3. dinacaryā

Adhikarana atha dinacaryAnAma tRutIyo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

അഥാതോ ദിനചര്യാനാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||

Adhikarana brAhme muhUrta utthAnam (2) · Śloka 2

ബ്രാഹ്മേ മുഹൂര്ത ഉത്തിഷ്ഠേജ്ജീര്ണാജീര്ണം നിരൂപയന്| രക്ഷാര്ഥമായുഷഃ സ്വസ്ഥഃ....................||൨||

Adhikarana shaucavidhiH (3) · Śloka 3

...................ജാതവേഗഃ സമുത്സൃജേത്| ഉദങ്മുഖോ മൂത്രശകൃദ്ദക്ഷിണാഭിമുഖോ നിശി| വാചം നിയമ്യ പ്രയതഃ സംവീതാങ്ഗോऽവഗുണ്ഠിതഃ| പ്രവര്തയേത്പ്രചലിതം ന തു യത്നാദുദീരയേത്| നാമേധ്യമാര്ഗമൃദ്ഭസ്മഗോസ്ഥാനാകീര്ണഗോമയേ| പുരാന്തികാഗ്നിവല്മീകരമ്യോത്കൃഷ്ടചിതിദ്രുമേ| ന നാരീപൂജ്യഗോऽര്കേന്ദുവായ്വന്നാഗ്നിജലം പ്രതി| ന ചാതിരസ്കൃത്യ മഹീം ഭയാശക്ത്യോസ്തു കാമതഃ| ന വേഗിതോऽന്യകാര്യഃ സ്യാന്നാജിത്വാ സാധ്യമാമയമ്| നിഃശല്യാദുഷ്ടമൃത്പിണ്ഡീപരിമൃഷ്ടമലായനഃ| അഭ്യുദ്ധൃതാഭിഃ ശുചിഭിരദ്ഭിര്മൃദ്ഭിശ്ച യോജയേത്| ലേപഗന്ധാപഹം ശൌചമനുത്പതിതബിന്ദുഭിഃ||൩||

Adhikarana AcamanakAlAstadvidhiSca (4) · Śloka 4

സ്പൃഷ്ട്വാ ധാതൂന് മലാനശ്രുവസാകേശനഖാംശ്ച്യുതാന്| സ്നാത്വാ ഭോക്തുമനാ ഭുക്ത്വാ സുപ്ത്വാ ക്ഷുത്വാ സുരാര്ച്ചനേ| രഥ്യാമാക്രമ്യ ചാऽചാമേദുപവിഷ്ട ഉദങ്മുഖഃ| പ്രാങ്മുഖോ വാ വിവിക്തസ്ഥോ ന ബഹിര്ജാനു നാന്യദൃക്| അജല്പന്നുത്തരാസങ്ഗീ സ്വച്ഛൈരങ്ഗുഷ്ഠമൂലഗൈഃ| നോദ്ധൃതൈര്നാനതോ നോര്ധ്വം നാഗ്നിപക്വൈര്ന പൂതിഭിഃ| ന ഫേനബുദ്ബുദക്ഷാരൈര്നൈകഹസ്താര്പിതൈര്ജലൈഃ| നാര്ദ്രൈകപാണിര്ന്നാമേധ്യഹസ്തപാദോ ന ശ്ബ്ദവത്||൪||

Adhikarana dantakAShThAni dantadhAvanavidhiSca (5) · Śloka 5

വടാസനാര്കഖദിരകരഞ്ജകരവീരജമ്| സര്ജാരിമേദാപാമാര്ഗമാലതീകകുഭോദ്ഭവമ്| കഷായതിക്തകതുകം മൂലമന്യദപീദൃശമ്| വിജ്ഞാതവൃൗക്ഷം ക്ഷുണ്ണാഗ്രമൃജ്വഗ്രന്ഥി സുഭൂമിജമ്| കനീന്യഗ്രസമസ്ഥൌല്യംം സുകൂര്ച്ചം ദ്വാദശാങ്ഗുലമ്| പ്രാതര്ഭുക്ത്വാ ച യതവാഗ്ഭക്ഷയേദ്ദന്തധാവനമ്| വ്യാപ്യ ത്രിവര്ഗത്രിതയക്ഷൌദ്രാക്തേന ച ഘര്ഷയേത്| ശനൈസ്തേന തതോ ദന്താന് ദന്തമാംസാന്യബാധയന്||൫||

Adhikarana jihvAnirleKanavidhistadguNAshca (6) · Śloka 6

ലിഖേദനുസുഖം ജിഹ്വാം ജിഹ്വാനിര്ലേഖനേന ച| തഥാസ്യമലവൈരസ്യഗന്ധാ ജിഹ്വാസ്യദന്തജാഃ| രുചിവൈശദ്യലഘുതാ ന ഭവന്തി ഭവന്തി ച||൬||

Adhikarana dantakAShThavarjyAH (7) · Śloka 7

നാദ്യാദജീര്ണവമഥുശ്വാസകാസജ്വരാര്ദിതീ| തൃഷ്ണാസ്യപാകഹൃന്നേത്രശിരഃകര്ണാമയീ ച തത്||൭||

Adhikarana dantadhAvane niShiddhakAShThAni (8) · Śloka 8

നൈവ ശ്ലേഷ്മാതകാരിഷ്ടബിഭീതധവധന്വജാന്| ബില്വവഞ്ജുലനിര്ഗുണ്ഡീശിഗ്രുതില്വകതിന്ദുകാന്| കോവിദാരശമീപീലുപിപ്പലേങ്ഗുദഗുല്ഗുലൂന്| പാരിഭദ്രകമമ്ലീകാമോചക്യൌ ശാല്മലീം ശണമ്| സ്വാദ്വമ്ലലവണം ശുഷ്കം സുഷിരം പൂതി പിച്ഛിലമ്||൮||

Adhikarana palAshAsanAdiShu niShedhaH (9) · Śloka 9

പാലാശമാസനം ദന്തധാവനം പാദുകേ ത്യജേത്||൯||

Adhikarana dantadhAvanakramaH (10) · Śloka 10

ദന്താന് പൂര്വമധോ ഘര്ഷേത്...................||൧൦||

Adhikarana akShisi~jcanam (11) · Śloka 11

......................പ്രാതഃ സിഞ്ചേച്ച ലോചനേ| തോയപൂര്ണമുഖോ ഗ്രീഷ്മശരദോഃ ശീതവാരിണാ||൧൧||

Adhikarana ma~ggalakRutyam (12) · Śloka 12

പ്രണമ്യ ദേവാന് വൃദ്ധാംശ്ച മങ്ഗലാഷ്ടശതം ശുഭമ്| ശ്രൃണ്വന് കാഞ്ചനവിന്യസ്തം സര്പിഃ പശ്യേദനന്തരമ്||൧൨||

Adhikarana sauvIrA~jjanavidhistadguNAshca (13) · Śloka 13

സൌവീരമഞ്ജനം നിത്യം ഹിതമക്ഷ്ണോസ്തതോ ഭജേത്| ലോചനേ തേന ഭവതോ മനോജ്ഞേ സൂക്ഷ്മദര്ശനേ| വ്യക്തത്രിവര്ണേ വിമലേ സുസ്നിഗ്ധഘനപക്ഷ്മണീ||൧൩||

Adhikarana rasA~jjanavidhiH (14) · Śloka 14

ചക്ഷുസ്തേജോമയം തസ്യ വിശേഷാച്ഛ്ലേഷ്മതോ ഭയമ്| യോജയേത്സപ്തരാത്രേऽസ്മാത് സ്രാവണാര്ഥം രസാഞ്ജനമ്||൧൪||

Adhikarana nasyagaNDUShadhAraNAdiguNAH (15) · Śloka 15

അണുതൈലം തതോ നസ്യന്തതോ ഗണ്ഡൂഷധാരണമ്| ഘനോന്നതപ്രസന്നത്വക് സ്കന്ധഗ്രീവാസ്യവക്ഷസഃ| സുസ്നിഗ്ധവദനാഃ സ്നിഗ്ധനിഃസ്വനാ വിമലേന്ദ്രിയാഃ| നിര്വലീപലിതവ്യങ്ഗാ ഭവേയുര്നസ്യശീലിനഃ| ഓഷ്ഠസ്ഫുടനപാരുഷ്യമുഖശോഷദ്വിജാമയാഃ| ന സ്യുഃ സ്വരോപഘാതാശ്ച സ്നേഹഗണ്ഡൂഷധാരണാത്| ഖദിരക്ഷീരിവൃക്ഷാരിമേദാമ്ബുകവലഗ്രഹഃ| അരോചകാസ്യവൈരസ്യമലപൂതിപ്രസേകജിത്| സുഖോഷ്ണോദകഗണ്ഡൂഷൈര്ജായതേ വക്ത്രലാഘവമ്||൧൫||

Adhikarana prAyogikadhUmapAnAdi (16) · Śloka 16

പ്രായോഗികം തതോ ധൂമം ഗന്ധമാല്യാദി ചാചരേത്| ധൂമാദസ്യോര്ധ്വജത്രൂത്ഥാ ന സ്യുര്വാതകഫാമയാഃ||൧൬||

Adhikarana a~jjanAdikrame yuktiH (17) · Śloka 17

അഞ്ജനോത്ക്ലേശിതം നസ്യൈഃ കവലൈര്നാവനേരിതമ്| ധൂമേന കവലോത്ക്ലിഷ്ടം ക്രമാദ്വാതകഫം ജയേത്||൧൭||

Adhikarana gandhamAlyAdidhAraNaguNAH (18) · Śloka 18

ഗന്ധമാല്യാദികം വൃഷ്യമലക്ഷ്മീഘ്നം പ്രസാധനമ്||൧൮||

Adhikarana jIrNavastradhAraNAdiniShedhaH (19) · Śloka 19

വാസോ ന ധാരയേജ്ജീര്ണം മലിനം രക്തമുല്ബണമ്| മാല്യം ന ലമ്ബം ന ബഹിര്ന രക്തം ജലജാദൃതേ| നൈവ ചാന്യേന വിധൃതം വസ്ത്രം പുഷ്പമുപാനഹൌ||൧൯||

Adhikarana tAmbUlasevanataddhAraNaguNAH (20) · Śloka 20

രുചിവൈശദ്യസൌഗന്ധ്യമിച്ഛന്വക്ത്രേണ ധാരയേത്| ജാതീലവങ്ഗകര്പൂരകങ്കോലകടുകൈഃ സഹ| താമ്ബൂലീനാം കിസലയം ഹൃദ്യം പൂഗഫലാന്വിതമ്| രക്തപിത്തക്ഷതക്ഷീണരൂക്ഷോത്കുപിതചക്ഷുഷാമ്| വിഷമൂര്ച്ഛാമദാര്ത്താനാമപഥ്യം ശോഷിണാം ച തത്| പഥ്യം സുപ്തോത്ഥിതേ ഭുക്തേ സ്നാതേ വാന്തേ ച മാനവേ| ദ്വിപത്രമേകം പൂഗം ച സചൂര്ണഖദിരം ച തത്||൨൦||

Adhikarana dhanopArjanam (21) · Śloka 21

ഉത്തിഷ്ഠേത തതോऽത്യര്ഥമര്ഥേഷ്വര്ഥാനുബന്ധിഷു| നിന്ദിതം ദീര്ഘമപ്യായുരസന്നിഹിതസാധനമ്| കൃഷിം വണിജ്യാം ഗോരക്ഷാമുപായൈര്ഗുണിനം നൃപമ്| ലോകദ്വയാവിരുദ്ധാഞ്ച ധനാര്ഥീ സംശ്രയേത്ക്രിയാമ്||൨൧||

Adhikarana niShkramaNavidhiH (22) · Śloka 22

മുക്തവേഗശ്ച ഗമനസ്വപ്നാഹാരസഭാസ്ത്രിയഃ| പാണിനാലഭ്യ നിഷ്ക്രാമേദ്രത്നപൂജ്യാജ്യമങ്ഗലമ്| സാതപത്രപദത്രാണോ വിചരേദ്യുഗമാത്രദൃക്| നിശി ചാത്യയികേ കാര്യേ ദണ്ഡീ മൌലീ സഹായവാന്| പ്രാവൃത്യ പര്യടേദ്രാത്രൌ ന പ്രാവൃത്യ ശിരോऽഹനി||൨൨||

Adhikarana caityAdisthAnAnatikramaH (23) · Śloka 23

ചൈത്യപൂജ്യധ്വജാശസ്തച്ഛായാഭസ്മതുഷാശുചീന്| നാക്രാമേച്ഛര്കരാലോഷ്ഠബലിസ്നാനഭുവോ ന ച||൨൩||

Adhikarana madhyAhnAdau catuShpathAdi sevananiShedhaH (24) · Śloka 24

മധ്യാഹ്നേ സന്ധ്യയോ രാത്രാവര്ധരാത്രേ ചതുഷ്പഥമ്| ന സേവേത ന ശര്വര്യാം വൃക്ഷചൈത്യം ന ചത്വരമ്| സൂനാടവീശൂന്യഗൃഹശ്മശാനാനി ദിവാऽപി ന||൨൪||

Adhikarana shavahu~gkArAdInAM pratiShedhAdi (25) · Śloka 25

ന ഹുങ്കുര്യാച്ഛവം പൂജ്യം പ്രശസ്താന്മങ്ഗലാനി ച| നാപസവ്യം പരിക്രാമേന്നേതരാണ്യനുദക്ഷിണമ്| ചതുഷ്പഥം നമസ്കുര്യാത്പ്രജ്ഞാതാംശ്ച വനസ്പതീന്| ന വ്യാലവ്യാധിതാശസ്തൈര്നാദാന്തക്ഷുത്പിപാസിതൈഃ| ന ച്ഛിന്നപുച്ഛൈര്നൈകാക്ഷൈര്ഗോപൃഷ്ഠേന ച ന വ്രജേത്| നാതിപ്രഗേऽതിസായം വാ ന നഭോമധ്യഗേ രവൌ| നാസന്നിഹിതപാനീയോ നാതിതൂര്ണം ന സന്തതമ്| ന ശത്രുണാ നാവിദിതൈര്നൈകോ നാധാര്മികൈഃ സഹ| ദദ്യാദ്വര്ത്മാര്തവൃദ്ധസ്ത്രീഭാരിചക്രദ്വിജന്മനേ| സ്നാനഭോജനപാനാനി വാഹേഭ്യോ നാചരേത്പുരഃ| നദീം തരേന്ന ബാഹുഭ്യാം നാഗ്നിസ്കന്ധമഭിവ്രജേത്| നാരോഹേദ്വിഷമം ശൈലം നാവം സംശയിതാം തരുമ്| നിപാതയേന്ന ലോഷ്ടേന ന ഫലേന ഫലം ദ്രുമാത്| ന വാര്യമാണഃ പ്രവിശേന്നാദ്വാരേണ ന ചാऽസനേ| സ്വയമ് തിഷ്ഠേത്പരഗൃഹേ യുക്തനിദ്രം ന ബോധയേത്| നാऽചരേത്പാണിവാക്പാദദൃങ്മേഢ്രോദരചാപലമ്||൨൫||

Adhikarana keSAdivardhane niyamAH (26) · Śloka 26

ത്രിഃ പക്ഷസ്യ കചശ്മശ്രുനഖരോമാണി വര്ധയേത്| ന സ്വഹസ്തേന ദന്തൈര്വാ സ്നാനം ചാനു സമാചരേത്||൨൬||

Adhikarana abhya~ggavidhiH (27) · Śloka 27

അഥ ജാതാന്നപാനേച്ഛോ മാരുതഘ്നൈഃ സുഗന്ധിഭിഃ| യഥര്തുസംസ്പര്ശസുഖൈസ്തൈലൈരഭ്യങ്ഗമാചരേത്||൨൭||

Adhikarana abhya~ggaguNAH (28) · Śloka 28

അഭ്യങ്ഗോ വാതഹാ പുഷ്ടിസ്വപ്നദാര്ഢ്യബൃഹത്വകൃത്| ദഗ്ധഭഗ്നക്ഷതരുജാ ക്ലമശ്രമജരാപഹഃ| രഥാക്ഷചര്മഘടദ്ഭവത്യഭ്യങ്ഗതോ ഗുണാഃ| സ്പര്ശനേऽഭ്യധികോ വായുഃ സ്പര്ശനം ച ത്വഗാശ്രയമ്| ത്വച്യശ്ച പരമഭ്യങ്ഗോ യസ്മാത്തം ശീലയേദതഃ| ശിരഃ ശ്രവണപാദേഷു തം വിശേഷേണ ശീലയേത്||൨൮||

Adhikarana mUrdhni tailakAraNaguNAH (29) · Śloka 29

സ കേശ്യഃ ശീലിതോ മൂര്ധ്നി കപാലേന്ദ്രിയതര്പണഃ||൨൯||

Adhikarana karNapUraNaguNAH (30) · Śloka 30

ഹനുമന്യാശിരഃ കര്ണശൂലഘ്നം കര്ണപൂരണമ്||൩൦||

Adhikarana pAdAbhya~gge guNAH (31) · Śloka 31

പാദാഭ്യങ്ഗസ്തു തത്സ്ഥൈര്യനിദ്രാദൃഷ്ടിപ്രസാദകൃത്| പാദസുപ്തിശ്രമസ്തമ്ഭസങ്കോചസ്ഫുടനപ്രണുത്||൩൧||

Adhikarana aBya~ggavarjyAH (32) · Śloka 32

വര്ജ്യോऽഭ്യങ്ഗഃ കഫഗ്രസ്തകൃതസംശുദ്ധ്യജീര്ണിഭിഃ||൩൨||

Adhikarana vyAyAmaH (33) · Śloka 33

ശരീരായാസജനനം കര്മ വ്യായാമ ഉച്യതേ||൩൩||

Adhikarana vyAyAmaguNAH (34) · Śloka 34

ലാഘവം കര്മസാമര്ഥ്യം ദീപ്തോऽഗ്നിര്മേദസഃ ക്ഷയഃ| വിഭക്തഘനഗാത്രത്ത്വം വ്യായാമാദുപജായതേ||൩൪||

Adhikarana vyAyAmavarjyAH (35) · Śloka 35

വാതപിത്താമയീ ബാലോ വൃദ്ധോऽജീര്ണീ ച തം ത്യജേത്||൩൫||

Adhikarana vyAyAmavidhiH (36) · Śloka 36

അര്ദ്ധശക്ത്യാ നിഷേവ്യസ്തു ബലിഭിഃ സ്നിഗ്ധഭോജിഭിഃ| ശീതകാലേ വസന്തേ ച മന്ദമേവ തതോऽന്യദാ| തം കൃത്വാऽനുസുഖം ദേഹം മര്ദയേച്ച സമന്തതഃ||൩൬||

Adhikarana ativyAyAmadoShAH (37) · Śloka 37

തൃഷ്ണാ ക്ഷയഃ പ്രതമകോ രക്തപിത്തം ശ്രമഃ ക്ലമഃ| അതിവ്യായാമതഃ കാസോ ജ്വരശ്ച്ഛര്ദിശ്ച ജായതേ||൩൭||

Adhikarana vyAyAmajAgarAdInAmatisevananiShedhaH (38) · Śloka 38

ഗജം സിംഹ ഇവാകര്ഷന് ഭജന്നതി വിനശ്യതി||൩൮||

Adhikarana udvarttanaguNAH (39) · Śloka 39

ഉദ്വര്ത്തനം കഫഹരം മേദസഃ പ്രവിലായനമ്| സ്ഥിരീകരണമങ്ഗാനാം ത്വക്പ്രസാദകരം പരമ്||൩൯||

Adhikarana shItajalasnAnaguNAH (40) · Śloka 40

ദീപനം വൃഷ്യമായുഷ്യം സ്നാനമൂര്ജാബലപ്രദമ്| കണ്ഡൂമലശ്രമസ്വേദതന്ദ്രാതൃഡ്ദാഹപാപ്മജിത്||൪൦||

Adhikarana uShNAmbupariShekaguNAH (41) · Śloka 41

ഉഷ്ണാമ്ബുനാऽധഃകായസ്യ പരിഷേകോ ബലാവഹഃ| തേനൈവ തൂത്തമാങ്ഗസ്യ ബലഹൃത്കേശചക്ഷുഷാമ്||൪൧||

Adhikarana snAnaniyamAH (42) · Śloka 42

നാऽനാപ്ലുത്യ ശിരഃ സ്നായാന്ന ജലേऽല്പേ ന ശീതലേ| സ്നാനോദകാവതരണസ്വപ്നാന്നഗ്നോ ന ചാചാരേത്| പഞ്ച പിണ്ഡാനനുദ്ധൃത്യ ന സ്നായാത്പരവാരിണി| നാത്മാനമീക്ഷേത ജലേ ന തടസ്ഥോ ജലാശയമ്| ന പ്രതിസ്ഫാലയേദമ്ബു പാണിനാ ചരണേന വാ| സ്നാത്വാ ന മൃജ്യാദ്ഗാത്രാണി ധുനുയാന്ന ശിരോരുഹാന്||൪൨||

Adhikarana snAnAntaravastradhAraNaniyamAH (43) · Śloka 43

നിവസീതാര്ദ്ര ഏവാऽശു സോഷ്ണീഷേ ധൌതവാസസീ| ന ത്വമ്ബരം പൂര്വധൃതം ന ച തൈലവസേ സ്പൃശേത്||൪൩||

Adhikarana punarvastradhAraNaniyamAH (44) · Śloka 44

വാസോऽന്യദന്യച്ഛയനേ നിര്ഗമേ ദേവതാര്ചനേ||൪൪||

Adhikarana snAne varjyAH (45) · Śloka 45

സ്നാനമര്ദിതനേത്രാസ്യകര്ണരോഗാതിസാരിഷു| ആധ്മാനപീനസാജീര്ണഭുക്തവത്സു ച ഗര്ഹിതമ്||൪൫||

Adhikarana bhojanavidhiH (46) · Śloka 46

അന്നപാനവിധാനേന ഭുഞ്ജീതാന്നം വിനാऽത്യയാത്| അഭിനന്ദ്യ പ്രസന്നാത്മാ ഹുത്വാ ദത്വാ ച ശക്തിതഃ| പാകം സജലമേകാന്തേ യഥാസുഖമിതി ബ്രുവന്| പ്രയച്ഛേത്സര്വമുദ്ദിശ്യ പാചയേന്നാऽന്നമാത്മനേ||൪൬||

Adhikarana niShiddhAnnam (47) · Śloka 47

നാऽന്നമദ്യാന്മുമൂര്ഷൂണാം മൃതാനാം ദുഃഖജീവിനാമ്| സ്ത്രീജിതക്ലീബപതിതക്രൂരദുഷ്കൃതകാരിണാമ്| ഗണാരിഗണികാസത്രധൂര്താന്നാപണികഞ്ച ന||൪൭||

Adhikarana utsa~gge BakShaNaniShedhaH (48) · Śloka 48

നോത്സങ്ഗേ ഭക്ഷയേദ്ഭക്ഷ്യാഞ്ജലം നാഞ്ജലിനാ പിബേത്| സര്വഞ്ച തിലസമ്ബദ്ധം നാऽദ്യാദസ്തമിതേ രവൌ| ന ഭുക്തമാത്ര ആയസ്യേന്ന നിഷിദ്ധം ഭജേത്സുഖമ്||൪൮||

Adhikarana madhyAhnacaryA (49) · Śloka 49

ധര്മോത്തരാഭിരര്ഥ്യാഭിഃ കഥാഭിസ്ത്രിഗുണാത്മഭിഃ| മധ്യം ദിനസ്യ ഗമയേദിഷ്ടശിഷ്ടസഹായവാന്||൪൯||

Adhikarana sadvRuttam (50) · Śloka 50

ന ലോകഭൂപവിദ്വിഷ്ടൈര്ന സങ്ഗച്ഛേത നാസ്തികൈഃ| കലിവൈരരുചിര്ന സ്യാദ്ധീരഃ സമ്പദ്വിപത്തിഷു| ശ്രുതാദന്യത്ര സന്തുഷ്ടസ്തത്രൈവ ച കുതൂഹലീ| ക്ഷാന്തിമാന്ദക്ഷിണോ ദക്ഷഃ സുസമീക്ഷിതകാര്യകൃത്| ഹ്രീമാന്ധീമാന്മഹോത്സാഹഃ സംവിഭാഗീ പ്രിയാതിഥിഃ| അക്ഷുദ്രവൃത്തിര്ഗമ്ഭീരഃ സാധുരാശ്രിതവത്സലഃ| ദാതാ പിതൃഭ്യഃ പിണ്ഡസ്യ യഷ്ടാ ഹോതാ കൃപാത്മകഃ| അനുജ്ഞാതാ സുവാര്താനാം ദീനാനാമനുകമ്പകഃ| ആശ്വാസകാരീ ഭീതാനാം ക്രുദ്ധാനാമനുനായകഃ| പൂര്വാഭിഭാഷീ സുമുഖഃ സുശീലഃ പൂജ്യപൂജകഃ| വിത്തബന്ധുവയോവിദ്യാവൃത്തൈഃ പൂജ്യാ യഥോത്തരമ്| ആത്മദ്രുഹമമര്യാദം മൂഢമുജ്ഝിതസത്പഥമ്| സുതരാമനുകമ്പേത നരകാര്ചിഷ്മദിന്ധനമ്| ധര്മ്യമര്ഥ്യം പ്രിയം തഥ്യം മിതം പഥ്യം വദേദ്വചഃ| നാऽത്മാനമവജാനീയാന്ന സ്തൂയാന്ന ച പീഡയേത്| ന ഹീനാനവമന്യേത വൃത്താര്ഥാങ്ഗബലശ്രുതൈഃ| നാരുന്തുദഃ സ്യാന്ന ക്രൂരോ ന തീക്ഷ്ണോ നോപതാപവാന്| ഹേതാവീര്ഷ്യേന്ന തു ഫലേ പാപം പാപേऽപി നാചരേത്| പരസ്യ ദണ്ഡം നോദ്യച്ഛേത്ക്രുദ്ധോ നൈനം നിപാതയേത്| അന്യത്ര പുത്രാച്ഛിഷ്യാദ്വാ ശാസനാര്ഹാദ്ധിതാശയഃ| നൃത്യവാദിത്രഗീതാദി നോല്ബണാമാചരേത്ക്രിയാമ്| പ്രസിദ്ധകേശവാഗ്വേശശമസാന്ത്വപരായണഃ| ഊര്ധ്വേ നാഭേഃ ശരീരസ്യ സ്പൃശേന്നാऽധരവാസസാ| ന കുര്യാന്മിഥുനീഭൂയ ശൌചം പ്രതി വിലമ്ബനമ്| നാऽസംവൃതമുഖോ ഹാസ്യക്ഷവോദ്ഗാരവിജൃമ്ഭണമ്| പാണിദ്വയേന യുഗപത്കണ്ഡൂയേന്നാത്മനഃ ശിരഃ| വഹേന്ന ഭാരം ശിരസാ യുഗപച്ചാഗ്നിവാരിണീ| നാസികാം ന വികുഷ്ണീയാദ്ദശനാന്ന വിഘട്ടയേത്| കുര്യാദ്വിലേഖനച്ഛേദഭേദാസ്ഫോടനമര്ദനമ്| നാऽകാര്യേ ന ച കാര്യേऽപി മുഖാങ്ഗനഖവാദനമ്| പാദം പാദേന നാക്രാമേന്ന കണ്ഡൂയേന്ന ശൌചയേത്| നാ കാംസ്യഭാജനേ തൌ ച നോപവിഷ്ടഃ പ്രസാധയേത്| അഭീക്ഷ്ണം നിര്മലാന് ദധ്യാന്നഖപാദമലാശയാന്| നാऽസമിദ്ധമുപാസീത ഹുതാശം നൈവ ചാശുചിഃ| നാऽനുവാതം ന വിവൃതേ ന ക്ലാന്തോ നാऽന്യമാനസഃ| ധമേന്നാസ്യേന ന സ്കന്ദേന്നാऽധഃ കുര്യാന്ന പാദതഃ| സതതം ന നിരീക്ഷേത ചലസൂക്ഷ്മാപ്രിയാണി ച| നാപ്രശസ്തം ന വിണ്മൂത്രം ന ദര്പണമമാര്ജിതമ്| ഉദ്യന്തമസ്തമായാന്തം തപന്തം പ്രതിമാഗതമ്| ഉപരക്തം ച ഭാസ്വാന്തം വാസസാ വാ തിരോഹിതമ്| നാന്യദപ്യതിതേജസ്വി ക്രുദ്ധസ്യ ച ഗുരോര്മുഖമ്| സ്ത്രീം ന സ്രവന്തീം നോദക്യാം ന നഗ്നാം നാന്യസങ്ഗതാമ്| ന പത്നീം ഭോജനസ്വപ്നക്ഷുതജൃമ്ഭാദുരാസനേ| ശയീത നൈകശയനേ ന ചാശ്നീയാത്തയാ സഹ| താമനീര്ഷ്യംശ്ച ഗോപായേത് സ്വൈരിണീം നാധിവാസയേത്| നോച്ഛിഷ്ടസ്താരകാരാഹുതുഹിനാംശുദിവാകരാന്| പശ്യേന്ന യായാന്ന പഠേന്ന സ്വപ്യാന്ന സ്പൃശേച്ഛിരഃ| പായയന്തീം ചരന്തീം വാ നാന്യസ്മൈ ഗാം നിവേദയേത്| അര്കേന്ദുപരിവേഷോല്കാശതക്രതുധനൂംഷി ച| നാന്യദ്ദേവാര്ചനേ കര്മ കുര്യാദ്ധാവേന്ന വര്ഷതി| തിഥിം പക്ഷസ്യ ന ബ്രൂയാത് നക്ഷത്രാണി ന നിര്ദിശേത്| നാത്മനോ ജന്മലഗ്നര്ക്ഷഘനസാരം ഗൃഹേ മലമ്| പ്രകാശയേന്നാവമാനം ന ച നിഃസ്നേഹതാം പ്രഭോഃ| പുരോവാതാതപരജസ്തുഷാരപരുഷാനിലാന്| അനൃജുഃ ക്ഷവഥൂദ്ഗാരകാസസ്വപ്നാന്നമൈഥുനമ്| സശബ്ദമലിനം ഹസ്തഭ്രൂനേത്രോത്ക്ഷേപവാദിതാമ്| കൂലച്ഛായാം സുരാപാനം വ്യാലദംഷ്ട്രിവിഷാണിനഃ| ഹീനാനാര്യാതിനിപുണസേവാം വിഗ്രഹമുത്തമൈഃ| സന്ധ്യാസ്വഭ്യവഹാരസ്ത്രീസ്വപ്നാധ്യയനചിന്തനമ്| ആരോഗ്യജീവിതൈശ്വര്യവിദ്യാസു സ്ഥിരമാനിതാമ്| തോയാഗ്നിപൂജ്യമധ്യേന യാനം ധൂമം ശവാശ്രയമ്| മദ്യാതിസക്തിം വിശ്രമ്ഭസ്വാതന്ത്ര്യേ സ്ത്രീഷു ച ത്യജേത്||൫൦||

Adhikarana vAsAyogyaM gRuham (51) · Śloka 51

നൈകാഹമപ്യധിവസേദ്വാസ്തുതച്ഛാസ്ത്രഗര്ഹിതമ്||൫൧||

Adhikarana vAsAyogyadeSaH (52) · Śloka 52

ന ദേശ വ്യാധിബഹുലം നാവൈദ്യം നാപ്യനായകമ്| നാധര്മിജനഭൂയിഷ്ഠം നോപസൃഷ്ടം ന പര്വതമ്||൫൨||

Adhikarana vAsayogyapuram (53) · Śloka 53

വസേത്പ്രാജ്യാമ്ബുഭൈഷജ്യസമിത്പുഷ്പതൃണേന്ധനേ| സുഭിക്ഷക്ഷേമരമ്യാന്തേ പണ്ഡിതൈര്മണ്ഡിതേ പുരേ||൫൩||

Adhikarana punaH saddharmavRuttam (54) · Śloka 54

നരാമരാണാം സിദ്ധാനാം ശാസ്ത്രാണാഞ്ചാജുഗുപ്സകഃ| ആധാരകസ്ത്രിവര്ഗസ്യ യഥായോഗ്യം ജനസ്യ ച| ദശ കര്മപഥാന് രക്ഷഞ്ജയന്നഭ്യന്തരാനരീന്| ഹിംസാസ്തേയാന്യഥാകാമം പൈശൂന്യം പരുഷാനൃതമ്| സമ്ഭിന്നാലാപം വ്യാപാദമഭിധ്യാം ദൃഗ്വിപര്യയമ്| പാപം കര്മേതി ദശധാ കായവാങ്മാനസൈസ്ത്യജേത്| പരോപഘാതക്രിയയാ വര്ജയേദര്ജനം ശ്രിയഃ| അര്ഥാനാം ധര്മലബ്ധാനാമദാതാപി ഹ്യസമ്ഭവാത്| സ്വര്ഗാപവര്ഗ വിഭവാനയത്നേനാധിതിഷ്ഠതി||൫൪||

Adhikarana rAtriBojanAdi (55) · Śloka 55

സായം ഭുക്ത്വാ ലഘു ഹിതം സമാഹിതമനാഃ ശുചിഃ| ശാസ്താരമനുസംസ്മൃത്യ സ്വചര്യാഞ്ചാഥ സംവിശേത്||൫൫||

Adhikarana shayanAsanavidhiH (56) · Śloka 56

ദേശേ ശുചാവനാകീര്ണേ ദ്വിത്രാപ്തപരിചാരകഃ| യുക്തോപധാനം സ്വാസ്തീര്ണം വിസ്തീര്ണാവിഷമം സുഖമ്| ജാനുതുല്യം മൃദു ശുഭം സേവേത ശയനാസനമ്| പ്രാഗ്ദക്ഷിണശിരാഃ പാദാവകുര്വാണോ ഗുരൂന് പ്രതി| പൂര്വാപരദിശോഭാഗേ ധര്മമേവാനുചിന്തയന്||൫൬||

Adhikarana puruShaH svasthavRuttaparo Bavet (57) · Śloka 57

ആദദീത സദാ ദേഹാദിത്ഥം സാരമസാരതഃ| ബിഭ്യത്പ്രതിക്ഷണം മൃത്യോരയഥാതഥചേഷ്ടിതാത്| ആരോഗ്യവിഭവപ്രജ്ഞാവയോധര്മക്രിയാവതഃ| സുഖമായുര്ഹിതം ചോക്തം വിപരീതം വിപര്യയേ||൫൭||

Adhikarana nRupasevAprakAraH (58) · Śloka 58

സര്വതേജോനിധാനം ഹി നൃപ ഇത്യുച്യതേ ഭുവി| അദൂഷയന്മനസ്തസ്മാദ്ഭക്തിമാംസ്തദുപാചരേത്||൫൮||

Adhikarana nRupasannidhAne varjanIyam (59) · Śloka 59

പര്യസ്തികോപാശ്രയകോപഹാസ വിവാദനിഷ്ഠീവനജൃമ്ഭണാനി| സര്വാഃ പ്രകൃത്യഭ്യധികാശ്ച ചേഷ്ടാ സ്തത്സന്നിധാനേ പരിവര്ജയേത്തു||൫൯||

Adhikarana anyadapi hitaM seveta (60) · Śloka 60

സത്ത്വാദ്യവസ്ഥാ വിവിധാശ്ച താസ്താഃ സമ്യക്സമീക്ഷ്യാത്മഹിതം വിദധ്യാത്| അന്യോऽപി യഃ കശ്ചിദിഹാऽസ്തി മാര്ഗോ ഹിതോപദേശേഷു ഭജേത തം ച||൬൦||

Adhikarana svasthavRuttAnusaraNaPalam (3) · Śloka 3

ഇതി ചരിതമുപേതഃ സര്വജീവോപജീവ്യം പ്രഥിതപൃഥുഗുണൌഘോ രക്ഷിതോ ദേവതാഭിഃ| സമധികശതജീവീ നിര്വൃതഃ പുണ്യകര്മാ വ്രജതി സുഗതിനിമ്നോ ദേഹഭേദേऽപി തുഷ്ടിമ്||൬൧|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ദിനചര്യാനാമ തൃതീയോऽധ്യായഃ||൩||