి శతాని చతుర్విశత్యధికాని భవంతి| వాజిస్యదో యోఽశ్వ ఇవ స్త్రీషు స్రవతి|| 54||
Adhikarana uttarabastyupayogaH (2) · Śloka 2
బస్తౌ రోగేషు నారీణాం యోనిగర్భాశయేషు చ| ద్విత్రాస్థాపనశుద్ధేభ్యో విదధ్యాద్బస్తిముత్తరం||2||
बस्तौ रोगेषु नारीणां योनिगर्भाशयेषु च| द्वित्रास्थापनशुद्धेभ्यो विदध्याद्बस्तिमुत्तरम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puruShANAmuttarabastinetrapramANAdi (55) · Śloka 55
ఆతురాంగులమానేన తన్నేత్రం ద్వాదశాంగులం| వృత్తం గోపుచ్ఛవన్మూలమధ్యయోః కృతకర్ణికం| సిద్ధార్థకప్రవేశాగ్రం శ్లక్ష్ణం హేమాదిసంభవం| కుందాశ్వమారసుమనఃపుష్పవృంతోపమం దృఢం| తస్య బస్తిర్మృదులఘుర్మాత్రా శుక్తిర్వికల్ప్య వా||55||
आतुराङ्गुलमानेन तन्नेत्रं द्वादशाङ्गुलम्| वृत्तं गोपुच्छवन्मूलमध्ययोः कृतकर्णिकम्| सिद्धार्थकप्रवेशाग्रं श्लक्ष्णं हेमादिसम्भवम्| कुन्दाश्वमारसुमनःपुष्पवृन्तोपमं दृढम्| तस्य बस्तिर्मृदुलग़ुर्मात्रा शुक्तिर्विकल्प्य वा||५५||
🔊 Audio coming soon
బస్తౌ రోగేషు ఇత్యాదినోత్తరబస్తివిధానం| పురుషస్య బస్తేః రోగేషు నారీణాం యోనిగర్భాశయేషు చ రోగేషూత్తరబస్తిం దద్యాత్| చశబ్దాద్బస్తిజేష్వపి| కింభూతేభ్య ఆతురేభ్య ఆహ-ద్వాభ్యాం త్రిభిర్వా పూర్వోక్తైరాస్థాపనైః శుద్ధేభ్యః| సుబోధం| తస్యోత్తరబస్తేర్బస్తిద్రవ్యాధారో మృదుర్లఘుశ్చ| తస్య చ శుక్తిర్మాత్రా| శుక్తిరర్ధపలం| అథవా దోషాదీన్ వికల్ప్యోత్తరబస్తేర్మాత్రా యోగ్యా విధేయా భవతి|| 55||
Adhikarana puruShANAmuttarabastipraNayanavidhAnAdi (56) · Śloka 56
అథ స్నాతాశితస్యాస్య స్నేహబస్తివిధానతః| ఋజోః సుఖోపవిష్టస్య పీఠే జానుసమే మృదౌ| హృష్టే మేఢ్రే స్థితే చర్జ్జు శనైః స్రోతోవిశుద్ధయే| మాలతీపుష్పవృంతాగ్రపరిణాహాం ఘనామృజుం| శ్లక్ష్ణాం శలాకాం ప్రణయేత్తయా శుద్ధేఽనుసీవనీం| ఆమేహనాంతం నేత్రం చ నిష్కంపం గుదవత్తతః| పీడితేఽనుగతే స్నేహే స్నేహబస్తిక్రమో హితః| బస్తీననేన విధినా దద్యాత్ త్రీంశ్చతురోఽపి వా| అనువాసనవచ్ఛేషం సర్వమేవాస్య చింతయేత్||56||
अथ स्नाताशितस्यास्य स्नेहबस्तिविधानतः| ऋजोः सुख़ोपविष्टस्य पीठे जानुसमे मृदौ| हृष्टे मेढ्रे स्थिते चर्ज्जु शनैः स्रोतोविशुद्धये| मालतीपुष्पवृन्ताग्रपरिणाहां ग़नामृजुम्| श्लक्ष्णां शलाकां प्रणयेत्तया शुद्धेऽनुसीवनीम्| आमेहनान्तं नेत्रं च निष्कम्पं गुदवत्ततः| पीडितेऽनुगते स्नेहे स्नेहबस्तिक्रमो हितः| बस्तीननेन विधिना दद्यात् त्रींश्चतुरोऽपि वा| अनुवासनवच्छेषं सर्वमेवास्य चिन्तयेत्||५६||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాది| అస్య చాతురస్య మేఢ్రే స్రోతోవిశుద్ధ్యర్థం ప్రథమం శలాకాం ప్రణయేత్| సీవనీ స్పష్టతయా యావన్మేహనాంతమతోఽనునేత్రం ప్రణయేత్ గుదవత్| కింభూతాం శలాకామిత్యాహ-మాలతీత్యాది| మాలతీపుష్పవృంతసమః పరిణాహో యస్యాః సా తథోక్తా| స్నేహబస్తిక్రమోఽనువాసనవిధిః| ఉత్తరబస్తావనువాసనవత్ సర్వం భోజనాచారాదికర్మ కార్యం|| 56||
Adhikarana strINAM yoniviBraMshAdiShUttara- bastidAnakAlaH (57) · Śloka 57
స్త్రీణామార్తవకాలే తు యోనిర్గృహ్ణాత్యపావృతైః| విదధీత తదా తస్మాదనృతావపి చాత్యయే| యోనివిభ్రంశశూలేషు యోనివ్యాపద్యసృగ్దరే||57||
स्त्रीणामार्तवकाले तु योनिर्गृह्णात्यपावृतैः| विदधीत तदा तस्मादनृतावपि चात्यये| योनिविभ्रंशशूलेषु योनिव्यापद्यसृग्दरे||५७||
🔊 Audio coming soon
స్త్రీనామార్తవకాలే యోనిరపావృతా వివృతముఖా భవతి| అతస్తాసు తత్కాలముత్తరబస్తిం దద్యాత్| ఇతి స్వస్థవృత్తం| ఆత్యయికే తు వ్యాధావనృతావపి దేయ ఇత్యర్థః|| 57||
Adhikarana strINAmuttarabastinetrapramANAdi (58) · Śloka 58
నేత్రం దశాంగులం ముద్గప్రవేశం చతురంగులం| అపత్యమార్గే యోజ్యం స్యాద్ ద్వ్యంగులం మూత్రవర్త్మని| మూత్రకృచ్ఛ్రవికారేషు బాలానాం త్వేకమంగులం| ప్రకుంచో మధ్యమా మాత్రా బాలానాం శుక్తిరేవ తు||58||
नेत्रं दशाङ्गुलं मुद्गप्रवेशं चतुरङ्गुलम्| अपत्यमार्गे योज्यं स्याद् द्व्यङ्गुलं मूत्रवर्त्मनि| मूत्रकृच्छ्रविकारेषु बालानां त्वेकमङ्गुलम्| प्रकुञ्चो मध्यमा मात्रा बालानां शुक्तिरेव तु||५८||
🔊 Audio coming soon
స్త్రీణాంచ నేత్రం స్వప్రమాణేన దశాంగులం కార్యం| అగ్రే ముద్గప్రవేశచ్ఛిద్రం గోపుచ్ఛాకృతీతి సర్వత్ర| తస్యాం చ యోనౌ ద్వౌ మార్గౌ| ఏకో గర్భమాRగః, ద్వితీయో మూత్రమార్గ| తత్ర గర్భమార్గే గర్భవ్యాపత్సు నేత్రాగ్రం చతురంగులం యోనౌ యోజయేత్| మూత్రమార్గే మూత్రవికారేషు ద్వ్యంగులాగ్రం| బాలాసు త్వేకాంగులమగ్రం| స్త్రీణాముత్తరబస్తేర్మధ్యమా మాత్రా ప్రకుంచః పలం| బాలానాం త్వర్ధమేవ|| 58||
Adhikarana strINAmuttarabastidAnavidhiH bastyAvarttanakramashca (59) · Śloka 59
ఉత్తానాయః శయానాయాః సమ్యక్సంకోచ్య సక్థినీ| ఊర్ధ్వజాన్వాస్త్రిచతురానహోరాత్రేణ యోజయేత్| బస్తీస్త్రిరాత్రమేవం తు స్నేహమాత్రాం వివర్ధయేత్| త్ర్యహమేవం చ విశ్రమ్య ప్రణిదధ్యాత్పునస్త్ర్యహం||59||
उत्तानायः शयानायाः सम्यक्सङ्कोच्य सक्थिनी| ऊर्ध्वजान्वास्त्रिचतुरानहोरात्रेण योजयेत्| बस्तीस्त्रिरात्रमेवं तु स्नेहमात्रां विवर्धयेत्| त्र्यहमेवं च विश्रम्य प्रणिदध्यात्पुनस्त्र्यहम्||५९||
🔊 Audio coming soon
ఉత్తానాయా ఇత్యాది| తస్యాః స్త్రియా అహోరాత్రేణ త్రిచతురానుత్తరబస్తీన్ యోజయేత్| ఏవం ద్వితీయతృతీయక్రమేణ యథాస్వం ప్రత్యహం స్నేహమాత్రాం వర్ధయేత్| తతస్త్ర్యహం విశ్రమ్య పునరనేనైవ విధానేన త్ర్యహం దద్యాత్|| 59||
Adhikarana vamanAdInAmantaram (60) · Śloka 60
పక్షాద్విరేకో వమితే తతః పక్షాన్నిరూహణం| సద్యో నిరూఢశ్చాన్వాస్యః సప్తరాత్రాద్విరేచితః||60||
पक्षाद्विरेको वमिते ततः पक्षान्निरूहणम्| सद्यो निरूढश्चान्वास्यः सप्तरात्राद्विरेचितः||६०||
🔊 Audio coming soon
ఉపసంహరన్నాహ-పక్షాదిత్యాది| వమితే పక్షే గతే విరేకో దేయః| విరేకాత్ నిరూహః పక్షేణ నిరూఢశ్చ సద్య ఏవానువాస్యః| విరేచనాచ్చ సప్తరాత్రేణైవానువాస్యః| విరేకనిరూహయోర్మధ్యేఽనువాస్య ఇత్యర్థః|| 60||
Adhikarana bastinA malamAtranirharaNe dRuShTAntaH (61-62) · Śloka 62
యథా కుసుంభాదియుతాత్తోయాద్రాగం హరేత్ పటః| తథా ద్రవీకృతాద్ దేహాద్బస్తిర్నిర్హరతే మలాన్||61|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే బస్తివిధిర్నామాష్టావింశోఽధ్యాయః||62||
यथा कुसुम्भादियुतात्तोयाद्रागं हरेत् पटः| तथा द्रवीकृताद् देहाद्बस्तिर्निर्हरते मलान्||६१|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने बस्तिविधिर्नामाष्टाविंशोऽध्यायः||६२||
🔊 Audio coming soon
విరేచననిరూహయోర్మధ్యేఽనువాసనస్య కిం ప్రయోజనమిత్యాహ- యథా కుసుంభాదిమిశ్రాత్తోయాత్ పటో రాగం గృహ్ణాతి జలం చ త్యజతి, తద్వద్ దేహాద్బస్తిః స్నేహాదిద్రవీకృతాన్ మలాన్ దుష్టాన్ దోషాన్ హరత్యదుష్టాన్ దేహ ఏవ యోజయతీతి|| 61|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయాం అష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం సూత్రస్థానేఽష్టావింశోఽధ్యాయః