Adhikarana atha dinacaryAnAma tRutIyo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ ദിനചര്യാനാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो दिनचर्यानामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
അസ്മിംന്ത്രേ ആയുഷഃ പാലനം പ്രകൃതം തച്ച ദ്വിവിധം സ്വസ്ഥവൃത്തമാതുരവൃത്തഞ്ച| മങ്ഗല്യത്വാത് സ്വല്പവക്തവ്യത്വാത് ആതുരോപയോഗിത്വാച്ച സ്വസ്ഥവൃത്തമേവാദാവുച്യതേ- അഥാതോ ദിനചര്യാമിത്യാദി| പ്രതിദിനം കര്ത്തവ്യാ ചര്യാ ദിനചര്യാ|| ൧||
Adhikarana brAhme muhUrta utthAnam (2) · Śloka 2
ബ്രാഹ്മേ മുഹൂര്ത ഉത്തിഷ്ഠേജ്ജീര്ണാജീര്ണം നിരൂപയന്| രക്ഷാര്ഥമായുഷഃ സ്വസ്ഥഃ....................||൨||
ब्राह्मे मुहूर्त उत्तिष्ठेज्जीर्णाजीर्णं निरूपयन्| रक्षार्थमायुषः स्वस्थः....................||२||
🔊 Audio coming soon
കിം തദിത്യാഹ- ബ്രാഹ്മ ഇതി| സ്വസ്ഥോ നീരോഗഃ| ആയുഷോ യഥോപചിതസ്യ രക്ഷാര്ഥമ്| ബ്രാഹ്മേ മുഹൂര്തേ ഉത്തിഷ്ഠേത്| മുഹൂര്തോ നാഡികാദ്വയമ്| ബ്രഹ്മണോऽയം ബ്രാഹ്മഃ| ബ്രഹ്മ ജ്ഞാനന്തദര്ഥമധ്യയനാദ്യപി ബ്രഹ്മ തസ്യ യോഗ്യോ മുഹൂര്തോ ബ്രാഹ്മഃ ബ്രഹ്മയോഗ്യശ്ച കാലോ യോഗശാസ്ത്രേഷു നിശായാഃ പശ്ചിമോ യാമോ നിശ്ചിതഃ| തേന നിശാക്ഷയേ നിദ്രാനാശപ്രയുക്തത്വാദുത്ഥാനസ്യാപ്രാപ്തസന്ധ്യാസംസര്ഗോ മുഹൂര്തോऽഭിപ്രേതഃ| സന്ധ്യായാം സ്വപ്നപ്രതിഷേധാത്| യദ്യപി ച ജ്യോതിശ്ശാസ്ത്രേഷു സൂര്യോദയാത്പ്രഭൃതി ഷഡ്വിംശോ മുഹൂര്ത്തോ നാഡികാഷ്ടകവ്യവഹിതദ്വിതീയസൂര്യോദയോ ബ്രാഹ്മ ഇത്യുച്യതേ തഥാപി നാസാവിഹാഭിപ്രേതഃ| അന്നസ്യ ജരണകാലേ ജാഗരണപ്രസങ്ഗാത്| തസ്മാത് സന്ധ്യായാഃ പൂര്വോ മുഹൂര്ത്തോ ബ്രഹ്മോപാസനയോഗ്യത്വാത് ബ്രാഹ്മഃ| അഭ്യാസാദ്യപേക്ഷം തത്പൂര്വോऽപി വാ| തസ്മിന് ശയ്യാത ഉത്തിഷ്ഠേത്| കേചിത്തു ജ്യോതിഃ ശാസ്ത്രവിദഃ വിരിഞ്ചപ്രഭവം മുഹൂര്ത്തം നിശാന്തഭവമാഹുഃ| കിം കുര്വന്നുത്തിഷ്ഠേത് ജീര്ണാജീര്ണം നിരൂപയന് ഹ്യസ്തനമാഹാരം മയാ ഭുക്തം ജീര്ണം ന വേതി വികല്പയന്| ഏതാവതാ ഹി കദാചിത് സ്വപ്യാദജീര്ണീതി നോത്തിഷ്ഠേത്| അഥവാ ഷഡ്വിംശ ഏവ ബ്രാഹ്മോ മുഹൂര്ത്തഃ അത്ര ഗൃഹ്യതേ| ജീര്ണാജീര്ണം നിരൂപയന്നിത്യേതച്ച ദോഷപരിഹാരായ ഭവിഷ്യതി|| ൨||
Adhikarana shaucavidhiH (3) · Śloka 3
...................ജാതവേഗഃ സമുത്സൃജേത്| ഉദങ്മുഖോ മൂത്രശകൃദ്ദക്ഷിണാഭിമുഖോ നിശി| വാചം നിയമ്യ പ്രയതഃ സംവീതാങ്ഗോऽവഗുണ്ഠിതഃ| പ്രവര്തയേത്പ്രചലിതം ന തു യത്നാദുദീരയേത്| നാമേധ്യമാര്ഗമൃദ്ഭസ്മഗോസ്ഥാനാകീര്ണഗോമയേ| പുരാന്തികാഗ്നിവല്മീകരമ്യോത്കൃഷ്ടചിതിദ്രുമേ| ന നാരീപൂജ്യഗോऽര്കേന്ദുവായ്വന്നാഗ്നിജലം പ്രതി| ന ചാതിരസ്കൃത്യ മഹീം ഭയാശക്ത്യോസ്തു കാമതഃ| ന വേഗിതോऽന്യകാര്യഃ സ്യാന്നാജിത്വാ സാധ്യമാമയമ്| നിഃശല്യാദുഷ്ടമൃത്പിണ്ഡീപരിമൃഷ്ടമലായനഃ| അഭ്യുദ്ധൃതാഭിഃ ശുചിഭിരദ്ഭിര്മൃദ്ഭിശ്ച യോജയേത്| ലേപഗന്ധാപഹം ശൌചമനുത്പതിതബിന്ദുഭിഃ||൩||
...................जातवेगः समुत्सृजेत्| उदङ्मुखो मूत्रशकृद्दक्षिणाभिमुखो निशि| वाचं नियम्य प्रयतः संवीताङ्गोऽवगुण्ठितः| प्रवर्तयेत्प्रचलितं न तु यत्नादुदीरयेत्| नामेध्यमार्गमृद्भस्मगोस्थानाकीर्णगोमये| पुरान्तिकाग्निवल्मीकरम्योत्कृष्टचितिद्रुमे| न नारीपूज्यगोऽर्केन्दुवाय्वन्नाग्निजलं प्रति| न चातिरस्कृत्य महीं भयाशक्त्योस्तु कामतः| न वेगितोऽन्यकार्यः स्यान्नाजित्वा साध्यमामयम्| निःशल्यादुष्टमृत्पिण्डीपरिमृष्टमलायनः| अभ्युद्धृताभिः शुचिभिरद्भिर्मृद्भिश्च योजयेत्| लेपगन्धापहं शौचमनुत्पतितबिन्दुभिः||३||
🔊 Audio coming soon
ഉത്ഥിതശ്ച കിം കുര്യാദിത്യാഹ- ജാതവേഗ ഇത്യാദി| മൂത്രപുരീഷമുദങമുഖ ഉത്തരാം ദിശം പ്രേക്ഷമാണ ഉത്സൃജേത്ത്യജേത്| കിമ്ഭൂതഃ? പ്രാപ്തവേഗഃ നോദീരിതവേഗ ഇതി| ഏതാവതാ ഹി വാതാദിനാം കോപോ ഭവതി| നിശി രാത്രൌ ദക്ഷണദിഗഭിമുഖഃ മൂത്രശകൃദുത്സൃജേത്| കിം കൃത്വാ മൂത്രപുരീഷമുത്സൃജേത്? വാചം നിയമ്യ കൃതമൌനഃ| പ്രയതഃ അനന്യകാര്യഃ| സംവീതാങ്ഗഃ ഗൃഹീതപരിധാനഃ| അവഗുണ്ഠിതഃ അനഗ്നശിരാഃ| സ്ഥാനാത് പ്രചലിതം മൂത്രശകൃത്സ്തോകം സ്തോകം പ്രവര്തയേത് പ്രേരയേത്| ന ത്വതിയത്നേനാചലിതമേവോദീരയേത്| നാമേധ്യേ അത്യന്താശുചൌ സ്ഥാനേ| മാര്ഗഃ രഥ്യാ| തത്രാപി നോത്സൃജേത്| ന മൃദി രാശീഭൂതായാമപി| ന ഭസ്മനി| ന ഗോസ്ഥാനേ, ന ആകീര്ണേ ജനസംസദി, ന ഗോമയസ്യോപരി, ന പുരനികടേ, നാഗ്നിനികടേ, ന വല്മീകോപരി| മൃദാ പിപീലികാദികൃതം സ്ഥാണ്വാകാരം വല്മീകശബ്ദേനോച്യതേ| നാതിരമണീയേ ഭൂമിഭാഗേ, ന ഹലലിഖിതേ, ന കൃതാധ്വരാഗ്നിചയേ, ന വൃക്ഷസ്യാധ ഉപരി വാ| ന ച നാര്യാഭിമുഖം, പൂജ്യോ ഗുര്വാദിഃ| ഗവാദയഃ പ്രസിദ്ധാഃ| ന ച മഹീം ഭൂമിമതിരസ്കൃത്യ തൃണാദിഭിരനവച്ഛാദ്യ| ഉത്സൃജേദിതി സര്വത്രാനുവര്തതേ| യദാ തു സ്വാമിചോരാദിഭയം, യദാ വാ ശരീരാശക്തതാ തദാ കാമതോ യഥേച്ഛമ്| തഥാ വേഗിതഃ പ്രാപ്തമൂത്രാദിവേഗോ നാന്യകാര്യോ ഭവേത്| അന്യകാര്യപ്രതിഷേധപ്രസങ്ഗേന ആഹ- സാധ്യമപി രോഗമജിത്വാ നാന്യകാര്യോ ഭവേദിതി| ഉത്സൃഷ്ടവേഗശ്ച ശൌചം യോജയേത്കുര്യാത്| കിമ്ഭൂതഃ കുര്യാദത ആഹ- നിഃശല്യയാ കാഷ്ഠാദിശല്യരഹിതയാ| അദുഷ്ടയാ യോഗ്യയാ മൃത്പിണ്ഡയാ പരിമൃഷ്ടമലായനഃ സമ്മാര്ജിതഗുദഃ| കേന ശൌചം യോജയേദത ആഹ- അഭ്യുദ്ധൃതാഭിരദ്ഭിഃ നദീതടാകാദിതഃ കലശപാണ്യാദിനാ ഉദ്ധൃതാഭിഃ| ന തു കടീമേവ നദ്യാമവഗാഹ്യ ശൌചയേത്| നാശുചിനാ കരേണ മൃത്സഹിതാഭിരദ്ഭിഃ| കിമ്ഭൂതം ശൌചമിത്യാഹ-ലേപഗന്ധാപഹമിതി| ലേപഗന്ധാപഹം മലായനേ ലേപഗന്ധൌ, ലേപശ്ച ഗന്ധശ്ച യേന നശ്യതി| ഏതേന മൃദഃ അപാം ശൌചസ്യ ച മാനമുക്തം ഭവതി| അനുത്പതിതബിന്ദുഭിരദ്ഭിഃ യത ഉത്പതിതാ ബിന്ദവോऽസ്പൃശ്യാഃ|| ൩||
Adhikarana AcamanakAlAstadvidhiSca (4) · Śloka 4
സ്പൃഷ്ട്വാ ധാതൂന് മലാനശ്രുവസാകേശനഖാംശ്ച്യുതാന്| സ്നാത്വാ ഭോക്തുമനാ ഭുക്ത്വാ സുപ്ത്വാ ക്ഷുത്വാ സുരാര്ച്ചനേ| രഥ്യാമാക്രമ്യ ചാऽചാമേദുപവിഷ്ട ഉദങ്മുഖഃ| പ്രാങ്മുഖോ വാ വിവിക്തസ്ഥോ ന ബഹിര്ജാനു നാന്യദൃക്| അജല്പന്നുത്തരാസങ്ഗീ സ്വച്ഛൈരങ്ഗുഷ്ഠമൂലഗൈഃ| നോദ്ധൃതൈര്നാനതോ നോര്ധ്വം നാഗ്നിപക്വൈര്ന പൂതിഭിഃ| ന ഫേനബുദ്ബുദക്ഷാരൈര്നൈകഹസ്താര്പിതൈര്ജലൈഃ| നാര്ദ്രൈകപാണിര്ന്നാമേധ്യഹസ്തപാദോ ന ശ്ബ്ദവത്||൪||
स्पृष्ट्वा धातून् मलानश्रुवसाकेशनखांश्च्युतान्| स्नात्वा भोक्तुमना भुक्त्वा सुप्त्वा क्षुत्वा सुरार्च्चने| रथ्यामाक्रम्य चाऽचामेदुपविष्ट उदङ्मुखः| प्राङ्मुखो वा विविक्तस्थो न बहिर्जानु नान्यदृक्| अजल्पन्नुत्तरासङ्गी स्वच्छैरङ्गुष्ठमूलगैः| नोद्धृतैर्नानतो नोर्ध्वं नाग्निपक्वैर्न पूतिभिः| न फेनबुद्बुदक्षारैर्नैकहस्तार्पितैर्जलैः| नार्द्रैकपाणिर्न्नामेध्यहस्तपादो न श्ब्दवत्||४||
🔊 Audio coming soon
അന്യച്ചേദം കുര്യാത്, ആചാമേത് ജലേനോപസ്പൃശേത്| കിം കൃത്വാऽऽഹ- ധാത്വാദികാന് സ്പൃഷ്ട്വാ| കിമ്ഭൂതാന് ശരീരാച്ചലിതാന്| ധാതവഃ രക്താദയഃ| മലാഃ മൂത്രശകൃത്കര്ണമലാദയഃ| അശ്രു ദൃശോര്ജലമ്| അപ്സദൃശോ മേദസോ ഭാഗോ വസാ| തഥാ ച `ശുദ്ധമാംസസ്യ യഃ സ്നേഹഃ സാ വസാ പരികീര്തിതാ' ഇതി ചരകഃ| സ്നാത്വാ ച ആചാമേത്| ഭോക്തുമനാഃ ബുഭുക്ഷുഃ| ഭുക്ത്വാ ച, സുപ്ത്വാ ച, ക്ഷുത്ത്വാ ച ക്ഷവഥും കൃത്വാ, സുരാര്ചനേ ദേവാര്ചനാരമ്ഭേ, രഥ്യാമാക്രമ്യ മാര്ഗം പരിഭ്രമ്യ, ചകാരാത്പ്രകൃതം ശൌചം കൃത്വാ| കിമ്ഭൂതഃ? പൂര്വാമുത്തരാം വാ ദിശമീക്ഷമാണഃ ഉപവിഷ്ടഃ| ന ബഹിര്ജാനു ജാനുഭ്യാം ബഹിഃ പാണീ അകൃത്വാ| നാന്യദൃക് ആചമനജലാദന്യത്ര ന ദൃഷ്ടിം കുര്വന്| അജല്പന് കൃതമൌനഃ| ഉത്തരാസങ്ഗീ ഗൃഹീതോപരിവസനഃ| കൈരാചമേത്? ജലൈഃ| കിമ്ഭൂതൈഃ? സ്വച്ഛൈഃ നിര്മലൈഃ, അങ്ഗുഷ്ഠമൂലഗൈഃ ബ്രാഹ്മതീര്ഥോപവേശിഭിഃ| നോദ്ധൃതൈരാചാമേത്| കിം തര്ഹി? അവിച്ഛിന്നധാരയാ ദത്തൈഃ| നാനതഃ ന നമിതാങ്ഗഃ, നോര്ധ്വം ഉത്ഥിതോ ന| നാഗ്നിപക്വൈഃ, ന ദുര്ഗന്ധിഭിഃ, ന ഫേനിലൈഃ, നബുദ്ബുദ്ഭിഃ, ന ക്ഷാരൈഃ വിരസൈഃ, നാപ്യേകഹസ്തദത്തൈഃ| ആര്ദ്രൈകപാണിര്നാചാമേത്| യാവദ് ദ്വാവപി പാണീ ന പ്രക്ഷാലിതൌ| നാശുചിഹസ്തപാദഃ| ജലപാനേ ശബ്ദം ന കുര്വന്|| ൪|
Adhikarana dantakAShThAni dantadhAvanavidhiSca (5) · Śloka 5
വടാസനാര്കഖദിരകരഞ്ജകരവീരജമ്| സര്ജാരിമേദാപാമാര്ഗമാലതീകകുഭോദ്ഭവമ്| കഷായതിക്തകതുകം മൂലമന്യദപീദൃശമ്| വിജ്ഞാതവൃൗക്ഷം ക്ഷുണ്ണാഗ്രമൃജ്വഗ്രന്ഥി സുഭൂമിജമ്| കനീന്യഗ്രസമസ്ഥൌല്യംം സുകൂര്ച്ചം ദ്വാദശാങ്ഗുലമ്| പ്രാതര്ഭുക്ത്വാ ച യതവാഗ്ഭക്ഷയേദ്ദന്തധാവനമ്| വ്യാപ്യ ത്രിവര്ഗത്രിതയക്ഷൌദ്രാക്തേന ച ഘര്ഷയേത്| ശനൈസ്തേന തതോ ദന്താന് ദന്തമാംസാന്യബാധയന്||൫||
वटासनार्कखदिरकरञ्जकरवीरजम्| सर्जारिमेदापामार्गमालतीककुभोद्भवम्| कषायतिक्तकतुकं मूलमन्यदपीदृशम्| विज्ञातवॄक्षं क्षुण्णाग्रमृज्वग्रन्थि सुभूमिजम्| कनीन्यग्रसमस्थौल्यंं सुकूर्च्चं द्वादशाङ्गुलम्| प्रातर्भुक्त्वा च यतवाग्भक्षयेद्दन्तधावनम्| व्याप्य त्रिवर्गत्रितयक्षौद्राक्तेन च घर्षयेत्| शनैस्तेन ततो दन्तान् दन्तमांसान्यबाधयन्||५||
🔊 Audio coming soon
അന്യച്ച കിം കുര്യാത്? കൃതശൌചോ ദന്തധാവനകാഷ്ഠം ഭക്ഷയേത്| കിം തത്? വടാദിവൃക്ഷാണാമന്യതമസ്യ മൂലം യത് കഷായാദിരസസംയുക്തം ന ത്വന്യരസം വടാദിജം മൂലം വടാദിമൂലാദന്യദപീദൃശം കഷായാദിരസസംയുക്തം മൂലം വാ കാഷ്ഠം വാ സര്വം ഭക്ഷയേത്| വിജ്ഞാതവൃക്ഷം വൃക്ഷാ ഹി മോഹനാദിനാനാശക്തയോ ദൃശ്യന്തേ| ക്ഷുണ്ണാഗ്രമാപോഥിതാഗ്രമ്, ഋജുസ്പഷ്ടമ്,തഥാ ഗ്രന്ഥിരഹിതമ്, സുഭൂമിജം ശ്മശാനാദ്യജാതമ്, സ്ഥൂലതയാ ച കനീനികാപ്രാന്തസമമ്, കനീനികാ കനിഷ്ഠാങ്ഗുലിഃ, സുകൂര്ച്ചം അപരുഷകൂര്ച്ചമ്, പരിമാണേന ദ്വാദശാങ്ഗുലമ്| ദ്വൌ കാലൌ ദന്തമാംസം രക്ഷന് ദന്തപവനം ഭക്ഷയേത്| ദിനാരമ്ഭേ ഭോജനാന്തേ ച| യതവാങ്മൌനീ| തതോ ദന്തപവനം മലാപനുത്യര്ഥം ഭക്ഷയിത്വാ അനന്തരം ശനൈഃ വ്യാപ്യാദിക്ഷൌദ്രാന്വിതപ്രാന്തേന ദന്തകാഷ്ഠേന ദന്താന് ഘര്ഷയേത്| വ്യാപ്യം കുഷ്ഠമ്| ത്രിവര്ഗത്രിതയം ത്രികടു ത്രിഫലാ ത്രിജാതകം ച|| ൫||
Adhikarana jihvAnirleKanavidhistadguNAshca (6) · Śloka 6
ലിഖേദനുസുഖം ജിഹ്വാം ജിഹ്വാനിര്ലേഖനേന ച| തഥാസ്യമലവൈരസ്യഗന്ധാ ജിഹ്വാസ്യദന്തജാഃ| രുചിവൈശദ്യലഘുതാ ന ഭവന്തി ഭവന്തി ച||൬||
लिखेदनुसुखं जिह्वां जिह्वानिर्लेखनेन च| तथास्यमलवैरस्यगन्धा जिह्वास्यदन्तजाः| रुचिवैशद्यलघुता न भवन्ति भवन्ति च||६||
🔊 Audio coming soon
അനു പശ്ചാത് തേനൈവ ലേഖനയോഗ്യകൃതേന ദന്തപവനേന ജിഹ്വാം സുഖം ലിഖേത്, ജിഹ്വാനിര്ലേഖനേന ലോഹാദികൃതേന വാ ജിഹ്വാം സുഖം ലിഖേത്| സ്വല്പമപി മാംസമബാധമാനസ്താം ലിഖേത്| ഏവം ഹി ദന്തപവനജിഹ്വാനിര്ലേഖനാഭ്യാമസ്യ പുംസോ മലാദയോ ജിഹ്വാദിജാ ന ഭവന്തി| യഥാസങ്ഖ്യം വിവിക്ഷിതാ രുച്യാദയോ ലഘുതാന്താശ്ച ഭവന്തി|| ൬||
Adhikarana dantakAShThavarjyAH (7) · Śloka 7
നാദ്യാദജീര്ണവമഥുശ്വാസകാസജ്വരാര്ദിതീ| തൃഷ്ണാസ്യപാകഹൃന്നേത്രശിരഃകര്ണാമയീ ച തത്||൭||
नाद्यादजीर्णवमथुश्वासकासज्वरार्दिती| तृष्णास्यपाकहृन्नेत्रशिरःकर्णामयी च तत्||७||
🔊 Audio coming soon
തച്ച ദന്തപവനമജീര്ണാദിയുതഃ പുരുഷോ നാദ്യാത്| വമഥുഃ ഛര്ദിഃ, ശ്വാസാദയോ വക്ഷ്യമാണലക്ഷണാഃ| ആമയശബ്ദേന രോഗപര്യായേണ ഹൃദാദീനാം സമ്ബന്ധഃ|| ൭||
Adhikarana dantadhAvane niShiddhakAShThAni (8) · Śloka 8
നൈവ ശ്ലേഷ്മാതകാരിഷ്ടബിഭീതധവധന്വജാന്| ബില്വവഞ്ജുലനിര്ഗുണ്ഡീശിഗ്രുതില്വകതിന്ദുകാന്| കോവിദാരശമീപീലുപിപ്പലേങ്ഗുദഗുല്ഗുലൂന്| പാരിഭദ്രകമമ്ലീകാമോചക്യൌ ശാല്മലീം ശണമ്| സ്വാദ്വമ്ലലവണം ശുഷ്കം സുഷിരം പൂതി പിച്ഛിലമ്||൮||
नैव श्लेष्मातकारिष्टबिभीतधवधन्वजान्| बिल्ववञ्जुलनिर्गुण्डीशिग्रुतिल्वकतिन्दुकान्| कोविदारशमीपीलुपिप्पलेङ्गुदगुल्गुलून्| पारिभद्रकमम्लीकामोचक्यौ शाल्मलीं शणम्| स्वाद्वम्ललवणं शुष्कं सुषिरं पूति पिच्छिलम्||८||
🔊 Audio coming soon
ശ്ലേഷ്മാതകാദികം ദന്തപവനമവശ്യമേവ നാദ്യാത്| തഥാ പ്രഥമരസത്രയയുക്തം, ദുര്ഗന്ധിപിച്ഛിലഞ്ച, ശുഷ്കം നീരസം, സുഷിരമന്തഃ ശൂന്യമ്| ശ്ലേഷ്മാതകാദീനാം ശണാന്താനാം പര്യായാണി നോച്യന്തേ, വിശിഷ്ടദേശപ്രസിദ്ധത്വാത്| യാ ചാത്രാകാങ്ക്ഷാ സാ നിഘണ്ടുജ്ഞാനാദേവ നശ്യതി|| ൮||
Adhikarana palAshAsanAdiShu niShedhaH (9) · Śloka 9
പാലാശമാസനം ദന്തധാവനം പാദുകേ ത്യജേത്||൯||
पालाशमासनं दन्तधावनं पादुके त्यजेत्||९||
🔊 Audio coming soon
ദന്തധാവനപ്രസങ്ഗേനാഹ- പാലാശവൃക്ഷജാതമ് ആസനം, ദന്തധാവനം, പാദുകേ ച ത്യജേത്|| ൯||
Adhikarana dantadhAvanakramaH (10) · Śloka 10
ദന്താന് പൂര്വമധോ ഘര്ഷേത്...................||൧൦||
दन्तान् पूर्वमधो घर्षेत्...................||१०||
🔊 Audio coming soon
ദന്തപവനേ ചാധോ ദന്താന് പൂര്വം ഘര്ഷേത്|| ൧൦||
Adhikarana akShisi~jcanam (11) · Śloka 11
......................പ്രാതഃ സിഞ്ചേച്ച ലോചനേ| തോയപൂര്ണമുഖോ ഗ്രീഷ്മശരദോഃ ശീതവാരിണാ||൧൧||
......................प्रातः सिञ्चेच्च लोचने| तोयपूर्णमुखो ग्रीष्मशरदोः शीतवारिणा||११||
🔊 Audio coming soon
പ്രതിദിനം പ്രാതര്ദിനാരമ്ഭേ അക്ഷിണീ സിഞ്ചേത്തോയപൂര്ണമുഖഃ സന്| കേന സിഞ്ചേത്? ശീതവാരിണാ| കിം നിത്യമേവ ശീതവാരിണാ? ഗ്രീഷ്മശരദോരേവ| അന്യസ്മിന് ഋതൌ കോഷ്ണവാരിണാ ഇത്യര്ഥാല്ലഭ്യതേ|
Adhikarana ma~ggalakRutyam (12) · Śloka 12
പ്രണമ്യ ദേവാന് വൃദ്ധാംശ്ച മങ്ഗലാഷ്ടശതം ശുഭമ്| ശ്രൃണ്വന് കാഞ്ചനവിന്യസ്തം സര്പിഃ പശ്യേദനന്തരമ്||൧൨||
प्रणम्य देवान् वृद्धांश्च मङ्गलाष्टशतं शुभम्| श्रृण्वन् काञ्चनविन्यस्तं सर्पिः पश्येदनन्तरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
ഇദഞ്ചാനന്തരം കുര്യാത് ദേവാന് വൃദ്ധാംശ്ച പ്രണമ്യ മങ്ഗലാഷ്ടശതം ശുഭം ശ്രൃണ്വന് സൌവര്ണഭാണ്ഡസ്ഥം ഘൃതമവാങ്മുഖഃ പശ്യേത്, മങ്ഗലാഷ്ടശതം ദൂതാദിവിജ്ഞാനീയേ (ശാ൦അ൦-൧൨) വക്ഷ്യതേ|| ൧൨||
Adhikarana sauvIrA~jjanavidhistadguNAshca (13) · Śloka 13
സൌവീരമഞ്ജനം നിത്യം ഹിതമക്ഷ്ണോസ്തതോ ഭജേത്| ലോചനേ തേന ഭവതോ മനോജ്ഞേ സൂക്ഷ്മദര്ശനേ| വ്യക്തത്രിവര്ണേ വിമലേ സുസ്നിഗ്ധഘനപക്ഷ്മണീ||൧൩||
सौवीरमञ्जनं नित्यं हितमक्ष्णोस्ततो भजेत्| लोचने तेन भवतो मनोज्ञे सूक्ष्मदर्शने| व्यक्तत्रिवर्णे विमले सुस्निग्धघनपक्ष्मणी||१३||
🔊 Audio coming soon
തതഃ സൌവീരമഞ്ജനമക്ഷിഭ്യാം ഹിതം നിത്യം ഭജേത്| തേന ചാഞ്ജനേന ലോചനേ നേത്രേ, മനോജ്ഞേ ദര്ശനീയേ ഭവതഃ| സൂക്ഷ്മഞ്ച രൂപം പശ്യതഃ| വ്യക്തത്രിവര്ണത്വാച്ച നിര്മലേ, രക്തശുക്ലകൃഷ്ണം വര്ണത്രയമ്| സുസ്നിഗ്ധാനി സുഘനാനി ച പക്ഷ്മാണി യയോസ്തേ തഥാവിധേ|| ൧൩||
Adhikarana rasA~jjanavidhiH (14) · Śloka 14
ചക്ഷുസ്തേജോമയം തസ്യ വിശേഷാച്ഛ്ലേഷ്മതോ ഭയമ്| യോജയേത്സപ്തരാത്രേऽസ്മാത് സ്രാവണാര്ഥം രസാഞ്ജനമ്||൧൪||
चक्षुस्तेजोमयं तस्य विशेषाच्छ्लेष्मतो भयम्| योजयेत्सप्तरात्रेऽस्मात् स्रावणार्थं रसाञ्जनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
തഥാ സപ്തരാത്രാന്തരേണ ചക്ഷുഷഃ ശ്ലേഷ്മസ്രാവണാര്ഥം രസാഞ്ജനം യോജയേത്| കുതഃ? യതശ്ചക്ഷുസ്തേജോമയം, ചക്ഷുഷസ്തേജോമയവ്യപദേശോ ഭൂയസാ| യതഃ പഞ്ചഭൂതാത്മകമിന്ദ്രിയം തസ്യ ച വാതാദിതോ വിശേഷാച്ഛ്ലേഷ്മണോ വിപരീതത്വാദ്ഭയമിതി|| ൧൪||
Adhikarana nasyagaNDUShadhAraNAdiguNAH (15) · Śloka 15
അണുതൈലം തതോ നസ്യന്തതോ ഗണ്ഡൂഷധാരണമ്| ഘനോന്നതപ്രസന്നത്വക് സ്കന്ധഗ്രീവാസ്യവക്ഷസഃ| സുസ്നിഗ്ധവദനാഃ സ്നിഗ്ധനിഃസ്വനാ വിമലേന്ദ്രിയാഃ| നിര്വലീപലിതവ്യങ്ഗാ ഭവേയുര്നസ്യശീലിനഃ| ഓഷ്ഠസ്ഫുടനപാരുഷ്യമുഖശോഷദ്വിജാമയാഃ| ന സ്യുഃ സ്വരോപഘാതാശ്ച സ്നേഹഗണ്ഡൂഷധാരണാത്| ഖദിരക്ഷീരിവൃക്ഷാരിമേദാമ്ബുകവലഗ്രഹഃ| അരോചകാസ്യവൈരസ്യമലപൂതിപ്രസേകജിത്| സുഖോഷ്ണോദകഗണ്ഡൂഷൈര്ജായതേ വക്ത്രലാഘവമ്||൧൫||
अणुतैलं ततो नस्यन्ततो गण्डूषधारणम्| घनोन्नतप्रसन्नत्वक् स्कन्धग्रीवास्यवक्षसः| सुस्निग्धवदनाः स्निग्धनिःस्वना विमलेन्द्रियाः| निर्वलीपलितव्यङ्गा भवेयुर्नस्यशीलिनः| ओष्ठस्फुटनपारुष्यमुखशोषद्विजामयाः| न स्युः स्वरोपघाताश्च स्नेहगण्डूषधारणात्| खदिरक्षीरिवृक्षारिमेदाम्बुकवलग्रहः| अरोचकास्यवैरस्यमलपूतिप्रसेकजित्| सुखोष्णोदकगण्डूषैर्जायते वक्त्रलाघवम्||१५||
🔊 Audio coming soon
അനന്തരം വക്ഷ്യമാണമണുതൈലം നസ്യം യോജ്യമ്| അനന്തരം ഗണ്ഡൂഷധാരണമ്| നസ്യശീലിന ഏവ ഭവന്തി ഘനോന്നതപ്രസന്നാഃ ത്വഗാദയഃ യേഷാം തേ തഥാവിധാഃ| ഘനത്വാദിഭിസ്ത്വഗാദീനാം യഥാസമ്ഭവം സമ്ബന്ധഃ| പ്രസന്നത്വചഃ ഉന്നതസ്കന്ധാഃ, ഘനഗ്രീവാഃ, പ്രസന്നമുഖാഃ, ഘനവക്ഷസഃ, സുഗന്ധാസ്യാഃ, മധുരസ്വരാഃ, വലീപലിതവ്യങ്ഗരഹിതാശ്ച| വല്യസ്ത്വക്സങ്കോചഃ, വ്യങ്ഗാനി മുഖേ ശ്യാവാനി മണ്ഡലാനി| സ്നേഹഗണ്ഡൂഷധാരണാദോഷ്ഠഫുടനാദയോ ന ഭവന്തി| പാരുഷ്യമോഷ്ഠയോരേവ, തഥാ ആസ്യശോഷഃ, ദന്തരോഗഃ, സ്വരഹാനിശ്ച| തഥാ അരോചകാദിനാശകാമേന ഖദിരാദ്യമ്ബുകവലഗ്രഹഃ കാര്യഃ| തഥാ വക്ത്രലാഘവകാമേന ഉഷ്ണോദകഗണ്ഡൂഷഃ| കവലഗണ്ഡൂഷയോര്ഭേദോ ഗണ്ഡൂഷാദിവിധൌ വക്ഷ്യതേ| പ്രസേകഃ ആസ്യസ്രാവഃ|| ൧൫||
Adhikarana prAyogikadhUmapAnAdi (16) · Śloka 16
പ്രായോഗികം തതോ ധൂമം ഗന്ധമാല്യാദി ചാചരേത്| ധൂമാദസ്യോര്ധ്വജത്രൂത്ഥാ ന സ്യുര്വാതകഫാമയാഃ||൧൬||
प्रायोगिकं ततो धूमं गन्धमाल्यादि चाचरेत्| धूमादस्योर्ध्वजत्रूत्था न स्युर्वातकफामयाः||१६||
🔊 Audio coming soon
അനന്തരം വക്ഷ്യമാണലക്ഷണം പ്രായോഗികം ധൂമം ഗന്ധമാല്യാദി ചാऽऽചരേത്| ആദിശബ്ദേന വാസഃ പ്രഭൃതീനാം ഗ്രഹണമ്| ധൂമപസ്യ കിം ഭവതി? ജത്രാരക്ഷകസന്ധ്യഭിധാനസ്യ, ഊര്ധ്വമുപരി ശിരസി വാതകഫജാ രോഗാ ന ഭവന്തി|| ൧൬||
Adhikarana a~jjanAdikrame yuktiH (17) · Śloka 17
അഞ്ജനോത്ക്ലേശിതം നസ്യൈഃ കവലൈര്നാവനേരിതമ്| ധൂമേന കവലോത്ക്ലിഷ്ടം ക്രമാദ്വാതകഫം ജയേത്||൧൭||
अञ्जनोत्क्लेशितं नस्यैः कवलैर्नावनेरितम्| धूमेन कवलोत्क्लिष्टं क्रमाद्वातकफं जयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
നന്വഞ്ജനാദീനാമേവമ്ഭൂതഃ ക്രമഃ കിമര്ഥമാശ്രിത ഇത്യാഹ- അഞ്ജനോ-ത്ക്ലേശിതമിത്യാദി|| ൧൭||
Adhikarana gandhamAlyAdidhAraNaguNAH (18) · Śloka 18
ഗന്ധമാല്യാദികം വൃഷ്യമലക്ഷ്മീഘ്നം പ്രസാധനമ്||൧൮||
गन्धमाल्यादिकं वृष्यमलक्ष्मीघ्नं प्रसाधनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ഗന്ധമാല്യാദികമുപയുജ്യമാനം വൃഷ്യമലക്ഷ്മീഘ്നം കാന്തികരം ച ഭവതി|| ൧൮||
Adhikarana jIrNavastradhAraNAdiniShedhaH (19) · Śloka 19
വാസോ ന ധാരയേജ്ജീര്ണം മലിനം രക്തമുല്ബണമ്| മാല്യം ന ലമ്ബം ന ബഹിര്ന രക്തം ജലജാദൃതേ| നൈവ ചാന്യേന വിധൃതം വസ്ത്രം പുഷ്പമുപാനഹൌ||൧൯||
वासो न धारयेज्जीर्णं मलिनं रक्तमुल्बणम्| माल्यं न लम्बं न बहिर्न रक्तं जलजादृते| नैव चान्येन विधृतं वस्त्रं पुष्पमुपानहौ||१९||
🔊 Audio coming soon
അന്യച്ചേദമിദം കുര്യാത്| ജീര്ണം ജീര്ണപ്രായം വാസഃ പരിധാനം ന ധാരയേത്| മലിനം രക്തമുല്ബണഞ്ച, ഉന്നദ്ധമ് (ഉല്ബണമ്) ഉദ്ഭടം മാല്യം പുഷ്പം, ലമ്ബം സ്രഗ്ദാമാദി, ന ധാരയേത്| ന ബഹിഃ രാജമാര്ഗേ ദൃശ്യമാനം വാ| ജലജം വര്ജയിത്വാ രക്തമന്യന്മാല്യം ന ധാരയേത്| പ്രസങ്ഗേനാഹ- അന്യേന വിധൃതം വസ്ത്രം ന ധാരയേത് പുഷ്പമുപാനഹൌ ചര്മപാദുകേ തഥാ|| ൧൯||
Adhikarana tAmbUlasevanataddhAraNaguNAH (20) · Śloka 20
രുചിവൈശദ്യസൌഗന്ധ്യമിച്ഛന്വക്ത്രേണ ധാരയേത്| ജാതീലവങ്ഗകര്പൂരകങ്കോലകടുകൈഃ സഹ| താമ്ബൂലീനാം കിസലയം ഹൃദ്യം പൂഗഫലാന്വിതമ്| രക്തപിത്തക്ഷതക്ഷീണരൂക്ഷോത്കുപിതചക്ഷുഷാമ്| വിഷമൂര്ച്ഛാമദാര്ത്താനാമപഥ്യം ശോഷിണാം ച തത്| പഥ്യം സുപ്തോത്ഥിതേ ഭുക്തേ സ്നാതേ വാന്തേ ച മാനവേ| ദ്വിപത്രമേകം പൂഗം ച സചൂര്ണഖദിരം ച തത്||൨൦||
रुचिवैशद्यसौगन्ध्यमिच्छन्वक्त्रेण धारयेत्| जातीलवङ्गकर्पूरकङ्कोलकटुकैः सह| ताम्बूलीनां किसलयं हृद्यं पूगफलान्वितम्| रक्तपित्तक्षतक्षीणरूक्षोत्कुपितचक्षुषाम्| विषमूर्च्छामदार्त्तानामपथ्यं शोषिणां च तत्| पथ्यं सुप्तोत्थिते भुक्ते स्नाते वान्ते च मानवे| द्विपत्रमेकं पूगं च सचूर्णखदिरं च तत्||२०||
🔊 Audio coming soon
രൂച്യാദികമിച്ഛന് വക്ത്രേണ ജാത്യാദിഭിഃ സഹ പൂഗഫലാന്വിതം താമ്ബൂലീനാം നാഗലതാനാം കിസലയം പല്ലവം ധാരയേത്| രക്തപിത്താദ്യുപഹതസ്യ ശോഷിണശ്ച തത്സേവനമപഥ്യമ്| രൂക്ഷേണ ഹേതുനോത്കുപിതാനി ചക്ഷൂംഷി യേഷാം തേ രൂക്ഷോത്കുപിതചക്ഷുഷഃ, തേഷാമഥവാ രൂക്ഷാണാമുത്കുപിതചക്ഷുഷാഞ്ച സുബോധമ്|| ൨൦||
Adhikarana dhanopArjanam (21) · Śloka 21
ഉത്തിഷ്ഠേത തതോऽത്യര്ഥമര്ഥേഷ്വര്ഥാനുബന്ധിഷു| നിന്ദിതം ദീര്ഘമപ്യായുരസന്നിഹിതസാധനമ്| കൃഷിം വണിജ്യാം ഗോരക്ഷാമുപായൈര്ഗുണിനം നൃപമ്| ലോകദ്വയാവിരുദ്ധാഞ്ച ധനാര്ഥീ സംശ്രയേത്ക്രിയാമ്||൨൧||
उत्तिष्ठेत ततोऽत्यर्थमर्थेष्वर्थानुबन्धिषु| निन्दितं दीर्घमप्यायुरसन्निहितसाधनम्| कृषिं वणिज्यां गोरक्षामुपायैर्गुणिनं नृपम्| लोकद्वयाविरुद्धाञ्च धनार्थी संश्रयेत्क्रियाम्||२१||
🔊 Audio coming soon
തതോऽനന്തരമര്ഥാനുബന്ധിഷു ധനഹേതുഷു കാര്യേഷ്വത്യര്ഥമുത്തിഷ്ഠേത യത്നാച്ചേഷ്ടേത| യസ്മാദ്ദീര്ഘമപ്യായുരസന്നിഹിതസാധനം ദാരിദ്ര്യയുക്തം നിന്ദിതം ഗര്ഹിതമ്| തഥാ ധനാര്ഥീ കൃഷ്യാദികമാരഭേത| അന്യാഞ്ച ക്രിയാം ധനലാഭഹേതുകീമുഭയലോകാവിരുദ്ധാം സതീമാശ്രയേത്|| ൨൧||
Adhikarana niShkramaNavidhiH (22) · Śloka 22
മുക്തവേഗശ്ച ഗമനസ്വപ്നാഹാരസഭാസ്ത്രിയഃ| പാണിനാലഭ്യ നിഷ്ക്രാമേദ്രത്നപൂജ്യാജ്യമങ്ഗലമ്| സാതപത്രപദത്രാണോ വിചരേദ്യുഗമാത്രദൃക്| നിശി ചാത്യയികേ കാര്യേ ദണ്ഡീ മൌലീ സഹായവാന്| പ്രാവൃത്യ പര്യടേദ്രാത്രൌ ന പ്രാവൃത്യ ശിരോऽഹനി||൨൨||
मुक्तवेगश्च गमनस्वप्नाहारसभास्त्रियः| पाणिनालभ्य निष्क्रामेद्रत्नपूज्याज्यमङ्गलम्| सातपत्रपदत्राणो विचरेद्युगमात्रदृक्| निशि चात्ययिके कार्ये दण्डी मौली सहायवान्| प्रावृत्य पर्यटेद्रात्रौ न प्रावृत्य शिरोऽहनि||२२||
🔊 Audio coming soon
തഥാ മുക്തവേഗ ഉത്സൃഷ്ടമൂത്രപുരീഷാദിവേഗശ്ച അധ്വഗമനാദികമ്| തഥാ രത്നാദികമാലഭ്യ സപൂജം സംസ്പൃശ്യ, കാര്യാര്ഥം നിഷ്ക്രാമേത്| നിര്ഗതശ്ച ഛത്രപാദത്രാണസംയുക്തോ യുഗമാത്രദൃഗ്വിചരേത്| യുഗോ ഹസ്തദ്വയമ്, അന്യേ ഹസ്തചതുഷ്ടയം യുഗമാഹുഃ, തന്മാത്രമഗ്രതഃ പശ്യന് കൃമിസ്ഥാണ്വാദിഭയാത്| നിശി രാത്രാവാത്യയികേ അതിപ്രയോജനവതി കാര്യേ, ദണ്ഡീ മൌലീ സഹായവാംശ്ച വിചരേത്| അര്ഥബലാദുക്തമ് അനാത്യയികേ കാര്യേ നൈവ വിചരേന്നിശീതി| മൌലീ വേഷ്ടിതശിരാഃ| തഥാ രാത്രൌ ശിരഃ പിധായ പര്യടേത് പരിഭ്രമേദിതി|| ൨൨||
Adhikarana caityAdisthAnAnatikramaH (23) · Śloka 23
ചൈത്യപൂജ്യധ്വജാശസ്തച്ഛായാഭസ്മതുഷാശുചീന്| നാക്രാമേച്ഛര്കരാലോഷ്ഠബലിസ്നാനഭുവോ ന ച||൨൩||
चैत्यपूज्यध्वजाशस्तच्छायाभस्मतुषाशुचीन्| नाक्रामेच्छर्करालोष्ठबलिस्नानभुवो न च||२३||
🔊 Audio coming soon
ചൈത്യാദീനാം ഛായാം നാക്രാമേത പാദാഭ്യാം ന ല~ഘ്ഘയേത്| ചൈത്യഃ പ്രസിദ്ധഃ, പൂജ്യോ ഗുര്വാദിഃ, അശസ്തമമങ്ഗല്യം വസ്തു, തഥാ ഭസ്മാദികമപി| തഥാ ശര്കരാദികമപി| ശര്കരാ ശിലാചൂര്ണം ബലിര്ഭൂതോപഹാരഃ, സ്നാനഭൂഃ യത്ര കശ്ചിത് സ്നാതഃ|| ൨൩||
Adhikarana madhyAhnAdau catuShpathAdi sevananiShedhaH (24) · Śloka 24
മധ്യാഹ്നേ സന്ധ്യയോ രാത്രാവര്ധരാത്രേ ചതുഷ്പഥമ്| ന സേവേത ന ശര്വര്യാം വൃക്ഷചൈത്യം ന ചത്വരമ്| സൂനാടവീശൂന്യഗൃഹശ്മശാനാനി ദിവാऽപി ന||൨൪||
मध्याह्ने सन्ध्ययो रात्रावर्धरात्रे चतुष्पथम्| न सेवेत न शर्वर्यां वृक्षचैत्यं न चत्वरम्| सूनाटवीशून्यगृहश्मशानानि दिवाऽपि न||२४||
🔊 Audio coming soon
തഥാ മധ്യാഹ്നാദിഷു കാലേഷു ചതുഷ്പഥം ന സേവേത| തഥാ ശര്വര്യാം സര്വസ്യാമപി രാത്രൌ, വൃക്ഷാദികം ന സേവേത| ചത്വരം ത്രിപഥമാഹുഃ, ഗ്രാമാദ്ബഹിരവതാരാശ്രയമന്യേ, ഗ്രാമീണസമാജസ്ഥാനമിത്യന്യേ, യസ്തു ലോകേ ചത്വര ഇതി പ്രസിദ്ധഃ| സൂനാടവ്യാദികം ദിവാऽപി ന സേവേത| സൂനാടവീ വധാരണ്യമ്|| ൨൪||
Adhikarana shavahu~gkArAdInAM pratiShedhAdi (25) · Śloka 25
ന ഹുങ്കുര്യാച്ഛവം പൂജ്യം പ്രശസ്താന്മങ്ഗലാനി ച| നാപസവ്യം പരിക്രാമേന്നേതരാണ്യനുദക്ഷിണമ്| ചതുഷ്പഥം നമസ്കുര്യാത്പ്രജ്ഞാതാംശ്ച വനസ്പതീന്| ന വ്യാലവ്യാധിതാശസ്തൈര്നാദാന്തക്ഷുത്പിപാസിതൈഃ| ന ച്ഛിന്നപുച്ഛൈര്നൈകാക്ഷൈര്ഗോപൃഷ്ഠേന ച ന വ്രജേത്| നാതിപ്രഗേऽതിസായം വാ ന നഭോമധ്യഗേ രവൌ| നാസന്നിഹിതപാനീയോ നാതിതൂര്ണം ന സന്തതമ്| ന ശത്രുണാ നാവിദിതൈര്നൈകോ നാധാര്മികൈഃ സഹ| ദദ്യാദ്വര്ത്മാര്തവൃദ്ധസ്ത്രീഭാരിചക്രദ്വിജന്മനേ| സ്നാനഭോജനപാനാനി വാഹേഭ്യോ നാചരേത്പുരഃ| നദീം തരേന്ന ബാഹുഭ്യാം നാഗ്നിസ്കന്ധമഭിവ്രജേത്| നാരോഹേദ്വിഷമം ശൈലം നാവം സംശയിതാം തരുമ്| നിപാതയേന്ന ലോഷ്ടേന ന ഫലേന ഫലം ദ്രുമാത്| ന വാര്യമാണഃ പ്രവിശേന്നാദ്വാരേണ ന ചാऽസനേ| സ്വയമ് തിഷ്ഠേത്പരഗൃഹേ യുക്തനിദ്രം ന ബോധയേത്| നാऽചരേത്പാണിവാക്പാദദൃങ്മേഢ്രോദരചാപലമ്||൨൫||
न हुङ्कुर्याच्छवं पूज्यं प्रशस्तान्मङ्गलानि च| नापसव्यं परिक्रामेन्नेतराण्यनुदक्षिणम्| चतुष्पथं नमस्कुर्यात्प्रज्ञातांश्च वनस्पतीन्| न व्यालव्याधिताशस्तैर्नादान्तक्षुत्पिपासितैः| न च्छिन्नपुच्छैर्नैकाक्षैर्गोपृष्ठेन च न व्रजेत्| नातिप्रगेऽतिसायं वा न नभोमध्यगे रवौ| नासन्निहितपानीयो नातितूर्णं न सन्ततम्| न शत्रुणा नाविदितैर्नैको नाधार्मिकैः सह| दद्याद्वर्त्मार्तवृद्धस्त्रीभारिचक्रद्विजन्मने| स्नानभोजनपानानि वाहेभ्यो नाचरेत्पुरः| नदीं तरेन्न बाहुभ्यां नाग्निस्कन्धमभिव्रजेत्| नारोहेद्विषमं शैलं नावं संशयितां तरुम्| निपातयेन्न लोष्टेन न फलेन फलं द्रुमात्| न वार्यमाणः प्रविशेन्नाद्वारेण न चाऽसने| स्वयम् तिष्ठेत्परगृहे युक्तनिद्रं न बोधयेत्| नाऽचरेत्पाणिवाक्पाददृङ्मेढ्रोदरचापलम्||२५||
🔊 Audio coming soon
ശവം ന ഹുങ്കുര്യാത് മൃതശരീരം ഹുങ്കാരേണ ന തര്ജയേത്| പൂജ്യാദീനി ചാപസവ്യം വാമം പരിത്യജ്യ ന ഗച്ഛേത്| ഇതരാണി തദ്വിപരീതാനി ദക്ഷിണം ത്യക്ത്വാ ന ഗച്ഛേത്| ചതുഷ്പഥം പ്രജ്ഞാതാന് പ്രസിദ്ധാംശ്ച വനസ്പതീന് വൃക്ഷാന് നമസ്കുര്യാത്| വ്യാലാദിഭിശ്ച വാഹൈര്ന വ്രജേത്| വ്യാലഃ ദുഷ്ടഃ, ക്ഷുദ്രഃ, അതിപൂര്വാഹ്ണാദികാലേ ച ന വ്രജേത്| അസന്നിഹിതപാനീയഃ അഗൃഹീതപാനീയഃ, തൂര്ണം വേഗേന, ന സംതതം ബഹുകാലമപി തു വിശ്രമ്യൈവ ഗന്തവ്യമിത്യഭിപ്രായഃ, ശത്രുണാ സഹ ന വ്രജേത്, അവിദിതൈരവിജ്ഞാതസ്വരൂപൈഃ സഹ ന വ്രജേത്, ഏകാകീ ന വ്രജേത്, അധാര്മികൈശ്ച സഹ| തഥാ ആര്താദിഭ്യോ വര്ത്മ ദദ്യാത് മാര്ഗം ത്യജേത്| ഭാരീ ഭാരവാഹകഃ, ചക്രീ ഗന്ത്ര്യാദിഃ| വാഹേഭ്യഃ പുരാ സ്നാനാദികം നാऽऽചരേത്| പൂര്വം സ്വവാഹാനശ്വാദീന് സ്നാപയേത് ഭോജയേത് പായയേച്ച പശ്ചാത്സ്വയമ് സ്നായാത് ഭുഞ്ജീത ചേത്യര്ഥഃ| ബാഹുഭ്യാം ച നദീം ന തരേത്| അഗ്നിസ്കന്ധാഭിമുഖോ ന ഗച്ഛേത്| അഗ്നിസ്കന്ധോ മഹാനഗ്നിരാശിഃ| വിഷമമതിനിമ്നോന്നതപ്രദേശം, ശൈലം പര്വതം നാऽരോഹേത്| സംശയിതാമവിജ്ഞാതസ്വരൂപാം നാവം, വൃക്ഷഞ്ച സര്വം നാऽऽരോഹേത്| ദ്രുമാദ്വൃക്ഷാത്, ലോഷ്ടേന, ഫലേന വാ ഫലം ന പാതയേത്| പരഗൃഹേ വാര്യമാണഃ പ്രതിഷിധ്യമാനപ്രവേശോ ന പ്രവിശേത്| അപ്രസിദ്ധേന മാര്ഗേണ ന പ്രവിശേത്| പ്രവിഷ്ടശ്ച അദത്തേ ആസനേ ന സ്വയം തിഷ്ഠേത് നോപവിശേത്| യുക്താ അവിരുദ്ധാ നിദ്രാ യസ്യ തം ന ബോധയേത്| പാണ്യാദിചാപലം ച നാऽऽചരേത്| ഹസ്തചാപലം വാദ്യാനുകരണാദി, പാദചാപലമപ്യേവംപ്രകാരമേവ, വാക്ചാപലം യത്കിഞ്ചനവാദിത്വം, ദൃക്ചാപലം പരയുവത്യാദിദര്ശനം, മേഢ്രചാപലമപ്രാസങ്ഗികാനുചിതയോഷിദ്ഗമനാദി, ഉദരചാപലം ഭോജനഗൃഘ്നുതാ|| ൨൫||
Adhikarana keSAdivardhane niyamAH (26) · Śloka 26
ത്രിഃ പക്ഷസ്യ കചശ്മശ്രുനഖരോമാണി വര്ധയേത്| ന സ്വഹസ്തേന ദന്തൈര്വാ സ്നാനം ചാനു സമാചരേത്||൨൬||
त्रिः पक्षस्य कचश्मश्रुनखरोमाणि वर्धयेत्| न स्वहस्तेन दन्तैर्वा स्नानं चानु समाचरेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
പക്ഷസ്യ മധ്യേ ത്രീന് വാരാന് കേശാദീന് കര്തയേത്, സ്വഹസ്തേന ദന്തൈര്വാ ന കര്തയേത്| കര്തയിത്വാ ച സ്നാനമാചരേത്|| ൨൬||
Adhikarana abhya~ggavidhiH (27) · Śloka 27
അഥ ജാതാന്നപാനേച്ഛോ മാരുതഘ്നൈഃ സുഗന്ധിഭിഃ| യഥര്തുസംസ്പര്ശസുഖൈസ്തൈലൈരഭ്യങ്ഗമാചരേത്||൨൭||
अथ जातान्नपानेच्छो मारुतघ्नैः सुगन्धिभिः| यथर्तुसंस्पर्शसुखैस्तैलैरभ्यङ्गमाचरेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
അഥാനന്തരമനന്തരോക്തപ്രകാരേണ കാലമതിവാഹ്യ ഉത്പന്നാന്നപാനേച്ഛോऽഭ്യങ്ഗമാചരേത്| കേനേത്യാഹ-തൈലൈഃ| കിമ്ഭൂതൈഃ? വാതഘ്നൈഃ സുഗന്ധിഭിശ്ച ഋത്വനതിക്രമേണ സംസ്പര്ശസുഖകരൈശ്ച ഉഷ്ണകാലേ ശീതൈഃ, ശീതകാലേ ചോഷ്ണൈരിത്യര്ഥഃ|| ൨൭||
Adhikarana abhya~ggaguNAH (28) · Śloka 28
അഭ്യങ്ഗോ വാതഹാ പുഷ്ടിസ്വപ്നദാര്ഢ്യബൃഹത്വകൃത്| ദഗ്ധഭഗ്നക്ഷതരുജാ ക്ലമശ്രമജരാപഹഃ| രഥാക്ഷചര്മഘടദ്ഭവത്യഭ്യങ്ഗതോ ഗുണാഃ| സ്പര്ശനേऽഭ്യധികോ വായുഃ സ്പര്ശനം ച ത്വഗാശ്രയമ്| ത്വച്യശ്ച പരമഭ്യങ്ഗോ യസ്മാത്തം ശീലയേദതഃ| ശിരഃ ശ്രവണപാദേഷു തം വിശേഷേണ ശീലയേത്||൨൮||
अभ्यङ्गो वातहा पुष्टिस्वप्नदार्ढ्यबृहत्वकृत्| दग्धभग्नक्षतरुजा क्लमश्रमजरापहः| रथाक्षचर्मघटद्भवत्यभ्यङ्गतो गुणाः| स्पर्शनेऽभ्यधिको वायुः स्पर्शनं च त्वगाश्रयम्| त्वच्यश्च परमभ्यङ्गो यस्मात्तं शीलयेदतः| शिरः श्रवणपादेषु तं विशेषेण शीलयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
അഭ്യങ്ഗഗുണാനാഹ-അഭ്യങ്ഗേതി| ദഗ്ധാദിത്രയസ്യ റ്രുജയാ സമ്ബന്ധഃ| ക്ഷതഃ ശസ്ത്രാദിനാ| തഥാ രഥാക്ഷാദിവദഭ്യങ്ഗാദ്ഗുണാ ഭവന്തി, രഥാക്ഷം ചക്രനാഭിഃ, തസ്യ ചര്മഘടയോശ്ച യഥാऽഭ്യങ്ഗേന ശ്ലക്ഷ്ണത്വം, യഥാ മാര്ദവം, യഥാ ച ദാര്ഢ്യം, തഥാ ശരീരസ്യാപി| യഥാ ച രഥാക്ഷസ്യ സ്നേഹസ്പര്ശനമാത്രേണ, ചര്മനോ മര്ദനേന, ഘടസ്യ സ്നേഹസംസ്കാരേണേതി| യതശ്ച പരമത്യര്ഥം ത്വച്യശ്ചാഭ്യങ്ഗഃ, തസ്മാദഭ്യങ്ഗമാചരേത്| കഥമിത്യാഹ-സ്പര്ശനമിതി| സ്പര്ശനം ത്വഗാശ്രിതമ്| സ്പര്ശനേ ചാവശ്യം വായുനാ ഭവിതവ്യമ്| അതോ വാതാऽऽബാധഭയാദിത്യര്ഥഃ| ശിരഃ പ്രഭ്രുതിഷു തമഭ്യങ്ഗം വിശേഷേണശീലയേത്|| ൨൮||
Adhikarana mUrdhni tailakAraNaguNAH (29) · Śloka 29
സ കേശ്യഃ ശീലിതോ മൂര്ധ്നി കപാലേന്ദ്രിയതര്പണഃ||൨൯||
स केश्यः शीलितो मूर्ध्नि कपालेन्द्रियतर्पणः||२९||
🔊 Audio coming soon
കിമര്ഥമിത്യാഹ-സോऽഭ്യങ്ഗഃ മൂര്ധ്നി ശിരസി, ശീലിതഃ കേശ്യോ കേശേഭ്യോ ഹിതഃ, കപാലസ്യേന്ദ്രിയാണാഞ്ച തര്പണഃ തൃപ്തികരഃ|| ൨൯||
Adhikarana karNapUraNaguNAH (30) · Śloka 30
ഹനുമന്യാശിരഃ കര്ണശൂലഘ്നം കര്ണപൂരണമ്||൩൦||
हनुमन्याशिरः कर्णशूलघ्नं कर्णपूरणम्||३०||
🔊 Audio coming soon
സ്നേഹേന കര്ണപൂരണം ഹനുമന്യാദിശൂലഘ്നമ്|| ൩൦||
Adhikarana pAdAbhya~gge guNAH (31) · Śloka 31
പാദാഭ്യങ്ഗസ്തു തത്സ്ഥൈര്യനിദ്രാദൃഷ്ടിപ്രസാദകൃത്| പാദസുപ്തിശ്രമസ്തമ്ഭസങ്കോചസ്ഫുടനപ്രണുത്||൩൧||
पादाभ्यङ्गस्तु तत्स्थैर्यनिद्रादृष्टिप्रसादकृत्| पादसुप्तिश्रमस्तम्भसङ्कोचस्फुटनप्रणुत्||३१||
🔊 Audio coming soon
പാദാദിഷു തമഭ്യങ്ഗം വിശേഷേണ ശീലയേത്| പാദാഭ്യങ്ഗസ്തു തത്സ്ഥൈര്യാദികൃത് പാദസുപ്ത്യാദിഘ്നശ്ച| സുപ്തിരിവ സുപ്തിഃ അഭിഘാതാദ്യചൈതന്യമ്|| ൩൧||
Adhikarana aBya~ggavarjyAH (32) · Śloka 32
വര്ജ്യോऽഭ്യങ്ഗഃ കഫഗ്രസ്തകൃതസംശുദ്ധ്യജീര്ണിഭിഃ||൩൨||
वर्ज्योऽभ्यङ्गः कफग्रस्तकृतसंशुद्ध्यजीर्णिभिः||३२||
🔊 Audio coming soon
സര്വോऽഭ്യങ്ഗഃ കഫഗ്രസ്താദിഭിര്വര്ജ്യഃ ന സേവ്യഃ| കഫഗ്രസ്തഃ ശ്ലേഷ്മരോഗാര്ത്തഃ| ഗ്രസ്തഗ്രഹണമതിശയോപലക്ഷണാര്ഥമ്| കൃതസംശുദ്ധിഃ വമനവിരേചനാദിഭിരചിരകാലനിഃസൃതദോഷഃ|| ൩൨||
Adhikarana vyAyAmaH (33) · Śloka 33
ശരീരായാസജനനം കര്മ വ്യായാമ ഉച്യതേ||൩൩||
शरीरायासजननं कर्म व्यायाम उच्यते||३३||
🔊 Audio coming soon
അനന്തരം വ്യായാമം ശീലയേത്| ക ഉച്യതേ വ്യായാമഃ? ആഹ- ശരീരേതി| യേന കര്മണാ ക്രിയമാണേന ശരീരമായസ്യതേ തദ്വ്യായാമശബ്ദേന വാച്യമ്| തേനൈതദുക്തം ഭവതി- കസ്യചിച്ചംക്രമണമേവ വ്യായാമഃ, കസ്യചിദന്യദധികമിതി|| ൩൩||
Adhikarana vyAyAmaguNAH (34) · Śloka 34
ലാഘവം കര്മസാമര്ഥ്യം ദീപ്തോऽഗ്നിര്മേദസഃ ക്ഷയഃ| വിഭക്തഘനഗാത്രത്ത്വം വ്യായാമാദുപജായതേ||൩൪||
लाघवं कर्मसामर्थ्यं दीप्तोऽग्निर्मेदसः क्षयः| विभक्तघनगात्रत्त्वं व्यायामादुपजायते||३४||
🔊 Audio coming soon
തേന കൃതേന കിം ഭവതീത്യാഹ- ലാഘവമിത്യാദി| ലാഘവം ദേഹസ്യ ലഘുത്വമ്| അന്യത് സുബോധമ്|| ൩൪||
Adhikarana vyAyAmavarjyAH (35) · Śloka 35
വാതപിത്താമയീ ബാലോ വൃദ്ധോऽജീര്ണീ ച തം ത്യജേത്||൩൫||
वातपित्तामयी बालो वृद्धोऽजीर्णी च तं त्यजेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
വാതപിത്തരോഗാര്തോ ബാലോ വൃദ്ധശ്ച വ്യായാമം ത്യജേത്|| ൩൫||
Adhikarana vyAyAmavidhiH (36) · Śloka 36
അര്ദ്ധശക്ത്യാ നിഷേവ്യസ്തു ബലിഭിഃ സ്നിഗ്ധഭോജിഭിഃ| ശീതകാലേ വസന്തേ ച മന്ദമേവ തതോऽന്യദാ| തം കൃത്വാऽനുസുഖം ദേഹം മര്ദയേച്ച സമന്തതഃ||൩൬||
अर्द्धशक्त्या निषेव्यस्तु बलिभिः स्निग्धभोजिभिः| शीतकाले वसन्ते च मन्दमेव ततोऽन्यदा| तं कृत्वाऽनुसुखं देहं मर्दयेच्च समन्ततः||३६||
🔊 Audio coming soon
സ ച വ്യായാമോ ബലവദ്ഭിഃ പുരുഷൈഃ ശീതകാലേ ഹേമന്തശിശിരയോഃ വസന്തേ ച സ്നിഗ്ധാന്നഭോജിഭിഃ സദ്ഭിരര്ദ്ധശക്ത്യാ (സു൦ചി൦൨൪/൪൭) നിഷേവണീയഃ യാവച്ഛക്യം തതോऽര്ദ്ധമിതി| അന്യസ്മിന്പുനഃ ഋതൌ സ്വല്പമേവ| തഞ്ച വ്യായാമം കൃത്വാ യഥാസുഖം ദേഹം മര്ദയേത്സര്വമ്|| ൩൬||
Adhikarana ativyAyAmadoShAH (37) · Śloka 37
തൃഷ്ണാ ക്ഷയഃ പ്രതമകോ രക്തപിത്തം ശ്രമഃ ക്ലമഃ| അതിവ്യായാമതഃ കാസോ ജ്വരശ്ച്ഛര്ദിശ്ച ജായതേ||൩൭||
तृष्णा क्षयः प्रतमको रक्तपित्तं श्रमः क्लमः| अतिव्यायामतः कासो ज्वरश्च्छर्दिश्च जायते||३७||
🔊 Audio coming soon
യഥോക്തപ്രമാണാതിക്രമാദതിവ്യായാമേന കാസാദിരോഗോത്പത്തിഃ|
Adhikarana vyAyAmajAgarAdInAmatisevananiShedhaH (38) · Śloka 38
ഗജം സിംഹ ഇവാകര്ഷന് ഭജന്നതി വിനശ്യതി||൩൮||
गजं सिंह इवाकर्षन् भजन्नति विनश्यति||३८||
🔊 Audio coming soon
പ്രസങ്ഗേനാഹ- വ്യായാമാദീനാം സാഹസമതിസേവാം ഭജന് പുരുഷോ വിനശ്യതി| യഥാ സിംഹോ വിക്രമവാനതിസ്വല്പബലഃ മഹാബലം ദന്തിനമാകര്ഷയന് സ്വയമേവ വിനശ്യതി|| ൩൮||
Adhikarana udvarttanaguNAH (39) · Śloka 39
ഉദ്വര്ത്തനം കഫഹരം മേദസഃ പ്രവിലായനമ്| സ്ഥിരീകരണമങ്ഗാനാം ത്വക്പ്രസാദകരം പരമ്||൩൯||
उद्वर्त्तनं कफहरं मेदसः प्रविलायनम्| स्थिरीकरणमङ्गानां त्वक्प्रसादकरं परम्||३९||
🔊 Audio coming soon
അനന്തരം കഷായദ്രവ്യൈരുദ്വര്തനം കുര്യാത്| തദ്ഗുണാനാഹ- കഫഹരമിത്യാദി|| ൩൯||
Adhikarana shItajalasnAnaguNAH (40) · Śloka 40
ദീപനം വൃഷ്യമായുഷ്യം സ്നാനമൂര്ജാബലപ്രദമ്| കണ്ഡൂമലശ്രമസ്വേദതന്ദ്രാതൃഡ്ദാഹപാപ്മജിത്||൪൦||
दीपनं वृष्यमायुष्यं स्नानमूर्जाबलप्रदम्| कण्डूमलश्रमस्वेदतन्द्रातृड्दाहपाप्मजित्||४०||
🔊 Audio coming soon
തദനു സ്നാനമാചരേത്| തച്ചാഗ്ന്യുദീരണത്വാദിയുക്തം കണ്ഡ്വാദിഘ്നഞ്ച|| ൪൦||
Adhikarana uShNAmbupariShekaguNAH (41) · Śloka 41
ഉഷ്ണാമ്ബുനാऽധഃകായസ്യ പരിഷേകോ ബലാവഹഃ| തേനൈവ തൂത്തമാങ്ഗസ്യ ബലഹൃത്കേശചക്ഷുഷാമ്||൪൧||
उष्णाम्बुनाऽधःकायस्य परिषेको बलावहः| तेनैव तूत्तमाङ्गस्य बलहृत्केशचक्षुषाम्||४१||
🔊 Audio coming soon
ഉഷ്ണാമ്ബുനേത്യാദി സുബോധമ്|| ൪൧||
Adhikarana snAnaniyamAH (42) · Śloka 42
നാऽനാപ്ലുത്യ ശിരഃ സ്നായാന്ന ജലേऽല്പേ ന ശീതലേ| സ്നാനോദകാവതരണസ്വപ്നാന്നഗ്നോ ന ചാചാരേത്| പഞ്ച പിണ്ഡാനനുദ്ധൃത്യ ന സ്നായാത്പരവാരിണി| നാത്മാനമീക്ഷേത ജലേ ന തടസ്ഥോ ജലാശയമ്| ന പ്രതിസ്ഫാലയേദമ്ബു പാണിനാ ചരണേന വാ| സ്നാത്വാ ന മൃജ്യാദ്ഗാത്രാണി ധുനുയാന്ന ശിരോരുഹാന്||൪൨||
नाऽनाप्लुत्य शिरः स्नायान्न जलेऽल्पे न शीतले| स्नानोदकावतरणस्वप्नान्नग्नो न चाचारेत्| पञ्च पिण्डाननुद्धृत्य न स्नायात्परवारिणि| नात्मानमीक्षेत जले न तटस्थो जलाशयम्| न प्रतिस्फालयेदम्बु पाणिना चरणेन वा| स्नात्वा न मृज्याद्गात्राणि धुनुयान्न शिरोरुहान्||४२||
🔊 Audio coming soon
ശിരസ്യനാപ്ലുതേ അസിക്തേ ന സ്നായാത്| ജലേ നദ്യാദിസ്ഥേ സ്വല്പേ ശീതലേ ച ന സ്നായാത്| നഗ്നഃ അഗൃഹീതപരിധാനഃ, സ്നാനമുദകാവതരണം ച നാऽऽചരേത്| തഥാ സ്വപ്നം ച നഗ്നോ നാചരേത്| പരവാരിണി അന്യകൃതേ തടാകാദൌ പഞ്ച പിണ്ഡാനനുദ്ധൃത്യ ന സ്നായാത്| പഞ്ചഭിഃ പിണ്ഡൈരുദ്ധൃതൈരാത്മനൈവ സ്നാനാര്ഥം ജലാശയഃ കൃതോ ഭവതി| ദര്പണവദാത്മാനം ജലേ നേക്ഷേത| തടസ്ഥഃ കൂലസ്ഥോ, ജലാശയം കൂപാദികം നേക്ഷേത| പാണിനാ പാദേന വാ ജലം ന പ്രതിസ്ഫാലയേന്നാഭിഹന്യാത്| സ്നാത്വാ ച പാണ്യാദിനാऽങ്ഗാനി ന പരിമാര്ജയേത്| കേശാംശ്ച സ്നാത്വാ ന ധുനുയാത്|| ൪൨||
Adhikarana snAnAntaravastradhAraNaniyamAH (43) · Śloka 43
നിവസീതാര്ദ്ര ഏവാऽശു സോഷ്ണീഷേ ധൌതവാസസീ| ന ത്വമ്ബരം പൂര്വധൃതം ന ച തൈലവസേ സ്പൃശേത്||൪൩||
निवसीतार्द्र एवाऽशु सोष्णीषे धौतवाससी| न त्वम्बरं पूर्वधृतं न च तैलवसे स्पृशेत्||४३||
🔊 Audio coming soon
ആര്ദ്ര ഏവ ധൌതോഷ്ണീഷം ധൌതവാസസീ ച നിവസീത പരിദധ്യാത്| ഉഷ്ണീഷഃ ശിരഃ പട്ടകമ്| സ്നാത്വാ ച സ്നാനകാലധൃതം വാസോ ന സ്പൃശേത്| തൈലം വസാം ച സ്നാത്വാ ന സ്പൃശേത്|| ൪൩||
Adhikarana punarvastradhAraNaniyamAH (44) · Śloka 44
വാസോऽന്യദന്യച്ഛയനേ നിര്ഗമേ ദേവതാര്ചനേ||൪൪||
वासोऽन्यदन्यच्छयने निर्गमे देवतार्चने||४४||
🔊 Audio coming soon
ശയനാദ്യവസരേ അന്യദന്യദ്വാസഃ പരിവര്തയേത്| നിര്ഗമേ ദേവതാര്ചനേ ചാന്യദന്യദ്വാസോ നിവസീത|| ൪൪||
Adhikarana snAne varjyAH (45) · Śloka 45
സ്നാനമര്ദിതനേത്രാസ്യകര്ണരോഗാതിസാരിഷു| ആധ്മാനപീനസാജീര്ണഭുക്തവത്സു ച ഗര്ഹിതമ്||൪൫||
स्नानमर्दितनेत्रास्यकर्णरोगातिसारिषु| आध्मानपीनसाजीर्णभुक्तवत्सु च गर्हितम्||४५||
🔊 Audio coming soon
അര്ദിതാദ്യാര്താനാം സ്നാനം ഗര്ഹിതം നിന്ദ്യമ്| ആധ്മാനം വായുനാ ജഠരാപൂരണം, പീനസോ നാസാസ്രാവഃ||൪൫||
Adhikarana bhojanavidhiH (46) · Śloka 46
അന്നപാനവിധാനേന ഭുഞ്ജീതാന്നം വിനാऽത്യയാത്| അഭിനന്ദ്യ പ്രസന്നാത്മാ ഹുത്വാ ദത്വാ ച ശക്തിതഃ| പാകം സജലമേകാന്തേ യഥാസുഖമിതി ബ്രുവന്| പ്രയച്ഛേത്സര്വമുദ്ദിശ്യ പാചയേന്നാऽന്നമാത്മനേ||൪൬||
अन्नपानविधानेन भुञ्जीतान्नं विनाऽत्ययात्| अभिनन्द्य प्रसन्नात्मा हुत्वा दत्वा च शक्तितः| पाकं सजलमेकान्ते यथासुखमिति ब्रुवन्| प्रयच्छेत्सर्वमुद्दिश्य पाचयेन्नाऽन्नमात्मने||४६||
🔊 Audio coming soon
തതോऽനന്തരമന്നപാനവിധാനേനാന്നം ഭുഞ്ജീത| അത്യയേ തു യഥേച്ഛമേവ| പ്രാപ്തമാഹാരമഭിനന്ദ്യ പ്രസന്നാത്മാ പ്രസന്നഹൃദയഃ, ഹുത്വാ ചാഗ്നിമുഖേ, ശക്തിതശ്ച ദത്വാ കൃപണാദിഭ്യോ യഥാശക്തി ദത്ത്വാ, സര്വം ഭൂതഗ്രാമമുദ്ദിശ്യ, ഏകാന്തേ പാകം സര്വമാഹാര്യം സോദകം യഥാസുഖമിതി മന്ത്രപദമിവ ബ്രുവന് ദദ്യാത്| ദാനാദിവ്യവച്ഛേദേനാത്മാര്ഥമന്നം ന പാചയേത്|| ൪൬||
Adhikarana niShiddhAnnam (47) · Śloka 47
നാऽന്നമദ്യാന്മുമൂര്ഷൂണാം മൃതാനാം ദുഃഖജീവിനാമ്| സ്ത്രീജിതക്ലീബപതിതക്രൂരദുഷ്കൃതകാരിണാമ്| ഗണാരിഗണികാസത്രധൂര്താന്നാപണികഞ്ച ന||൪൭||
नाऽन्नमद्यान्मुमूर्षूणां मृतानां दुःखजीविनाम्| स्त्रीजितक्लीबपतितक्रूरदुष्कृतकारिणाम्| गणारिगणिकासत्रधूर्तान्नापणिकञ्च न||४७||
🔊 Audio coming soon
മുമൂര്ഷുപ്രഭൃതീനാമന്നം നാദ്യാത്| ഗണാന്നം ബഹ്വായത്തമന്നം നാദ്യാത്| ആപണികോ വണിക്|| ൪൭||
Adhikarana utsa~gge BakShaNaniShedhaH (48) · Śloka 48
നോത്സങ്ഗേ ഭക്ഷയേദ്ഭക്ഷ്യാഞ്ജലം നാഞ്ജലിനാ പിബേത്| സര്വഞ്ച തിലസമ്ബദ്ധം നാऽദ്യാദസ്തമിതേ രവൌ| ന ഭുക്തമാത്ര ആയസ്യേന്ന നിഷിദ്ധം ഭജേത്സുഖമ്||൪൮||
नोत्सङ्गे भक्षयेद्भक्ष्याञ्जलं नाञ्जलिना पिबेत्| सर्वञ्च तिलसम्बद्धं नाऽद्यादस्तमिते रवौ| न भुक्तमात्र आयस्येन्न निषिद्धं भजेत्सुखम्||४८||
🔊 Audio coming soon
ഉത്സങ്ഗേ ഗൃഹീത്വാ ഭക്ഷ്യാന്നം ന ഭക്ഷയേത്| അഞ്ജലിനാ പാണിസമ്പുടേന ജലം ന പിബേത്| രവൌ ദിനകൃതി, അസ്തമിതേ തിലസമ്ബദ്ധം സര്വം ഭക്ഷ്യം നാദ്യാത്| ഭോജനാദുത്ഥിതഃ ശരീരായാസം ന കുര്യാത്| സ്മൃത്യാദിപ്രതിഷിദ്ധം സുഖം ന സേവേത|| ൪൮||
Adhikarana madhyAhnacaryA (49) · Śloka 49
ധര്മോത്തരാഭിരര്ഥ്യാഭിഃ കഥാഭിസ്ത്രിഗുണാത്മഭിഃ| മധ്യം ദിനസ്യ ഗമയേദിഷ്ടശിഷ്ടസഹായവാന്||൪൯||
धर्मोत्तराभिरर्थ्याभिः कथाभिस्त्रिगुणात्मभिः| मध्यं दिनस्य गमयेदिष्टशिष्टसहायवान्||४९||
🔊 Audio coming soon
ദിനസ്യ ച മധ്യമിഷ്ടൈഃ ശിഷ്ടൈശ്ച സഹായൈര്യുതഃ കഥാഭിര്ഗമയേത്| കിമ്ഭൂതാഭിഃ? ധര്മപ്രധാനാഭിഃ, മധ്യാര്ഥാഭിഃ, അര്ഥബലാത് സ്വല്പകായാഭിഃ| ഏവം ത്രിഗുണാത്മഭിഃ ത്രിഗുണോ ധര്മാദീനാം സ്ഥാനവൃദ്ധിക്ഷയലക്ഷണഃ|| ൪൯||
Adhikarana sadvRuttam (50) · Śloka 50
ന ലോകഭൂപവിദ്വിഷ്ടൈര്ന സങ്ഗച്ഛേത നാസ്തികൈഃ| കലിവൈരരുചിര്ന സ്യാദ്ധീരഃ സമ്പദ്വിപത്തിഷു| ശ്രുതാദന്യത്ര സന്തുഷ്ടസ്തത്രൈവ ച കുതൂഹലീ| ക്ഷാന്തിമാന്ദക്ഷിണോ ദക്ഷഃ സുസമീക്ഷിതകാര്യകൃത്| ഹ്രീമാന്ധീമാന്മഹോത്സാഹഃ സംവിഭാഗീ പ്രിയാതിഥിഃ| അക്ഷുദ്രവൃത്തിര്ഗമ്ഭീരഃ സാധുരാശ്രിതവത്സലഃ| ദാതാ പിതൃഭ്യഃ പിണ്ഡസ്യ യഷ്ടാ ഹോതാ കൃപാത്മകഃ| അനുജ്ഞാതാ സുവാര്താനാം ദീനാനാമനുകമ്പകഃ| ആശ്വാസകാരീ ഭീതാനാം ക്രുദ്ധാനാമനുനായകഃ| പൂര്വാഭിഭാഷീ സുമുഖഃ സുശീലഃ പൂജ്യപൂജകഃ| വിത്തബന്ധുവയോവിദ്യാവൃത്തൈഃ പൂജ്യാ യഥോത്തരമ്| ആത്മദ്രുഹമമര്യാദം മൂഢമുജ്ഝിതസത്പഥമ്| സുതരാമനുകമ്പേത നരകാര്ചിഷ്മദിന്ധനമ്| ധര്മ്യമര്ഥ്യം പ്രിയം തഥ്യം മിതം പഥ്യം വദേദ്വചഃ| നാऽത്മാനമവജാനീയാന്ന സ്തൂയാന്ന ച പീഡയേത്| ന ഹീനാനവമന്യേത വൃത്താര്ഥാങ്ഗബലശ്രുതൈഃ| നാരുന്തുദഃ സ്യാന്ന ക്രൂരോ ന തീക്ഷ്ണോ നോപതാപവാന്| ഹേതാവീര്ഷ്യേന്ന തു ഫലേ പാപം പാപേऽപി നാചരേത്| പരസ്യ ദണ്ഡം നോദ്യച്ഛേത്ക്രുദ്ധോ നൈനം നിപാതയേത്| അന്യത്ര പുത്രാച്ഛിഷ്യാദ്വാ ശാസനാര്ഹാദ്ധിതാശയഃ| നൃത്യവാദിത്രഗീതാദി നോല്ബണാമാചരേത്ക്രിയാമ്| പ്രസിദ്ധകേശവാഗ്വേശശമസാന്ത്വപരായണഃ| ഊര്ധ്വേ നാഭേഃ ശരീരസ്യ സ്പൃശേന്നാऽധരവാസസാ| ന കുര്യാന്മിഥുനീഭൂയ ശൌചം പ്രതി വിലമ്ബനമ്| നാऽസംവൃതമുഖോ ഹാസ്യക്ഷവോദ്ഗാരവിജൃമ്ഭണമ്| പാണിദ്വയേന യുഗപത്കണ്ഡൂയേന്നാത്മനഃ ശിരഃ| വഹേന്ന ഭാരം ശിരസാ യുഗപച്ചാഗ്നിവാരിണീ| നാസികാം ന വികുഷ്ണീയാദ്ദശനാന്ന വിഘട്ടയേത്| കുര്യാദ്വിലേഖനച്ഛേദഭേദാസ്ഫോടനമര്ദനമ്| നാऽകാര്യേ ന ച കാര്യേऽപി മുഖാങ്ഗനഖവാദനമ്| പാദം പാദേന നാക്രാമേന്ന കണ്ഡൂയേന്ന ശൌചയേത്| നാ കാംസ്യഭാജനേ തൌ ച നോപവിഷ്ടഃ പ്രസാധയേത്| അഭീക്ഷ്ണം നിര്മലാന് ദധ്യാന്നഖപാദമലാശയാന്| നാऽസമിദ്ധമുപാസീത ഹുതാശം നൈവ ചാശുചിഃ| നാऽനുവാതം ന വിവൃതേ ന ക്ലാന്തോ നാऽന്യമാനസഃ| ധമേന്നാസ്യേന ന സ്കന്ദേന്നാऽധഃ കുര്യാന്ന പാദതഃ| സതതം ന നിരീക്ഷേത ചലസൂക്ഷ്മാപ്രിയാണി ച| നാപ്രശസ്തം ന വിണ്മൂത്രം ന ദര്പണമമാര്ജിതമ്| ഉദ്യന്തമസ്തമായാന്തം തപന്തം പ്രതിമാഗതമ്| ഉപരക്തം ച ഭാസ്വാന്തം വാസസാ വാ തിരോഹിതമ്| നാന്യദപ്യതിതേജസ്വി ക്രുദ്ധസ്യ ച ഗുരോര്മുഖമ്| സ്ത്രീം ന സ്രവന്തീം നോദക്യാം ന നഗ്നാം നാന്യസങ്ഗതാമ്| ന പത്നീം ഭോജനസ്വപ്നക്ഷുതജൃമ്ഭാദുരാസനേ| ശയീത നൈകശയനേ ന ചാശ്നീയാത്തയാ സഹ| താമനീര്ഷ്യംശ്ച ഗോപായേത് സ്വൈരിണീം നാധിവാസയേത്| നോച്ഛിഷ്ടസ്താരകാരാഹുതുഹിനാംശുദിവാകരാന്| പശ്യേന്ന യായാന്ന പഠേന്ന സ്വപ്യാന്ന സ്പൃശേച്ഛിരഃ| പായയന്തീം ചരന്തീം വാ നാന്യസ്മൈ ഗാം നിവേദയേത്| അര്കേന്ദുപരിവേഷോല്കാശതക്രതുധനൂംഷി ച| നാന്യദ്ദേവാര്ചനേ കര്മ കുര്യാദ്ധാവേന്ന വര്ഷതി| തിഥിം പക്ഷസ്യ ന ബ്രൂയാത് നക്ഷത്രാണി ന നിര്ദിശേത്| നാത്മനോ ജന്മലഗ്നര്ക്ഷഘനസാരം ഗൃഹേ മലമ്| പ്രകാശയേന്നാവമാനം ന ച നിഃസ്നേഹതാം പ്രഭോഃ| പുരോവാതാതപരജസ്തുഷാരപരുഷാനിലാന്| അനൃജുഃ ക്ഷവഥൂദ്ഗാരകാസസ്വപ്നാന്നമൈഥുനമ്| സശബ്ദമലിനം ഹസ്തഭ്രൂനേത്രോത്ക്ഷേപവാദിതാമ്| കൂലച്ഛായാം സുരാപാനം വ്യാലദംഷ്ട്രിവിഷാണിനഃ| ഹീനാനാര്യാതിനിപുണസേവാം വിഗ്രഹമുത്തമൈഃ| സന്ധ്യാസ്വഭ്യവഹാരസ്ത്രീസ്വപ്നാധ്യയനചിന്തനമ്| ആരോഗ്യജീവിതൈശ്വര്യവിദ്യാസു സ്ഥിരമാനിതാമ്| തോയാഗ്നിപൂജ്യമധ്യേന യാനം ധൂമം ശവാശ്രയമ്| മദ്യാതിസക്തിം വിശ്രമ്ഭസ്വാതന്ത്ര്യേ സ്ത്രീഷു ച ത്യജേത്||൫൦||
न लोकभूपविद्विष्टैर्न सङ्गच्छेत नास्तिकैः| कलिवैररुचिर्न स्याद्धीरः सम्पद्विपत्तिषु| श्रुतादन्यत्र सन्तुष्टस्तत्रैव च कुतूहली| क्षान्तिमान्दक्षिणो दक्षः सुसमीक्षितकार्यकृत्| ह्रीमान्धीमान्महोत्साहः संविभागी प्रियातिथिः| अक्षुद्रवृत्तिर्गम्भीरः साधुराश्रितवत्सलः| दाता पितृभ्यः पिण्डस्य यष्टा होता कृपात्मकः| अनुज्ञाता सुवार्तानां दीनानामनुकम्पकः| आश्वासकारी भीतानां क्रुद्धानामनुनायकः| पूर्वाभिभाषी सुमुखः सुशीलः पूज्यपूजकः| वित्तबन्धुवयोविद्यावृत्तैः पूज्या यथोत्तरम्| आत्मद्रुहममर्यादं मूढमुज्झितसत्पथम्| सुतरामनुकम्पेत नरकार्चिष्मदिन्धनम्| धर्म्यमर्थ्यं प्रियं तथ्यं मितं पथ्यं वदेद्वचः| नाऽत्मानमवजानीयान्न स्तूयान्न च पीडयेत्| न हीनानवमन्येत वृत्तार्थाङ्गबलश्रुतैः| नारुन्तुदः स्यान्न क्रूरो न तीक्ष्णो नोपतापवान्| हेतावीर्ष्येन्न तु फले पापं पापेऽपि नाचरेत्| परस्य दण्डं नोद्यच्छेत्क्रुद्धो नैनं निपातयेत्| अन्यत्र पुत्राच्छिष्याद्वा शासनार्हाद्धिताशयः| नृत्यवादित्रगीतादि नोल्बणामाचरेत्क्रियाम्| प्रसिद्धकेशवाग्वेशशमसान्त्वपरायणः| ऊर्ध्वे नाभेः शरीरस्य स्पृशेन्नाऽधरवाससा| न कुर्यान्मिथुनीभूय शौचं प्रति विलम्बनम्| नाऽसंवृतमुखो हास्यक्षवोद्गारविजृम्भणम्| पाणिद्वयेन युगपत्कण्डूयेन्नात्मनः शिरः| वहेन्न भारं शिरसा युगपच्चाग्निवारिणी| नासिकां न विकुष्णीयाद्दशनान्न विघट्टयेत्| कुर्याद्विलेखनच्छेदभेदास्फोटनमर्दनम्| नाऽकार्ये न च कार्येऽपि मुखाङ्गनखवादनम्| पादं पादेन नाक्रामेन्न कण्डूयेन्न शौचयेत्| ना कांस्यभाजने तौ च नोपविष्टः प्रसाधयेत्| अभीक्ष्णं निर्मलान् दध्यान्नखपादमलाशयान्| नाऽसमिद्धमुपासीत हुताशं नैव चाशुचिः| नाऽनुवातं न विवृते न क्लान्तो नाऽन्यमानसः| धमेन्नास्येन न स्कन्देन्नाऽधः कुर्यान्न पादतः| सततं न निरीक्षेत चलसूक्ष्माप्रियाणि च| नाप्रशस्तं न विण्मूत्रं न दर्पणममार्जितम्| उद्यन्तमस्तमायान्तं तपन्तं प्रतिमागतम्| उपरक्तं च भास्वान्तं वाससा वा तिरोहितम्| नान्यदप्यतितेजस्वि क्रुद्धस्य च गुरोर्मुखम्| स्त्रीं न स्रवन्तीं नोदक्यां न नग्नां नान्यसङ्गताम्| न पत्नीं भोजनस्वप्नक्षुतजृम्भादुरासने| शयीत नैकशयने न चाश्नीयात्तया सह| तामनीर्ष्यंश्च गोपायेत् स्वैरिणीं नाधिवासयेत्| नोच्छिष्टस्तारकाराहुतुहिनांशुदिवाकरान्| पश्येन्न यायान्न पठेन्न स्वप्यान्न स्पृशेच्छिरः| पाययन्तीं चरन्तीं वा नान्यस्मै गां निवेदयेत्| अर्केन्दुपरिवेषोल्काशतक्रतुधनूंषि च| नान्यद्देवार्चने कर्म कुर्याद्धावेन्न वर्षति| तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात् नक्षत्राणि न निर्दिशेत्| नात्मनो जन्मलग्नर्क्षघनसारं गृहे मलम्| प्रकाशयेन्नावमानं न च निःस्नेहतां प्रभोः| पुरोवातातपरजस्तुषारपरुषानिलान्| अनृजुः क्षवथूद्गारकासस्वप्नान्नमैथुनम्| सशब्दमलिनं हस्तभ्रूनेत्रोत्क्षेपवादिताम्| कूलच्छायां सुरापानं व्यालदंष्ट्रिविषाणिनः| हीनानार्यातिनिपुणसेवां विग्रहमुत्तमैः| सन्ध्यास्वभ्यवहारस्त्रीस्वप्नाध्ययनचिन्तनम्| आरोग्यजीवितैश्वर्यविद्यासु स्थिरमानिताम्| तोयाग्निपूज्यमध्येन यानं धूमं शवाश्रयम्| मद्यातिसक्तिं विश्रम्भस्वातन्त्र्ये स्त्रीषु च त्यजेत्||५०||
🔊 Audio coming soon
ലോകദ്വിഷ്ടൈഃ രാജദ്വിഷ്ടൈഃ സഹ സങ്ഗതിം ന കുര്യാത്, നാസ്തികൈശ്ച| അദൃഷ്ടം നാസ്തീതി ബോദ്ധാരോ നാസ്തികാഃ| കലഹം വൈരം ന രോചയേത്| സമ്പത്സ്വാപത്സു ച ധൈര്യവലമ്ബേത്| ശാസ്ത്രശ്രവണാദന്യത്രാശനാദികേ സന്തുഷ്ടഃ ശ്രുതേ ത്വസന്തുഷ്ടഃ| ഉപനതാദധികേനാऽऽകാംക്ഷാ അസന്തോഷഃ| തത്രൈവ ച ശ്രുതേ ശേഷവിഷയേ കുതൂഹലവാന്| സര്വഭൂതേഷു ക്ഷാന്തിമത്വാദിയുക്തോ ഭവേത്| ദക്ഷിണഃ പക്ഷപാതീ| അന്യത്സുബോധമ്| പൂജ്യാംശ്ച പൂജയേത്| അത ആഹ- വിത്തേത്യാദി| (൧) ധനവാന് പൂജ്യഃ, (൨) അതോऽധികം ബന്ധുഃ, (൩) അതോऽധികമധികവയാഃ, (൪) തതോऽധികം വിദ്യാവാന്, (൫) തതോऽധികം ശീലവാന് പൂജ്യ ഇതി യഥോത്തരാര്ഥഃ| യോ യസ്മാദുത്തരഃ സ തസ്മാത്പൂജ്യ ഇതി| ആത്മദ്രോഹാദിയുക്തമത്യന്തം കൃപയാ സത്പഥയോജനാദിനാ, പരമനുകമ്പേത| സര്വസ്യ ച ധര്മ്യാദികം വാക്യം വദേത്| ധര്മാദനപേതം ധര്മ്യമര്ഥാദനപേതമര്ഥ്യം, പ്രിയം ശ്രോതുഃ, തഥ്യം സത്യം, മിതം സ്വല്പം, പഥ്യം ഹിതാനുബന്ധി| ആത്മനഃ ശരീരസ്യാവജ്ഞാം ന കുര്യാത്| ന ചാത്മാനം സ്തൂയാത്| ന ച പീഡയേത്| വൃത്താദിഹീനാനാമവമാനോ ന വിധേയഃ| അരുന്തുദോ മര്മസ്പൃക്| ഉപതാപഃ പരനിര്ബന്ധഃ| ഹേതൌ സേവാദികേ ഈര്ഷ്യേത്| ഈര്ഷ്യാ നാമ യത് പരസ്യ ഭൂതം തത്കഥം മമ നേതി ബുദ്ധിഃ| ന തു തത്ഫലേ അര്ഥാദികേ, ഫലാര്ഥിനാ ഹി തത്കാരണേ പ്രയതിതവ്യമിത്യര്ഥഃ| പാപശീലേऽപ്യഭദ്രം നാऽऽചരേത്| പരസ്യ ച ദണ്ഡം നോദ്യച്ഛേത്| ക്രുദ്ധശ്ച സന് പരസ്യ ഏനം ദണ്ഡം ന പാതയേത്| പുത്രം ശാസനാര്ഹം ശിഷ്യം ച അന്യത്ര വര്ജയിത്വാ| അശാസനാര്ഹയോസ്തയോരപി ന നിപാതയേത്| ഹിതാശയഃ തദ്ധിതകാമഃ| നൃത്യാദിക്രിയാമുല്ബണാമതിമാത്രം നാऽऽചരേത്| ദേശകാലാദപ്രസിദ്ധാന് കേശാദീന് ന ധാരയേത്| നാഭേരുപരി ശരീരമധഃ കായവാസസാ ന സ്പൃശേത്| കൃതവ്യവായശ്ച ശീഘ്രം ശൌചമാചരേത്| അസ്ഥഗിതാസ്യോ ഹാസ്യാദികം നാऽചരേത്| ഹസ്തദ്വയേന യുഗപച്ഛിരോ ന കണ്ഡൂയേത്| അന്യത്സുബോധമ്| നിഷ്പ്രയോജനം വിലേഖനാദികം നാചരേത്| ആസ്യാദിവാദനം സര്വഥൈവ ന കുര്യാത്| പാദേന പാദം നാऽക്രാമേത്| ന ച ശൌചയേത്| തൌ പാദൌ കാംസ്യമയേ ഭാജനേ കൃത്വാ ന ശൌചയേത്| നഖാദീന് നിര്മലാന് ദധ്യാദ്ധാരയേത്| മുഖേന ഹുതാശനമഗ്നിം ന ധമേത് മുഖവാതേന നോദീരയേദിത്യര്ഥഃ| ന സ്കന്ദേത് ന വികിരേത് ശയനാസനാദിഷ്വധോ ന കുര്യാത്| ഉദ്യദാദ്യവസ്ഥാസ്ഥിതം സൂര്യം നേക്ഷേത| ഉപരക്തോരാഹുരാച്ഛാദിതഃ| അന്യദപ്യതിതേജോയുക്തം നേക്ഷേത| ഗുരോഃ ക്രുദ്ധസ്യ മുഖം നേക്ഷേത| സ്രവന്തീം മൂത്രായമാണാം സ്ത്രിയം നേക്ഷേത| ഉദക്യാം രജസ്വലാമപി നേക്ഷേത| അന്യപുരുഷമിഥുനീഭൂതാഞ്ച നേക്ഷേത| ഭോജനാദികാം ക്രിയാം കുര്വന്തീം ദുരാസനേ ചോപവിഷ്ടാം സ്വപത്നീം നേക്ഷേത| ന ച സ്വഭാര്യയാ സഹൈകശയനേ ശയീത| തയാ സഹ നാശ്നീയാത്| ഈര്ഷ്യാം ചാകുര്വന് സ്വഗൃഹിണീം രക്ഷേത്| സ്വൈരിണീം ച സ്ത്രിയം സ്വഗൃഹേ നാധിവാസയേത്, ഭര്താരം ജീവന്തം പരിത്യജ്യ സ്വേച്ഛയാ ഗൃഹാന്നിര്ഗതാ സ്വൈരിണീ| ഉച്ഛിഷ്ടഃ അപ്രയതഃ, താരകാദീന്ന പശ്യേത്| യാനാദികഞ്ച ന കുര്യാത്| പായയന്തീം വത്സം, ചരന്തീം ഭക്ഷയന്തീം സസ്യാദി, ഗാമന്യസ്മൈ ന ദര്ശയേത്| അര്കേംദുപരിവേഷാദികം ചാന്യസ്മൈ ന ദര്ശയേത്| പരിവേഷോ മണ്ഡലമ്, ദേവാര്ചന പ്രസംഗേ അന്യത്കര്മ ന കുര്വീത| വര്ഷതി പതതി പാനീയേ, ന ധാവേത്| പക്ഷസ്യ തിഥിം ന ബ്രൂയാത്, അദ്യാമാവാസ്യേതി ന കസ്മൈചിത്കഥയേദിത്യര്ഥഃ| പക്ഷസ്യ മധ്യേ സര്വാം തിഥിം ന ബ്രൂയാദിതി കേചിത്, തേ പക്ഷശബ്ദസ്യ പ്രയോജനം പ്രഷ്ടവ്യാഃ| ആത്മനശ്ച ജന്മലഗ്നനക്ഷത്രാദികം ന കഥയേത്| ഗൃഹേ മലം ഗൃഹദോഷം, ആത്മന്യവമാനം പ്രഭോഃ നിഃസ്നേഹതാഞ്ച ന ലോകേ പ്രകാശയേത്| പുരോവാതാദീനാം ത്യജേദിത്യുത്തരേണ സമ്ബന്ധഃ| ഹസ്താദ്യുത്ക്ഷേപേണ പ്രായേണ ജനോ വദതി തത്പ്രതിഷിദ്ധമ്| ഹീനാതിസേവാഞ്ച ത്യജേത്| ആരോഗ്യാദീനാം സ്ഥിരജ്ഞാനം വിശ്വാസഃ, തം `അഹമരോഗഃ' 'അഹം ഗൃഹീതവിദ്യഃ' ഇത്യാദികം ത്യജേദുപേക്ഷയാ നാശഭയാത്||൫൦||
Adhikarana vAsAyogyaM gRuham (51) · Śloka 51
നൈകാഹമപ്യധിവസേദ്വാസ്തുതച്ഛാസ്ത്രഗര്ഹിതമ്||൫൧||
नैकाहमप्यधिवसेद्वास्तुतच्छास्त्रगर्हितम्||५१||
🔊 Audio coming soon
ഏകാഹമപി വാസ്തുവിദ്യാഗര്ഹിതം ഗൃഹം നാധിവസേത്||൫൧||
Adhikarana vAsAyogyadeSaH (52) · Śloka 52
ന ദേശ വ്യാധിബഹുലം നാവൈദ്യം നാപ്യനായകമ്| നാധര്മിജനഭൂയിഷ്ഠം നോപസൃഷ്ടം ന പര്വതമ്||൫൨||
न देश व्याधिबहुलं नावैद्यं नाप्यनायकम्| नाधर्मिजनभूयिष्ठं नोपसृष्टं न पर्वतम्||५२||
🔊 Audio coming soon
വ്യാധിബഹുലാദികം ദേശഞ്ച| ഉപസൃഷ്ടം നോപസര്ഗം മാരകാദിനാ|
Adhikarana vAsayogyapuram (53) · Śloka 53
വസേത്പ്രാജ്യാമ്ബുഭൈഷജ്യസമിത്പുഷ്പതൃണേന്ധനേ| സുഭിക്ഷക്ഷേമരമ്യാന്തേ പണ്ഡിതൈര്മണ്ഡിതേ പുരേ||൫൩||
वसेत्प्राज्याम्बुभैषज्यसमित्पुष्पतृणेन्धने| सुभिक्षक्षेमरम्यान्ते पण्डितैर्मण्डिते पुरे||५३||
🔊 Audio coming soon
പ്രഭൂതാമ്ബ്വാദികേ പുരേ വസേത്|| ൫൩||
Adhikarana punaH saddharmavRuttam (54) · Śloka 54
നരാമരാണാം സിദ്ധാനാം ശാസ്ത്രാണാഞ്ചാജുഗുപ്സകഃ| ആധാരകസ്ത്രിവര്ഗസ്യ യഥായോഗ്യം ജനസ്യ ച| ദശ കര്മപഥാന് രക്ഷഞ്ജയന്നഭ്യന്തരാനരീന്| ഹിംസാസ്തേയാന്യഥാകാമം പൈശൂന്യം പരുഷാനൃതമ്| സമ്ഭിന്നാലാപം വ്യാപാദമഭിധ്യാം ദൃഗ്വിപര്യയമ്| പാപം കര്മേതി ദശധാ കായവാങ്മാനസൈസ്ത്യജേത്| പരോപഘാതക്രിയയാ വര്ജയേദര്ജനം ശ്രിയഃ| അര്ഥാനാം ധര്മലബ്ധാനാമദാതാപി ഹ്യസമ്ഭവാത്| സ്വര്ഗാപവര്ഗ വിഭവാനയത്നേനാധിതിഷ്ഠതി||൫൪||
नरामराणां सिद्धानां शास्त्राणाञ्चाजुगुप्सकः| आधारकस्त्रिवर्गस्य यथायोग्यं जनस्य च| दश कर्मपथान् रक्षञ्जयन्नभ्यन्तरानरीन्| हिंसास्तेयान्यथाकामं पैशून्यं परुषानृतम्| सम्भिन्नालापं व्यापादमभिध्यां दृग्विपर्ययम्| पापं कर्मेति दशधा कायवाङ्मानसैस्त्यजेत्| परोपघातक्रियया वर्जयेदर्जनं श्रियः| अर्थानां धर्मलब्धानामदातापि ह्यसम्भवात्| स्वर्गापवर्ग विभवानयत्नेनाधितिष्ठति||५४||
🔊 Audio coming soon
ഗുണവന്നരാദീനാം ചാജുഗുപ്സകോऽദ്വേഷ്ടാ| ദശ കര്മപഥാന് രക്ഷന്നഭ്യന്തരാനരീന് രാഗാദീഞ്ജയന് ത്രിവര്ഗം സാധയേത്| ദശ കര്മപഥാഃ- കായവാങ്മാനസാഃ| തത്ര കായികാസ്ത്രയഃ- (൧) പ്രാണാതിപാതഃ, (൨) പരദ്രവ്യാപഹാരഃ, (൩) അഗമ്യാഗമനമിതി| വാചികം ചതുര്വിധം- (൪) അസത്യവചനമ്, (൫) പരേഷാം ഭേദകൃദ്വചനമ്, (൬) പരുഷവചനമ്, (൭) അസമ്ബദ്ധപ്രലാപശ്ച| മാനസം ത്രിവിധം- (൮) അഭിധ്യാ, (൯) വ്യാപാദഃ (൧൦) മിഥ്യാദൃഷ്ടിശ്ച| പരസ്വസ്യാന്യായേന സ്പൃഹാ അഭിധ്യാ| വ്യാപാദഃ സത്ത്വവിദ്വേഷഃ| ദൃഗ്വിപര്യയഃ ശാസ്ത്രദൃഷ്ടിവൈപരീത്യമ്, നാസ്തികത്വമിതി യാവത്| പരോപഘാതേന ശ്രിയ അര്ജനം വര്ജയേത്| യോ ഹ്യര്ഥോ ദാനാദ്യര്ഥമുപയുജ്യതേ സോऽധര്മേണാര്ജിതോ യദി ദത്തോ നിഷ്ഫല ഏവ| വരം ധര്മപരസ്യ സാധുധനാസമ്ഭവാദദാനമ്| ഏതദേവാഹ- അര്ഥാനാമിത്യാദി| ധര്മലബ്ധാനാമര്ഥാമസമ്ഭവാദദാതാപി സ്വര്ഗാദീനയത്നേനാധിതിഷ്ഠതി|| ൫൪||
Adhikarana rAtriBojanAdi (55) · Śloka 55
സായം ഭുക്ത്വാ ലഘു ഹിതം സമാഹിതമനാഃ ശുചിഃ| ശാസ്താരമനുസംസ്മൃത്യ സ്വചര്യാഞ്ചാഥ സംവിശേത്||൫൫||
सायं भुक्त्वा लघु हितं समाहितमनाः शुचिः| शास्तारमनुसंस्मृत्य स्वचर्याञ्चाथ संविशेत्||५५||
🔊 Audio coming soon
അഥ സായാഹ്നേ പുനര്ഭോജനം കൃത്വാ സമാഹിതമനാഃ ശാസ്താരം മഹേശ്വരാദികം സംസ്മൃത്യ സ്വചര്യാഞ്ച ശരീരസ്ഥിതിം വികല്പ്യ ശയ്യായാം സംവിശേത്| സംവേശനം നിഷദനാധ്യാസനമ്|| ൫൫||
Adhikarana shayanAsanavidhiH (56) · Śloka 56
ദേശേ ശുചാവനാകീര്ണേ ദ്വിത്രാപ്തപരിചാരകഃ| യുക്തോപധാനം സ്വാസ്തീര്ണം വിസ്തീര്ണാവിഷമം സുഖമ്| ജാനുതുല്യം മൃദു ശുഭം സേവേത ശയനാസനമ്| പ്രാഗ്ദക്ഷിണശിരാഃ പാദാവകുര്വാണോ ഗുരൂന് പ്രതി| പൂര്വാപരദിശോഭാഗേ ധര്മമേവാനുചിന്തയന്||൫൬||
देशे शुचावनाकीर्णे द्वित्राप्तपरिचारकः| युक्तोपधानं स्वास्तीर्णं विस्तीर्णाविषमं सुखम्| जानुतुल्यं मृदु शुभं सेवेत शयनासनम्| प्राग्दक्षिणशिराः पादावकुर्वाणो गुरून् प्रति| पूर्वापरदिशोभागे धर्ममेवानुचिन्तयन्||५६||
🔊 Audio coming soon
ശുച്യാദൌ ദേശേ ശയനമാസനഞ്ച സേവേത| ആകീര്ണം ബഹുജനാധ്യാസിതം, യുക്തോപധാനം ദര്ശനീയശിരോഗണ്ഡികം, ജാനുതുല്യമുച്ചതയാ, പ്രാചീം ദക്ഷിണാം വാ ദിശം പ്രതി കൃതശിരാഃ| ഗുരൂന് പ്രതി ച പാദാവകുര്വാണഃ| വേശ്മനഃ പൂര്വേ അപരേ വാ ദിഗ്ഭാഗേ ശയനാസനം സേവേത|| ൫൬||
Adhikarana puruShaH svasthavRuttaparo Bavet (57) · Śloka 57
ആദദീത സദാ ദേഹാദിത്ഥം സാരമസാരതഃ| ബിഭ്യത്പ്രതിക്ഷണം മൃത്യോരയഥാതഥചേഷ്ടിതാത്| ആരോഗ്യവിഭവപ്രജ്ഞാവയോധര്മക്രിയാവതഃ| സുഖമായുര്ഹിതം ചോക്തം വിപരീതം വിപര്യയേ||൫൭||
आददीत सदा देहादित्थं सारमसारतः| बिभ्यत्प्रतिक्षणं मृत्योरयथातथचेष्टितात्| आरोग्यविभवप्रज्ञावयोधर्मक्रियावतः| सुखमायुर्हितं चोक्तं विपरीतं विपर्यये||५७||
🔊 Audio coming soon
ഇത്ഥമനേനാനന്തരോക്തപ്രകാരേണ സാരം ഗൃഹ്ണീയാദസാരാത് ദേഹാത്| `ഏതദേവ ഹി തത്സാരം ദേഹേ യത്സാധുശീലതാ'| കിം കുര്വന്നാഹ- അയഥാതഥചേഷ്ടിതാദനിയതാചാരിണോ മൃത്യോഃ പ്രതിക്ഷണം ബിഭ്യത് ഭയമാകലയന് മമ കദാചിന്മൃത്യുരാപതിഷ്യതീതി| യച്ചായുര്ജീവിതം തദാരോഗ്യാദിയുക്തസ്യ ഹിതം സുഖഞ്ച സാധുഭിരുക്തമ്| ഏതദ്വിപരീതേ വിപരീതസുഖമഹിതഞ്ച|| ൫൭||
Adhikarana nRupasevAprakAraH (58) · Śloka 58
സര്വതേജോനിധാനം ഹി നൃപ ഇത്യുച്യതേ ഭുവി| അദൂഷയന്മനസ്തസ്മാദ്ഭക്തിമാംസ്തദുപാചരേത്||൫൮||
सर्वतेजोनिधानं हि नृप इत्युच्यते भुवि| अदूषयन्मनस्तस्माद्भक्तिमांस्तदुपाचरेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
തഥാ സകലതേജോനിധാനം രാജശബ്ദവാച്യമ്| മനസാ ശുദ്ധേന ഭക്ത്യാ ചോപചരേത് സേവേത|| ൫൮||
Adhikarana nRupasannidhAne varjanIyam (59) · Śloka 59
പര്യസ്തികോപാശ്രയകോപഹാസ വിവാദനിഷ്ഠീവനജൃമ്ഭണാനി| സര്വാഃ പ്രകൃത്യഭ്യധികാശ്ച ചേഷ്ടാ സ്തത്സന്നിധാനേ പരിവര്ജയേത്തു||൫൯||
पर्यस्तिकोपाश्रयकोपहास विवादनिष्ठीवनजृम्भणानि| सर्वाः प्रकृत्यभ्यधिकाश्च चेष्टा स्तत्सन्निधाने परिवर्जयेत्तु||५९||
🔊 Audio coming soon
തത്സന്നിധാനേ ച പര്യസ്തികാദീനി വര്ജയേത്| പര്യസ്തികാ വസ്ത്രാദിനാ സ്വപൃഷ്ഠജാനുപരിവേഷ്ടനമ്| ഉപവിഷ്ടസ്യ ഉപാശ്രയോ ഭിത്യാദികേ ശരീരസംക്രമണമ്|| ൫൯||
Adhikarana anyadapi hitaM seveta (60) · Śloka 60
സത്ത്വാദ്യവസ്ഥാ വിവിധാശ്ച താസ്താഃ സമ്യക്സമീക്ഷ്യാത്മഹിതം വിദധ്യാത്| അന്യോऽപി യഃ കശ്ചിദിഹാऽസ്തി മാര്ഗോ ഹിതോപദേശേഷു ഭജേത തം ച||൬൦||
सत्त्वाद्यवस्था विविधाश्च तास्ताः सम्यक्समीक्ष्यात्महितं विदध्यात्| अन्योऽपि यः कश्चिदिहाऽस्ति मार्गो हितोपदेशेषु भजेत तं च||६०||
🔊 Audio coming soon
സത്ത്വരജസ്തമസാം നാനാവിധാനവസ്ഥാവിശേഷാന് പരീക്ഷ്യാത്മഹിതം കരണീയമ്| ദുസ്തരാ ഹി ധര്മപ്രതിബന്ധകാ രജസ്തമോവികാരാഃ| തഥാ മനുബുദ്ധാദിപ്രണീതേഷു ഹിതോപദേശശാസ്ത്രേഷു യഃ മാര്ഗഃ അസ്തി തമപി സേവേത|| ൬൦||
Adhikarana svasthavRuttAnusaraNaPalam (3) · Śloka 3
ഇതി ചരിതമുപേതഃ സര്വജീവോപജീവ്യം പ്രഥിതപൃഥുഗുണൌഘോ രക്ഷിതോ ദേവതാഭിഃ| സമധികശതജീവീ നിര്വൃതഃ പുണ്യകര്മാ വ്രജതി സുഗതിനിമ്നോ ദേഹഭേദേऽപി തുഷ്ടിമ്||൬൧|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ദിനചര്യാനാമ തൃതീയോऽധ്യായഃ||൩||
इति चरितमुपेतः सर्वजीवोपजीव्यं प्रथितपृथुगुणौघो रक्षितो देवताभिः| समधिकशतजीवी निर्वृतः पुण्यकर्मा व्रजति सुगतिनिम्नो देहभेदेऽपि तुष्टिम्||६१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने दिनचर्यानाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon
ഇതി സര്വഭൂതോപജീവ്യം ചരിതം പ്രാപ്തഃ പുരുഷഃ തഥാ പ്രഖ്യാതവിസ്തീര്ണഗുണസമൂഹഃ ദേവതാഭീ രക്ഷിതഃ പരിപൂര്ണസംവത്സരശതജീവീ ച ദേഹനാശേऽപി തുഷ്ടിമപവര്ഗാഖ്യാം വ്രജതി ഗച്ഛതി| കിമ്ഭൂതഃ? സുഗതൌ സുവര്ത്മനി, നിമ്നഃ മഗ്നഃ|| ൬൧|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാ-മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം സൂത്രസ്ഥാനേ തൃതീയോऽധ്യായഃ||൩||