Adhikarana athAtaH BeShajAvacAraNIyo nAma trayoviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
அதாதஃ பேஷஜாவசாரணீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||
अथातः भेषजावचारणीयमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
அநந்தரோக்தேந ப்ரகாரேணாதிகதே ரோகே ததுபக்ரமார்தஂ பேஷஜாவசரண பரிஜ்ஞாநார்தமத்யாயாரம்பஃ-அதாத இத்யாதி|| ௧||
Adhikarana AturaparIkShAprakAraH (2) · Śloka 2
பேஷஜமவசாரயந் ப்ராகேவ தாவேதமாதுரஂ பரீக்ஷேத| கஸ்மி- ந்நயஂ தேஶே ஜாதஃ ஸஂவத்தோ வ்யாதிதோ வா| கஸ்மிஂஶ்ச தேஶே மநுஷ்யாணாமிதமாஹாரஜாதமிதஂ விஹாரஜாதமேதாவத்பலமே- வஂவிதஂ ஸத்த்வமேவஂவிதஂ ஸாத்ம்யமியஂ பக்திரிமே வ்யாதயோ ஹிதமிதமஹிதமிதமிதி| ப்ராக்க்ரஹேணேந கேந வா நிதாந- விஶேஷேணாऽஸ்ய குபிதோ தோஷஃ| தோஷஸ்ய ஹ்யேகஸ்யாऽபி பஹவஃ ப்ரகோபே ஹேதவஃ| தஸ்மாத்யதா ஸ்வலக்ஷணைஃ கர்ம- பிஶ்ச புத்த்வா பிஷக் தோஷமேவமவகமயேத்| தத்யதா- கிமாஹாரேண குபிதோ வாயுஃ கிஂ விஹாரேண ததா ரூக்ஷேண லகுநா ஶிஶிரேண வா ஸாஹஸேந வேகரோதேந வா பயேந ஶோகேந வேதி| ததஶ்ச தத்ப்ரதிபக்ஷமௌஷதஂ ப்ரயுஜ்யமாநமாஶு ஸித்தயே ஸம்பத்யதே| தத்ர மதுராம்லலவணா ரஸாஃ கடுதிக்த- கஷாயாஶ்சேதரேதப்ரதிபக்ஷாஃ| ததநந்தரஞ்சோபலபேத| மது- மத்யாதிமாத்ரவிகல்பநயா கதஂ நிதாநமாஸேவிதம்| ஏக- ரூபஸ்யாபி ஹே ஹேதோஃ மத்வாதிவிபாகேந பதக்ஸமவேதாநாஞ்ச தோஷாணாமஂஶாஂஶபலவிகல்பவிஶேஷாத் வ்யர்தேர்பலாபல- விஶேஷஃ| தத்ராநேகதோஷாத்மகேஶு வ்யாதிஷ்வநேகரஸேஷு ச பேஷஜேஶு ரஸதோஷப்ரபாவமேகைகஶோऽபிஸமீக்ஷ்ய வ்யாதிபேஷ- ஜப்ரபவதத்த்வஂ வ்யவஸ்யேத| ந த்வேவஂ ஸர்வத்ர| ந ஹி விஷ- மவிகதிஸமவேதாநாஂ நாநாத்மகாநாஂ பரஸ்பரேணோபகஹீ- தாநாமுபஹதாநாஞ்சாந்யைஶ்ச விகல்பநைர்விகல்பிதாநாமவயவ- ப்ரபாவாநுமாநேந ஸமுதாயப்ரபாவதத்வமத்யவஸிதுஂ ஶக்யம்| ததாவிதே ஹி ஸமுதாயே ஸமுதாயப்ரபாவமேவோபலப்ய வ்யா- த்யௌஷதப்ரபாவதத்த்வமவகச்சேத்||௨||
भेषजमवचारयन् प्रागेव तावेदमातुरं परीक्षेत| कस्मि- न्नयं देशे जातः संवृद्धो व्याधितो वा| कस्मिंश्च देशे मनुष्याणामिदमाहारजातमिदं विहारजातमेतावद्बलमे- वंविधं सत्त्वमेवंविधं सात्म्यमियं भक्तिरिमे व्याधयो हितमिदमहितमिदमिति| प्राग्ग्रहेणेन केन वा निदान- विशेषेणाऽस्य कुपितो दोषः| दोषस्य ह्येकस्याऽपि बहवः प्रकोपे हेतवः| तस्माद्यथा स्वलक्षणैः कर्म- भिश्च बुद्ध्वा भिषक् दोषमेवमवगमयेत्| तद्यथा- किमाहारेण कुपितो वायुः किं विहारेण तथा रूक्षेण लग़ुना शिशिरेण वा साहसेन वेगरोधेन वा भयेन शोकेन वेति| ततश्च तत्प्रतिपक्षमौषधं प्रयुज्यमानमाशु सिद्धये सम्पद्यते| तत्र मधुराम्ललवणा रसाः कटुतिक्त- कषायाश्चेतरेतप्रतिपक्षाः| तदनन्तरञ्चोपलभेत| मृदु- मध्यातिमात्रविकल्पनया कथं निदानमासेवितम्| एक- रूपस्यापि हे हेतोः मृद्वादिविभागेन पृथक्समवेतानाञ्च दोषाणामंशांशबलविकल्पविशेषाद् व्यर्धेर्बलाबल- विशेषः| तत्रानेकदोषात्मकेशु व्याधिष्वनेकरसेषु च भेषजेशु रसदोषप्रभावमेकैकशोऽभिसमीक्ष्य व्याधिभेष- जप्रभवतत्त्वं व्यवस्येत| न त्वेवं सर्वत्र| न हि विष- मविकृतिसमवेतानां नानात्मकानां परस्परेणोपगृही- तानामुपहतानाञ्चान्यैश्च विकल्पनैर्विकल्पितानामवयव- प्रभावानुमानेन समुदायप्रभावतत्वमध्यवसितुं शक्यम्| तथाविधे हि समुदाये समुदायप्रभावमेवोपलभ्य व्या- ध्यौषधप्रभावतत्त्वमवगच्छेत्||२||
🔊 Audio coming soon
தத்ர பேஷஜாவசரணப்ரஸங்கே கஸ்மிந் தேஶே ஜாத இத்யாதிநா ப்ரதமமாதுரஂ பரீக்ஷேத| ஏதச்ச ப்ராயோபவத்வேந பரீக்ஷேத| அந்யதா ஸர்வஸ்யாபி ஆஹாராதேஃ ஸர்வத்ர ஸம்பவாதநவஸ்தாப்ரஸங்கஃ| பக்திஃ ஸாதத்யாநுஷ்டாநம்| ஸுபோதம்| ஏவஂ ஹி தோஷகாரணஂ ஜ்ஞாத்வா ஸ்வகாரணப்ரதிபக்ஷமௌஷதமுபயுஜ்யமாநமாஶு ஸித்தயே ஸம்பத்யதே| தத்ர லக்ஷணாநி யதா வாதஸ்ய ரூக்ஷத்வாதீநி| கர்ம ஶ்வாஸோச்ச்வாஸாதி| தத்ர மதுராம்லலவணாஃ| கடுதிக்தகஷாயாஶ்ச யதாஸங்க்யேந பரஸ்பரப்ரதிபக்ஷாஃ| அநந்தரோக்தேந ப்ரகாரேண பரீக்ஷிதே பஶ்சாந்மத்வாதிபேதேந வ்யாதிமுபலபேத| கதமேகரூபதயா வ்யாதிஹேதோஃ குத்ர கீதஶேந மத்வாதிநா விபாகேந நிதாநமாஸேவிதமிதி| தத்ர மதுஶக்திநா நிதாநேந மதுர்வ்யாதிர்பவதி| ஏவஂ மத்யஶக்திநா மத்யஃ| அதிகேநாऽதிக இதி| ததா தோஷாணாஂ வாதாதீநாஂ பதக்பூதாநாஂ மிஶ்ராணாஂ வா நாநாவிதேநாஂஶாஂஶபலவிஶேஷேண வ்யாதீநாஂ பலாபலவிஶேஷஃ| யதி தோஷா பலவத்வேந கல்பிதாஃ ததஃ தத்கார்யமபி வ்யாதிர்பலவாநிதி விஜ்ஞேயஃ| ததா தேஷ்வபலேஷு ஸ்வல்பபலஃ| தத்ர ஸர்வே ரோகாஃ பூர்வஂ த்ரிதோஷஜா உக்தாஃ| ததுபக்ரமணாநி ச பேஷஜாநி ஸர்வரஸாநி| ததாவிதேஷ்வநேகதோஷாத்மகேஶு வ்யாதிஷ்வநேகரஸேஷு ச பேஷஜேஷு பரஸ்பரஂ ரஸதோஷாஂஶப்ரபாவமபிஸமீக்ஷ்ய வ்யாதேரௌஷதஸ்ய ச ப்ரபாவமத்யவஸ்யேத்| தேநைததுக்தஂ பவதி| வ்யாதேர்தோஷபலஂ பேஷஜஸ்ய ச தோஷோபஶமநஸமர்தமந்யதமரஸாதிப்ரபாவமபிஸமீக்ஷ்ய கேந ரஸாத்யஂஶகேந கஸ்மிந் தோஷாஂஶே அஸ்மிந் வ்யாதாவிதஂ பேஷஜமிதி கத்வா வ்யாதேர்பேஷஜஸ்ய ச உபக்ரம்யோபக்ரமாக்யஂ தத்வமத்யவஸ்யேத்| ந சைஷாமஂஶாஂஶவிகல்பநா ஸர்வஸ்மிந் வ்யாதௌ ஸர்வஸ்மிஂஶ்ச பேஷஜே விஜ்ஞேயா| குத ஏததாஹ-ந ஹீத்யாதி| யஸ்மாத் விகத்யா வைஷம்யேண ச ஸஂயுக்தாநாஂ நாநாரூபாணாஂ பரஸ்பரோபகஹீதாநாஂ பரஸ்பரேண கதபாரதந்த்ர்யாணாஂ பரஸ்பரேண சைவோபஹதாநாமாபாதிதவிகதீநாமந்யைஶ்ச தேஶகாலாதிவிகல்பநைர்விகல்பிதாநாஂ பாவாநாமவயவப்ரபாவதத்வேநைவ ஸமுதாயப்ரபாவதத்வமத்யவஸிதுஂ ந ஶக்யதே| த்ரவ்யஸ்ய ஸஂயோகஸஂஸ்காரகாலாதிபிர்விகதேர்தூரீகதஸ்வரூபத்வாத்| தஸ்மாத்ததாவிதே யதோக்தலக்ஷணே ஸமுதாயப்ரபாவத்வமுபலப்ய வ்யாத்யௌஷதயோஃ ப்ரபாவதத்த்வமவகச்சேத்| யத்ர தூக்தலக்ஷணவிபரீதோ பாவாநாஂ ஸமுதாயஸ்தத்ராவயவப்ரபாவத ஏவாத்யவஸிதுஂ யுக்தஃ| ஸஂயோகாதிவிஶேஷேऽபி ததாவிதயா த்ரவ்யஸ்வரூபகுணைர்தவீயஸ்த்வஸம்பாதிந்யா விகதேரபாவாதிதி|| ௨||
Adhikarana doShasthAnavisheSheNa BeShajavisheShaH (3) · Śloka 3
ததா கஸ்ய தாமாऽதிஷ்டாய வ்யாதிரயமவஸ்தித இதி நிரூபயேத்| ப்ரவிஸதோ ஹி தோஷஃ ஸ்வமேவஸ்தாநமாதங்கா- யாதிதிஷ்டந்| மூர்த்தாதீந் வா துஸ்தரோ பவதி| ததஶ்ச ஸ்தாந- விஶேஷேண பேஷஜவிஶேஷஃ பர்யேஷிதவ்யஃ||௩||
तथा कस्य धामाऽधिष्ठाय व्याधिरयमवस्थित इति निरूपयेत्| प्रविसृतो हि दोषः स्वमेवस्थानमातङ्का- याधितिष्ठन्| मूर्द्धादीन् वा दुस्तरो भवति| ततश्च स्थान- विशेषेण भेषजविशेषः पर्येषितव्यः||३||
🔊 Audio coming soon
ததேதமபி நிரூபயேத்| கஸ்ய தோஷஸ்ய தாம ஸ்தாநமதிஷ்டாயாऽயஂ குபிதோவஸ்திதஶ்சேதி| யதஃ ஸர்வோ தோஷஃ கதாசித் ஸ்வமேவ ஸ்தாநமாதங்காயாऽதிதிஷ்டந் ரோகஂ கர்துமாஶ்ரிதோ துஸ்தரோ பவதி| கதாசித் மூர்தாதீநதிதிஷ்டந் துஸ்தரோ பவதீதி ஸம்பந்தஃ| மூர்தாதிக்ரஹணஂபரஸ்தாநோபலக்ஷணார்தம்| ததோऽநந்தரஂ ஸ்தாநவிஶேஷாபேக்ஷயா பேஷஜவிஶேஷோ போத்தவ்யஃ| யத்பி பேஷஜஂ ஸ்தாநவிஶேஷஸ்தே தோஷே ஹிதஂ ந ததந்யஸ்தாநஸ்தே|
Adhikarana auShadhAnukUlatA vyAdherAturasya ca AlocanIyA (4) · Śloka 4
ததஶ்சைவமாலோசயேத்-கஸ்யாऽயமௌஷதஸ்ய வ்யாதிராதுரோ வா யோக்யஃ| கியதோ வா| தோஷாநுரூபோ ஹி பைஷஜ்யவீர்ய- ப்ரமாணவிகல்போ வ்யாதிவ்யாதிதபலாபேக்ஷோ பவதி||௪||
ततश्चैवमालोचयेत्-कस्याऽयमौषधस्य व्याधिरातुरो वा योग्यः| कियतो वा| दोषानुरूपो हि भैषज्यवीर्य- प्रमाणविकल्पो व्याधिव्याधितबलापेक्षो भवति||४||
🔊 Audio coming soon
ஏவஂ தோஷபேஷஜயோஃ ஸாம்யே ஜ்ஞாதே கஸ்ய பேஷஜஸ்ய கிம்ப்ரமாணஸ்யாऽயஂ வ்யாதிராதுரோ வா யோக்ய இத்யாலோசயேத்| யஸ்மாத் தோஷாநுரூபஃ ஸந் பேஷஜஶக்திமாத்ராவிகல்போ வ்யாதேர்வ்யாதிதஸ்ய ச பலமபேக்ஷதே| அந்யதா தோஷாநுரூபமபி பேஷஜமவிஷயே யுக்தமநர்தாயைவ ஸம்பத்யதே|
Adhikarana atibalayuktAnAmauShadhAnAmatimAtrAprayuktAnAmati- saumyauShadhAnAM ca duShpariNAmaprakArAH (5) · Śloka 3
ஸஹஸாऽதிபலாநி ஸஂஶோதநௌஷதாந்யாக்நேயவாயவ்யாந்யதி- ஸௌம்யாந்யதிமாத்ராணி வா ததாऽக்நிக்ஷாரஶஸ்த்ரகர்மாண்யல்ப- ஸத்த்வமாதுரமல்பபலஂ வாதிபாதயேயுஃ| ஸஂஶமநாநி து வ்யா- திபலாததிகாநி தமுபஶமய்ய வ்யாதிஂ, வ்யாதிக்ஷபிததேஹே ஶீக்ரமந்யமாவஹந்தி| ஶரீரபலாதிகாநி க்லாநிமூர்ச்சா- மதமோஹபலக்ஷயாநக்நிபலாததிகாநி க்லாநிமக்நிஸாதஶ்ச||௩||
सहसाऽतिबलानि संशोधनौषधान्याग्नेयवायव्यान्यति- सौम्यान्यतिमात्राणि वा तथाऽग्निक्षारशस्त्रकर्माण्यल्प- सत्त्वमातुरमल्पबलं वातिपातयेयुः| संशमनानि तु व्या- धिबलादधिकानि तमुपशमय्य व्याधिं, व्याधिक्षपितदेहे शीग़्रमन्यमावहन्ति| शरीरबलाधिकानि ग्लानिमूर्च्छा- मदमोहबलक्षयानग्निबलादधिकानि ग्लानिमग्निसादश्च||३||
🔊 Audio coming soon
தமேவாऽவிஷயஂ தர்ஶயதி-ஸஹஸேத்யாதி| த்விவிதாநி ஹ்யௌஷதாநி ஶோதநாநி ஶமநாநி ச| தத்ர ஶோதநாநி த்விவிதாநி| அஸௌம்யாநி ஸௌம்யாநி ச| தத்ராஸௌம்யாந்யாக்நேயவாயவ்யாநி| ஸௌம்யாநி சாऽப்யநாபஸபார்திவாநி| தத்ராக்நேயவாயவ்யாநி ஸஂஶோதநௌஷதாந்யல்பபலமல்பஸத்த்வஞ்சாதுரந்நாஶயேயுஃ| கிம்பூதாநி ஸஹஸாऽதிப்ரயுக்தாநி அதிபலாந்யதிஶக்தீநி| ஏவமதிஸௌம்யாந்யபி ஸஹஸா மாத்ராதிக்யேந ப்ரயுக்தாநி ததாவிதமாதுரஂ நாஶயேயுஃ| ததாக்ந்யாதீநி கிம்பூதாநி ஸஹஸாதிப்ரயுக்தாநி| ததா ஸஂஶமநாந்யப்யௌஷதாநி வ்யாதிபலாதிகபலாநி தஂ ப்ரயோககாரணஂ வ்யாதிமுபஶமய்ய தத்க்ஷபிதே தேஹே ஶீக்ரமேவாऽந்யத்தத்விபரீதஂ வ்யாதிமாவஹந்தி| பலஶப்த உபயத்ராऽபி ஶக்திவாசகஃ| தாந்யேவ ஶரீரபலாததிகாநி க்லாநிமூர்ச்சாதீநாவஹந்தி| தாந்யேவாऽக்நிபலாததிகாநி அதிமாத்ரத்வாத் க்லாநிமக்நிஸாதஞ்சாவஹந்தீதி| வ்யாத்யாதுராக்நிபலாததிகாந்யுக்தாநி|| ௫||
Adhikarana atisthUlAdIn aviShAdakarAdiBirBeShajairupAcaret (6) · Śloka 6
அபி ச-அதிஸ்தூலோऽதிகஶோ துர்பலோ துர்பத்தமாஂஸஶோ- ணிதாஸ்த்யங்கவாயவோऽல்பாக்நிரல்பாஹாரோऽஸாத்ம்யாஹாரோऽப- சிதஃ ஸாரரஹிதோ வா வ்யாதிபலமேவ தாவதஸமர்தஃ ஸோடுஂ கிஂ புநஸ்ததாவிதோ பேஷஜமேவஂ வேகம்| தஸ்மாத்தாதஶமவி- ஷாதகரைர்மதுஸுகைருதரோதரகுருபிரவிப்ரமைஶ்சோபாசரேதௌஷதை- ர்விஶேஷாதபலாஃ| தா ஹ்யநவஸ்திதமதுவிக்லவஹதயாஃ ப்ராயஃ ஸுகுமாராஃ பராயத்தாஶ்ச| ததோऽபி விஶேஷேண ஶிஶவஃ||௬||
अपि च-अतिस्थूलोऽतिकृशो दुर्बलो दुर्बद्धमांसशो- णितास्थ्यङ्गवायवोऽल्पाग्निरल्पाहारोऽसात्म्याहारोऽप- चितः साररहितो वा व्याधिबलमेव तावदसमर्थः सोढुं किं पुनस्तथाविधो भेषजमेवं वेगम्| तस्मात्तादृशमवि- षादकरैर्मृदुसुख़ैरुतरोतरगुरुभिरविभ्रमैश्चोपाचरेदौषधै- र्विशेषादबलाः| ता ह्यनवस्थितमृदुविक्लवहृदयाः प्रायः सुकुमाराः परायत्ताश्च| ततोऽपि विशेषेण शिशवः||६||
🔊 Audio coming soon
அஸ்மிந் ஸ்வலபபலவ்யாத்யாதுராऽதிபலபேஷஜப்ரஸங்கேऽபி சேதி ஸமுச்சிநோதி-அதிஸ்தூல இத்யாதி| அதிஸ்தௌல்யாத்யந்யதமயுக்தஃ புருஷோ வ்யாதேரேவ பலஂ ஸோடுமஶக்தஃ| கிஂ புநஸ்ததுபமர்தகாரிபேஷஜவேகம்| தஸ்மாததிஸ்தௌல்யாதியுக்தமவிஷாதகரத்வாதிகுணயுக்தைரௌஷதைருபாசரேத்| துர்பத்தாந்யஸ்திரப்ரசயாநி மாஂஸாதீநி யஸ்ய| துர்பலோ ஹீநபலஃ ஸாரரஹிதோऽதடஃ| உத்தரமத்துரஂ குருபிஸ்தீக்ஷ்ணைஃ| ப்ரதமமதிமதுபேஷஜஂ யோஜ்யம்| ததஃ க்ரமேண தீக்ஷ்ணாதிகமித்யர்தஃ| விப்ரமோ தோஷாதீநாஂ க்ஷோபஃ| அதிஸ்தௌல்யாதியுக்தஂ மத்வாதிபிருபாசரேத்| விஶேஷதோऽபலாஃ ஸ்த்ரியோ மதுபிரவிஷாதகாரிபிரௌஷதைருபாசரேத்| தா ஹ்யபலாஃ பேலவபீருஹதயாஃ ஸுகுமாராஃ பராயத்தஸ்திதயஶ்ச பவந்தி| அபலாப்யோ விஶேஷதஃ ஶிஶவ ஏவஂவிதா பவந்தி| அதஸ்தாந் விஶேஷத உபாசரேத்|| ௬||
Adhikarana balavadAturAdau svalpabalamalpaM ca BeShajaM vyAdhivardhakam (7) · Śloka 7
ததா பலவதி வ்யாத்யாதுரேऽல்பபலமல்பஂ வா பேஷஜம- கிஞ்சித்கரம்பூய ஏவ தோஷமுக்த்லேஶ்ய வ்யாதிமுதீரயேத்||௭||
तथा बलवति व्याध्यातुरेऽल्पबलमल्पं वा भेषजम- किञ्चित्करम्भूय एव दोषमुक्त्लेश्य व्याधिमुदीरयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
அநந்தரமதிபலே வ்யாதாவாதுரே ச ஸ்வல்பபலஂ யதௌஷதஂ கரோதி ததுச்யதே-பலவதீத்யாதி| பலவதி வ்யாதாவாதுரே ச ஸ்வல்பஶக்தி ஸ்வல்பமாத்ரஂ வா பேஷஜஂ ப்ரயுக்தஂ கார்யே ந கிஞ்சித்கரஂ ஸத் பூயோऽத்யர்தஂ தோஷமுத்க்லேஶ்ய வ்யாதிமுதீரயேத்|| ௭||
Adhikarana yogyasyApyauShadhasya parIkShAkramaH (8) · Śloka 8
யோக்யமபி சௌஷதமேவஂ பரீக்ஷேத-இதமேவஂ ரஸவீர்யவிபா கமேவஂ குணமேவஂ த்ரவ்யமேவஂ கர்மைவஂ ப்ரபாவமஸ்மிந்தேஶே ஜாத மஸ்மிந் தாவேவஂ கஹீதமேவஂ நிஹிதமேவஂ விஹிதமேவஂ நிஷித்த- மேவமுபஸஂஸ்கதமேவஂ ஸஂயுக்தமேவஂ ஸஂயுக்தமேவஂ யுக்தமநயா மாத்ரயைவஂவிதஸ்ய புருஷஸ்யைவஂவிதே கால ஏதாவந்தஂ தோஷமபகர்ஷயத்யுபஶமயதி வா| அந்யதபி சைவஂவிதஂ பேஷஜமபூத்| தந்மாநேந வா விஶே- ஷேண ப்ரயுக்தமிதமகரோத்||௮||
योग्यमपि चौषधमेवं परीक्षेत-इदमेवं रसवीर्यविपा कमेवं गुणमेवं द्रव्यमेवं कर्मैवं प्रभावमस्मिन्देशे जात मस्मिन् ऋतावेवं गृहीतमेवं निहितमेवं विहितमेवं निषिद्ध- मेवमुपसंस्कृतमेवं संयुक्तमेवं संयुक्तमेवं युक्तमनया मात्रयैवंविधस्य पुरुषस्यैवंविधे काल एतावन्तं दोषमपकर्षयत्युपशमयति वा| अन्यदपि चैवंविधं भेषजमभूत्| तन्मानेन वा विशे- षेण प्रयुक्तमिदमकरोत्||८||
🔊 Audio coming soon
ஏவமந்தரோக்தேந பரீக்ஷாகலாபேந பரீக்ஷிதஂ யோக்யமப்யௌஷதஂ புநஃ ரஸவீர்யாதிபிஃ பரீக்ஷேத| ஸுபோதம்|| ௮||
Adhikarana cikitsakaH shAstrArthakarmAnushIlanena praj~jAM vishodhayet (9) · Śloka 9
ஸூக்ஷ்மாணி ஹி தோஷௌஷததூஷ்யதேஶகாலபலாநலாஹாரரஸஸா- த்ம்யஸத்த்வப்ரகதிவயஸாமவஸ்தாந்தராணி| யாந்யநாலோசி- தாநி நிஹந்யுராதுரம்| ஆலோச்யமாநாநி து விபுலபுத்தி- மபி சிகித்ஸகமாகுலீகுர்யஃ| கிம்புநரல்பபுத்திம்| தஸ்மாதபீக்ஷ்ணஶஃ ஶாஸ்த்ரார்தகர்மாநுஶீலநேந ஸஂஸ்குர்வீத ப்ரஜ்ஞாம்| அபி ச-ஸந்தி வ்யாதயோ யே ஶாஸ்த்ர உத்ஸர்கா- பவாதைருபக்ரமஂ ப்ரதி நிர்திஷ்டாஃ| தத்ர ப்ராஜ்ஞா ஏவ தோஷாதி- குருலாகவேந ஸம்யகத்யவஸ்யேதந்யதரநிஷ்டாயாம்||௯||
सूक्ष्माणि हि दोषौषधदूष्यदेशकालबलानलाहाररससा- त्म्यसत्त्वप्रकृतिवयसामवस्थान्तराणि| यान्यनालोचि- तानि निहन्युरातुरम्| आलोच्यमानानि तु विपुलबुद्धि- मपि चिकित्सकमाकुलीकुर्यः| किम्पुनरल्पबुद्धिम्| तस्मादभीक्ष्णशः शास्त्रार्थकर्मानुशीलनेन संस्कुर्वीत प्रज्ञाम्| अपि च-सन्ति व्याधयो ये शास्त्र उत्सर्गा- पवादैरुपक्रमं प्रति निर्दिष्टाः| तत्र प्राज्ञा एव दोषादि- गुरुलाग़वेन सम्यगध्यवस्येदन्यतरनिष्ठायाम्||९||
🔊 Audio coming soon
குத ஏவமித்யாஹ-ஸூக்ஷ்மாணீத்யாதி| தோஷௌஷதாதீநாமவஸ்தாந்தராணி ஸூக்ஷ்மாணி துர்லக்ஷ்யாணி யாந்யநாலோச்யமாநாந்யவிகல்ப்யமாநாந்யாதுரஂ நிஹந்யுஃ| ஆலோச்யமாநாந்யபி விபுலபுத்திஂ விஸ்தீர்ணபுத்திமபி சிகித்ஸகமாகுலீகுர்யுஃ| கிஂ புநரல்பபுத்திம்| தஸ்மாதபீக்ஷ்ணமத்யர்தஂ ஶாஸ்த்ரார்தஸ்ய கர்மணஶ்சிகித்ஸாக்யஸ்யாநுஶீலநேநாப்யாஸேநாத்மநஃ ப்ரஜ்ஞாஂ ஸஂஸ்குர்வீத| யதைவஂவிதே சிகித்ஸாகல்பே யோக்யோ பவதி| அபி சேதி ப்ரஸ்தாவஸமுச்சயே-ஸந்தி ததாவிதா வ்யாதயோ யே ஶாஸ்த்ர உபக்ரமஂ ப்ரதி சிகித்ஸாஸம்பாதநாயோத்ஸர்கைரபவாதைஶ்ச நிர்திஷ்டாதத்ர ததாவிதே உத்ஸர்காபவாதஸங்குலே விஷயே அந்யதரநிஷ்டாயாமேகநிஶ்சயாய ப்ராஜ்ஞ ஏவ தோஷதூஷ்யாதிகுருலாகவேந ஹேதுபூதேநாத்யவஸ்யேத்|| ௯||
Adhikarana kAlo~api BeShajayogyatAmApAdayati (10) · Śloka 10
காலஶ்ச பேஷஜஸ்ய யோக்யதாமாததாதி| ஸ து க்ஷணலவ- முஹூர்தாதிபேதேநாதுராவஸ்தயா ச த்விதோக்தஃ ப்ராக்| அபி ச ஶீதோஷ்ணவர்ஷலக்ஷணஸ்த்ரிவிதஃ காலஃ| தத்ர ஶீதோஷ்ண- யோர்வஷ்டிஶீதயோஶ்சாऽந்தரே ஸாதாரணௌ வஸந்த ஜலதாத்யயௌ| க்ரீஷ்மவர்ஷகாலயோஸ்து ப்ராரம்போ வஷ்டேஃ ப்ராவடிதி விக- ல்ப்யதே| தேஷு ஸாதாரணேஷு அஹஸ்ஸு வமநாதீநாஂ ப்ரவத்தி- ர்ந்நிவத்திரிதரேஷ்வயோகாऽதியோகபயாத்| ஸாதாரணா ஹி மந்த- ஶீதோஷ்ணவர்ஷதயா ஸுகத்வாத் பவந்த்யவிகல்பகாஃ ஶரீரௌ- ஷதாநாஂ விபரீதாஸ்த்விதரே||௧௦||
कालश्च भेषजस्य योग्यतामादधाति| स तु क्षणलव- मुहूर्तादिभेदेनातुरावस्थया च द्विधोक्तः प्राक्| अपि च शीतोष्णवर्षलक्षणस्त्रिविधः कालः| तत्र शीतोष्ण- योर्वृष्टिशीतयोश्चाऽन्तरे साधारणौ वसन्त जलदात्ययौ| ग्रीष्मवर्षकालयोस्तु प्रारम्भो वृष्टेः प्रावृडिति विक- ल्प्यते| तेषु साधारणेषु अहस्सु वमनादीनां प्रवृत्ति- र्न्निवृत्तिरितरेष्वयोगाऽतियोगभयात्| साधारणा हि मन्द- शीतोष्णवर्षतया सुख़त्वात् भवन्त्यविकल्पकाः शरीरौ- षधानां विपरीतास्त्वितरे||१०||
🔊 Audio coming soon
ந கேவலஂ வ்யாத்யாதுரபலமேவ பேஷஜாயோக்யதாமாபாதயதி யாவத் காலோऽபி பேஷஜயோக்யதாமுத்பாதயதி| ஸ ச காலஃ பூர்வஂ த்விவிதஃ உக்தஃ க்ஷணாதிர்வ்யாத்யவஸ்தா ச காலோ பேஷஜயோககதிதி| தத்ர யஃ க்ஷணதிஃ ஸ ஶீதாதிலக்ஷணபேதாத்த்ரிவிதஃ| தத்ர ஶீதோஷ்ணயோரந்தரேண மத்ய ஸாதாரணோ வஸந்தஃ| வஷ்டிஶீதயோர்மத்யே ஸாதாரணோ ஜலதாத்யயஃ| க்ரீஷ்மவர்ஷகாலயோஸ்த்வந்தரே யோ வஷ்டேஃ ப்ராரம்பஃ ஸ நாத்யுஷ்ணஶீதஃ ஸாதாரணஃ ப்ராவட்ஶப்தேநோச்யதே| தத்ர யதுச்யதே காலோ பேஷஜயோக்யதாமாபாதயதீதி ததுச்யதே| தேஷு ஸாதாரணேஷு த்ரிஷு வஸந்தஶரத்ப்ராவடாக்யேஷ்வஹஸ்ஸு வமநாதீநாஂ ப்ரவத்திஃ| இதரேஷு ஶீதோஷ்ணவர்ஷாக்யேஷ்வயோகாதியோகபயாந்நிவத்திர்வமநாதீநாம்| குத ஏவமித்யாஹ-ஸாதாரணா இத்யாதி| ஹி ஶப்தோ யஸ்மாதர்தே| யஸ்மாத்ஸாதாரணா மந்தஶீதாதித்வேந ஸுகேந ஹேதுநா ஶரீரஸ்யௌஷதாநாஞ்சாऽவிகல்பகா அவ்யாபாதகா பவந்தி| இதரே அஸாதாரணாஃ ஶீதாதயோऽதி விபரீதாஸ்தீக்ஷ்ணஶீதாதித்வேந துஃகத்வாச்சரீரஸ்யௌஷதாநாஞ்ச வ்யாபாதகா பவந்தீத்யர்தஃ|| ௧௦||
Adhikarana sAdhAraNetareShu RutuShu saMshodhane doShAH (11) · Śloka 11
ததா ஹி ஶீதகாலேऽதிமாத்ரஶீதோபஹிதத்வாச்சாரீரம- த்யர்தஶீதவாதவிஷ்டப்தமதிஸ்தப்தபஹுகுருதோஷஂ பவதி| ததநு ப்ராப்தஞ்ச பேஷஜஂ ஸஂஶோதநார்தமுஷ்ணஸ்வபாவமபி ஶீதோப- ஹதத்வாந்மந்தவீர்யதாஂ கதமயோகாய ஜாயதே| ஶரீரஞ்ச வாத- ப்ராயோபத்ரவாய| தத்வத்வர்ஷாஸ்வபி ஸமந்தாததிகநேந பஹலேந கநஸம்பாதேநாவததே நபஸ்யுபருத்ததேஜஃ ப்ரஸரேஷு திநகர- கரேஷு ஜலபடலோத்ப்லாவநோத்தாமகர்தமாயாஂ பூமாத்வத்யர்தோ- பக்லிந்நமவஸந்நாநலபலமாதாநதுர்பலஂ ஶரீரஂ பவதி| ஔஷதக்ராமஸ்து ஜலதோதரப்ரததப்ரமுக்ததாராவபாதஸம்பதா- ம்புநிவஹோபப்லாவிதமூலஜாலஸாரவிடபோ பஹலகோமல- பல்லவோபசிதஸ்கந்தஶாகஃ புநரிவ பாலதாமுபகதோ- ऽல்பவீர்யோ பவதி| அபரிஸஂஸ்திததயா ச க்ஷிதிமல- ப்ராயாபிரம்லவிபாகாபிஃ ககமகஸரீஸபாதிஶவதாதுமூத்ர- புரீஷஸஂஸ்பஷ்டாபிரத்பிஃ ஸலிலஶிஶிரஶீகராநுவித்தஶி- ஶிரபவநஸம்பக்தேந ச தராதரோஷ்மணா கோமலத்வாதபரிண- தஸ்யாऽஸ்ய ஸுதராஂ விதாஹோ ஜந்யதே| ததஶ்சாஸாவபத்ய- தாமுபகதோ த்ருவமயோகாய| ப்ரதமஸஂகஹீதமபி சௌஷதஂ தோயததோயாநுகதமாருதோபஹதே ஜகதீதி| க்ரீஷ்மே புநரா- தாநோபஹதத்வாச்சரீரமுஷ்ணரூக்ஷவாதாதபாத்மாதமதி- ஸ்விந்நமதிஶிதிலமதிப்ரவிலீநதோஷஂ பவதி| பேஷஜஂ புந- ரநுஷ்ணமபி தபநகரநிபாதாதுஷ்ணவீர்யதீக்ஷ்ணதாமுபகத- மதியோகாயோபகல்பதே| ஶரீரஞ்ச பிபாஸாப்ரமக்லமோப- த்ரவாய||௧௧||
तथा हि शीतकालेऽतिमात्रशीतोपहितत्वाच्छारीरम- त्यर्थशीतवातविष्टब्धमतिस्तब्धबहुगुरुदोषं भवति| तदनु प्राप्तञ्च भेषजं संशोधनार्थमुष्णस्वभावमपि शीतोप- हतत्वान्मन्दवीर्यतां गतमयोगाय जायते| शरीरञ्च वात- प्रायोपद्रवाय| तद्वद्वर्षास्वपि समन्तादतिग़नेन बहलेन ग़नसम्पातेनावतते नभस्युपरुद्धतेजः प्रसरेषु दिनकर- करेषु जलपटलोत्प्लावनोद्दामकर्दमायां भूमात्वत्यर्थो- पक्लिन्नमवसन्नानलबलमादानदुर्बलं शरीरं भवति| औषधग्रामस्तु जलदोदरप्रततप्रमुक्तधारावपातसम्भृता- म्बुनिवहोपप्लावितमूलजालसारविटपो बहलकोमल- पल्लवोपचितस्कन्धशाख़ः पुनरिव बालतामुपगतो- ऽल्पवीर्यो भवति| अपरिसंस्थिततया च क्षितिमल- प्रायाभिरम्लविपाकाभिः ख़गमृगसरीसृपादिशवधातुमूत्र- पुरीषसंस्पृष्टाभिरद्भिः सलिलशिशिरशीकरानुविद्धशि- शिरपवनसम्पृक्तेन च धराधरोष्मणा कोमलत्वादपरिण- तस्याऽस्य सुतरां विदाहो जन्यते| ततश्चासावपथ्य- तामुपगतो ध्रुवमयोगाय| प्रथमसंगृहीतमपि चौषधं तोयदतोयानुगतमारुतोपहते जगतीति| ग्रीष्मे पुनरा- दानोपहतत्वाच्छरीरमुष्णरूक्षवातातपाध्मातमति- स्विन्नमतिशिथिलमतिप्रविलीनदोषं भवति| भेषजं पुन- रनुष्णमपि तपनकरनिपातादुष्णवीर्यतीक्ष्णतामुपगत- मतियोगायोपकल्पते| शरीरञ्च पिपासाभ्रमक्लमोप- द्रवाय||११||
🔊 Audio coming soon
ததா ஹீத்யாதிநா ஸைவ வ்யாபத்திருச்யதே| ஶீதே காலே ஏவஂவிதஂ ஶரீரஂ பவதி| ததாவிதே ஶரீரே ஏவஂவிதஂ பேஷஜமநுப்ராப்தமயோகாய ஜாயதே| தத்விதஂ ஶரீரஞ்ச வாதப்ராயவ்யாதயே ஜாயதே| கிஂவிதஂ ஶரீரமாஹ-ஶீதோபஹதத்வாதத்யர்தஶீதேந வாயுநா விஷ்டப்தஸ்தம்பிதோऽதிஸ்தப்தோऽதிபத்தஃ ப்ரலிப்தமார்கஃ குருஃ ப்ரபூதோ தோஷா வாதாதிர்யஸ்மிந் ஶரீரே தத்ததாவிதம்| பேஷஜஂ கிம்பூதமாஹ-ஸஂஶோதநார்தமுஷ்ணஸ்வபாவமபி ஸம்ப்ரயுக்தஂ ஶீதோபஹதத்வாத் தோஷோபஶமாய மந்தவீர்யதாஂ கதஂ தத்வர்ஷாஸ்வபி ஏவஂ விதஂ பேஷஜஂ த்ருவமயோகாய| கீதஶஂ ஶரீரஂ ததா பவதீத்யாஹ-ஸமந்தாத்ஸர்வதிக்ஷ்வதிகநேநாதிஶயபஹலேந கநஸம்பாதேந வாரிதரவ்ராதேநாவததே வ்யாப்தே ஸதி நபஸி வியத்யத ஏவ திநகரகரேஷு ஸஹஸ்ராஂஶுரஷ்மிஷூபருத்ததேஜஃப்ரஸரேஷு திரோஹிததாமப்ரதாநேஷு ஸத்ஸு| ததா ஜலபடலேநாம்போவிதாநேந யதுத்ப்லாவநஂ பூரணஂ தேநோத்தாமஂ ப்ரபூதஂ கர்தமஂ யஸ்யாஂ ததாவிதாயாஂ பூமௌ ஸத்யாம்| ஶரீரமத்யர்தோபக்லிந்நாமவஸந்நாநலபலமாதாநகாலேந ச ஹேதுநா துர்பலஂ பவதி| ததாவிதே ஶரீர ஏவஂவிதமௌஷதக்ராமஂ ப்ரயுக்தமபத்யதாமுபகதஂ த்ருவஂ நியதமயோகாய ஸம்பத்யதே| கிம்பூத ஔஷதக்ராமஃ? ஜல-தோதரைர்வாரிதரகுக்ஷிரந்த்ரைஃ ப்ரததப்ரமுக்தோ யோऽஸௌ தாராவபாதஃ தேநாப்லாவிதாநி மூலாதீநி யஸ்ய| ததா பஹலைஃ கோமலைஶ்ச பல்லவைருபசிதா ஸ்கந்தஶாகா யஸ்ய| அதிஸௌகுமார்யேண புநரிவ பாலதாமுபகதஃ ஸந் தஸ்மிந் காலேऽல்பவீர்யோ பவதி| அஸ்ய சௌஷதக்ராமஸ்யோபரிஸஂஸ்திததயா அகஹீதஸ்திரஸ்வரூபத்வேந ஹேதுநா ஸுதராஂ விதாஹோ ஜந்யதே| கேந காரணநேத்யாஹ-க்ஷிதீத்யாதி| அத்பிர்த்தாராதரோஷ்மணா ச| கீதஶீபிரத்பிஃ ? க்ஷிதிமலப்ராயாபிஃ ககாதிஶவரஸாதிதாதுமூத்ராதிஸஂஸ்பஷ்டாபிஶ்ச| கிம்பூதேந க்ஷிதிதரோஷ்மணா ? ஆஹ-ஸலிலஶீகரைரநுவித்தேந மிஶ்ரேண பவநேந ஸம்பக்தேந ஸஂஸ்பஷ்டேந| ஔஷதக்ராமஸ்ய ச கிம்பூதஸ்யாஹ-கோமலத்வாதபரிணதஸ்யேதி தஸ்மிஂஶ்ச காலே அபரிபூர்ணஂ ப்ரதமகஹீதமௌஷதஂ தோயேந தோயாநுகதேந ச மாருதேநோபஹதே ஜகதி த்ருவமயோகாயேதி ஸம்பந்தஃ| இதி ஹேமந்தே ஶிஶிரே வர்ஷாஸு ச ப்ரயுஜ்யமாநே ஶோதநௌஷதே அயோகாத் பயம்| க்ரீஷ்மே புநரதியோகதோ பயம்| ஏததேவாஹ-க்ரீஷ்ம இத்யாதி| க்ரீஷ்மே புநஃ ஶரீரமாதாநோபஹதத்வாத்தேதோருஷ்ணேந ரூக்ஷேண ச வாதேநாத்மாதஂ பவதி| ததாऽதிஶிதிலஂ பவதி| ஶிதிலமநிபிடமௌஷ்ண்யாச்சாऽதிப்ரவிலீநதோஷஂ ஶரீரஂ பவதி| ததாவிதே ஶரீரே பேஷஜஂ ஶோதநா யோபயோகாத் ஸ்வபாவாதநுஷ்ணமபி தபநகரநிபாதாததிஶயேநௌஷ்ண்யந்தைக்ஷ்ண்யஞ்சோபகதஂ ஸந் ப்ரயுக்தமதியோகாய ஶோதநஸ்ய கல்பதே| தச்ச ஶரீரஂ பிபாஸாத்யுபத்ரவாய கல்பத இதிஸம்பந்தஃ|| ௧௧||
Adhikarana sAdhAraNeShu RuruShu saMshodhanopadeshaH Atyayike vidhishca (12) · Śloka 12
தஸ்மாத்ஸாதாரணேஷ்வேவ ததந்தராலேஶு வமநாதீநி யோஜயேந்ந சேதாத்யயிகோ வ்யாதிஃ| ஆத்யயிகே து கத்ரிமகுணோபதாநேந யதர்துகுணவிபரீதேந ஸஂயோகஸஂஸ்காரப்ரமாணவிகல்பைஶ்சோ- பபாத்யௌஷதமேவாவஹிதோऽவசாரயேத்||௧௨||
तस्मात्साधारणेष्वेव तदन्तरालेशु वमनादीनि योजयेन्न चेदात्ययिको व्याधिः| आत्ययिके तु कृत्रिमगुणोपधानेन यथर्तुगुणविपरीतेन संयोगसंस्कारप्रमाणविकल्पैश्चो- पपाद्यौषधमेवावहितोऽवचारयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
ஏவமத்யர்தஶீதாதிஷு த்ரிஷு காலேஷ்வயோகதியோகபயஂ ஏததந்தராலேஷு து காலேஷு வஸந்தாதிஷு வமநாதீநி கர்மாணி யோஜயேதித்யயஂ நியமோ மதுவ்யாதௌ ஸ்வஸ்தே ச| ஏததேவாஹ-ந சேதாத்யயிகோ வ்யாதிராத்யயிகே து வ்யாத்யபேக்ஷயா ஶீதாதிஷ்வபி வமநாதீநி யோஜயேத்| ஏவஞ்ச யோஜயேத்| கதமித்யாஹ-யதர்துகுணவிபரீதேந கத்ரிமகுணோபதாநேந யஸ்மிந்நதாவதிஶீதேऽத்யுஷ்ணே வாऽத்யயிகவ்யாத்யுப ஶமாய ஶோதநமுபயுஜ்யதே தஸ்யர்தௌ யே ஶீதாதயோ குணாஃ தேஷாஂ யேவிபரீதாஃ தே காலஸ்வபாவாதஸந்தோऽபி கத்ரிமா உபதேயாஃ| யதா ஹேமந்தே கர்பகஹாதி| க்ரீஷ்மே தாராகஹாதி| ஏதாவதா அயோகாதியோகௌ பரிஹதௌ பவதஃ| அதவோபயோக்ஷ்யமாணஸ்யௌஷதஸ்ய ததாவிதாஃ ஸஂயோகாதய உபபாத்யாஃ| யைரயோகஶங்காயாஂ தைக்ஷ்ண்யமதியோகஶங்காயாஞ்ச மார்தவமிதி|| ௧௨||
Adhikarana ekAdashaBeShajakAlAH (13) · Śloka 13
ஆதுராவஸ்தாஸு து கலாஃ காலஸஂஜ்ஞாஃ| தத்யதா-அஸ்யா- மவஸ்தாயாமஸ்யௌஷதஸ்ய காலோऽகாலோ வா| ந ஹ்யப்ராப்தா- தீதகாலமௌஷதஂ யௌகிகஂ பவதி| தஸ்ய த்வேகாதஶ- தாऽவசாரணம்| தத்யதா-அபக்தஂ ப்ராக்பக்தஂ மத்யபக்த- மதோபக்தஂ ஸபக்தமந்தரபக்தஂ ஸாமுத்ரஂ முஹுர்முஹுஃ ஸக்ராஸஂ க்ராஸா- ந்தரா நிஶி ச||௧௩||
आतुरावस्थासु तु कलाः कालसंज्ञाः| तद्यथा-अस्या- मवस्थायामस्यौषधस्य कालोऽकालो वा| न ह्यप्राप्ता- तीतकालमौषधं यौगिकं भवति| तस्य त्वेकादश- धाऽवचारणम्| तद्यथा-अभक्तं प्राग्भक्तं मध्यभक्त- मधोभक्तं सभक्तमन्तरभक्तं सामुद्रं मुहुर्मुहुः सग्रासं ग्रासा- न्तरा निशि च||१३||
🔊 Audio coming soon
க்ஷணாதிஃ காலஃ| ஆதுராவஸ்தாஸு து யாஃ கலா பாகாஸ்தாஃ கலாஃ காலஸஂஜ்ஞாஃ| ஏதச்ச ஶாஸ்த்ரகாரஸ்தத்யதேத்யாதிநா தர்ஶயதி| யதாऽஸ்ய ரோகஸ்ய அஸ்யாமவஸ்தாயாமஸ்யௌஷதஸ்ய கால அகாலோ வா| யதா ஜ்வரஸ்ய ஸாமாவஸ்தாயாஂ ல~க்கந பேயாதேஃ நிராமாவஸ்தாயாஂ க்வாதாதேஃ| ஜீர்ணாவஸ்தாயாஂ பயஃ பாநாதேரிதி| ஏஷ ஹ்யுபயோऽபி காலோ பேஷஜயோக்யத்வமாபாதயதி| யதஃ அப்ராப்தகாலமதீதகாலஞ்ச ஔஷதமுபயுக்தஂ யௌகிகஂ ந பவதி| வ்யாதிநா யோகஂ நார்ஹதி| ஹி ஶப்தோ யஸ்மாதர்தே| தஸ்ய த்வௌஷதஸ்யாபக்தாதிபேதேநைகாதஶதாऽவசாரணஂ பவதி|| ௧௩||
Adhikarana aBaktam (14) · Śloka 14
தத்ராऽபக்தஂ நாம கேவலமேவௌஷதம்| நிரந்நோபயோகாததி- வீர்யம்| கபோத்ரேகவிமுக்தாமாஶயஸ்ரோதாஃ ப்ராதர்பலவாநு- பயுஞ்ஜீத| இதரஸ்து ப்ராக்பக்தாதிகம்| அந்நஸஂஸர்கேண ஹிதஂ நாதிக்லாநிகரஂ பவதி||௧௪||
तत्राऽभक्तं नाम केवलमेवौषधम्| निरन्नोपयोगादति- वीर्यम्| कफोद्रेकविमुक्तामाशयस्रोताः प्रातर्बलवानु- पयुञ्जीत| इतरस्तु प्राग्भक्तादिकम्| अन्नसंसर्गेण हितं नातिग्लानिकरं भवति||१४||
🔊 Audio coming soon
தத்ராऽபக்தஂ யத் பக்தேந யோகஂ ந யாதி| ஹ்யஸ்தநேऽந்நே ஜீர்ணே ததௌஷதமுபயுஜ்யதே| தஸ்மிஂஶ்ச ஜீர்ணே புநராஹார இத்யநந்நம்| தச்சநிரத்ரோபயோகாத்தேதோரதிவீர்யஂ பவதி| தச்ச நிரந்நஂ ப்ராதஃ பூர்வாஹ்ணே கபோத்ரேகேண விமுக்தாமாஶயஸ்ரோதாஃ ஸந் யாமமாத்ரோத்கதே ரவௌ பலவாந் புருஷ உபயுஞ்ஜீத| இதரஸ்த்வபலஃ ப்ராக்பக்தாதிகஂ தஶகஂ யதாயோக ப்ராக்பக்தாதிகஂ தஶகஂ யதாயோகமுபயுஞ்ஜீத| தத்த்யபலஸ்யாந்நஸம்ஸர்கேண ஹேதுநா நாऽதிக்லாநிகரஂ பவதி|| ௧௪||
Adhikarana prAgBaktam (15) · Śloka 15
ப்ராக்பக்தஂ நாம யதநந்தரபக்தம்| ததபாநாநிலவிகதாவதஃ காயஸ்ய ச பலாதாநார்தஂ, தத்கதேஷு ச வ்யாதிஷு ப்ரஶமநாய கஶீகரணார்தஞ்ச யோஜ்யம்||௧௫||
प्राग्भक्तं नाम यदनन्तरभक्तम्| तदपानानिलविकृतावधः कायस्य च बलाधानार्थं, तद्गतेषु च व्याधिषु प्रशमनाय कृशीकरणार्थञ्च योज्यम्||१५||
🔊 Audio coming soon
தத்ர ப்ராக்பக்தஂ நாம யதநந்தரபக்தம்| அநந்தரஂ பஶ்சாத் பக்தஂ யஸ்ய| தேநைததுக்தஂ பவதி| யஸ்மிந்நௌஷதே புக்தே பஶ்சாத்தத்காலமேவ பக்தஂ புஜ்யதே தத்ப்ராக்பக்தாக்யம்| தச்சாபாநாக்யஸ்யாऽநிலஸ்ய விகதாவதஃகாயஸ்ய ச பலாதாநார்தம்| ததா தத்கதேஷ்வதஃ காயகதேஷு வ்யாதிஷு ப்ரஶமாய தேஹகஶீகரணாய ச யோஜ்யம்|| ௧௫||
Adhikarana madhyaBaktam (16) · Śloka 16
மத்யபக்தஂ மத்யே பக்தஸ்ய தத்ஸமாநாநிலவிகதௌ| கோஷ்ட- கதேஷு ச வ்யாதிஷு பைத்திகேஷு ச||௧௬||
मध्यभक्तं मध्ये भक्तस्य तत्समानानिलविकृतौ| कोष्ठ- गतेषु च व्याधिषु पैत्तिकेषु च||१६||
🔊 Audio coming soon
மத்யபக்தஂ நாம யத் பக்தஸ்ய மத்யேऽர்தஂ போஜநமுபயுஜ்யௌஷதமுபயோஜ்யஂ புநஃ தத்காலமேவ ஶிஷ்டமர்தமிதி| தச்ச ஸமாநாக்யஸ்யாऽநிலஸ்ய விகதௌ ததா கோஷ்டகதேஷு வ்யாதிஷு பைத்திகேஷ்வகோஷ்டகதேஷ்வபி யோஜ்யம்|| ௧௬||
Adhikarana adhoBaktam (17) · Śloka 17
அதோபக்தஂ பக்தாதநந்தரம்| தத்து வ்யாநவிகதௌ ப்ராதரா- ஶாந்தமுதாநவிகதௌ புநஃ ஸாயமாஶாந்தம்| பூர்வகாயஸ்ய ச பலாதாநார்தஂ தத்கதேஷு வ்யாதிஷு ச ஶ்லைஷ்மிகேஷு ச ப்ரஶமாய ஸ்தூலீகரணார்தஞ்ச||௧௭||
अधोभक्तं भक्तादनन्तरम्| तत्तु व्यानविकृतौ प्रातरा- शान्तमुदानविकृतौ पुनः सायमाशान्तम्| पूर्वकायस्य च बलाधानार्थं तद्गतेषु व्याधिषु च श्लैष्मिकेषु च प्रशमाय स्थूलीकरणार्थञ्च||१७||
🔊 Audio coming soon
அதோபக்தஂ நாம யத் பக்தாத் போஜநாதநந்தரஂ தத்காலமேவோபயுஜ்யதே| தச்ச வ்யாநவிகதௌ ப்ராதர்போஜநாநந்தரஂ கார்யம்| உதாநவிகதௌ புநஃ ஸாயஂ போஜநாநந்தரமிதி| ததுபயகாலாந்யதரப்ரயுஜ்யமாநமபி பூர்வகாயஸ்யோரஃப்ரபதேர்பலாதாநார்தஂ தத்கதேஷு பூர்வகாயஸ்தேஷு ச வ்யாதிஷு ப்ரஶமாய தேஹஸ்ய ஸ்தூலீகரணாய ச பவதி|| ௧௭||
Adhikarana saBaktam (18) · Śloka 18
ஸபக்தஂ யதந்நேந ஸமஂ ஸாதிதஂ பஶ்சாத்வா ஸமாலோடிதம்| தத்பாலேஷு ஸுகுமாரேஷ்வௌஷதத்வேஷிஷ்வருசௌ ஸர்வா~க்ககேஷு ச ரோகேஷு||௧௮||
सभक्तं यदन्नेन समं साधितं पश्चाद्वा समालोडितम्| तद्बालेषु सुकुमारेष्वौषधद्वेषिष्वरुचौ सर्वा~ग़्गगेषु च रोगेषु||१८||
🔊 Audio coming soon
ஸபக்தஂ நாம யதந்நே ஸாத்யமாநே தத்தமந்நேந ஸஹோபயுஜ்யதே| ஸித்தே வாந்நே பஶ்சாத்தேந ஸமாலோட்ய புஜ்யதே| ததுபயமபி பாலாதிஷு| ததாऽருசௌ ஸர்வாங்ககேஷு ச ரோகேஷு யோஜ்யம்|| ௧௮||
Adhikarana antarABaktam (19) · Śloka 19
அந்தராபக்தஂ யத்பூராஹ்ணே பக்தே ஜீர்ணே மத்யாஹ்நே பேஷஜ- முபயுஜ்யதே| தஸ்மிஂஶ்ச ஜீர்ணே புநரபராஹ்ணே போஜநம்| ஏதேந ராத்ரிர்வ்யாக்யாதா| தத்தீப்தாக்நேர்வ்யாநஜேஷ்வாமயேஷு||௧௯||
अन्तराभक्तं यत्पूराह्णे भक्ते जीर्णे मध्याह्ने भेषज- मुपयुज्यते| तस्मिंश्च जीर्णे पुनरपराह्णे भोजनम्| एतेन रात्रिर्व्याख़्याता| तद्दीप्ताग्नेर्व्यानजेष्वामयेषु||१९||
🔊 Audio coming soon
அந்தராபக்தஂ நாம யத் பூர்வாஹ்ணே போஜநமுபயுஜ்ய தஸ்மிந் ஜீர்ணே மத்யாஹ்ந ஔஷதமுபயுஜ்யதே| தஸ்மிஂஶ்சௌஷதே ஜீர்ணே ததஹரேவ புநஃ ஸாயஂ போஜநமிதி| அநேநாந்தராபக்தஸ்ய காலேந நிஶோபயுஜ்யமாநஸ்யௌஷதஸ்ய காலோ வ்யாக்யாதஃ| ஏததேவாஹ-அநேந ராத்ரிர்வ்யாக்யாதேதி| தேநைததுக்தஂ பவதி-நிஶா யஸ்யௌஷதஸ்ய கால உக்தஃ ததேவமுபயுஜ்யதே| ஸாயஂ புக்தே ஜீர்ணே யாமமாத்ரகதாயாஂ நிஶாயாமௌஷதமுபயோஜ்யம்| தஸ்மிஂஶ்ச ஜீர்ணே புநர்த்விதீயேऽஹநி ப்ராதர்போஜநமிதி| ஏதச்ச ப்ராஸங்கிகக்ரந்தஂ பரித்யஜ்ய ததித்யநேநாந்தராபக்தஂ பராமஶ்ய தீப்தாக்நேரித்யாதி விஷயஸ்ய நிர்தேஶஃ| யஸ்மாந்நிஶாயாஂ ப்ரயுஜ்யமாநஸ்ய ஜத்ரூர்த்வாமயேஷ்வித்யநேந விஷயஂ வக்ஷ்யதி|| ௧௯||
Adhikarana sAmudram (20) · Śloka 20
ஸாமுத்கஂ யதாऽதாவந்தே ச புக்தஸ்ய| தத்து லக்வல்பாந்நயுக்தஂ பாசநாவலேஹசூர்ணாதி ஹித்மாயாஂ கம்பாக்ஷேபயோரூர்த்வாதஃ ஸஂஶ்ரயே ச தோஷே||௨௦||
सामुद्गं यदाऽदावन्ते च भुक्तस्य| तत्तु लग़्वल्पान्नयुक्तं पाचनावलेहचूर्णादि हिध्मायां कम्पाक्षेपयोरूर्ध्वाधः संश्रये च दोषे||२०||
🔊 Audio coming soon
ஸாமுத்கஂ நாம யதௌஷதமுபயுஜ்ய பஶ்சாத்தத்காலமேவ போஜநமுபயுஜ்ய ததநந்தரஂ தத்காலமேவ புநஸ்ததேவௌஷதமிதி| தச்ச ஹித்மாதிஷூர்த்வஂஶரீரே அதஶ்ஶரீரே ச யுகபத் ஸ்திதேஶு தோஷேஷு பாசநலேஹசூர்ணாதிகஂ யோஜ்யம்| ஆதிக்ரஹணேந தீபநாநாமநுத்க்லேஶகராணாஂ நிரபாயாணாஂ பரிக்ரஹஃ|| ௨௦||
Adhikarana muhurmuhuH (21) · Śloka 21
முஹுர்முஹுஸ்து புநஃ புநர்புக்தே யதபுக்தே வா| தச்ச்வாஸ- காஸஹித்மாதட்சர்திஷு விஷநிமித்தேஷு ச விகாரேஷு||௨௧||
मुहुर्मुहुस्तु पुनः पुनर्भुक्ते यदभुक्ते वा| तच्छ्वास- कासहिध्मातृट्छर्दिषु विषनिमित्तेषु च विकारेषु||२१||
🔊 Audio coming soon
முஹுர்முஹுர்நாம யத் புக்தே சாபுக்தே ச ப்ரதிக்ஷணமுபயுஜ்யதே| தச்ச்வாஸகாஸாதிஷு விஷஜேஷு ச விகாரேஷு யோஜ்யம்|| ௨௧||
Adhikarana sagrAsaM, grAsAntaraM nishi ca (22) · Śloka 22
ஸக்ராஸஂ யத் க்ராஸஸம்பக்தம்| க்ராஸாந்தரஂ யத் க்ராஸயோ- ர்க்ராஸயோர்மத்யே| த்வயமப்யேதத்ப்ராணாநிலவிகதௌ| ததா ஸக்ராஸஂ சூர்ணலேஹவடகாதிகமக்நிதீபநஂ வாஜீகரணாநி சோப- யுஞ்ஜீத| க்ராஸாந்தரஂ ஹத்ரோகே வமநஂ தூமஞ்ச| ஜத்ரூர்த்வாமயேஷு நிஶாயாம்||௨௨||
सग्रासं यद् ग्राससम्पृक्तम्| ग्रासान्तरं यद् ग्रासयो- र्ग्रासयोर्मध्ये| द्वयमप्येतत्प्राणानिलविकृतौ| तथा सग्रासं चूर्णलेहवटकादिकमग्निदीपनं वाजीकरणानि चोप- युञ्जीत| ग्रासान्तरं हृद्रोगे वमनं धूमञ्च| जत्रूर्ध्वामयेषु निशायाम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ஸக்ராஸஂ நாம யத் க்ராஸேந ஸஹோபயுஜ்யதே| க்ராஸாந்தரஂ நாம யத் க்ராஸயோர்மத்யே க்ராஸமுபயுஜ்ய புநர்பேஷஜஂ புநர்க்ராஸமிதி| ஏதத் த்வயஂ க்ராஸஂ க்ராஸாந்தரஂ ச ப்ராணாநிலவிகதௌ யோஜ்யம்| அயஂ து விஶேஷஃ-ஸக்ராஸஞ்சூர்ணாத்யக்நிதீபநாய வாஜீகரணாய சோபயுஞ்ஜீத| க்ராஸாந்தரஂ புநர்ஹத்ரோகோபஶமாய| வமநௌஷதஂ தூமஞ்ச ஜத்ரூர்த்வஜேஷ்வாமயேஷு நிஶாயாமுக்தம்|| ௨௨||
Adhikarana aBaktauShadhAnarhAH, aBaktetarakAlAnarhamauShadham (23) · Śloka 23
தத்ராத்யே காலே தஷிதஃ பீதஶீதாம்புரஜீர்ணா க்ஷுதிதஃ க்ஷா- மஶ்ச பேஷஜஂ வர்ஜயேத்| ஶேஷேஷு வாऽஹத்யமஸாத்ம்யமதி- தீக்ஷ்ணோஷ்ணோக்ரகந்தஂ பூரிமாத்ரஞ்சேதி||௨௩||
तत्राद्ये काले तृषितः पीतशीताम्बुरजीर्णा क्षुधितः क्षा- मश्च भेषजं वर्जयेत्| शेषेषु वाऽहृद्यमसात्म्यमति- तीक्ष्णोष्णोग्रगन्धं भूरिमात्रञ्चेति||२३||
🔊 Audio coming soon
தத்ராத்யே அபக்தாக்யே காலே தஷிதஃ பீதாம்புரஜீர்ண்யதிக்ஷுதிதஃ க்ஷாமஶ்ச பேஷஜஂ ஸர்வஂ வர்ஜயேத்| ஶேஷேஶு ப்ராக்பக்தாதிஷு காலேஶு அஹத்யத்வாதியுக்தஂ பேஷஜஂ வர்ஜயேதிதி|| ௨௩||
Adhikarana roganidAnAnantaraM cikitsAyAH karaNIyatvam punarAgatarogacikitsAkramaH (24) · Śloka 24
பவதி சாத்ர- ரோகமாதௌ பரீக்ஷேத ததநந்தரமௌஷதம்| ததஃ கர்ம பிஷக்பஶ்சாஜ்ஜ்ஞாநபுர்வஂ ஸமாசரேத்| நிவத்தோऽபி புநர்வ்யாதிரல்பேநாயாதி ஹேதுநா| தேஹே மார்கீகதே தோஷைஃ ஶேஷஃ ஸூக்ஷ்ம இவாநலஃ| தஸ்மாத்தமநுபத்நீயாத் ப்ரயோகேணாநபாயிநா| ஸித்தாநாமபி யோகாநாஂ பூர்வேஷாஂ தாட்யமாவஹந்||௨௪||
भवति चात्र- रोगमादौ परीक्षेत तदनन्तरमौषधम्| ततः कर्म भिषक्पश्चाज्ज्ञानपुर्वं समाचरेत्| निवृत्तोऽपि पुनर्व्याधिरल्पेनायाति हेतुना| देहे मार्गीकृते दोषैः शेषः सूक्ष्म इवानलः| तस्मात्तमनुबध्नीयात् प्रयोगेणानपायिना| सिद्धानामपि योगानां पूर्वेषां दाढ्यमावहन्||२४||
🔊 Audio coming soon
பவதி சாத்ர ஶ்லோக இதி ஸாமாந்யோபக்ரமேணைகவசநம்| அத்யாயார்தமுபஸஂஹரதி| நிதாநாதிபிஃ பஞ்சபிருபாயைஃ ப்ரதமஂ ரோகஂ பரீக்ஷேத| ததநந்தரமநந்தரோக்தேந ப்ரகாரேண பேஷஜகல்போக்தேந ச யோக்யாயோக்யதயா பேஷஜஂ பரீக்ஷேத| ததோ ரோகஸ்ய பேஷஜஸ்ய ச ஸ்வரூபேண ஜ்ஞாதே ஜ்ஞாநபூர்வஂ சிகித்ஸாக்யஂ கர்ம ஸமாசரேத்| ஜ்ஞாநபூர்வமிதி ஸுவிசாரயந்நித்யர்தஃ| ததாவிதேந கர்மணா நிவத்தோऽபி ஸஶேஷஃ ஸந் தேஹே வாதாதிபிர்தோஷைர்மார்கீகதே லப்தஸஂஸ்காரே ஸதி ஸ்வல்பமேவ காரணமாஶ்ரித்ய புநராயாதி| தஷ்டாந்தோ யதா-நிர்வாணஶேஷஸ்ஸூக்ஷ்மோऽப்யநலஃ ஸ்வல்பேநைவ ஹேதுநா புநர்வத்தி யாதீதி| தஸ்மாத்தஂ புநராகதஂ ரோகஂ நிரபாயேந ப்ரயோகேணாநுபத்நீயாத்| கிங்குர்வந்நாஹ-பூர்வேஷாஂ யோகாநாஂ யைர்யோகைஃ ஸ ரோகஃ பூர்வஂ ஶாந்த ஆஸீத் தேஷாஂ ரஸவீர்யாநுஸாரேண தார்ட்யமாவஹந் ஸஂஸ்காரஂ பஂஹயந்நிதி யாவத்|| ௨௪||
Adhikarana dveShyatAM prAptasyauShadhasya priyatvApAdanakramaH (25) · Śloka 25
ஸாதத்யாத் ஸ்வாத்வபாவாத்வா பத்யஂ த்வேஷ்யத்வமாகதம்| கல்பநாவிதிபிஸ்தைஸ்தைஃ ப்ரியத்வஂ கமயேத்புநஃ| மநஃப்ரியத்வாபாதநபலம் மநஸோऽர்தாநுகூல்யேந துஷ்டிரூர்ஜா ருசிர்பலம்| ஸுகோபபோகதா ச ஸ்யாத்வ்யாதேஶ்சாதஃ பரிக்ஷயஃ| லௌல்யாதிஜந்யருசௌ பேஷஜயோகேநாந்நகல்பநஂ கார்யம் லௌல்யாத் தோஷக்ஷயாத்வ்யாதிவைஷம்யேண ச யா ருசிஃ| தாஸு பத்யோபசாரஜ்ஞோ யோகேநாத்யஂ விகல்பயேத்||௨௫||
सातत्यात् स्वाद्वभावाद्वा पथ्यं द्वेष्यत्वमागतम्| कल्पनाविधिभिस्तैस्तैः प्रियत्वं गमयेत्पुनः| मनःप्रियत्वापादनफलम् मनसोऽर्थानुकूल्येन तुष्टिरूर्जा रुचिर्बलम्| सुख़ोपभोगता च स्याद्व्याधेश्चातः परिक्षयः| लौल्यादिजन्यरुचौ भेषजयोगेनान्नकल्पनं कार्यम् लौल्याद् दोषक्षयाद्व्याधिवैषम्येण च या रुचिः| तासु पथ्योपचारज्ञो योगेनाद्यं विकल्पयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
ப்ரஸங்கேநேதமுச்யதே| ஸததஸேவயா அநிஷ்டத்வேந ஹேதுநா ச யத் பத்யஂ ஸத் த்வேஷ்யத்வஂ ப்ராப்தஂ தத் தைஸ்தைர்நாநாவிதைஃ பூர்வோக்தைஃ ஸஂயோக ஸஂஸ்காராதிபிஃ கல்பநாவிதிபிஃ புநஃ ப்ரியத்வஂ கமயேத்| யதோ மநஸோऽர்தாநுகூல்யேந ப்ரியத்வேந ச துஷ்ட்யாதயோ ஜாயந்தே| அதஃ துஷ்ட்யாதிபிர்வ்யாதேஃ பரிக்ஷயோ பவதி| தஸ்மாத் ப்ரியத்வஂ கமயேதிதி| ஸுகோபபோக்யதா பத்யஸ்யாநாயாஸேநோபயோகஃ| ததா லௌல்யாதிபிர்யா ருசயோ பவந்தி தாஸு ருசிஷு பத்யாபத்யோபசாரஜ்ஞோ வைத்யோ யோகேந தத்காலோசிதேந தாதுஸாத்ம்யாபாதநேந ப்ரயோகேண ஸஹாऽऽத்யமதாநீயமந்நமபத்யமபி கல்பயேத்| வ்யாதேர்வைஷம்யமஸ்திரரூபத்வம்| அதவா அயோகேந ஸ்வல்பேந ஸ்வல்பஂ அத்யஂ விகல்பயேதிதி|| ௨௫||
Adhikarana svarasthasya doShasaMshodhanakAlaH , Aturasya shodhanam (26) · Śloka 26
ஶீதோஷ்ணவர்ஷாநிசிதஂ சைத்ரஶ்ராவணகார்திகே| க்ரமாத்ஸாதாரணே ஶ்லேஷ்மவாதபித்தஂ ஹரேத் த்ருதம்| ப்ராவட்ஶரத்வஸந்தாநாஂ மாஸேஷ்வேதேஷு வா ஹரேத்| ஸாதாரணேஷு விதிநா த்ரிமாஸாந்தரிதாந் மலாந்| கத்வா ஶீதோஷ்ணவஷ்டீநாஂ ப்ரதீகாரஂ யதாயதம்| ப்ரயோஜயேத் க்ரியாஂ ப்ராப்தாஂ க்ரியாகாலஂ ந ஹாபயேத்||௨௬||
शीतोष्णवर्षानिचितं चैत्रश्रावणकार्तिके| क्रमात्साधारणे श्लेष्मवातपित्तं हरेद् द्रुतम्| प्रावृट्शरद्वसन्तानां मासेष्वेतेषु वा हरेत्| साधारणेषु विधिना त्रिमासान्तरितान् मलान्| कृत्वा शीतोष्णवृष्टीनां प्रतीकारं यथायथम्| प्रयोजयेत् क्रियां प्राप्तां क्रियाकालं न हापयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
யதாஸங்க்யேந ஶீதாதிகாலத்ரயஸஞ்சிதஂ ஶ்லேஷ்மாதிகஂ கர்மணைவ சைத்ராதிஷு மாஸேஷு நிர்ஹரேத்| ஶீதஸஞ்சிதஂ ஶ்லேஷ்மாணஂ சைத்ரே, உஷ்ணஸஞ்சிதஂ வாதஂ ஶ்ராவணே| வர்ஷாஸஞ்சிதஂ பித்தஂ கார்திக இத்யர்தஃ| அயஂ நியமஃ ஸ்வஸ்தவத்தே| ஆதுரவத்தே த்வநியமப்ரதர்ஶநார்தமுச்யதே| கத்வேத்வாதி| அகாலேऽபி ரோகாபேக்ஷயா ப்ராப்தாஂ க்ரியாஂ யோஜயேத்| ந து க்ரியாகாலஂ ஹாபயேத்| கதஂ யோஜயேதித்யாஹ-யதாயதஂ யதாகாலஂ ஶீதாதீநாஂ கத்ரிமைர்குணைஃ ப்ரதீகாரஂ கத்வா|| ௨௬||
Adhikarana guNAlABe anyA kriyA prayojyA svalpaguNalABe~api saivAnuvartanIyA (27) · Śloka 27
ஸப்தாஹேந குணாலாபே க்ரியாமந்யாஂ ப்ரயோஜயேத்| பூர்வஸ்யாஂ ஶாந்தவேகாயாஂ ந க்ரியாஸங்கரோ ஹிதஃ| குணேऽல்பேऽபி து தாமேவ விஶேஷோத்கர்ஷலப்தயே||௨௭||
सप्ताहेन गुणालाभे क्रियामन्यां प्रयोजयेत्| पूर्वस्यां शान्तवेगायां न क्रियासङ्करो हितः| गुणेऽल्पेऽपि तु तामेव विशेषोत्कर्षलब्धये||२७||
🔊 Audio coming soon
ரோகாபஶமாய க்ரியாயாஂ ப்ரயுஜ்யமாநாயாஂ ஸத்யாஂ க்ரியாஂ யோக்யாஂ ப்ரயோஜயேந்ந த்வரயா| அபிது ப்ரதமாயாஂ ஶாந்தவேகாயாம் அந்யதா க்ரியாஸங்கரோ பவதி| ஸ ச ந ஹிதஃ| யதா து ப்ரதமயைவ க்ரியயா ஸ்வல்போ குணோ தஶ்யதே ததா தாமேவ ப்ரயோஜயேத்விஶேஷோத்கர்ஷலாபாயேதி|| ௨௭||
Adhikarana nRupatiBeShajam (28) · Śloka 28
பேஷஜஂ நபதேர்ஹத்யமல்பமல்பாத்யயஂ ஶுசிஃ| ஶுத்தாகமஂ பஹுகுணஂ பஹுகத்வஃ ப்ரயோஜிதம்| அநந்யகார்யோऽவஹிதஃ ததா தந்மந்த்ரிஸம்மதஃ| ஆஸ்வாதிதஂ பரிசரைஃ ஸ்வயஞ்சாநு ப்ரயோஜயேத்||௨௮||
भेषजं नृपतेर्हृद्यमल्पमल्पात्ययं शुचिः| शुद्धागमं बहुगुणं बहुकृत्वः प्रयोजितम्| अनन्यकार्योऽवहितः तथा तन्मन्त्रिसम्मतः| आस्वादितं परिचरैः स्वयञ्चानु प्रयोजयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
ராஜ்ஞாஂ நாநாவிதோபகரணஸம்பவாத்ஸுகுமாரத்வாத் ப்ராதாந்யாச்சேதமுச்யதே| நபதேர்ஹத்யத்வாதிகுணயுக்தஂ பேஷஜஂ பத்யம்| அல்பமபஹுமாத்ரம்| அல்பாத்யயஂ தேஶகாலாத்யபாயேऽபி நிரபாயம்| ஶுத்தஃ பரிஶுத்த ஆகமோ வணிகாதிபிரஹிஂஸ்த்ரைர்யஸ்ய தத்ததோக்தம்| ததா ராஜபரிசரைராஸ்வாதிதம்| பிஷஜா வா ஸ்வயமாஸ்வாதிதம்| கிம்பூதோ வைத்யஸ்ததாவிதஂ நபதேர்பேஷஜஂ ப்ரயோஜயேதித்யாஹ| ஶுசிரநந்யகார்யஃ அவஹிதஶ்ச| ததா தஸ்ய ராஜ்ஞோ மந்த்ரிணாஂ ஸம்மதஃ பூஜிதஃ|| ௨௮||
Adhikarana abhyastadeshajameva hitamauShadham, tacca amRutabheShajam (29-30) · Śloka 30
உசிதோ யஸ்ய யோ தேஶஸ்தஜ்ஜஂ தஸ்யௌஷதஂ ஹிதம்| தேஶேऽந்யத்ராபி வஸதஸ்தத்துல்யகுணஜந்ம ச| வீர்யவத்பாவிதஂ ஸம்யக் ஸ்வரஸைரஸகல்லகு| ரஸகந்தாதிஸம்பந்நஂ காலே ஜீர்ணே ச மாத்ரயா| ஏகாக்ரமநஸா யுக்தஂ பைஷஜ்யமமதாயதே||௨௯|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதௌ அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே பேஷஜா- வசாரணீயோ நாம த்ரயோவிஂஶோऽத்யாயஃ||௩௦||
उचितो यस्य यो देशस्तज्जं तस्यौषधं हितम्| देशेऽन्यत्रापि वसतस्तत्तुल्यगुणजन्म च| वीर्यवद्भावितं सम्यक् स्वरसैरसकृल्लग़ु| रसगन्धादिसम्पन्नं काले जीर्णे च मात्रया| एकाग्रमनसा युक्तं भैषज्यममृतायते||२९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने भेषजा- वचारणीयो नाम त्रयोविंशोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon
அநந்தரஂ ஸாமாந்யேநோச்யதே| யஸ்யாதுரஸ்ய ய ஏவோசிததேஶ அப்யஸ்ததேஶஃ தஜ்ஜமேவௌஷதமந்யத்ராபி வஸதோ ஹிதம்| யதி வா தஜ்ஜமௌஷதஂ ந ஸம்பவதி ததா தேநோசிதேந தத்தேஶேந யத் ஸமாநகுணஂ தேஶாந்தரஂ தஜ்ஜமௌஷதஂ ஹிதமிதி| ததா ஏவஂ விதஂ ஸத் பேஷஜஂ ஸர்வஸ்யோபயோக்துரமதாயதே| கீதஶமௌஷதமித்யாஹ-வீர்யவதித்யாதி| வீர்யவதுத்கஷ்டஶக்திஃ| ஸ்வரஸைஃ ஸ்வஜாதிபிர்விஜாதிபிஶ்ச அஸகதநேகவாரஂ பாவிதம்| ததா லகுஃ| ரஸாதிஸம்பந்நஞ்ச| ஆதிக்ரஹணேந வர்ணஸ்பர்ஶபாகாதீநாஂ பரிக்ரஹஃ| ததா ஏகாக்ரமநஸா அவஹிதமாநஸேந பிஷஜா உசிதே காலே ஜீர்ணே மாத்ரயா ச ப்ரயுக்தமிதி|| ௨௯|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே த்ரயோவிஂஶோऽத்யாயஃ