Adhikarana athAtaH bastividhirnAmAShTAviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో బస్తివిధిం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो बस्तिविधिं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana basteH prAdhAnyambastisaMj~jAyA anvarthattva~jca (2) · Śloka 2
బస్తిరనిలప్రధానేశు ప్రయుజ్యతే| బస్తినా దీయతే బస్తిం వా పూర్వమన్వేత్యతో బస్తిః| స చ సర్వోపక్రమాణాం ప్రధానతమః శీఘ్రం బృంహణాదికారిత్వాద్వికృతానిలోచ్ఛేదిత్వాచ్చ||2||
बस्तिरनिलप्रधानेशु प्रयुज्यते| बस्तिना दीयते बस्तिं वा पूर्वमन्वेत्यतो बस्तिः| स च सर्वोपक्रमाणां प्रधानतमः शीग़्रं बृंहणादिकारित्वाद्विकृतानिलोच्छेदित्वाच्च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtasya prAdhAnyam (3) · Śloka 3
అనిలో హి దోషాణాం నేతా| సర్వశరీరచేష్టైకకారణం| పంచాత్మతయా అంగప్రత్యంగవ్యాపీ| విధాతా వివిధబాహ్యా- ధ్యాత్మికభావానాం సర్గస్థితిప్రలయానాం హేతుః మార్గత్రయ- జానామపి రోగాణామితి||3||
अनिलो हि दोषाणां नेता| सर्वशरीरचेष्टैककारणम्| पञ्चात्मतया अङ्गप्रत्यङ्गव्यापी| विधाता विविधबाह्या- ध्यात्मिकभावानां सर्गस्थितिप्रलयानां हेतुः मार्गत्रय- जानामपि रोगाणामिति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana basterviShayaH guNAshca (4) · Śloka 4
సుఖత్వాదేవ చ బస్తిర్బాలవృద్ధకృశస్థూలక్షీణధాత్వి- ంద్రియేషు చ స్త్రీషు చానిలోపసర్గాప్రజాసు కృచ్ఛ్రప్రజాసు చోప- దిశ్యతే| తథాగ్నిబలవర్ణమేదధాస్వరాయుః సుఖప్రదో వయః- స్థాపనః పంగూరుస్తంభమగ్నసంకుచితానిలాధ్మానశూలారో చకోదావర్తపరికర్తికాదిషు హిత ఇతి||4||
सुख़त्वादेव च बस्तिर्बालवृद्धकृशस्थूलक्षीणधात्वि- न्द्रियेषु च स्त्रीषु चानिलोपसर्गाप्रजासु कृच्छ्रप्रजासु चोप- दिश्यते| तथाग्निबलवर्णमेदधास्वरायुः सुख़प्रदो वयः- स्थापनः पङ्गूरुस्तम्भमग्नसङ्कुचितानिलाध्मानशूलारो चकोदावर्तपरिकर्तिकादिषु हित इति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana basterAsthApanAdiBedena traividhyamAsthA- panasya trayodashavidhatva~jca (5) · Śloka 5
స తు బస్తిస్త్రివిధః| ఆస్థాపనమనువాసనముత్తరబస్తిశ్చ| తత్రాస్థాపనం దోషదూష్యాద్యనుసారేణ నానాద్రవ్యసంయోగాదిని- ర్వృత్తం| తస్య భేదాః ఉత్క్లేశనం సంశోధనం సంశమనం లేఖనం బృంహణం వాజీకరణం పిచ్ఛాబస్తిర్మాధుతైలికమిత్యాదయః| మాధుతైలికస్య పర్యాయా యాపనో యుక్తరథో దోషహరః స్నిగ్ధబ- స్తిరితి| తేషాం నామభిరేవ స్వరూపమాఖ్యాతం||5||
स तु बस्तिस्त्रिविधः| आस्थापनमनुवासनमुत्तरबस्तिश्च| तत्रास्थापनं दोषदूष्याद्यनुसारेण नानाद्रव्यसंयोगादिनि- र्वृत्तम्| तस्य भेदाः उत्क्लेशनं संशोधनं संशमनं लेख़नं बृंहणं वाजीकरणं पिच्छाबस्तिर्माधुतैलिकमित्यादयः| माधुतैलिकस्य पर्याया यापनो युक्तरथो दोषहरः स्निग्धब- स्तिरिति| तेषां नामभिरेव स्वरूपमाख़्यातम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApananirUhashabdayoH nirvacanam (6) · Śloka 6
తద్వయః స్థాపనాద్దోషస్థాపనాద్వాఽఽస్థాపనమిత్యుచ్యతే శరీ- రారోహణాద్దోషనిర్హరణాదచింత్యప్రభావతయా యస్మిన్నూహాస- ంభవాన్నిరుహ ఇతి||6||
तद्वयः स्थापनाद्दोषस्थापनाद्वाऽऽस्थापनमित्युच्यते शरी- रारोहणाद्दोषनिर्हरणादचिन्त्यप्रभावतया यस्मिन्नूहास- म्भवान्निरुह इति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanasvarUpAdi (7) · Śloka 7
అనువాసానం యథార్హౌషధసిద్ధః స్నేహనార్థః స్నేహః స్నేహవిధౌ స చతుర్ధాభిహితః||7||
अनुवासानं यथार्हौषधसिद्धः स्नेहनार्थः स्नेहः स्नेहविधौ स चतुर्धाभिहितः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanaBedo mAtrAbastiH tasya mAtrAdi (8) · Śloka 8
తస్య భేదో మాత్రాబస్తిః| స పేయస్నేహహ్నస్వమాత్రాతుల్యః| సేవ్యః సదా చ మాధుతైలికవత్| బాలవృద్ధాధ్వభార- యానవ్యాయామచింతాస్త్రీనిత్యస్త్రీనృపేశ్వరసుకుమారదుర్బలాని- లభగ్నాల్పాగ్నిభిర్నిష్పరిహారతయా సుఖో బల్యో వర్ణ్యః సృష్టమలో దోషఘ్నశ్చ| తథాపి తౌ నాజీర్ణే యోజ్యౌ న చ దివాస్వప్నః సేవ్యః||8||
तस्य भेदो मात्राबस्तिः| स पेयस्नेहह्नस्वमात्रातुल्यः| सेव्यः सदा च माधुतैलिकवत्| बालवृद्धाध्वभार- यानव्यायामचिन्तास्त्रीनित्यस्त्रीनृपेश्वरसुकुमारदुर्बलानि- लभग्नाल्पाग्निभिर्निष्परिहारतया सुख़ो बल्यो वर्ण्यः सृष्टमलो दोषग़्नश्च| तथापि तौ नाजीर्णे योज्यौ न च दिवास्वप्नः सेव्यः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanirvacanam (9) · Śloka 9
యతశ్చ సోఽన్నమనువసన్నపి న దుష్యత్యనువాసరమపి వా దీయత ఇత్యనువాసనం||9||
यतश्च सोऽन्नमनुवसन्नपि न दुष्यत्यनुवासरमपि वा दीयत इत्यनुवासनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabastisvarUpantatra matAntara~jca (10) · Śloka 10
ఉత్తరబస్తిరపి స్నేహోఽనువాసనవచ్ఛోధనం నిరూహవదపి కేచిదాహుః||10||
उत्तरबस्तिरपि स्नेहोऽनुवासनवच्छोधनं निरूहवदपि केचिदाहुः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabasternirvacanam (11) · Śloka 11
స నిరూహాదుత్తరముత్తరేణ వా మార్గేణ దీయత ఇత్యుత్తర- బస్తిః||11||
स निरूहादुत्तरमुत्तरेण वा मार्गेण दीयत इत्युत्तर- बस्तिः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApyAH (12) · Śloka 12
తత్రాస్థాప్యా గుల్మప్లీహానాహశూలశుద్ధాతీసారజీర్ణజ్వర- ప్రతిశ్యాయాఢ్యరోగహృదయకుక్షిపార్శ్వగ్రహపర్వాభితాపపార్శ్వయో- నిశూలాంగసుప్తిశోషకంపగౌరవాతిలాఘవాంత్రకూజనవాత- వర్చోమూత్రశుక్రసంగాశ్మరీశర్కరావృద్ధిశుక్రార్త్తవస్తన్యనాశ- రజః క్షయోన్మాదదోషకిర్మిణకోష్ఠవిషమాగ్నిసశబ్దా- ల్పాల్పోగ్రగంధోత్థానాదయో దోషభేదీయోక్తాశ్చ వాతవ్యాధయః| విశేషేణైతే హి పరం బస్తినాశముపయాంతి మూలచ్ఛేదేన వృక్షవత్||12||
तत्रास्थाप्या गुल्मप्लीहानाहशूलशुद्धातीसारजीर्णज्वर- प्रतिश्यायाढ्यरोगहृदयकुक्षिपार्श्वग्रहपर्वाभितापपार्श्वयो- निशूलाङ्गसुप्तिशोषकम्पगौरवातिलाग़वान्त्रकूजनवात- वर्चोमूत्रशुक्रसङ्गाश्मरीशर्करावृद्धिशुक्रार्त्तवस्तन्यनाश- रजः क्षयोन्माददोषकिर्मिणकोष्ठविषमाग्निसशब्दा- ल्पाल्पोग्रगन्धोत्थानादयो दोषभेदीयोक्ताश्च वातव्याधयः| विशेषेणैते हि परं बस्तिनाशमुपयान्ति मूलच्छेदेन वृक्षवत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anAsthApyAstatra hetavashca (13) · Śloka 13
అనాస్థాప్యాస్త్వతిస్నిగ్ధోత్క్లిష్టదోషక్షతోరస్కాతికృశా నిరన్నాః కృతవమనవిరేచననస్యప్రసక్తచ్ఛర్దినిష్ఠీవికా- కాసశ్వాసహిక్కార్శోబద్ధచ్ఛిద్రదకోదరాధ్మానాలసకవి- షూచికామాతీసారారోచకాల్పాగ్నిగుదశోఫకుష్ఠమధుమే- హార్తాః| గర్భిణీ చాప్రవృత్తాష్టమమాసా| తత్రాతిస్నిగ్ధో- త్క్లిష్టదోషయోర్దోషానుత్క్లేశ్యోదరం మూర్చ్ఛాం శ్వయథుం వా నిరూహో జనయేత్| క్షతోరస్కస్యాతికృశస్య చ క్షోభమాపన్నః శరీర- మాశు పీడయేత్| అనిరన్నస్య వక్ష్యతే| కృతవమనవిరేకయోస్తు రిక్తం దేహం క్షతం క్షార ఇవ దహేత్| స్నేహబస్తిస్తు సద్యోఽ- గ్నిమవసాద్య శ్లేష్మామయాయ స్యాత్| కృతనస్యస్యాస్య- విభ్రంశం వివృతోర్ధ్వస్రోతస్తయా కుర్యాత్| అనువాసనం తు దోషోత్క్లేశం| ప్రసక్తచ్ఛర్ద్యాదీనాం వాయుర్నిరూహమూర్ధ్వం నయేత్| అనువాసనంచార్శసస్యావృతమార్గత్వాదనాగచ్ఛంబస్తిః ప్రాణాన్ హింస్యాత్| స్నేహః పునరర్శాంస్యభిష్యంద్యాధ్మానాయ స్యాత్| బద్ధోదరాద్యాధ్మానాంతానాం భృశతరమాధ్మానాన్మృత్యుః| అలస- కార్తాదీనాం చామదోషాత్| అరోచకార్తాదీనాం యథాస్వమామ- యవృద్ధిః| గర్భిణ్యాః పూర్వోక్తో దోషః||13||
अनास्थाप्यास्त्वतिस्निग्धोत्क्लिष्टदोषक्षतोरस्कातिकृशा निरन्नाः कृतवमनविरेचननस्यप्रसक्तच्छर्दिनिष्ठीविका- कासश्वासहिक्कार्शोबद्धच्छिद्रदकोदराध्मानालसकवि- षूचिकामातीसारारोचकाल्पाग्निगुदशोफकुष्ठमधुमे- हार्ताः| गर्भिणी चाप्रवृत्ताष्टममासा| तत्रातिस्निग्धो- त्क्लिष्टदोषयोर्दोषानुत्क्लेश्योदरं मूर्च्छां श्वयथुं वा निरूहो जनयेत्| क्षतोरस्कस्यातिकृशस्य च क्षोभमापन्नः शरीर- माशु पीडयेत्| अनिरन्नस्य वक्ष्यते| कृतवमनविरेकयोस्तु रिक्तं देहं क्षतं क्षार इव दहेत्| स्नेहबस्तिस्तु सद्योऽ- ग्निमवसाद्य श्लेष्मामयाय स्यात्| कृतनस्यस्यास्य- विभ्रंशं विवृतोर्ध्वस्रोतस्तया कुर्यात्| अनुवासनं तु दोषोत्क्लेशम्| प्रसक्तच्छर्द्यादीनां वायुर्निरूहमूर्ध्वं नयेत्| अनुवासनञ्चार्शसस्यावृतमार्गत्वादनागच्छन्बस्तिः प्राणान् हिंस्यात्| स्नेहः पुनरर्शांस्यभिष्यन्द्याध्मानाय स्यात्| बद्धोदराद्याध्मानान्तानां भृशतरमाध्मानान्मृत्युः| अलस- कार्तादीनां चामदोषात्| अरोचकार्तादीनां यथास्वमाम- यवृद्धिः| गर्भिण्याः पूर्वोक्तो दोषः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsyAH ananuvAsyAshca (14) · Śloka 14
య ఏవాస్థాప్యాస్త ఏవానువాస్యాః| రూక్షాతిదీప్తాగ్నయః కేవలానిలార్తాశ్చ విశేషేణ| ఏతే పరమనువాసనేనాప్యాయ్యంతే మూలసేకేన వృక్షవత్| య ఏవానాస్థాప్యాస్త ఏవాననువా- స్యాః| తథా నిరన్ననవజ్వరపాండురోగకామలాప్రమేహప్రతి- శ్యాయప్లీహకఫోదరాఢ్యవాతవర్చోభేదార్తపీతవిషగరపిత్త- కఫాభిష్యందగురుకోష్ఠాతిస్థూలశ్లీపదగలగండాపచీ- క్రిమిణకోష్ఠః| తత్రాతిస్నిగ్ధాదీనాం యథాస్వముక్తాః పృథ- గ్దోషాః||14||
य एवास्थाप्यास्त एवानुवास्याः| रूक्षातिदीप्ताग्नयः केवलानिलार्ताश्च विशेषेण| एते परमनुवासनेनाप्याय्यन्ते मूलसेकेन वृक्षवत्| य एवानास्थाप्यास्त एवाननुवा- स्याः| तथा निरन्ननवज्वरपाण्डुरोगकामलाप्रमेहप्रति- श्यायप्लीहकफोदराढ्यवातवर्चोभेदार्तपीतविषगरपित्त- कफाभिष्यन्दगुरुकोष्ठातिस्थूलश्लीपदगलगण्डापची- क्रिमिणकोष्ठः| तत्रातिस्निग्धादीनां यथास्वमुक्ताः पृथ- ग्दोषाः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aBuktavata eva nirUho deyaH, BojanaM kRutavata evAnuvAsanaM deyam (15) · Śloka 15
అపి చ - అభుక్తే రిక్తకోష్ఠస్య ప్రయుక్తమనువాసనం| సరదూరగసూక్ష్మత్వైః క్షిప్రమూర్ధ్వం ప్రపద్యతే| తేన వాయోర్జయో న స్యాద్వాతస్థానే హ్యతిష్ఠతా| కాయాగ్నేరాశు నాశశ్చ విశేషాదనివర్తనాత్| స్నేహః సద్యోశితాహారరుద్ధే త్వామాశయేఽనిలం| పక్వస్థం హంతి పక్వస్థశ్చ్యవతే చాన్నపాకతః| నిరూహశ్చ సమీరశ్చ తీక్ష్ణవేగావుభావపి| తావన్నమూర్చ్ఛితౌ తీక్ష్ణావధోఽన్నేన సహాగతౌ| ఊర్ధ్వం వా శకృతా సార్ద్ధం సంస్థితౌ కోష్ఠ ఏవ వా| సమలాహారవిష్టబ్ధౌ హరేతామాశు జీవితం| భుక్తవాననువాస్యోఽస్మాన్న నిరూహ్యస్తు భుక్తవాన్||15||
अपि च - अभुक्ते रिक्तकोष्ठस्य प्रयुक्तमनुवासनम्| सरदूरगसूक्ष्मत्वैः क्षिप्रमूर्ध्वं प्रपद्यते| तेन वायोर्जयो न स्याद्वातस्थाने ह्यतिष्ठता| कायाग्नेराशु नाशश्च विशेषादनिवर्तनात्| स्नेहः सद्योशिताहाररुद्धे त्वामाशयेऽनिलम्| पक्वस्थं हन्ति पक्वस्थश्च्यवते चान्नपाकतः| निरूहश्च समीरश्च तीक्ष्णवेगावुभावपि| तावन्नमूर्च्छितौ तीक्ष्णावधोऽन्नेन सहागतौ| ऊर्ध्वं वा शकृता सार्द्धं संस्थितौ कोष्ठ एव वा| समलाहारविष्टब्धौ हरेतामाशु जीवितम्| भुक्तवाननुवास्योऽस्मान्न निरूह्यस्तु भुक्तवान्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogArtAdInAmanuvAsane doShaH (16) · Śloka 16
పాండురోగార్తాదీనాం దోషానుత్క్లేశ్య స్నేహబస్తిరుదరం జనయేత్| ప్రతిశ్యాయాదిమతాం భూయ ఏవ దోషం వర్ధయేత్||16||
पाण्डुरोगार्तादीनां दोषानुत्क्लेश्य स्नेहबस्तिरुदरं जनयेत्| प्रतिश्यायादिमतां भूय एव दोषं वर्धयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastenetravidhAnam (17) · Śloka 17
తయోస్తు నేత్రం సువర్ణాదిధాతుమణిశంఖశృంగదంతాస్థివేణున- లఖదిరకదరతినిశతిందుకాదిదారుసారమయమృజ్వకర్కశం గోపుచ్ఛాకృతిగులికాముఖమూనవర్షవార్షికసప్తద్వాదశ- షోడశవర్షాణాం వింశతిప్రభృతిషు చ క్రమాత్ పంచషట్సప్తా- ష్టనవద్వాదశాంగులప్రమాణం| మూలేఽగ్రే చాతురాంగుష్ఠకనిష్ఠి- కాపరిణాహమర్ధాంగులాత్ ప్రభృత్యర్ధాంగులప్రవృద్ధత్ర్యంగులపర్య- ంతప్రవేశమూలచ్ఛిద్రం వనముద్గముద్గమాషకలాయక్లిన్నకలా- యకర్కంధువాహ్యగ్రచ్ఛిద్రం మూలఛిద్రప్రమాణాంగులైరగ్రే యథా- స్వం సన్నివిష్టకర్ణికం కర్ణికాంతః ప్రతిబద్ధసూత్రాంతర్గృహీ- తాగ్రపిధానఘనచైలవర్తి| మూలే ద్వ్యఙులాంతరాలే కర్ణికాద్వయం కారయేత్| వర్షాంతరేషు చ వయోబలశరీరాణ్యవేక్ష్య నేత్ర- ప్రమాణముత్కర్షయేత్||17||
तयोस्तु नेत्रं सुवर्णादिधातुमणिशङ्ख़शृङ्गदन्तास्थिवेणुन- लख़दिरकदरतिनिशतिन्दुकादिदारुसारमयमृज्वकर्कशं गोपुच्छाकृतिगुलिकामुख़मूनवर्षवार्षिकसप्तद्वादश- षोडशवर्षाणां विंशतिप्रभृतिषु च क्रमात् पञ्चषट्सप्ता- ष्टनवद्वादशाङ्गुलप्रमाणम्| मूलेऽग्रे चातुराङ्गुष्ठकनिष्ठि- कापरिणाहमर्धाङ्गुलात् प्रभृत्यर्धाङ्गुलप्रवृद्धत्र्यङ्गुलपर्य- न्तप्रवेशमूलच्छिद्रं वनमुद्गमुद्गमाषकलायक्लिन्नकला- यकर्कन्धुवाह्यग्रच्छिद्रं मूलछिद्रप्रमाणाङ्गुलैरग्रे यथा- स्वं सन्निविष्टकर्णिकं कर्णिकान्तः प्रतिबद्धसूत्रान्तर्गृही- ताग्रपिधानग़नचैलवर्ति| मूले द्व्यङुलान्तराले कर्णिकाद्वयं कारयेत्| वर्षान्तरेषु च वयोबलशरीराण्यवेक्ष्य नेत्र- प्रमाणमुत्कर्षयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastiyantram (18) · Śloka 18
తతోఽజావివరాహహరిణగోమహిషాన్యతమజం స్నేహముద్గవిమృదితం విగతచ్ఛిద్రసిరాగ్రంథిస్కంధం నాతివర్తులం మృదు దృఢం కషాయరక్తం సుఖసంస్థాప్యౌషధప్రమాణం న్యుబ్జం వివృతా- ననం నివేశ్య బస్తిం కర్ణికయోర్దృఢేన సూత్రేణ ఘనం సమం చ బధ్వా పరివర్త్త్య పునశ్చాన్యద్బస్తిముఖబంధనార్థం సూత్రముప ధాయానుగుప్తం నిధాపయేత్||18||
ततोऽजाविवराहहरिणगोमहिषान्यतमजं स्नेहमुद्गविमृदितं विगतच्छिद्रसिराग्रन्थिस्कन्धं नातिवर्तुलं मृदु दृढं कषायरक्तं सुख़सम्स्थाप्यौषधप्रमाणं न्युब्जं विवृता- ननं निवेश्य बस्तिं कर्णिकयोर्दृढेन सूत्रेण ग़नं समं च बध्वा परिवर्त्त्य पुनश्चान्यद्बस्तिमुख़बन्धनार्थं सूत्रमुप धायानुगुप्तं निधापयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastyaBAve svIkAryamanyat (19) · Śloka 19
బస్త్యభావే ప్లవనీ ఛాగలాంకపాదమధూచ్ఛిష్టోపదిగ్ధ- ఘనసూక్ష్మతాంతవాన్యతమం నివేశయేత్||19||
बस्त्यभावे प्लवनी छागलाङ्कपादमधूच्छिष्टोपदिग्ध- ग़नसूक्ष्मतान्तवान्यतमं निवेशयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApanamAtrA (20) · Śloka 20
ఆస్థాపనమాత్రా తు ప్రథమే వర్షే ప్రకుంచః| తతః పరం ప్రతివర్షం ప్రకుంచమభివర్ధయేదాషట్ప్రసృతాత్| తతశ్చోర్ధ్వం ప్రసృతాభి వృద్ధిః| ప్రాప్తానతీతాష్టాదశసప్తతేస్తు ద్వాదశ ప్రసృతాః| పరం చాతో దశైవ| అన్యే పునర్ద్వాదశప్రసృతస్యాప్యష్టావిచ్ఛంతి||20||
आस्थापनमात्रा तु प्रथमे वर्षे प्रकुञ्चः| ततः परं प्रतिवर्षं प्रकुञ्चमभिवर्धयेदाषट्प्रसृतात्| ततश्चोर्ध्वं प्रसृताभि वृद्धिः| प्राप्तानतीताष्टादशसप्ततेस्तु द्वादश प्रसृताः| परं चातो दशैव| अन्ये पुनर्द्वादशप्रसृतस्याप्यष्टाविच्छन्ति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAdhutailikAnuvAsanayormAtrA (21) · Śloka 21
యథాస్వమాస్థాపనమాత్రా పాదహీనా మాధుతైలికే ప్రయోజ్యా| అనువాసనే త్వేవమేవాస్థాపనస్య పాద ఇతి||21||
यथास्वमास्थापनमात्रा पादहीना माधुतैलिके प्रयोज्या| अनुवासने त्वेवमेवास्थापनस्य पाद इति||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApanIyasya pUrvamanuvAsanantasya kAlashca (22) · Śloka 22
అథాస్థాపనీయమాతురం స్నేహస్వేదోపపన్నం కృతవమనవిరేక- మాసేవితపేయాదిసంసర్గక్రమముపజాతబలమనువాసనార్హం పూర్వ- మేవానువాసయేత్| శీతవసంతయోర్దివా అన్యథా రాత్రావవేక్ష్య వా దోషాదీన్| అన్యథా హి స్నేహోక్తామయప్రాదుర్భవః||22||
अथास्थापनीयमातुरं स्नेहस्वेदोपपन्नं कृतवमनविरेक- मासेवितपेयादिसंसर्गक्रममुपजातबलमनुवासनार्हं पूर्व- मेवानुवासयेत्| शीतवसन्तयोर्दिवा अन्यथा रात्राववेक्ष्य वा दोषादीन्| अन्यथा हि स्नेहोक्तामयप्रादुर्भवः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanabastidAnaviShaye dhAnvantarIyamataM Atyayike svamata~jca (23) · Śloka 23
ధన్వంతరీయాః పునరాహుః- న రాత్రౌ ప్రణయేద్బస్తిం స్నేహోత్క్లేశో హి రాత్రిజః| స్నేహవీర్యయుతః కుర్యాదాధ్మానం గౌరవం జ్వరం| అహ్ని స్థానస్థితే దోషే వహ్నౌ చాన్నరసాన్వితే| స్ఫుటస్రోతోముఖం దేహం స్నేహో యత్ పరిసర్పతి| అల్పపిత్తకఫం రూక్షం భృశం వాతరుజార్దితం| భుక్తం జీర్ణాశనం కామం రాత్రావప్యనువాసయేత్| కేవలానిలనిపీడితం త్వశుద్ధమప్యనిరూపితబలం చాప్య- నువాసయేదాత్యయికత్వాద్వ్యాధేః||23||
धन्वन्तरीयाः पुनराहुः- न रात्रौ प्रणयेद्बस्तिं स्नेहोत्क्लेशो हि रात्रिजः| स्नेहवीर्ययुतः कुर्यादाध्मानं गौरवं ज्वरम्| अह्नि स्थानस्थिते दोषे वह्नौ चान्नरसान्विते| स्फुटस्रोतोमुख़ं देहं स्नेहो यत् परिसर्पति| अल्पपित्तकफं रूक्षं भृशं वातरुजार्दितम्| भुक्तं जीर्णाशनं कामं रात्रावप्यनुवासयेत्| केवलानिलनिपीडितं त्वशुद्धमप्यनिरूपितबलं चाप्य- नुवासयेदात्ययिकत्वाद्व्याधेः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsyasya pUrvA~ggatvena ma~ggalAdi (24) · Śloka 24
తస్య విధిర్వమనాదధికతరం కృతమంగలమనుసుఖమభ్య- క్తముష్ణాంబుస్నాతం యుక్తస్నేహముచితాత్ పాదహీనం ద్రవపూర్వం లఘూష్ణం సానుపానమశనమశితవంతం కృతచంక్రమణముత్సృష్ట- విణ్మూత్రమశనార్ద్రహస్తమశంకనీయపరిచారకం నివాతే వేశ్మని ప్రతతశయనే నాత్యుచ్ఛ్రితే స్వాస్తృతే ఈషదున్నమితపాదదేశే వామ- పార్శ్వేన ప్రాక్శిరసం సంవేశయేత్||24||
तस्य विधिर्वमनादधिकतरं कृतमङ्गलमनुसुख़मभ्य- क्तमुष्णाम्बुस्नातं युक्तस्नेहमुचितात् पादहीनं द्रवपूर्वं लग़ूष्णं सानुपानमशनमशितवन्तं कृतचङ्क्रमणमुत्सृष्ट- विण्मूत्रमशनार्द्रहस्तमशङ्कनीयपरिचारकं निवाते वेश्मनि प्रततशयने नात्युच्छ्रिते स्वास्तृते ईषदुन्नमितपाददेशे वाम- पार्श्वेन प्राक्शिरसं संवेशयेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsyasya snigdhAdyAhArasevane doShAH (25) · Śloka 25
అతిస్నిగ్ధాశినో హ్యుభయమార్గసంసర్గాత్ స్నేహో మదమూర్చ్ఛా- గ్నిసాదహృల్లాసాన్ జనయతి| రూక్షాశినో విష్టంభం బలవర్ణహానిం వా| అల్పమాత్రద్రవాశినో విసృష్టవిణ్మూత్రస్య చానావృతేన తదావృతాద్ వ్యాపదం| చిరమశితవతో విదా- హాభిముఖభక్తస్య జ్వరం కుర్యాత్||25||
अतिस्निग्धाशिनो ह्युभयमार्गसंसर्गात् स्नेहो मदमूर्च्छा- ग्निसादहृल्लासान् जनयति| रूक्षाशिनो विष्टम्भं बलवर्णहानिं वा| अल्पमात्रद्रवाशिनो विसृष्टविण्मूत्रस्य चानावृतेन तदावृताद् व्यापदम्| चिरमशितवतो विदा- हाभिमुख़भक्तस्य ज्वरं कुर्यात्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsyasya vAmapArshvashAyane hetavaH (26) · Śloka 26
యతశ్చ వామపార్శ్వాశ్రయాణి వహ్నిగ్రహణీగుదవలాముఖాని తాని తత్పార్శ్వశాయినో నిమ్నాని భవంతి| అతస్తదౌషధమస్ఖ- లితమాప్నోతి ప్రవేశనిర్గమావతి సంవిష్టం చైనమృజుస్థితదేహం స్వబాహూపధానం ప్రసారితవామసక్థిమాకుంచితేతరం తస్యైవ చోపరి ప్రసారితదక్షిణబాహుం కారయేత్||26||
यतश्च वामपार्श्वाश्रयाणि वह्निग्रहणीगुदवलामुख़ानि तानि तत्पार्श्वशायिनो निम्नानि भवन्ति| अतस्तदौषधमस्ख़- लितमाप्नोति प्रवेशनिर्गमावति संविष्टं चैनमृजुस्थितदेहं स्वबाहूपधानं प्रसारितवामसक्थिमाकुञ्चितेतरं तस्यैव चोपरि प्रसारितदक्षिणबाहुं कारयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanabastidAnavidhiH (27) · Śloka 27
పుర్వమేవ తు వైద్యో వర్త్త్యా సుపిహితాగ్రచ్ఛిద్రం నేత్రం భాజన- స్యోపరి కృత్వా దక్షిణపాదాంగుష్ఠాంగులీభ్యాం కర్ణికాయా ఉపరిష్టన్నిష్పీడ్యావిబంధాయ శతాహ్వసైంధవచూర్ణావచూర్ణితం ప్రాగేవ నేత్రస్పర్శాత్ పూర్వవదభిమంత్రితం యథార్హం యథార్హౌషధా- విపక్వం సుఖోష్ణం బస్తౌ స్నేహమాసిచ్యావలీకోచ్ఛ్వాసం నిఃసారితవాతబుద్బుదమౌషధాంతే సూత్రేణ ద్విస్త్రిర్వా బస్తిముఖ- మావేష్ట్య దక్షిణపాణౌ నేత్రముపనిధాయ తిష్ఠేత్| తతో ఘృతా- భ్యక్తే పాణౌ వామహస్తప్రదేశిన్యాభ్యక్తప్రవేశప్రదేశమప- నీతవర్త్యుత్తానవామహస్తాంగుష్ఠోదరపిహితాగ్రం మధ్యమాప్రదేశి- న్యుపగృహీతకర్ణికమృజ్వనుపృష్ఠవంశమనుసుఖమేకమనా లాఘ- వేన నిష్కంపమద్రుతమవిలంబితం నేత్రమాకర్ణికం ప్రవేశయేత్| ఆతురోఽపి తదనులోమయన్నవలంబేత| తతశ్చ వైద్యో బస్తి- ముఖం దక్షిణహస్తాంగుష్ఠప్రదేశినీభ్యామముంచన్నేత్రమచాలయన్ హస్తద్వయేనోత్తానేనైకగ్రహణేనైవానిలాధిష్ఠానభూతం కించిదవ- శేషయన్ శనైః శనైరవేగమనుపీడయేత్| అన్యథా హి వ్యాపదో భవంతి| తాః ససాధనాః సిద్ధిషు వక్ష్యంతే||27||
पुर्वमेव तु वैद्यो वर्त्त्या सुपिहिताग्रच्छिद्रं नेत्रं भाजन- स्योपरि कृत्वा दक्षिणपादाङ्गुष्ठाङ्गुलीभ्यां कर्णिकाया उपरिष्टन्निष्पीड्याविबन्धाय शताह्वसैन्धवचूर्णावचूर्णितं प्रागेव नेत्रस्पर्शात् पूर्ववदभिमन्त्रितं यथार्हं यथार्हौषधा- विपक्वं सुख़ोष्णं बस्तौ स्नेहमासिच्यावलीकोच्छ्वासं निःसारितवातबुद्बुदमौषधान्ते सूत्रेण द्विस्त्रिर्वा बस्तिमुख़- मावेष्ट्य दक्षिणपाणौ नेत्रमुपनिधाय तिष्ठेत्| ततो ग़ृता- भ्यक्ते पाणौ वामहस्तप्रदेशिन्याभ्यक्तप्रवेशप्रदेशमप- नीतवर्त्युत्तानवामहस्ताङ्गुष्ठोदरपिहिताग्रं मध्यमाप्रदेशि- न्युपगृहीतकर्णिकमृज्वनुपृष्ठवंशमनुसुख़मेकमना लाग़- वेन निष्कम्पमद्रुतमविलम्बितं नेत्रमाकर्णिकं प्रवेशयेत्| आतुरोऽपि तदनुलोमयन्नवलम्बेत| ततश्च वैद्यो बस्ति- मुख़ं दक्षिणहस्ताङ्गुष्ठप्रदेशिनीभ्याममुञ्चन्नेत्रमचालयन् हस्तद्वयेनोत्तानेनैकग्रहणेनैवानिलाधिष्ठानभूतं किञ्चिदव- शेषयन् शनैः शनैरवेगमनुपीडयेत्| अन्यथा हि व्यापदो भवन्ति| ताः ससाधनाः सिद्धिषु वक्ष्यन्ते||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastipIDanakAlaviShaye anyamatam (28) · Śloka 28
అన్యే తు త్రింశన్మాత్రాః పీడనకాలమాహుః||28||
अन्ये तु त्रिंशन्मात्राः पीडनकालमाहुः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastidAnasamaye AtureNa parihAryANi (29) · Śloka 29
న చ బస్తౌ దీయమానే క్షవకాసహాసజృంభాస్పందనాన్యా- చరేత్||29||
न च बस्तौ दीयमाने क्षवकासहासजृम्भास्पन्दनान्या- चरेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Aturasya viNmUtrAnilavege vidhAnam (30) · Śloka 1
విణ్మూత్రానిలవేగే తు నేత్రమాకృష్య వేగాంతే శేషం ప్రణయేత్||1||
विण्मूत्रानिलवेगे तु नेत्रमाकृष्य वेगान्ते शेषं प्रणयेत्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastidAnAnantarIyo vidhiH (31) · Śloka 31
అంతే చోత్తానస్య స్ఫిజౌ పాణితలేన త్రిచతురో వారాంస్తా- డయేత్| తథా తత్పార్ష్ణిభ్యాం| పాదతశ్చ శయ్యాం త్రిరుత్క్షిపేత్| సోపధానస్య చ ప్రసారితసర్వాంగస్య పార్ష్ణికే ముష్టినా హన్యాత్| తథా పార్ష్ణ్యంగులిపాదతలపిండికాః| సరుజం చాంగం స్నేహేన ప్రతిలోమం వాక్శతమాత్రం శనైర్విమృద్నీయాత్| ఏవమాశు స్నేహో న నివర్తతే| సమనుగచ్ఛతి చాసమంతా- త్సిరాః| తతః పరం తు స్నేహోక్తమాచారమనువర్తతే||31||
अन्ते चोत्तानस्य स्फिजौ पाणितलेन त्रिचतुरो वारांस्ता- डयेत्| तथा तत्पार्ष्णिभ्याम्| पादतश्च शय्यां त्रिरुत्क्षिपेत्| सोपधानस्य च प्रसारितसर्वाङ्गस्य पार्ष्णिके मुष्टिना हन्यात्| तथा पार्ष्ण्यङ्गुलिपादतलपिण्डिकाः| सरुजं चाङ्गं स्नेहेन प्रतिलोमं वाक्शतमात्रं शनैर्विमृद्नीयात्| एवमाशु स्नेहो न निवर्तते| समनुगच्छति चासमन्ता- त्सिराः| ततः परं तु स्नेहोक्तमाचारमनुवर्तते||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsitasya BojananiyamAdi (32) · Śloka 32
దీప్తాగ్నించ సాయం లఘ్వన్నం భోజయేత్| నైవ చానాగత- స్నేహమపి ద్వితీయేఽహని| న చ తమనువాసయేత్||32||
दीप्ताग्निञ्च सायं लग़्वन्नं भोजयेत्| नैव चानागत- स्नेहमपि द्वितीयेऽहनि| न च तमनुवासयेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanauShadhapratyAgamanakAlAvidhiH anivRuttau pratIkArAdi (7) · Śloka 7
ఆగమనకాలస్తు పరో యామత్రయం| తతః పరమనాగచ్ఛంత- మహోరాత్రముపేక్షేత| తదాప్యనివర్తమానే ఫలవర్తీభిర్లవణా- రనాలప్రాయైర్వా తీక్ష్ణబస్తిభిః శోధయేత్| స్నేహవ్యాప- త్సిద్ధిం చావేక్షేత| అతిరౌక్ష్యాదనాగచ్ఛన్న చేజ్జాడ్యా- ద్యుపద్రవాయ స్యాత్, తథాప్యుపేక్ష్యః| శీఘ్రనివృత్తే తు వినా మలేన కేవలే స్నేహే స్నేహమన్యంపునర్యోజయేత్| న హ్యసావతిష్ఠన్ కార్యకరో భవతి||7||
आगमनकालस्तु परो यामत्रयम्| ततः परमनागच्छन्त- महोरात्रमुपेक्षेत| तदाप्यनिवर्तमाने फलवर्तीभिर्लवणा- रनालप्रायैर्वा तीक्ष्णबस्तिभिः शोधयेत्| स्नेहव्याप- त्सिद्धिं चावेक्षेत| अतिरौक्ष्यादनागच्छन्न चेज्जाड्या- द्युपद्रवाय स्यात्, तथाप्युपेक्ष्यः| शीग़्रनिवृत्ते तु विना मलेन केवले स्नेहे स्नेहमन्यंपुनर्योजयेत्| न ह्यसावतिष्ठन् कार्यकरो भवति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsitasya paradine kvAthauShadhAdi (33) · Śloka 33
సుఖోషితం చైనం తథాకృతవమనవిరేచనాస్థాపనాన్యతమం ప్రాతః శుంఠీధాన్యక్వాథమితరచ్చోష్ణోదకం వా స్నేహశేషజరణాయ వాతకఫోపశాంతయే చ పాయయేత్||33||
सुख़ोषितं चैनं तथाकृतवमनविरेचनास्थापनान्यतमं प्रातः शुण्ठीधान्यक्वाथमितरच्चोष्णोदकं वा स्नेहशेषजरणाय वातकफोपशान्तये च पाययेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punaranuvAsanam (34) · Śloka 34
తతోఽన్నకాలే యథోక్తమన్నమశ్నీయాత్| న చానువాసితం పేయాం పాయయేత్| సా హి సస్నేహకోష్ఠమభిష్యందయతి| పునశ్చ తృతీయేఽహన్యనువాసయేత్ పంచమే వా| యథా వా స్నేహపక్తిః స్యాత్| అతశ్చ దీప్తాగ్నిరూక్షవాతోబణవ్యాయామనిత్యాన్ ప్రత్యహం| ఏవమమునా క్రమేణ దోషాద్యనుసారతిస్త్రిచతురైః స్నేహబస్తిభిరుపస్నిగ్ధం శోధనేనాస్థాపనేన స్రోతోవిశు- ద్ధ్యర్థమాస్థాపయేత్| వాతాధిక్యాదస్నిగ్ధంతు స్నేహనేన||34||
ततोऽन्नकाले यथोक्तमन्नमश्नीयात्| न चानुवासितं पेयां पाययेत्| सा हि सस्नेहकोष्ठमभिष्यन्दयति| पुनश्च तृतीयेऽहन्यनुवासयेत् पञ्चमे वा| यथा वा स्नेहपक्तिः स्यात्| अतश्च दीप्ताग्निरूक्षवातोबणव्यायामनित्यान् प्रत्यहम्| एवममुना क्रमेण दोषाद्यनुसारतिस्त्रिचतुरैः स्नेहबस्तिभिरुपस्निग्धं शोधनेनास्थापनेन स्रोतोविशु- द्ध्यर्थमास्थापयेत्| वाताधिक्यादस्निग्धन्तु स्नेहनेन||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsitasyAsthApanAtprAkkRutyam (35) · Śloka 35
అథైనం తృతీయే పంచమే వాహని కించిదావృత్తే మధ్యాహ్నే కృత- మంగలస్వస్త్యయనమభ్యక్తదేహం స్వేదితముత్సృష్టమలమనాశితం నాతిక్షుధితమవేక్ష్యాతురమార్యావలోకితం నాథమార్యతారామా- త్మభువం ధాతారమశ్వినావింద్రమాత్రేయం సప్తర్షీన్ కాశిరాజం విదేహపతిప్రభృతీనగ్నివేశాదీంశ్చ తంత్రకారాన్ దీపగంధ- ఫలబలిధూర్పైర్యజ్ఞ ఇవ ప్రకల్పితభాగాన్ కృత్వౌషధీర్వృద్ధ- వైద్యద్విజాతీంశ్చ సంపూజ్య తద్విద్యసహితో దోషౌషధాదిబలేన యథార్హముపకల్పయేద్బస్తిం||35||
अथैनं तृतीये पञ्चमे वाहनि किञ्चिदावृत्ते मध्याह्ने कृत- मङ्गलस्वस्त्ययनमभ्यक्तदेहं स्वेदितमुत्सृष्टमलमनाशितं नातिक्षुधितमवेक्ष्यातुरमार्यावलोकितं नाथमार्यतारामा- त्मभुवं धातारमश्विनाविन्द्रमात्रेयं सप्तर्षीन् काशिराजं विदेहपतिप्रभृतीनग्निवेशादींश्च तन्त्रकारान् दीपगन्ध- फलबलिधूर्पैर्यज्ञ इव प्रकल्पितभागान् कृत्वौषधीर्वृद्ध- वैद्यद्विजातींश्च सम्पूज्य तद्विद्यसहितो दोषौषधादिबलेन यथार्हमुपकल्पयेद्बस्तिम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApanauShadhakalpanA (36) · Śloka 36
తత్ర వింశతిమాత్రాణి పలాన్యౌషధానాం మదనఫలాష్టకం చ క్వాథకల్పేన విపచేత్| క్వాథాచ్చతుర్థాశం స్నేహమనిలే షష్ఠాంశం పిత్తే స్వస్థవృత్తే చాష్టమాంశం తు కఫే| సర్వస్య చాష్టమాంశం కల్కస్య స్యాద్యావతా నాత్యచ్ఛసాంద్రతా భవేత్| గుడస్య పత్నం యుక్త్యా మధుసైంధవే యథాయోగ్యం చ శేషాణి కల్పయేత్||36||
तत्र विंशतिमात्राणि पलान्यौषधानां मदनफलाष्टकं च क्वाथकल्पेन विपचेत्| क्वाथाच्चतुर्थाशं स्नेहमनिले षष्ठांशं पित्ते स्वस्थवृत्ते चाष्टमांशं तु कफे| सर्वस्य चाष्टमांशं कल्कस्य स्याद्यावता नात्यच्छसान्द्रता भवेत्| गुडस्य पत्नं युक्त्या मधुसैन्धवे यथायोग्यं च शेषाणि कल्पयेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApanauShadhasya saMskAraH praNayana~jca (37) · Śloka 37
సర్వాణి చైకధ్యముష్ణోదకకుంభబాష్పాభితప్తాని ఖజ- మథితాని బస్తౌ ప్రక్షిప్యానువాసనవన్నిరూహం ప్రణయేత్| నాత్యు- ష్ణశీతం నాతిమృదుతీక్ష్ణం నాతిస్నిగ్ధరూక్షం నాతితనుసాంద్రం న హీనాతిమాత్రం నలవణతిలవణం నాత్యమ్లంచ| తత్ర బాష్ప- మాత్రానుతాపాదౌషధస్య విదాహో న భవతి| ఖజప్రమథనాత్తు క్వాథస్నేహాదయః సమ్యక్ సంప్రయుక్తాః సమ్యగేవ యోగమార- భంతే| అన్యథా పునః క్వాథాదీనాముల్బణోఽన్యతమోఽన్య- తమం యథాస్వం దోషమీరయేత్| అత్యుష్ణాదీనాంతు పృథగ్వ్యాపదః సాధనాని చ సిద్ధిషూత్తరకాలముపదేక్ష్యంతే||37||
सर्वाणि चैकध्यमुष्णोदककुम्भबाष्पाभितप्तानि ख़ज- मथितानि बस्तौ प्रक्षिप्यानुवासनवन्निरूहं प्रणयेत्| नात्यु- ष्णशीतं नातिमृदुतीक्ष्णं नातिस्निग्धरूक्षं नातितनुसान्द्रं न हीनातिमात्रं नलवणतिलवणं नात्यम्लञ्च| तत्र बाष्प- मात्रानुतापादौषधस्य विदाहो न भवति| ख़जप्रमथनात्तु क्वाथस्नेहादयः सम्यक् सम्प्रयुक्ताः सम्यगेव योगमार- भन्ते| अन्यथा पुनः क्वाथादीनामुल्बणोऽन्यतमोऽन्य- तमं यथास्वं दोषमीरयेत्| अत्युष्णादीनान्तु पृथग्व्यापदः साधनानि च सिद्धिषूत्तरकालमुपदेक्ष्यन्ते||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaikalyAdiBirjAyamAnAH doShAH (6) · Śloka 6
అపి చ- తిర్యక్ప్రణీతే హి న యాతి ధారా గుదే వ్రణః స్యాచ్చలితే చ నేత్రే| దత్తః శనైర్నాశయమేతి బస్తిః కంఠం ప్రధావేదతిపీడితస్తు| స్తంభం విధత్తేఽతిమృదుర్హిమశ్చ తప్తామ్లతీక్ష్ణో భ్రమదాహమోహాన్| స్నిగ్ధోఽతిజాడ్యం పవనంతు రూక్ష- స్తన్వల్పమాత్రా లవణస్త్వయోగం| కరోతి మాత్రాభ్యధికోఽతియోగం క్షోభం తు సాంద్రః సుచిరేణ చైతి| దాహాతిసారౌ లవణోఽతి కుర్యాత్ తస్మాత్సుయుక్తం సమమేవ దద్యాత్||6||
अपि च- तिर्यक्प्रणीते हि न याति धारा गुदे व्रणः स्याच्चलिते च नेत्रे| दत्तः शनैर्नाशयमेति बस्तिः कण्ठं प्रधावेदतिपीडितस्तु| स्तम्भं विधत्तेऽतिमृदुर्हिमश्च तप्ताम्लतीक्ष्णो भ्रमदाहमोहान्| स्निग्धोऽतिजाड्यं पवनन्तु रूक्ष- स्तन्वल्पमात्रा लवणस्त्वयोगम्| करोति मात्राभ्यधिकोऽतियोगं क्षोभं तु सान्द्रः सुचिरेण चैति| दाहातिसारौ लवणोऽति कुर्यात् तस्मात्सुयुक्तं सममेव दद्यात्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApanadravyamAtrAviShaye anyamatam (38) · Śloka 38
అన్యే పునరాహుః- మాత్రాం త్రిపలికాం కుర్యాత్ స్నేహమాక్షికయోః పృథక్| కర్షార్ధం మాణిమంథస్య స్వస్థే కల్కపలద్వయం| సర్వద్రవాణాం శేషాణాం పలాని దశ కల్పయేత్||38||
अन्ये पुनराहुः- मात्रां त्रिपलिकां कुर्यात् स्नेहमाक्षिकयोः पृथक्| कर्षार्धं माणिमन्थस्य स्वस्थे कल्कपलद्वयम्| सर्वद्रवाणां शेषाणां पलानि दश कल्पयेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhadravyANAM saMyojanavidhiH (39) · Śloka 39
మాక్షికం లవణం స్నేహం కల్కం క్వాథమితి క్రమాత్| ఆవపేత నిరూహాణామేష సంయోజనే విధిః||39||
माक्षिकं लवणं स्नेहं कल्कं क्वाथमिति क्रमात्| आवपेत निरूहाणामेष संयोजने विधिः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhadAnottaraM rogiNaH kRutyam (40) · Śloka 40
దత్తమాత్రే తూత్తానః సోపధానో నిరూహవీర్యేణ దేహవ్యాప్తయే తన్మనాస్థిష్ఠేత్| ఉదీర్ణవేగశ్చోత్కుటికో విసృజేత్||40||
दत्तमात्रे तूत्तानः सोपधानो निरूहवीर्येण देहव्याप्तये तन्मनास्थिष्ठेत्| उदीर्णवेगश्चोत्कुटिको विसृजेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhapratyAgamanakAlaH anAgame pratIkArashca (5) · Śloka 5
ఆగమనకాలస్తు పరో ముహూర్తః| తదా హ్యనాగచ్ఛన్నాశు మృత్యవే స్యాత్| అతస్తత్రానులోమికం స్నేహక్షారమూత్రామ్లస్నిగ్ధతీ- క్ష్ణోష్ణమన్యం ప్రయోజయేత్| ఫలవర్తిస్వేదభయోత్త్రాసాదీంశ్చ| బస్తివ్యాపత్సిద్ధిం చావేక్షేత||5||
आगमनकालस्तु परो मुहूर्तः| तदा ह्यनागच्छन्नाशु मृत्यवे स्यात्| अतस्तत्रानुलोमिकं स्नेहक्षारमूत्राम्लस्निग्धती- क्ष्णोष्णमन्यं प्रयोजयेत्| फलवर्तिस्वेदभयोत्त्रासादींश्च| बस्तिव्यापत्सिद्धिं चावेक्षेत||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punarnirUhAH (41) · Śloka 41
స్వయం నివృత్తే తు పూర్వవద్ ద్వితీయం తృతీయం చతుర్థం చ దద్యాద్యా- వద్వా సునిరూఢః స్యాత్||41||
स्वयं निवृत्ते तु पूर्ववद् द्वितीयं तृतीयं चतुर्थं च दद्याद्या- वद्वा सुनिरूढः स्यात्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prathamadvitIyatRutIyanirUDhAnAM krameNa vAtAdinirharatvam (42) · Śloka 42
తత్రాద్యోఽనిలం స్వమార్గాదపకర్షతి| ద్వితీయః పిత్తం| తృతీయః శ్లేష్మాణమితి||42||
तत्राद्योऽनिलं स्वमार्गादपकर्षति| द्वितीयः पित्तम्| तृतीयः श्लेष्माणमिति||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhahInayogAdilakShaNAni (43) · Śloka 43
తస్య హీనసమ్యగతియోగాస్తు విరిక్తవత్||43||
तस्य हीनसम्यगतियोगास्तु विरिक्तवत्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samya~gnirUDhasyopacAraH (44) · Śloka 44
సమ్యఙ్నిరూఢంతు కోష్ణసలిలావసిక్తం తనునా జాంగ- లరసేన భోజయేత్| స్నాతాశితస్యాస్య చలా దోషశేషాః స్వస్థానమాశ్రయంతే||44||
सम्यङ्निरूढन्तु कोष्णसलिलावसिक्तं तनुना जाङ्ग- लरसेन भोजयेत्| स्नाताशितस्यास्य चला दोषशेषाः स्वस्थानमाश्रयन्ते||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApanAntaraM punaranuvAsanaM tasya vidhishca (45) · Śloka 45
తతః పునర్వాతార్తమాతురం బృంహణీయమన్యం వా తద్విధమశితా- నంతరం సాయం వా పునరల్పలఘ్వశితం యథాస్వమ-నిలాదిషు దశమూలాదిసిద్ధేన తైలేన అనువాసయేత్| తస్య హీనసమ్య- గతియోగాస్తు స్నేహపీతవత్| విశేషస్తు సమ్యగనువాసితే కించిత్కాలం స్థిత్వా స్నేహః సపురీషోఽనిలానుగతః ప్రవ- ర్తత ఏవ||45||
ततः पुनर्वातार्तमातुरं बृंहणीयमन्यं वा तद्विधमशिता- नन्तरं सायं वा पुनरल्पलग़्वशितं यथास्वम-निलादिषु दशमूलादिसिद्धेन तैलेन अनुवासयेत्| तस्य हीनसम्य- गतियोगास्तु स्नेहपीतवत्| विशेषस्तु सम्यगनुवासिते किञ्चित्कालं स्थित्वा स्नेहः सपुरीषोऽनिलानुगतः प्रव- र्तत एव||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaBedAnusAraM tattadAvRutti- pUrtAvAsthApanavidhishca (46) · Śloka 46
భవతి చాత్ర- ఏవం కఫే స్నేహబస్తిమేకం త్రీన్ వా ప్రయోజయేత్| పంచ వా సప్త వా పిత్తే నవైకాదశ వాఽనిలే| పునస్తతోఽప్యయుగ్మాంస్తు పునరాస్థాపనాం తతః||46||
भवति चात्र- एवं कफे स्नेहबस्तिमेकं त्रीन् वा प्रयोजयेत्| पञ्च वा सप्त वा पित्ते नवैकादश वाऽनिले| पुनस्ततोऽप्ययुग्मांस्तु पुनरास्थापनां ततः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaBedAnusAramannasahayogidravaBedaH (47) · Śloka 47
కఫపిత్తానిలేష్వపన్నం యూషక్షీరరసైః క్రమాత్||47||
कफपित्तानिलेष्वपन्नं यूषक्षीररसैः क्रमात्||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdiBedena nirUhayogaBedA- steShAM saMKyA ca (48) · Śloka 48
వాతఘ్నౌషధనిష్క్వాథత్రివృత్తాసైంధవైర్యుతః| బస్తిరేకోఽనిలే స్నిగ్ధః స్వాద్వల్మోష్ణరసాన్వితః| న్యగ్రోధాదిగణక్వాథపద్మకాదిసితాయుతౌ| పిత్తే స్వాదుహిమౌ సాజ్యక్షీరేక్షురసమాక్షికౌ| ఆరగ్వధాదినిష్క్వాథవత్సకాదియుతాస్త్రయః| రూక్షాః సక్షౌద్రగోముత్రాస్తీక్ష్ణోష్ణకటుకాః కఫే| త్రయశ్చ సన్నిపాతేఽపి దోషాణ్ ఘ్నంతి యతః క్రమాత్||48||
वातग़्नौषधनिष्क्वाथत्रिवृत्तासैन्धवैर्युतः| बस्तिरेकोऽनिले स्निग्धः स्वाद्वल्मोष्णरसान्वितः| न्यग्रोधादिगणक्वाथपद्मकादिसितायुतौ| पित्ते स्वादुहिमौ साज्यक्षीरेक्षुरसमाक्षिकौ| आरग्वधादिनिष्क्वाथवत्सकादियुतास्त्रयः| रूक्षाः सक्षौद्रगोमुत्रास्तीक्ष्णोष्णकटुकाः कफे| त्रयश्च सन्निपातेऽपि दोषाण् ग़्नन्ति यतः क्रमात्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhabastisa~gKyAyAmAcArya- carakasya sammatiH (49) · Śloka 49
నాచార్యచరకస్యాతో బస్తిస్త్రిభ్యః పరం మతః| న హి దోషశ్చతుర్థోఽస్తి పునర్దీయేత యం ప్రతి||49||
नाचार्यचरकस्यातो बस्तिस्त्रिभ्यः परं मतः| न हि दोषश्चतुर्थोऽस्ति पुनर्दीयेत यं प्रति||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyamatena bastestraividhyam (50) · Śloka 50
ఉత్క్లేశనం శుద్ధికరం దోషాణాం శమనం క్రమాత్| త్రిధైవ కల్పయేద్బస్తిమిత్యన్యేఽపి ప్రచక్షతే||50||
उत्क्लेशनं शुद्धिकरं दोषाणां शमनं क्रमात्| त्रिधैव कल्पयेद्बस्तिमित्यन्येऽपि प्रचक्षते||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhabastisa~gKyA samyagyoganirBarA (51) · Śloka 51
దోషౌషధాదిబలతః సర్వమేతత్ ప్రమాణయేత్| సమ్యఙ్నిరూఢలింగంతు నాసంభావ్య నివర్తయేత్||51||
दोषौषधादिबलतः सर्वमेतत् प्रमाणयेत्| सम्यङ्निरूढलिङ्गन्तु नासम्भाव्य निवर्तयेत्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karma-kAla-yoga-bastividhiH (52) · Śloka 52
ప్రాక్స్నేహ ఏకః పంచాంతే ద్వాదశాస్థాపనాని చ| సాన్వాసనాని కర్మైవం బస్తయస్త్రింశదీరితాః| కాలః పంచశైకోఽత్ర ప్రాక్స్నేహోఽంతే త్రయస్తథా| షట్ పంచ బస్త్యంతరతాః యోగోఽష్టౌ బస్తయోఽత్ర తు| త్రయో నిరూహాః స్నేహాశ్చ స్నేహావాద్యంతయోరుభౌ||52||
प्राक्स्नेह एकः पञ्चान्ते द्वादशास्थापनानि च| सान्वासनानि कर्मैवं बस्तयस्त्रिंशदीरिताः| कालः पञ्चशैकोऽत्र प्राक्स्नेहोऽन्ते त्रयस्तथा| षट् पञ्च बस्त्यन्तरताः योगोऽष्टौ बस्तयोऽत्र तु| त्रयो निरूहाः स्नेहाश्च स्नेहावाद्यन्तयोरुभौ||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehabastinirUhayorekasyaiva nairantaryeNa prayoganiShedhastatra hetushca (53) · Śloka 53
స్నేహబస్తిం నిరూహం వా నైకమేవాతిశీలయేత్| ఉత్క్లేశాగ్నివధో స్నేహాన్నిరూహాన్మరుతో భయం| తస్మాన్నిరూఢః స్నేహ్యాః స్యాన్నిరూహ్యశ్చానువాసితః| స్నేహశోధనయుక్త్యైవం బస్తికర్మ త్రిదోషజిత్||53||
स्नेहबस्तिं निरूहं वा नैकमेवातिशीलयेत्| उत्क्लेशाग्निवधो स्नेहान्निरूहान्मरुतो भयम्| तस्मान्निरूढः स्नेह्याः स्यान्निरूह्यश्चानुवासितः| स्नेहशोधनयुक्त्यैवं बस्तिकर्म त्रिदोषजित्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTAdashAShTAdashakabastisevanaPalam (54) · Śloka 54
అష్టాదశాష్టదశకాన్ బస్తీనాం యో నిషేవతే| విధినా నా యథోక్తేన స భవేదజరోఽరుజః| సహస్రాయుః శ్రుతధరో వీతపాప్మామరప్రభః| వాజిస్యదో నాగబలః స్థిరబుద్ధీంద్రియానలః||54||
अष्टादशाष्टदशकान् बस्तीनां यो निषेवते| विधिना ना यथोक्तेन स भवेदजरोऽरुजः| सहस्रायुः श्रुतधरो वीतपाप्मामरप्रभः| वाजिस्यदो नागबलः स्थिरबुद्धीन्द्रियानलः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabastyupayogaH (2) · Śloka 2
బస్తౌ రోగేషు నారీణాం యోనిగర్భాశయేషు చ| ద్విత్రాస్థాపనశుద్ధేభ్యో విదధ్యాద్బస్తిముత్తరం||2||
बस्तौ रोगेषु नारीणां योनिगर्भाशयेषु च| द्वित्रास्थापनशुद्धेभ्यो विदध्याद्बस्तिमुत्तरम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puruShANAmuttarabastinetrapramANAdi (55) · Śloka 55
ఆతురాంగులమానేన తన్నేత్రం ద్వాదశాంగులం| వృత్తం గోపుచ్ఛవన్మూలమధ్యయోః కృతకర్ణికం| సిద్ధార్థకప్రవేశాగ్రం శ్లక్ష్ణం హేమాదిసంభవం| కుందాశ్వమారసుమనఃపుష్పవృంతోపమం దృఢం| తస్య బస్తిర్మృదులఘుర్మాత్రా శుక్తిర్వికల్ప్య వా||55||
आतुराङ्गुलमानेन तन्नेत्रं द्वादशाङ्गुलम्| वृत्तं गोपुच्छवन्मूलमध्ययोः कृतकर्णिकम्| सिद्धार्थकप्रवेशाग्रं श्लक्ष्णं हेमादिसम्भवम्| कुन्दाश्वमारसुमनःपुष्पवृन्तोपमं दृढम्| तस्य बस्तिर्मृदुलग़ुर्मात्रा शुक्तिर्विकल्प्य वा||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puruShANAmuttarabastipraNayanavidhAnAdi (56) · Śloka 56
అథ స్నాతాశితస్యాస్య స్నేహబస్తివిధానతః| ఋజోః సుఖోపవిష్టస్య పీఠే జానుసమే మృదౌ| హృష్టే మేఢ్రే స్థితే చర్జ్జు శనైః స్రోతోవిశుద్ధయే| మాలతీపుష్పవృంతాగ్రపరిణాహాం ఘనామృజుం| శ్లక్ష్ణాం శలాకాం ప్రణయేత్తయా శుద్ధేఽనుసీవనీం| ఆమేహనాంతం నేత్రం చ నిష్కంపం గుదవత్తతః| పీడితేఽనుగతే స్నేహే స్నేహబస్తిక్రమో హితః| బస్తీననేన విధినా దద్యాత్ త్రీంశ్చతురోఽపి వా| అనువాసనవచ్ఛేషం సర్వమేవాస్య చింతయేత్||56||
अथ स्नाताशितस्यास्य स्नेहबस्तिविधानतः| ऋजोः सुख़ोपविष्टस्य पीठे जानुसमे मृदौ| हृष्टे मेढ्रे स्थिते चर्ज्जु शनैः स्रोतोविशुद्धये| मालतीपुष्पवृन्ताग्रपरिणाहां ग़नामृजुम्| श्लक्ष्णां शलाकां प्रणयेत्तया शुद्धेऽनुसीवनीम्| आमेहनान्तं नेत्रं च निष्कम्पं गुदवत्ततः| पीडितेऽनुगते स्नेहे स्नेहबस्तिक्रमो हितः| बस्तीननेन विधिना दद्यात् त्रींश्चतुरोऽपि वा| अनुवासनवच्छेषं सर्वमेवास्य चिन्तयेत्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAM yoniviBraMshAdiShUttara- bastidAnakAlaH (57) · Śloka 57
స్త్రీణామార్తవకాలే తు యోనిర్గృహ్ణాత్యపావృతైః| విదధీత తదా తస్మాదనృతావపి చాత్యయే| యోనివిభ్రంశశూలేషు యోనివ్యాపద్యసృగ్దరే||57||
स्त्रीणामार्तवकाले तु योनिर्गृह्णात्यपावृतैः| विदधीत तदा तस्मादनृतावपि चात्यये| योनिविभ्रंशशूलेषु योनिव्यापद्यसृग्दरे||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmuttarabastinetrapramANAdi (58) · Śloka 58
నేత్రం దశాంగులం ముద్గప్రవేశం చతురంగులం| అపత్యమార్గే యోజ్యం స్యాద్ ద్వ్యంగులం మూత్రవర్త్మని| మూత్రకృచ్ఛ్రవికారేషు బాలానాం త్వేకమంగులం| ప్రకుంచో మధ్యమా మాత్రా బాలానాం శుక్తిరేవ తు||58||
नेत्रं दशाङ्गुलं मुद्गप्रवेशं चतुरङ्गुलम्| अपत्यमार्गे योज्यं स्याद् द्व्यङ्गुलं मूत्रवर्त्मनि| मूत्रकृच्छ्रविकारेषु बालानां त्वेकमङ्गुलम्| प्रकुञ्चो मध्यमा मात्रा बालानां शुक्तिरेव तु||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmuttarabastidAnavidhiH bastyAvarttanakramashca (59) · Śloka 59
ఉత్తానాయః శయానాయాః సమ్యక్సంకోచ్య సక్థినీ| ఊర్ధ్వజాన్వాస్త్రిచతురానహోరాత్రేణ యోజయేత్| బస్తీస్త్రిరాత్రమేవం తు స్నేహమాత్రాం వివర్ధయేత్| త్ర్యహమేవం చ విశ్రమ్య ప్రణిదధ్యాత్పునస్త్ర్యహం||59||
उत्तानायः शयानायाः सम्यक्सङ्कोच्य सक्थिनी| ऊर्ध्वजान्वास्त्रिचतुरानहोरात्रेण योजयेत्| बस्तीस्त्रिरात्रमेवं तु स्नेहमात्रां विवर्धयेत्| त्र्यहमेवं च विश्रम्य प्रणिदध्यात्पुनस्त्र्यहम्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAdInAmantaram (60) · Śloka 60
పక్షాద్విరేకో వమితే తతః పక్షాన్నిరూహణం| సద్యో నిరూఢశ్చాన్వాస్యః సప్తరాత్రాద్విరేచితః||60||
पक्षाद्विरेको वमिते ततः पक्षान्निरूहणम्| सद्यो निरूढश्चान्वास्यः सप्तरात्राद्विरेचितः||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastinA malamAtranirharaNe dRuShTAntaH (61-62) · Śloka 62
యథా కుసుంభాదియుతాత్తోయాద్రాగం హరేత్ పటః| తథా ద్రవీకృతాద్ దేహాద్బస్తిర్నిర్హరతే మలాన్||61|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే బస్తివిధిర్నామాష్టావింశోఽధ్యాయః||62||
यथा कुसुम्भादियुतात्तोयाद्रागं हरेत् पटः| तथा द्रवीकृताद् देहाद्बस्तिर्निर्हरते मलान्||६१|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने बस्तिविधिर्नामाष्टाविंशोऽध्यायः||६२||
🔊 Audio coming soon