Adhikarana atha doShopakramaNIyo nAmaikaviMSo&dhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो दोषोपक्रमणीयमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵੇ&ਅਮ੍ਪ੍;ਧ੍ਯਾਯੇ ਵਿਕਤਾਨ੍ ਦੋਸਾਨਾਸ਼੍ਵੇਵੋਪਕ੍ਰਮੇਤੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਮੇਵੋਪਕ੍ਰਮਂ ਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਾਨਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪੇਣੈਵਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ਨ੍ਧ੍ਯਾਯੇ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ-ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧||
Adhikarana vAtasyopakramaH (2) · Śloka 2
ਵਾਤਸ੍ਯੋਪਕ੍ਰਮਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਮਦੂਨਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਾਨਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨ੍ਯਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਾਣਿ ਚਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪੂਰ੍ਵਮੁਪਨਾਹਨੋਪਵੇਸ੍ਟਨੋਨ੍ਮਰ੍ਦਨਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਸਂਵਾਹਨਪੀਡਨਾਨਿ ਵਿਤ੍ਰਾਸਨਵਿਧ੍ਮਾਪਨਵਿਸ੍ਮਰਣਾਨਿ ਸੁਰਾਸਵਵਿਧਾਨਂ ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚਾਨੇਕਯੋਨਯੋ ਦੀਪਨੀਯਪਾਚਨੀਯਵਾਤਹਰਵਿਰੇਚਨੀਯਦ੍ਰਵ੍ਯੋਪਹਿਤਾਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਤਪਾਕਸਹਸ੍ਰਪਾਕਾਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਪ੍ਰਯੋਗਾਰ੍ਥਾ ਬਸ੍ਤਯੋ ਬਸ੍ਤਿਨਿਯਮੋ ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੈਲਂ ਮਾਂਸਰਸੋ&ਅਮ੍ਪ੍;ਨੁਵਾਸਨਾਨਿ ਸੁਖ਼ਸ਼ੀਲਤਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਮ੍ਪਰ੍ਕਵਰ੍ਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹੈਮਨ੍ਤੋ ਵਿਧਿਃ||੨||
वातस्योपक्रमः स्नेहः स्वेदो मृदूनि स्निग्धोष्णमधुराम्ललवणानि संशोधनान्यभ्यवहार्याणि चाभ्यङ्गपूर्वमुपनाहनोपवेष्टनोन्मर्दनपरिषेकावगाहसंवाहनपीडनानि वित्रासनविध्मापनविस्मरणानि सुरासवविधानं स्नेहाश्चानेकयोनयो दीपनीयपाचनीयवातहरविरेचनीयद्रव्योपहितास्तथा शतपाकसहस्रपाकाः सर्वशः प्रयोगार्था बस्तयो बस्तिनियमो विशेषतस्तैलं मांसरसो&अम्प्;नुवासनानि सुख़शीलता स्त्रीसम्पर्कवर्ज्यश्च हैमन्तो विधिः||२||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਸ੍ਯੋਪਕ੍ਰਮਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਸ਼ੋਧਨਪ੍ਰਯੋਜਨੇ ਤੁ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨ੍ਯੌਸਧਾਨਿ | ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ਯਾਹ- ਮਦੂਨ੍ਯਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਅਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਾਣਿ ਚ| ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਮਦ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵਾਹਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ| ਤਥੋਪਨਾਹਾਦੀਨਿ ਪੀਡਿਤਾਨ੍ਤਾਨ੍ਯਭ੍ਯਙ੍ਗਪੂਰ੍ਵਕਮੇਵਾਙ੍ਗੇਸੁ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ|ਉਪਨਾਹਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਵਾਤਹਰਕਤਃ ਪਿਣ੍ਡਬਨ੍ਧਃ | ਉਪਵੇਸ੍ਟਨਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਰਜ੍ਵਾਦਿਨਾ | ਉਨ੍ਮਰ੍ਦਨਂ ਪਾਣ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਅਵਗਾਹੋ ਵਾਤਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯਪੂਰ੍ਣਦ੍ਰੋਨ੍ਯਾਂ ਮਜ੍ਜਨਮ੍| ਸਂਵਾਹਨਂ ਮਦੁਸੁਖ਼ਂ ਪਾਣਿਮਰ੍ਦਨਮ੍| ਤਥਾ ਵਿਤ੍ਰਾਸਨਾਦੀਨਿ| ਵਿਤ੍ਰਾਸਨਂ ਭਯਙ੍ਕਰੈਰ੍ਜ਼ਟਿਤਿ ਤ੍ਰਾਸਨਮ੍| ਵਿਸ੍ਮਰਣਂ ਵਾਤਵੇਗੋਦ੍ਭੂਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਾਧਸ੍ਯ| ਸੁਰਾਯਾ ਆਸਵਸ੍ਯ ਚ ਵਿਧਾਨਮ੍| ਵਿਧਾਨ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਾਂਸਾਪੂਪਸਂਯੋਗਾਦਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਾਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਸ੍ਨੇਹਾ ਅਨੇਕਯੋਨਯਃ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਜਾਃ | ਤਥਾ ਦੀਪਨੀਯਾਦਿਭਿਃ ਸਹਿਤਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਤੈਃ ਸ਼ਤਪਾਕਸਹਸ੍ਰਪਾਕਗ੍ਰਹਣੇਨ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਂ ਯਥਾਸ਼੍ਕ੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਪਾਕਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ| ਪ੍ਰਾਯੋਗਿਕ ਬਲਸ੍ਤਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਾਃ | ਬਸ੍ਤਾਵਨੁਪਯੁਜ੍ਯਮਾਨੇ&ਅਮ੍ਪ੍;ਪਿ ਬਸ੍ਤਿਨਿਯਮੋ ਬਸ੍ਤਿਵਿਧ੍ਯੁਕ੍ਤ ਆਚਾਰਃ| ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ&ਅਮ੍ਪ੍;ਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਤੈਲਾਦਿ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨਾਵਸ਼੍ਯਂ ਯੋਜ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਖ਼ਸ਼ੀਲਤਾ ਸੌਖ਼੍ਯਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਂ ਹੈਮਨ੍ਤ ਤੁਚਰ੍ਯਾਯਾਂ ਹੇਮਨ੍ਤੋਕ੍ਤਃ| ਇਤਿ ਵਾਤਸ੍ਯੋਪਕ੍ਰਮਃ||੨||
Adhikarana pittasyopakramaH (3) · Śloka 3
ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਪਾਨਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸ੍ਨੇਹਨਮਧੋਦੋਸਹਰਣਂ ਮਧੁਰਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਣਾਮੌਸਧਾਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਾਣਾਮੁਪਯੋਗੋ ਮਦੁਸੁਰਭਿਸ਼ੀਤਹਦ੍ਯਾਨਾਂ ਗਨ੍ਧਾਨਾਮੁਪਸੇਵਾ ਪਰਮਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸੁਰਭਿਸਲਿਲਮਜ੍ਜਨਮ੍| ਮਨੋਨੁਕੂਲਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸੁਖਾਨਾਂ ਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਵੈਡੂਰ੍ਯਾਸ਼੍ਮਗਰ੍ਭਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ਿਲਾਪਦ੍ਮਰਾਗਚਨ੍ਦ੍ਰਕਾਨ੍ਤਕਾਨ੍ਤਤਰਤਰਲਾਵਲੀਨਾਂ ਭ੍ਰਾਮਰਤ੍ਰਾਸਿਤਸਹਸ੍ਰਪਤ੍ਰਾਸਿਤੋਤ੍ਪਲਕਦਲੀਦਲਨਵਮਾਲਿਕਾਕੁਨ੍ਦਮਲ੍ਲਿਕਾਦਿਵਿਵਿਧਵਰ੍ਣਪ੍ਰਸੂਨਵਿਰਚਿਤਾਨਾਂ ਸ੍ਰਜਾਞ੍ਚ ਧਾਰਣਮੁਰਸਾ| ਕ੍ਸਣੇ ਕ੍ਸਣੇ ਚਾਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾਲੇਯਕਮਣਾਲਕਰ੍ਪੂਰਸੁਗਨ੍ਧਿਸ਼ੀਤਸ੍ਵਚ੍ਛਗਨ੍ਧਵਾਰਿਭਿਃ ਸਕਮਲਕੁਮੁਦਕੁਵਲਯੈਰ੍ਭੂਮਿਤਲਕਵਾਟਵਾਤਾਯਨਹਰ੍ਮ੍ਯਭਿਤ੍ਤੀਨਾਮਭਿਪ੍ਰੋਕ੍ਸਣਮ੍| ਸ਼੍ਰੁਤਿਸੁਖਮਦੁਮਧੁਰਮਨੋਨੁਗਾਨਾਂ ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਾਣਾਮਭ੍ਯੁਦਯਾਨਾਞ੍ਚ ਸ਼੍ਰਵਣਮ੍| ਅਯਨ੍ਤ੍ਰਣੈਃ ਸਮਾਨਵਿਸਯਵੇਸਚਰਿਤੈਰੁਤ੍ਸਵੋਤ੍ਸਵਤਰਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ ਸੁਹਦ੍ਭਿਃ ਸਹਾਸਨਮ੍| ਅਨਤਵਚਨਵਿਰਹਸ੍ਵਭਾਵਸੁਰਭਿਤਰਵਦਨਕੁਡ੍ਮਲਾਨਾਂ ਨਾਤਿਸ੍ਪਸ੍ਟਾਭਿਦਾਯਿਨਾਮਨੁਪਚਾਰਮਧੁਰਕੋਮਲੋਲ੍ਲਾਪਾਨਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਣਾਮਪਤ੍ਯਕਾਨਾਂ ਸਦਯਮਾਸ਼੍ਲੇਸਃ| ਨਿਰ੍ਦਯਞ੍ਚ ਤਨੁਤਰਮਦੁਸੁਰਭਿਨਿਵਸਨਾਭਿਰ੍ਮਲ੍ਲਿਕਾਮੁਕੁਲਾਨੁਕਾਰਿਮੁਕ੍ਤਾਫਲਪ੍ਰਯਾਲਙ੍ਕਾਰਿਭਿਃ ਸਹਚਰੀਨਿਨਾਦਸਞ੍ਜਲ੍ਪੋਪਜਨਿਤੌਤ੍ਸੁਕ੍ਯਕਲਹਂਸਾਨੁਨਾਦਿਤਨੂਪੁਰਰਸ਼ਨਾਕਲਾਪਸ਼ਿਞ੍ਜਿਤਾਨੁਗਮਨਸਮ੍ਮੁਗ੍ਧਮਦੁਵਚਨਾਭਿਰ੍ਨਿਜਜਘਨਨਿਬਿਡਕੁਚਯੁਗਲਾਲਙ੍ਕਾਰਭਾਰੋਦ੍ਵਹਨਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਵਸਨਕਮ੍ਪਿਤਮਧ੍ਯਮੁਕੁਲਿਤਲੋਚਨੋਤ੍ਪਲਾਭਿਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਗਲਿਤਨਵਯੌਵਨਾਭਿਃ ਪ੍ਰਿਯਾਙ੍ਗਸਙ੍ਗਮਾਤ੍ਰਾਤਿਮਾਤ੍ਰਸੁਖਾਸ੍ਵਾਦਵਿਸ੍ਰਂਸ੍ਯਮਾਨਾਂਸ਼ੁਕੈਕਕਾਲੋਪਜਾਤਵ੍ਰੀਡਾਵੈਲਕ੍ਸ੍ਯਪ੍ਰਗਲ੍ਭਤਾਵੈਕ੍ਲਵ੍ਯਹਰ੍ਸਵਿਸਾਦਵਿਸ੍ਮਯਸ੍ਮਿਤਕੋਪਪ੍ਰਸਾਦਸਾਧ੍ਵਸਸ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਦ੍ਰਵੀਕਤਹਿਮਾਙ੍ਗਰਾਗਾਭਿਃ ਸਮਸ੍ਤਦੇਹਹਦਯਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਕਾਰਿਣੀਭਿਰ੍ਵਿਲਾਸਵਤੀਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗਮਿਵਾਨਙ੍ਗਬਲਮਙ੍ਗੈਸ੍ਤਨੁਭਿਰਪਿ ਸਮੁਦ੍ਵਹਨ੍ਤੀਭਿਰਙ੍ਗਨਾਭਿਰਾਸ਼੍ਲੇਸਃ| ਸਕਲਰਜਨੀਕਰਕਰਨਿਕਰਾਵਕੀਰ੍ਣਸ਼ਿਸ਼ਿਰਤਰਾਣਿ ਭਵਨਤਲਸਲਿਲਪੁਲਿਨਾਨਿ| ਅਤਿਸਿਤਸਿਕਤੋਪਸ੍ਤਤਤਲਮਨੇਕਕਾਯਯਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਵਿਮਲਸਲਿਲਧਾਰਂ ਧਾਰਾਗਹਮ੍| ਸਾਗਰਾਨੁਕਾਰਿਤੋਯਾਸ਼ਯੋਪਤੀਰਸੁਨਿਵਿਸ੍ਟਕੁਸੁਮਿਤਬਹੁਵਿਟਪਪਥੁਤੁਙ੍ਗਵਿਵਿਧਤਰਤਟਰੁਹਤਰੁਨਿਵਹਬਹਲਚ੍ਛਾਯੋਪਸ੍ਞ੍ਛਨ੍ਨਂ ਧਵਲਰਕ੍ਤਨੀਲਿਨੀਰਜਰਜੋਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸਮਸ੍ਤਜਲਵਿਪੁਲਸਿਕਤਿਲਤਲੋਪਕਲ੍ਪਿਤਂ ਦੋਲਾਯਮਾਨਗਣਤਿਪਥੁਦਤਿਕਲਸ਼ਸਰਣਕਰਕਸ੍ਰਵਦੁਦਕਪ੍ਰਵਾਹਾਹਿਤਮਤ੍ਸੌਰਭਭੂਤੈਲਕਦਸ਼ਂ ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਮਾਨਾਮ੍ਬਜਮ੍ਬੂਕਦਮ੍ਬਵਿਦੁਲਨਿਚੁਲਾਦਿਕਿਸਲਯਮਞ੍ਜਰੀਸ੍ਤਬਕਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪ੍ਤਪਟਾਲਿਕਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ਪੁਰੁਸਪ੍ਰਯਤ੍ਨਪ੍ਰੇਰਿਤਘਟਮੁਖੋਦ੍ਗੀਰ੍ਣੋਸ਼ੀਰਚਨ੍ਦਨਾਨੁਵਿਦ੍ਧਾਵਲਗ੍ਨਪਤਿਤਸ਼ੇਸਮੁਕ੍ਤਾਫਲਾਯਮਾਨਜਲਲਵਮੁਚ੍ਛ੍ਰਾਯਵਿਸ੍ਤਾਰਵਦਨਿਸਿਦ੍ਧਦੂਰਵਿਸ੍ਤਤਸ਼ੀਤਵਾਤਪ੍ਰਵੇਸ਼ਮਤ੍ਯਰ੍ਥਸਨ੍ਤਤਾਮ੍ਬੁਸ਼ੀਤਸ਼ੀਕਰਾਭਿਸੇਕਪ੍ਰਤਿਹਤਸਨ੍ਤਾਪਦਾਹਮੋਹਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਪਿਪਾਸਮਤਿਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਰਾਮਣੀਯਕਂ ਹਿਮਾਚਲਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਿਸ਼ੈਤ੍ਯਮਮ੍ਬੁਧਰਕਾਲਲੀਲਾਵਿਡਮ੍ਬਿਕਾਯਮਾਨਮ੍| ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਪੁਣ੍ਡਰੀਕਸੌਗਨ੍ਧਿਕਕੋਕਨਦਸ਼ਤਪਤ੍ਰਪਰਾਗਰਾਗਾਨੁਰਞ੍ਜਿਤਜਲਚਰਵਿਹਗਗਣਕਲਨਿਨਦਰਮ੍ਯਾ ਦੀਰ੍ਘਿਕਾਃ| ਮਧੁਪਾਨਲੋਭਨਿਲੀਯਮਾਨਾਲਿਕੁਲਚਲਿਤਲਤਾਪ੍ਰਤਾਨਨਿਪਤਿਤਵਿਵਿਧਕੁਸੁਮਨਿਚਯਸ਼ਯਨਰਚਨਾਸਵ੍ਯਾਪਾਰਮਦੁਪਵਨਾਨ੍ਯੁਪਵਨਾਨਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਤੁ ਘਤਂ ਪਯੋ ਵਿਰੇਚਨਾਨਿ ਸੌਮ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਵਾਃ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਵਰ੍ਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰੈਸ੍ਮੋ ਵਿਧਿਃ||੩||
पित्तस्य सर्पिष्पानं सर्पिषा स्नेहनमधोदोषहरणं मधुरतिक्तकषायाणामौषधाभ्यवहार्याणामुपयोगो मृदुसुरभिशीतहृद्यानां गन्धानामुपसेवा परमशिशिरसुरभिसलिलमज्जनम्| मनोनुकूलसंस्पर्शसुखानां मुक्तामणिवैडूर्याश्मगर्भशङ्खशिलापद्मरागचन्द्रकान्तकान्ततरतरलावलीनां भ्रामरत्रासितसहस्रपत्रासितोत्पलकदलीदलनवमालिकाकुन्दमल्लिकादिविविधवर्णप्रसूनविरचितानां स्रजाञ्च धारणमुरसा| क्षणे क्षणे चागुरुचन्दनप्रियङ्गुकालेयकमृणालकर्पूरसुगन्धिशीतस्वच्छगन्धवारिभिः सकमलकुमुदकुवलयैर्भूमितलकवाटवातायनहर्म्यभित्तीनामभिप्रोक्षणम्| श्रुतिसुखमृदुमधुरमनोनुगानां गीतवादित्राणामभ्युदयानाञ्च श्रवणम्| अयन्त्रणैः समानविषयवेषचरितैरुत्सवोत्सवतरान्योन्यदर्शनैः सुहृद्भिः सहासनम्| अनृतवचनविरहस्वभावसुरभितरवदनकुड्मलानां नातिस्पष्टाभिदायिनामनुपचारमधुरकोमलोल्लापानां प्रियाणामपत्यकानां सदयमाश्लेषः| निर्दयञ्च तनुतरमृदुसुरभिनिवसनाभिर्मल्लिकामुकुलानुकारिमुक्ताफलप्रयालङ्कारिभिः सहचरीनिनादसञ्जल्पोपजनितौत्सुक्यकलहंसानुनादितनूपुररशनाकलापशिञ्जितानुगमनसम्मुग्धमृदुवचनाभिर्निजजघननिबिडकुचयुगलालङ्कारभारोद्वहनश्रमश्वसनकम्पितमध्यमुकुलितलोचनोत्पलाभिः किञ्चिद्विगलितनवयौवनाभिः प्रियाङ्गसङ्गमात्रातिमात्रसुखास्वादविस्रंस्यमानांशुकैककालोपजातव्रीडावैलक्ष्यप्रगल्भतावैक्लव्यहर्षविषादविस्मयस्मितकोपप्रसादसाध्वसस्रस्तस्विन्नसर्वाङ्गद्रवीकृतहिमाङ्गरागाभिः समस्तदेहहृदयप्रह्लादकारिणीभिर्विलासवतीभिश्चतुरङ्गमिवानङ्गबलमङ्गैस्तनुभिरपि समुद्वहन्तीभिरङ्गनाभिराश्लेषः| सकलरजनीकरकरनिकरावकीर्णशिशिरतराणि भवनतलसलिलपुलिनानि| अतिसितसिकतोपस्तृततलमनेककाययन्त्रप्रवृत्तविमलसलिलधारं धारागृहम्| सागरानुकारितोयाशयोपतीरसुनिविष्टकुसुमितबहुविटपपृथुतुङ्गविविधतरतटरुहतरुनिवहबहलच्छायोपस्ञ्छन्नं धवलरक्तनीलिनीरजरजोव्याप्तसमस्तजलविपुलसिकतिलतलोपकल्पितं दोलायमानगणतिपृथुदृतिकलशसरणकरकस्रवदुदकप्रवाहाहितमृत्सौरभभूतैलकदशं प्रलम्बमानाम्बजम्बूकदम्बविदुलनिचुलादिकिसलयमञ्जरीस्तबकप्रत्युप्तपटालिकं मुहुर्मुहुः पुरुषप्रयत्नप्रेरितघटमुखोद्गीर्णोशीरचन्दनानुविद्धावलग्नपतितशेषमुक्ताफलायमानजललवमुच्छ्रायविस्तारवदनिषिद्धदूरविस्तृतशीतवातप्रवेशमत्यर्थसन्तताम्बुशीतशीकराभिषेकप्रतिहतसन्तापदाहमोहश्रमक्लमपिपासमतिशयप्राप्तरामणीयकं हिमाचलस्पर्द्धिशैत्यमम्बुधरकाललीलाविडम्बिकायमानम्| प्रफुल्लपद्मोत्पलपुण्डरीकसौगन्धिककोकनदशतपत्रपरागरागानुरञ्जितजलचरविहगगणकलनिनदरम्या दीर्घिकाः| मधुपानलोभनिलीयमानालिकुलचलितलताप्रताननिपतितविविधकुसुमनिचयशयनरचनासव्यापारमृदुपवनान्युपवनानि| विशेषस्तु घृतं पयो विरेचनानि सौम्याः सर्वे भावाः दिवास्वप्नवर्ज्यश्च ग्रैष्मो विधिः||३||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯੋਚ੍ਯਤੇ| ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਪਾਨਮਭ੍ਯਾਸੇਨ| ਭਵਿਸ੍ਯਤ੍ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਯ ਚ ਸਰ੍ਪਿਸੈਵ ਸ੍ਨੇਹਨਮ੍ ਨ ਤੈਲਾਦਿਨਾ| ਤਥਾਧੋਮਾਰ੍ਗੇਣੈਵ ਦੋਸਹਰਣਂ ਵਿਰੇਚਨਮੇਵ,ਨ ਵਮਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਧੁਰਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਨਾਮੌਸਧਾਨਾਮਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਚੋਪਯੋਗਃ| ਤਥਾ ਮਦ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਗਨ੍ਧਾਨਾਮੁਪਸੇਵਨਮ੍| ਮਦੁਰਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ| ਚਨ੍ਦਨਾਦਿਸ਼ੀਤਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਗਨ੍ਧਃ ਸ਼ੀਤਃ| ਅਥਵਾ ਗਨ੍ਧਾਨਾਮਿਤਿ ਗਨ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮ੍| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚੈਵਂ ਗਨ੍ਧਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗਨ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਵ੍ਯਵਹਾਰਃ| ਪਰਮਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸੁਰਭਿਣਿ ਜਲੇ ਮਜ੍ਜਨਮ੍| ਪਰਮਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਯਰ੍ਥ ਪਰ੍ਯਾਯਃ| ਤਥੋਰਸਾ ਵਕ੍ਸਸਾ ਤਰਲਾਵਲੀਨਾਂ ਸ੍ਰਜਾਂ ਚ ਧਾਰਣਮ੍| ਆਵਲ੍ਯ ਆਭਰਣਗੁਣਾਃ| ਤਰਲੈਰੁਪਲਕ੍ਸਿਤਾ ਆਵਲ੍ਯਸ੍ਤਰਲਾਵਲ੍ਯਃ| ਤਰਲੋਹਰਮਧ੍ਯਮਣਿਃ| ਮੁਕ੍ਤਾਦਿਭਿਰ੍ਮਣਿਰਤ੍ਨੈਃ ਕਾਨ੍ਤਤਰਾਸ੍ਤਰਲਾਵਲ੍ਯਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ|ਸ੍ਰਜੋ ਮਾਲਾਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤਾਮਰਸਾਦਿਭਿਰ੍ਨਾਨਾਵਰ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਸੂਨੈਃ ਪੁਸ੍ਪੈਰ੍ਵਿਰਚਿਤਾਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਸਣੇ ਕ੍ਸਣੇ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸਣਂ ਵਾਸਗਹੇ ਭੂਮਿਤਲਾਦੀਨਾਂ ਗਨ੍ਧਵਾਰਿਭਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸਣਂ ਸਿਞ੍ਚਨਮ੍| ਗਨ੍ਧੋਪਲਕ੍ਸਿਤਾਨਿ ਵਾਰੀਣਿ ਗਨ੍ਧਵਾਰੀਣਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਨਿ ਚ ਤਾਨਿ ਗਨ੍ਧਵਾਰੀਣਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛਗਨ੍ਧਵਾਰੀਣਿ| ਅਗ੍ਰ੍ਯਚਨ੍ਦਨਾਦਿਭਿਃ ਸੁਗਨ੍ਧੀਨਿ ਸ਼ੀਤਾਨਿ ਚ ਸ੍ਵਚ੍ਛਗਨ੍ਧਵਾਰੀਣਿ ਤਥੋਕ੍ਤਾਨਿ | ਤੈਃ ਸਕਲਾਦਿਭਿਰਗ੍ਰ੍ਯਚਨ੍ਦਨਂ ਹਰਿਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਕਾਲੇਯਚਨ੍ਦਨਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਕਮਲਂ ਪਦ੍ਮਮ੍| ਕੁਮੁਦਂ ਸ਼੍ਵੇਤਸਰੋਜਮ੍| ਕੁਵਲਯਂ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਮ੍| ਕਵਾਟੋ ਦ੍ਵਾਰਚ੍ਛਾਦਨ ਪਟਃ| ਵਾਤਯਨਂ ਗਵਾਕ੍ਸਃ | ਹਰ੍ਮ੍ਯਂ ਗਹਮ੍ | ਤਥਾ ਸ਼ਤਿਸੁਖ਼ਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਗੀਤਾਦੀਨਾਂ ਸ਼੍ਰਵਣਮ੍| ਅਯਨ੍ਤ੍ਰਣਤ੍ਵਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸੁਹਦ੍ਭਿਃ ਸਹਾਸਨਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਾਣਾਮਪਤ੍ਯਕਾਨਾਂ ਚ ਸਦਯਂ ਕਤ੍ਵਾਸ਼੍ਲੇਸਃ ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਾਮਨਤਵਚਨਵਿਰਹਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ ਸੁਰਭਿਤਮਿਵਵਦਨਕੁਡ੍ਮਲਂ ਯੇਸਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੁਡ੍ਮਲਂ ਮੁਕੁਲਮ੍| ਅਤਿਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਨ ਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਨਾਤਿਸ੍ਪਸ੍ਟਾਭਿਧਯਿਨਃ| ਅਨੁਪਚਾਰੇਣ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ ਮਧੁਰਃ ਕੋਮਲਸ਼੍ਚੋਲ੍ਲਾਪ ਆਲਪੋ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ| ਨਿਰ੍ਦਯਮਙ੍ਗਨਾਭਿਰਾਸ਼੍ਲੇਸ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਭਿਸ੍ਤਨੂਨਿ ਮਦੂਨਿ ਸੁਰਭੀਣਿਚ ਵਸਨਾਨਿ ਵਾਸਾਂਸਿ ਯਾਸਾਂ ਤਾਭਿਃ ਤਥ ਮਲ੍ਲਿਕਾਮੁਕੁਲਸਦਸ਼ਮੁਕ੍ਤਫਲਭੂਯਿਸ੍ਠਾਲਙ੍ਕਾਰਾਭਿਃ| ਤਥਾ ਸਹਚਾਰੀਨਿਨਾਦਸਞ੍ਜਲ੍ਪੇਨੋਪਜਨਿਤਮੌਤ੍ਸੁਕ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਕਲਹਂਸਸ੍ਯ ਤੇਨਾਨੁਨਾਦਿਤਂ ਯਨ੍ਨੂਪੁਰਯੋ ਰਸ਼ਨਾਕਲਾਪਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਿਞ੍ਜਿਤਂ ਤਦਨੁਗਮਨੇਨ ਸਮ੍ਮੁਗ੍ਧਮਸ੍ਫੁਟੋਪਲਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਮੁਗ੍ਧਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਪ੍ਰੌਢਂ ਮਦੁਵਚਨਂ ਯਾਸਾਂ ਤਾਭਿਃ|ਤਥਾ ਨਿਜਜਗ਼ਨਵਨ੍ਨਿਬਿਡਂ ਯਤ੍ ਕੁਚਯੁਗਲਂ ਤਤ੍ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਯੋਲਙ੍ਕਾਰਭਾਰਸ੍ਤਦ੍ਵਹਨੇਨ ਯੋਸੌ ਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਵਸਨਸ੍ਤੇਨ ਕਮ੍ਪਿਤਾਨਿ ਮਧ੍ਯਮੁਕੁਲਿਤਾਨਿ ਲੋਚਨੋਤ੍ਪਲਾਨਿ ਯਾਸਾਂ ਤਾਭਿਃ| ਤਥਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਗਲਿਤਂ ਨਵਯੌਵਨਂ ਯਾਸਾਂ ਤਾਭਿਃ | ਤਥਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਸਙ੍ਗਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ਯੋਤਿਮਾਤ੍ਰਃ ਸੁਖ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਵਾਦਨੇ ਏਕਾਗ੍ਰਚਿਤ੍ਤਤਯਾ ਯੋਸੌ ਵਿਸ੍ਰਂਸ੍ਯਮਾਨਃ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਮਾਨ ਅਂਸ਼ੁਕਸ੍ਤੇਨੈਕਕਾਲੋਪਜਾਤੈਰ੍ਵ੍ੜੀਡਾਵੈਲਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਯਾਨਿ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ਿਥਿਲਾਨਿ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨਿ ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵੀਕਤੋ ਹਿਮਃ ਸ਼ੀਤੋਙ੍ਗਰਾਗੋ ਯਾਸਾਂ ਤਾਭਿਃ| ਤਥਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਸਕਲਦੇਹਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਕਾਰਿਣੀਭਿਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਹਦਯਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਕਾਰਿਣੀਭਿਃ| ਤਥਾ ਵਿਲਾਸਵਤੀਭਿਃ | ਤਥਾ ਤਨੁਭਿਰਪ੍ਯਙ੍ਗੈਰਨਙ੍ਗਸ੍ਯ ਬਲਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗਮਿਵੋਦ੍ਵਹਨ੍ਤੀਭਿਃ ਅਨਙ੍ਗਬਲਂ ਕਮਸ੍ਯ ਸਕਲਜਯਸਮ੍ਪਾਦਨੀ ਸੇਨਾ | ਚਤੁਰਙ੍ਗਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਰਥਪਦਾਤਿਸਙ੍ਕੁਲਂ ਤਥਾ ਭਵਨਤਲਸਲਿਲਪੁਲਿਨਾਨਿ ਕ੍ਰੀਡਾਜਲਾਸ਼ਯਤਟਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ | ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ਯਾਹ- ਸਕਲਰਜਨੀਕਰਸ੍ਯ ਕਰਨਿਕਰਾਵਕਿਰਣੇਨ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਤਰਾਣਿ | ਤਥਾ ਧਾਰਾਗਹਂ ਅਤਿਸਿਤਾਭਿਃ ਸਿਕਤਾਭਿਰੁਪਾਸ੍ਤਤਤਲਮਨੇਕੈਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਵਿਮਲਸਲਿਲਧਾਰਂ ਚ| ਤਥਾ ਕਾਯਮਾਨਮ੍ | ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਸਾਗਰਾਨੁਕਾਰੀ ਯਸ੍ਤੋਯਾਸ਼ਯਃ ਤਸ੍ਯੋਪਤੀਰੇ ਯਃ ਸੁਨਿਵਿਸ੍ਟਃ ਕੁਸੁਮਿਤਬਹੁਵਿਟਪਾਨਾਂ ਪਥੁਤਙ੍ਗਾਨਾਂ ਵਿਵਿਧਾਨਾਂ ਤਟਰੁਹਾਣਾਂ ਤਰੂਣਾਂ ਨਿਵਹਃ ਤਚ੍ਛਾਯਯੋਪਸਞ੍ਛਨ੍ਨੇ ਧਵਲਾਨਾਂ ਰਕ੍ਤਾਨਾਞ੍ਚ ਨੀਰਜਾਨਾਂ ਰਜਸਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸਮਸ੍ਤਜਲੇ ਵਿਪੁਲੇ ਸਿਕਤਿਲੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉਪਕਲ੍ਪਿਤਮ੍| ਤਥਾ ਦੋਲਾਯਮਾਨਾਨਾਂ ਗਣਤਿਥਾਨਾਂ ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਦਤਿਕਲਸ਼ਾਨਾਂ ਸਰਣੇਨਕਰਕਸ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯ ਉਦਕਪ੍ਰਵਾਹਃ ਤੇਨਾਹਿਤਮਤ੍ਸੌਰਭੋ ਭੂਤਲੈਕਦੇਸ਼ੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ | ਸਰਣਂ ਪਾਤਃ | ਕਰਕਸ੍ਤੁਸਾਰਃ| ਤਥਾ ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਮਾਨੈਰਾਮ੍ਰਜਮ੍ਬ੍ਵਾਦਿਕਿਸਲਯਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪ੍ਤਾਃ ਪਰਿਕਲਿਤਾਃ ਪਟਾਲਿਕਾਃ ਪਟਕੁਟ੍ਯੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍| ਤਥਾ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸਣਂ ਪੁਰੁਸਯਤ੍ਨਪ੍ਰੇਰਿਤਾਨਾਂ ਗ਼ਟਾਨਾਂ ਮੁਖ਼ੋਦ੍ਗੀਰ੍ਣਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨੇਨਾਨੁਵਿਦ੍ਧਾ ਅਵਲਗ੍ਨਾਃ ਸਨ੍ਤਃ ਪਤਿਤਸ਼ੇਸਾ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਾਯਮਾਨਾ ਜਲਲਵਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍| ਤਥਾ ਉਛ੍ਰਾਯਵਿਸ੍ਤਾਰਵਨ੍ਤੋ ਨਿਸਿਦ੍ਧਾ ਦੂਰਪ੍ਰਵਿਸਤਾਃ ਸ਼ੀਤਵਾਤਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾ ਵਾਤਾਯਨਾਦਯੋ ਯਤ੍ਰ | ਤਥਾਤ੍ਯਰ੍ਥਸਨ੍ਤਤਾਮ੍ਬੁਨਃ ਸ਼ੀਤਸ਼ੀਕਰਾਭਿਸੇਕੇਣ ਪ੍ਰਤਿਹਤਾਃ ਸਨ੍ਤਾਪਾਦਯੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍| ਤਥਾਤਿਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਰਾਮਣੀਯਕਂ ਰਮ੍ਯਤ੍ਵਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ | ਹਿਮਾਚਲੇਨ ਸ੍ਪਰ੍ਧਤੇ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਥੋਕ੍ਤੇਨ ਛਾਯਾਮ੍ਬੁਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਰ੍ਸਾਕਾਲਲੀਲਾਂ ਵਿਡਮ੍ਬਯਨ੍ਤੀਤਿ | ਤਥਾ ਗੁਹਪੁਸ੍ਕਰਿਣ੍ਯਃ ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਾਨਾਂ ਪਦ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਪਰਾਗਰਾਗੇਣਾਨੁਰਞ੍ਜਿਤਾਨਾਂ ਜਲਚਰਵਿਹਗਗਣਾਨਾਂ ਨਿਨਾਦੇਨ ਰਮ੍ਯਾਃ | ਤਥੋਪਵਨਾਨਿ ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਿ ਮਧੁਪਾਨਲੋਭੇਨ ਨਿਲੀਯਮਾਨੇਨਾਲਿਕੁਲੇਨ ਚਲਿਤਾਲ੍ਲਾਤਪ੍ਰਤਾਨਾਨ੍ਨਿਪਤਿਤਕੁਸੁਮਨਿਚਯੇਨ ਸ਼ਯ੍ਯਾਰਚਨਾਯਾਂ ਸਵ੍ਯਾਪਰੋ ਮਦੁਪਵਨੋ ਯੇਸੁ| ਇਤਿ ਪਿਤ੍ਤੋਪਕ੍ਰਮਃ | ਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਤੁ ਗ਼ਤਾਦਿਃ ਪਿਤ੍ਤੋਪਕ੍ਰਮਃ| ਦਿਵਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਤ੍ਵਾਦਹਿਤਃ||੩||
Adhikarana kaphasyopakramaH (4) · Śloka 4
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਪੁਨਰ੍ਵਿਧਿਵਿਹਿਤਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸਾਨਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਰੂਕ੍ਸਪ੍ਰਾਯਾਣ੍ਯਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਾਣਿ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯੋਪਹਿਤਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਦੀਰ੍ਗ਼ਕਾਲਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਹਦ੍ਯਾਨਿ ਮਦ੍ਯਾਨਿ ਧਾਵਨਲਨ੍ਮਰ੍ਦਨਸ੍ਨਾਨੋਚ੍ਛਾਦਨਾਨਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਯੂਸੋ ਵਮਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ਼੍ਚੋਪਵਾਸਃ ਸਧੂਮਗਡੂਸਃ ਸੁਖ਼ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ ਸੁਖ਼ਾਰ੍ਥਮੇਵ ਵਾਸਨ੍ਤਿਕੋ ਵਿਧਿਰਿਤਿ||੪||
श्लेष्मणः पुनर्विधिविहितानि तीक्षानि संशोधनानि रूक्षप्रायाण्यभ्यवहार्याणि कटुतिक्तकषायोपहितानि तीक्ष्णानि दीर्ग़कालस्थितानि हृद्यानि मद्यानि धावनलन्मर्दनस्नानोच्छादनानि| विशेषतः क्षौद्रं यूषो वमनानि सर्वशश्चोपवासः सधूमगडूषः सुख़प्रतिषेधः सुख़ार्थमेव वासन्तिको विधिरिति||४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਉਪਕ੍ਰਮਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਵਿਹਿਤਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਨਿ | ਵਿਧਿਗ੍ਰਹਣਮੁਤ੍ਕੇਸ਼ਰਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਆਹਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਚ ਰੂਕ੍ਸਭੂਯਿਸ੍ਠਾਨਿ ਕਟ੍ਵਾਦਿਰਸਮਿਸ਼੍ਰਾਣਿ | ਮਦ੍ਯਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿ ਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਧਾਵਨਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਃ| ਧਾਵਨਂ ਦ੍ਰੁਤਗਮਨਮ੍| ਲਙ੍ਗ਼ਨਙ੍ਗਮਨਮ੍| ਪ੍ਲਵਨਂ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮੁਤ੍ਪ੍ਲਵਨਮ੍| ਨਿਯੁਦ੍ਧਂ ਬਾਹੁਯੁਦ੍ਧਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਕਾਸ੍ਠਾਦਿਭਿਃ| ਵ੍ਯਵਾਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਮਨਮ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮੋ ਵਾਹਨਾਦਿ ਸ਼ਰੀਰਾਯਸਜਨਨਂ ਕਰ੍ਮ| ਤਥਾਰੂਕ੍ਸਾਣਿ ਰੂਕ੍ਸਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਾਨ੍ਯਙ੍ਗਾਨਾਮੁਨ੍ਮਰ੍ਦਨਾਦੀਨਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਮਧ੍ਵਾਦੀਨ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮਃ| ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਵਮਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ਸੁਖ਼ਕਾਰਣਸ੍ਯਾਸੇਵਾ ਸੁਖ਼ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ| ਸ ਚ ਸੁਖਾਰ੍ਥਂ ਦੋਸੋਪਸ਼ਮਾਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪||
Adhikarana saMsargasannipAteShu cikitsAtideSaH (5) · Śloka 5
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਉਪਕ੍ਰਮਃ ਪਥਗ੍ਦੋਸਾਨ੍ ਯੋਯਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ| ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਸੁ ਤਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਗ੍ਰੈਸ੍ਮਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਮਰੁਤ੍ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਸਨ੍ਤਃ ਕਫਮਾਰੁਤੇ| ਮਰੁਤੋ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਸ਼ਾਰਦਃ||੫||
भवन्ति चात्र- उपक्रमः पृथग्दोषान् योऽयमुद्दिश्य कीर्तितः| संसर्गसन्निपातेषु तं यथास्वं विकल्पयेत्| ग्रैष्मः प्रायो मरुत्पित्ते वसन्तः कफमारुते| मरुतो योगवाहित्वात् कफपित्ते तु शारदः||५||
🔊 Audio coming soon
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤਿ ਪਦ੍ਯਾਰਮ੍ਭੇ ਸਮੁਚ੍ਚਯਤੀਤਿ| ਦੋਸਾਨ੍ ਪਥਗੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਯੋਯਮੁਪਕ੍ਰਮਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਸ ਏਵ ਸਂਸਰ੍ਗੇਸੁ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਸੁ ਚ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਕਾਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਦੋਸਾਨੁਸਰਣੇਨੇਤਿ ਯਥਾਸ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ| ਨ ਕੇਵਲਮੇਤਦ੍ਯਾਵਦਿਦਮਪਿ| ਮਰੁਤ੍ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਗ੍ਰੈਸ੍ਮੋ ਵਿਧਿਃ ਸ਼ੀਤਪਧਾਨਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਕਫ੍ਮਾਰੁਤੇ ਵਸਨ੍ਤੋ ਵਿਧਿ ਰੂਕ੍ਸਪ੍ਰਧਾਨਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਨਨੁ ਗ੍ਰੈਸ੍ਮਵਾਸਨ੍ਤਿਕਯੋਃ ਕਥਂ ਸਂਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਵਾਤਸ਼ਮਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਸ਼ੀਤਾਦਿਸਾਦਸ੍ਯਾਦਾਹ- ਮਰੁਤੋ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ਯੋਗਵਾਹੀ| ਯੇਨੈਵ ਸਂਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤੇਨੈਵੈਕਯੋਗਕ੍ਸੇਮੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਹਿਤਸ੍ਯ ਵਾਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾ | ਕਫੇਨ ਸਹਿਤਸ੍ਯ ਕਫਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਹੇਤੁਃ| ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਸ਼ਾਰਦੋ ਵਿਧਿਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੫||
Adhikarana vAtAdiShu krameNa lavaNAdiprayogavidhiH (6) · Śloka 6
ਯੋਜ੍ਯਃ ਪਟ੍ਵਮ੍ਲਮਧੁਰਾ ਵਾਯੌ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਰਸਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਪਿਤ੍ਤੇ ਤਿਕ੍ਤਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਵਾਦੁਃ ਕਸਾਯਸ਼੍ਚ ਰਸੋ ਹਿਤਃ| ਕਟੁਕਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਤਤਸ੍ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਸਾਯੋਨ੍ਤੇ ਕਫਾਮਯੇ||੬||
योज्यः पट्वम्लमधुरा वायौ क्रुद्धो रसाः क्रमात्| पित्ते तिक्तस्ततः स्वादुः कषायश्च रसो हितः| कटुकः प्राक् ततस्तिक्तः कषायोऽन्ते कफामये||६||
🔊 Audio coming soon
ਤਥਾ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇ ਵਾਯਵਾਦੌ ਲਵਣੋ ਰਸੋ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਪਸ਼੍ਚਾਦਮ੍ਲਃ| ਤਤੋ ਮਧੁਰਃ| ਏਵਂ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਪਿਤ੍ਤੇ ਤਿਕ੍ਤਾਦਯਃ| ਕਫੇ ਕਟੁਕਾਦਯਃ | ਯੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਮਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧਿਸਮ੍ਮੋਹਭਯਾਨ੍ਨੋਚ੍ਯਤੇ||੬||
Adhikarana vAyvAdInA~jcayAdiShu kAlastatra hetuSca (7) · Śloka 7
ਚਯਪ੍ਰਕੋਪਪ੍ਰਸ਼ਮਾ ਵਾਯੋਰ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਸੁ| ਵਰ੍ਸਾਦਿਸੁ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਦਿਸੁ| ਚੀਯਤੇ ਲਗ਼ੁ ਰੂਕ੍ਸਾਭਿਰੋਸਦੀਭਿਃ ਸਮੀਰਣਃ| ਤਦ੍ਵਿਧਸ੍ਤਦ੍ਵਿਧੇ ਦੇਹੇ ਕਾਲਸ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਨ੍ਨ ਕੁਪਯ੍ਤਿ| ਅਦ੍ਭਿਰਮ੍ਲਵਿਪਾਕਾਭਿਰੋਸਧੀਭਿਸ਼੍ਚ ਤਾਦਸ਼ਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਂ ਯਾਤਿ ਚਯਂ ਕੋਪਂ ਨ ਤੁ ਕਾਲਸ੍ਯ ਸ਼ੈਤ੍ਯਤਃ| ਚੀਯਤੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਭਿਰੁਦਕੌਸਧੀਭਿਃ ਕਫਃ| ਤੁਲ੍ਯੇਪਿ ਕਾਲੇ ਦੇਹੇ ਚ ਸ੍ਕਨ੍ਨਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਇਤਿ ਕਾਲਸ੍ਵਭਾਵੋਯਮ੍..........................||੭||
चयप्रकोपप्रशमा वायोर्ग्रीष्मादिषु त्रिषु| वर्षादिषु तु पित्तस्य श्लेष्मणः शिशिरादिषु| चीयते लग़ु रूक्षाभिरोषदीभिः समीरणः| तद्विधस्तद्विधे देहे कालस्यौष्ण्यान्न कुपय्ति| अद्भिरम्लविपाकाभिरोषधीभिश्च तादृशम्| पित्तं याति चयं कोपं न तु कालस्य शैत्यतः| चीयते स्निग्धशीताभिरुदकौषधीभिः कफः| तुल्येऽपि काले देहे च स्कन्नत्वान्न प्रकुप्यति| इति कालस्वभावोऽयम्..........................||७||
🔊 Audio coming soon
ਏਸਾਂ ਚ ਦੋਸਾਣਾਮਾਹਾਰਾਦ੍ਯਨਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕਾਲਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ ਚਯਾਦਯ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਯੋਰ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਸ੍ਵਤੁਸੁ ਕ੍ਰਮੇਣ੍ ਚਯਾਦਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਵਾਤਵਦ੍ਧਿਕਾਰਣਬਹੁਤ੍ਵਾਚ੍ਛੀਤਰਹਿਤਤ੍ਵੇਨਾਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵਾਤਸ੍ਯ ਚਯ ਏਵ ਭਵਤਿ| ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਤੁ ਸ਼ੀਤਪੂਰਣਾਦੌਸ੍ਣ੍ਯਾਭਾਵਾਦ੍ਵਾਯੁਃ ਕੁਪ੍ਯਤ੍ਯੇਵ| ਸਰਦਿ ਤੁ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਾਤ੍ ਕਾਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਯੋਰਪਿ ਤੁਸੁ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਚਯਾਦਯੋ ਵਾਚ੍ਯਾਃ| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਵਰ੍ਸਾਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇਸੁ ਵਾਤਾਦਯਸ਼੍ਚਯਮੇਵ ਯਾਨ੍ਤਿ| ਨਨੁ ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰਃ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਹੇਤੁਂ ਵਕ੍ਤਿ-ਚੀਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਲਗ਼ੁਤ੍ਵਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਾਚ੍ਚੌਸਧੀਨਾਂ ਸਮੀਰਣੋ ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਤਦ੍ਵਿਧ ਔਸਧੀਸਦਸ਼ੋ ਲਗ਼ੁਰੂਕ੍ਸ ਅਦਾਨਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਧੇ ਲਗ਼ੁਰੂਕ੍ਸੇ ਦੇਹੇ ਚੀਯਤ ਏਵ| ਨ ਤੁ ਕੁਪ੍ਯਤਿ, ਕਾਲਸ੍ਯੋਸ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਦ੍ਭਿਰੌਸਧੀਭਿਸ਼੍ਚਾਮ੍ਲਵਿਪਾਕਾਭਿਸ੍ਤਾਦਸ਼ਮਮ੍ਲਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚਯਮੇਵ ਯਾਤਿ| ਨਤੁ ਕੋਪਮ੍| ਕਾਲਸ੍ਯ ਸ਼ੈਤ੍ਯੇਨ ਪਿਤ੍ਤਵੈਪਰੀਤ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤੇਨੋਦਕੇਨ ਓਸਧੀਭਿਸ਼੍ਚ ਕਾਲੇਪਿ ਕਫੇਨ ਸਦਸ਼ੇ ਵਿਸਰ੍ਗਤ੍ਵਾਦ੍ਦੇਹੇਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤੇ ਕਫਃ ਸ਼ਿਤਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਕਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਚਯਮੇਵ ਯਾਤਿ| ਇਤ੍ਯਾਹਾਰਾਦਿਨਿਰਪੇਕ੍ਸਃ ਕਾਲਸ੍ਵਭਾਵਃ||੭||
Adhikarana AhArAdivaSattu sadya eva doShANAM cayAdisamBavAsamBavau (8) · Śloka 8
................................ਆਹਾਰਾਦਿਵਸ਼ਾਤ੍ ਪੁਨਃ| ਚਯਾਦੀਨ੍ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਯੋਪਿ ਦੋਸਾਃ ਕਾਲੇਪਿ ਵਾ ਨ ਤੁ||੮||
................................आहारादिवशात् पुनः| चयादीन् यान्ति सद्योऽपि दोषाः कालेऽपि वा न तु||८||
🔊 Audio coming soon
ਆਹਾਰਾਦਿਵਸ਼ਤ੍ ਯਥਾਯਥਂ ਵਾਤਾਦਯਸ਼੍ਚਯਂ ਵਾ ਕੋਪਂ ਵਾ ਸ਼ਮਂ ਵਾ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇ ਵਾ ਕਾਲੇ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ| ਯਥਾ ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਪਿ ਵਾਤਵਿਪਰੀਤਾਹਾਰਾਦਿਸੇਵਨੇਨ ਵਾਯੁਰ੍ਨ ਕੁਪ੍ਯਤਿ | ਸ਼ੀਤਾਦਿ ਸੇਵਨਾਤ੍ਤੁ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੋਹ੍ਯਮ੍||੮||
Adhikarana kupitadoShavyAptinivRuttikramaSca (9) · Śloka 9
ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਹਸਾ ਦੇਹਮਪਾਦਤਲਮਸ੍ਤਕਮ੍| ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਤੁ ਕੁਪਿਤੋ ਮਲੋਲ੍ਪਾਲ੍ਵਂ ਜਲੌਗ਼ਵਤ੍||੯||
व्याप्नोति सहसा देहमपादतलमस्तकम्| निवर्तते तु कुपितो मलोऽल्पाल्वं जलौग़वत्||९||
🔊 Audio coming soon
ਅਯਂ ਚ ਸਞ੍ਚਿਤੋ ਮਲੋ ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਃ ਕੁਪਿਤਃ ਸਨ੍ ਸਹਸਾ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਤਰਮੇਵਾਪਾਦਤਲਮਸ੍ਤਕਂ ਦੇਹਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਕੋਪਾਤ੍ਤੁ ਯਦਾ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਤਦਾਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੋ ਜਲੌਗ਼ਃ| ਯਥਾ ਜਲੌਗ਼ੋ ਜ਼ਟਿਤ੍ਯਾਕ੍ਰਾਮਤਿ| ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਚ ਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰੇਣ ਕ੍ਸੀਯਮਾਣਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਤਿ | ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕੁਪਿਤੋ ਦੋਸ ਇਤਿ||੯||
Adhikarana doShasyopakramakAlaH kramaSca parASarasammatiH (10) · Śloka 10
ਚਯ ਏਵ ਜਯੇਦ੍ਦੋਸਂ ਕੁਪਿਤਂ ਤ੍ਵਵਿਰੋਧਯਨ੍| ਸਰ੍ਵਕੋਪੋ ਬਲੀਯਾਂਸਂ ਸ਼ੇਸਦੋਸਾਵਿਰੋਧਤਃ| ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਮਰੁਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਦਸ਼ੇ ਬਲੇ| ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਤਃ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਂ ਬਲਮ੍| ਊਚੇ ਪਰਾਸ਼ਰੋਪ੍ਯਰ੍ਥਮਮੁਮੇਵ ਪ੍ਰਮਾਣਯਨ੍| ਯਥੋਪਨ੍ਯਾਸਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਾਦੌ ਦੋਸਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍| ਨੇਤਭਙ੍ਗੇਨ ਦਸ੍ਟੋ ਹਿ ਸਮਂ ਸੈਨ੍ਯਪਰਾਜਯਃ||੧੦||
चय एव जयेद्दोषं कुपितं त्वविरोधयन्| सर्वकोपो बलीयांसं शेषदोषाविरोधतः| क्रमान्मरुत्पित्तकफान् सर्वत्र सदृशे बले| वातादीनां यथा पूर्वं यतः स्वाभाविकं बलम्| ऊचे पराशरोऽप्यर्थममुमेव प्रमाणयन्| यथोपन्यासतः प्राप्तमादौ दोषभिषग्जितम्| नेतृभङ्गेन दृष्टो हि समं सैन्यपराजयः||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਦੋਸਂ ਚਯ ਏਵ ਚਯ ਕਾਲਏਵ ਜਯੇਤ੍| ਯਦਾ ਤੁ ਚਯਕਾਲ ਉਪੇਕ੍ਸਿਤਃ ਸਨ੍ ਕੁਪਿਤਸ੍ਤਦਾਵਿਰੋਧਯਨ੍ ਅਕੁਪਿਤੇਨ ਦੋਸਾਨ੍ਤਰੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਾਲ੍ਲਭ੍ਯਤੇ| ਤੇਨ ਕੁਪਿਤਸ੍ਤਥਾ ਜੇਤਵ੍ਯਃ ਯਥਾ ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤੈਰਾਹਾਰਾਦਿਭਿਃ ਸਦਸ਼ਤ੍ਵਾਦ੍ਦੋਸਾਨ੍ਤਰਂ ਨ ਕੁਪ੍ਯਤੀਤਿ| ਯਦਾ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਦੋਸਾ ਅਸਾਮ੍ਯੇਨ ਯੁਗਪਤ੍ਕੁਪਿਤਾਸ੍ਤਦਾ ਬਲੀਯਾਂਸਮਧਿਕਕੁਪਿਤਂ ਜਯੇਤ੍| ਸ਼ੇਸਯੋਸ੍ਤ੍ਵਲ੍ਪਕੁਪਿਤਯੋਰਵਿਰੋਧੇਨ| ਯਦ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਸਾਮ੍ਯੇਨ ਕੁਪਿਤਾਸ੍ਤਦਾ ਮਰੁਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ ਕ੍ਰਮਾਜ੍ਜਯੇਤ੍| ਆਦੌ ਵਾਯੁਰ੍ਜੇਤਵ੍ਯਃ| ਤਤਃ ਪਿਤ੍ਤਂ | ਤਤਃ ਕਫ ਇਤਿ| ਕੁਤਃ ਯਤੋ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਂ ਬਲਮ੍| ਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ ਕਫਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਬਲਵਤ੍| ਤਤੋ ਵਾਯੁਰਿਤਿ| ਪਰਾਸ਼ਰੋਪ੍ਯਸਿਰਮੁਮੇਵਾਸ੍ਮਦੁਕ੍ਤਮਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਮਾਣਯਨ੍ ਦਢੀਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਯਥੋਕ੍ਤੋਪਨ੍ਯਾਸੇਨ ਵਾਤਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣ ਦੋਸਾਣਾਂ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮੌਸਧਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਿਤ੍ਯੂਚੇ ਵਕ੍ਤਿ ਸ੍ਮ| ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਰੂਪੇਣ੍ ਚ ਹੇਤੁਂ ਵਕ੍ਤਿ| ਨੇਤਭਙ੍ਗੇਨ ਸਮਂ ਨਾਯਕਵਿਨਾਸ਼ੇਨੈਕਕਾਲਂ ਸੈਨ੍ਯਪਰਾਜਯੋ ਦਸ੍ਟਃ| ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਨੇਤਸ੍ਥਾਨੀਯਃ ਤਦਾਯਤ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ਛਾਰੀਰਾਣਾਮ੍ ਦੋਸਧਾਤ੍ਵਾਦੀਨਾਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਕਫੌ ਸੈਨ੍ਯਸ੍ਥਾਨੀਯੌ| ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਗਮਨਾਦਿਸੁ ਵਾਯੁਪਰਾਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਤੇਨ ਵਾਯਾਵਾਦੌ ਪ੍ਰਧਾਨੇ ਨਾਸ਼ਿਤੇ ਪਿਤ੍ਤਕਫਨਾਸ਼ਃ ਸੁਕਰ ਇਤਿ||੧੦||
Adhikarana keShA~jcinmatena sthAnAnukrameNopakramaH (11) · Śloka 11
ਸ੍ਥਾਨਤਃ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਾਵਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਣੋ ਵਧਮ੍| ਸ਼ਿਰਸ੍ਯੁਰਸਿ ਕਣ੍ਠੇ ਚ ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਤੇਨ੍ਨਰੁਚਿਃ ਕੁਤਃ| ਤਦਭਾਵੇ ਕਥਂ ਭੋਜ੍ਯਪਾਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਵਚਾਰਣਮ੍| ਅਸਤ੍ਯਭ੍ਯਵਹਾਰੇ ਚ ਕੁਤੋ ਦੋਸਵਿਨਿਗ੍ਰਹਃ| ਤਸ੍ਮਾਦਾਦੌ ਕਫੋ ਗ਼ਾਤ੍ਯਃ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਾਰ੍ਗਲੋ ਹਿ ਸਃ| ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾਯਿ ਯਤਃ ਪਿਤ੍ਤਮਾਸ਼ੁਕਾਰਿ ਚ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤੇ| ਅਤੋ ਵਾਤਸਖ਼ਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਦਨੁ ਨਿਗ੍ਰਹਮ੍||੧੧||
स्थानतः केचिदिच्छन्ति प्राक्तावच्छ्लेष्मणो वधम्| शिरस्युरसि कण्ठे च प्रलिप्तेऽन्नरुचिः कुतः| तदभावे कथं भोज्यपानद्रव्यावचारणम्| असत्यभ्यवहारे च कुतो दोषविनिग्रहः| तस्मादादौ कफो ग़ात्यः कायद्वारार्गलो हि सः| मध्यस्थायि यतः पित्तमाशुकारि च चिन्त्यते| अतो वातसख़स्यास्य कुर्यात्तदनु निग्रहम्||११||
🔊 Audio coming soon
ਕੇਚਿਤ੍ ਪੁਨਰਾਚਾਰ੍ਯਾਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਾਨਾਨੁਕ੍ਰਮੇਣ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋ ਵਧਂ ਨਾਸ਼ਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ਤਤਃ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤਤੋ ਵਾਯੁਰਿਤਿ| ਅਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥੇ ਯੁਕ੍ਤਿਃ ਕਾ? ਆਹ- ਸ਼ਿਰਸੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਿਰਸਿ ਵਕ੍ਸਸਿ ਕਣ੍ਠੇ ਚ ਵਦ੍ਧੇਨ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਕੁਪਿਤੇਨ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਤੇ ਸਤਿ ਕੁਤੋਨ੍ਨਰੁਚੇਃ ਸਮ੍ਭਵਃ| ਰੁਚ੍ਯਭਾਵੇ ਚ ਭੋਜ੍ਯਾਦੀਨਾਮਵਚਾਰਣਂ ਕਥਮ੍| ਨ ਸਜ੍ਜਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸਤਿ ਚ ਭੋਜ੍ਯਾਭ੍ਯਵਹਾਰੇ ਦੋਸਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਯਿਤਵ੍ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਸਯਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਪਾਰ੍ਯਤੇ| ਅਤ ਆਦਾਵੇਵ ਕਫੋ ਘਾਤ੍ਯਃ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਫਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਃ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਸ੍ਯ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤੋਮੁਖਸ੍ਯਾਰ੍ਗਲ ਇਵਾਰ੍ਗਲੋ ਬਨ੍ਧ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤਃ ਕਫੇ ਨਸ੍ਟੇ ਵਾਤਸਖ਼ਂ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯੈਵਾਦੌ ਨਿਗ੍ਰਹਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਤਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਦੇਹਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਧਾਨੇ ਭਾਗੇ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਆਸ਼ੁ ਚ ਸ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਰੋਗਾਖ਼੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ| ਪਿਤ੍ਤੇ ਜਿਤੇ ਵਾਯੁਰ੍ਜੇਤਵ੍ਯਃ ਇਤ੍ਯਨੁਕ੍ਤਮਪਿ ਬਲਾਲ੍ਲਭਤੇ||੧੧||
Adhikarana suSrutamatena pittAdikaPAntakramaH jvarAtisArayorviSeShaSca (12) · Śloka 12
ਅਤ ਏਵ ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਃ ਕਫਾਨ੍ਤੋਨ੍ਯੈ ਕ੍ਰਮਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਚ ਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਮਤਮੇਤਤ੍ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਤੁ| ਜਯੇਜ੍ਜ੍ਵਰੇਤਿਸਾਰੇ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨਿਲਾਨ੍| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਤਾਪਾਤ੍ਮਤਯਾ ਜ੍ਵਰੇ ਤੇਜੋ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਯਤੇ| ਵਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਰਣਂ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਚ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਤਾ| ਤਸ੍ਯ ਚਾਨੁਬਲਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਗੌਰਵਾਪਕ੍ਤਿਜਾਡ੍ਯਕਤ੍| ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਧਤੇਵਸ਼੍ਯਂ ਯਾਤ੍ਯਹਸ੍ਸੁ ਤਯੋਃ ਕ੍ਸਯੇ| ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਯੋਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇਸ ਦੋਸਜਯੇ ਕਤਃ||੧੨||
अत एव च पित्तादिः कफान्तोऽन्यै क्रमः स्मृतः| सुश्रुतश्च न सर्वत्र मतमेतत् ब्रवीति तु| जयेज्ज्वरेऽतिसारे च क्रमात्पित्तकफानिलान्| प्रायेण तापात्मतया ज्वरे तेजो विशिष्यते| विशश्च सरणं पित्तस्तथा च मृदुकोष्ठता| तस्य चाऽनुबलः श्लेष्मा गौरवाऽपक्तिजाड्यकृत्| वायुश्च वर्धतेऽवश्यं यात्यहस्सु तयोः क्षये| ज्वरातिसारयोस्तस्मादेष दोषजये कृतः||१२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਵਾ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਤਸਖ਼ਸ੍ਯ ਨਿਗ੍ਰਹਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਵਾਯੋਰ੍ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੈਕਕਾਲਮੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚਾਚਾਰ੍ਯੈਰਤ ਏਵ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾਯਿਤ੍ਵਾਦਾਸ਼ੁਕਾਰਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਹੇਤੋਃ ਪਿਤ੍ਤਾਦਿ ਕਫਾਨ੍ਤਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਕ੍ਰਮ ਆਸ਼੍ਰਿਤਃ| ਕਾਯੇ ਵਿਚਾਰਾਦਿਕ੍ਸਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਰ੍ਯੇਣ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ | ਏਤਚ੍ਚ ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਃ ਕਫਾਨ੍ਤੇ ਦੋਸਜਯਕ੍ਰਮਸ੍ਤਤ੍ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਮਤਮੇਵ ਨ ਤੁ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ| ਕਥਮੇਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਬ੍ਰਵੀਤਿਤੁ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ| ਕਿਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਜਯੇਦਿਤਾਦਿ| ਅਨੇਨ ਸ਼੍ਲੋਕਤ੍ਰਯੇਣ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਮਤਂ ਸੁਯੁਕ੍ਤਿਕਂ ਪਠਤਿ| ਜ੍ਵਰੇਤਿਸਾਰੇ ਚਾਦੌ ਪਿਤ੍ਤਂ ਜਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਕਫਮ੍| ਤਤੋਨਿਲਮਿਤਿ| ਕਥਮੇਵਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਾਯੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵੋ ਜ੍ਵਰਃ ਸਨ੍ਤਾਪਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਾਰ੍ਯਃ| ਏਵਮਤਿਸਾਰੋਪਿ ਵਿਟ੍ਸਰਣਮਦੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਾਰ੍ਯ ਏਵ| ਅਤੋ ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਯੋਰੇਵਾਦੌ ਪਿਤ੍ਤਂ ਜਯੇਤ੍| ਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਜਿਤੇ ਤਦੁਭਯਾਙ੍ਗਭੂਤਾਨਾਂ ਗੌਰਵਾਦੀਨਾਂ ਕਾਰਣਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਜੇਯਃ| ਤਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਃ ਕ੍ਸੀਣਯੋਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸਯਪ੍ਰਭਾਵਾਦੇਵਾਹਸ੍ਸੁ ਯਾਤ੍ਯਵਸ਼੍ਯਂ ਵਾਯੁਵਦ੍ਧਿਂ ਯਾਤ੍ਯਤਸ੍ਸ ਜੇਯਃ| ਅਤਃ ਕਾਰਣਾਤ੍ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਦੋਸਜਯੇ ਏਸ ਪਿਤ੍ਤਦਿਰ੍ਵਾਤਾਨ੍ਤਃ ਕ੍ਰਮਃ ਆਸ਼੍ਰਿਤਃ||੧੨||
Adhikarana jvarAtIsArayoScikitsAkrame matAntarANi (13) · Śloka 13
ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਨਨ੍ਯੇ ਕ੍ਰਮਾਦਾਹੁਸ੍ਤਯੋਰਪਿ| ਯਸ੍ਮਾਦਾਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਦ੍ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਤਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ| ਕ੍ਰਮੇਣਾਦ੍ਯੇਨ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍| ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੇਸੁ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਤੈਵ ਹ੍ਯਾਸੁਕਾਰਿਤਾ||੧੩||
कफपित्तानिलानन्ये क्रमादाहुस्तयोरपि| यस्मादामाशयोत्क्लेशाद्भूयिष्ठं तत्समुद्भवः| क्रमेणाद्येन तत्रापि प्रवृद्धान् स्वाश्रये स्थितान्| स्वाश्रयेषु प्रदुष्टानां स्थितैव ह्याषुकारिता||१३||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਚਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤਯੋਰਪਿ ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਯੋਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਨ੍ ਜੇਯਾਨਾਹੁਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਂ ਵਦਨ੍ਤਿ- ਆਦ੍ਯੇਨ ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਨਾ ਵਾਤਾਨ੍ਤੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਭੂਯਿਸ੍ਠਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਸਮੁਦ੍ਭਵਃ| ਕੁਤਃ ਆਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਤ੍ਤਯੋਃ | ਆਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਸ਼ੀਤਾਦਿਕਮਪਥ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਮਤਾਨਿ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ੍ਥਿਤੇਪ੍ਯੇਵਂ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਸਤਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਨ੍ ਜਯੇਤ੍||੧੩||
Adhikarana pUrvoktakramaNe BeShajaM yojayet (14) · Śloka 14
ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਸ੍ਵੈਃ ਸ੍ਵੈਰ੍ਦੋਸੋਦ੍ਰੇਕਂ ਯਥਾਬਲਮ੍| ਭੇਸਜਂ ਯੋਜਯੇਤ੍ਤਤ੍ਤਤ੍ ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਨ੍ ਤੁ ਕ੍ਰਮਮ੍||੧੪||
विज्ञाय कर्मभिः स्वैः स्वैर्दोषोद्रेकं यथाबलम्| भेषजं योजयेत्तत्तत् तन्त्रीकुर्यान्नन् तु क्रमम्||१४||
🔊 Audio coming soon
ਯਤਃ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੇਸੁ ਦੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਬਲਿਤ੍ਵਾਦਾਸ਼ੁਕਾਰਿਤਾ ਸ੍ਥਿਤੈਵ | ਅਥਵਾ ਦੋਸਾਣਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮਭਿਰੁਦ੍ਰੇਕਂ ਬਲਞ੍ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਭੇਸਜਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਨ ਤੁ ਤਨ੍ਤ੍ਰੀ | ਤਨ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਕ੍ਰਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੧੪||
Adhikarana SuddhaprayogalakShaNam (15) · Śloka 15
ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਯੋਨ੍ਯਮਨ੍ਯਮੁਦੀਰਯੇਤ੍| ਨਾਸੌ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਯੋ ਨ ਕੋਪਯੇਤ੍||੧੫||
प्रयोगः शमयेद् व्याधिं योन्यमन्यमुदीरयेत्| नासौ विशुद्धः शुद्धस्तु शमयेद्यो न कोपयेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
ਤਥਾ ਯ ਔਸਧਾਹਾਰਾਦਿਯੋਜਨਾਰੂਪਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਏਕਂ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਸ਼ਮਯਤ੍ਯਨ੍ਯਮੁਦਰੀਯਤਿ ਚ | ਅਸੌ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਨ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਃ | ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਕਂ ਸ਼ਮਯੇਦਨ੍ਯਂ ਚ ਨ ਕੋਪਯੇਤ੍ ਸਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ||੧੫||
Adhikarana doShA anyonyaM na jayanti (16) · Śloka 16
ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਂ ਮਲਮਲਂ ਜੇਤੁਂ ਨਾਲ੍ਪਭਾਵਾਦੁਭਾਵਪਿ| ਦੋਸਾ ਦੋਸਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਨ ਸਮੇਪਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍| ਸ਼ੀਤਦ੍ਰਵਾਮ੍ਲਲਵਣਕਟ੍ਵਾਦਿਗੁਣਤੁਲ੍ਯਤਾ| ਦਸ੍ਟਾ ਮਿਥਸ਼੍ਚ ਦੋਸੇਸੁ ਨਾਤੋਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਜਯਨ੍ਤਿ ਤੇ||੧੬||
क्रुद्धं मलमलं जेतुं नाल्पभावादुभावपि| दोषा दोषात्मकत्वाच्च न समेऽपि परस्परम्| शीतद्रवाम्ललवणकट्वादिगुणतुल्यता| दृष्टा मिथश्च दोषेषु नातोऽन्योन्यं जयन्ति ते||१६||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ ਚ ਸਰ੍ਵਰੋਗਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤੇ ਦੋਸਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੁਦ੍ਧਾਃ| ਅਥ ਕਥਮੇਕਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਯੋਃ ਸਤੋਃ ਸ਼ਮਂ ਨ ਯਾਤਿ | ਤਥਾ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੁਦ੍ਧਾਃ ਸਨ੍ਤਃ ਕਥਂ ਰੋਗਾਖ਼੍ਯਮੇਕਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਜਨਯਿਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਤ ਉਤ੍ਤਰਦ੍ਵਯਮਾਹ- ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਃ| ਵਿਸਮਦੋਸਃ ਸਮਦੋਸਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਵਿਸਮਦੋਸੇ ਏਕਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਂ ਜੇਤੁਂ ਸ਼ੇਸਾਵਬਲਤ੍ਵਾਦੁਭਾਵਪਿ ਨਾਲਮਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤੌ | ਸਮੇਪਿ ਦੋਸਾਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਜੇਤੁਂ ਨਾਲਮ੍| ਕੁਤਃ ਦੋਸਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਦੋਸਾਣਾਂ ਹਿ ਦੁਸ੍ਟੀਕਰਣ ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ | ਨ ਤੁ ਪਰਸ੍ਪਰੋਪਸ਼ਮਃ| ਅਨ੍ਯਚ੍ਚਾਸਾਧਾਰਣੋ ਦੋਸਾਣਾਂ ਗੁਣਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਦੁਰ੍ਲਭਃ,ਯੇਨਵਿਪਰੀਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਦੋਸੋਨ੍ਯਂ ਨ ਸ਼ਮਯਤਿ| ਏਤਦੇਵਾਹ-ਸ਼ੀਤਦ੍ਰਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੀਤਾਦਯੋ ਹਿ ਗੁਣਾਃ ਦੋਸਾਣਾਂ ਤੁਲ੍ਯਾਃ ਸਦਸ਼ਾ ਦਸ੍ਟਾਃ | ਤਥਾ ਚ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਸ਼ੀਤੌ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਦ੍ਰਵੌ| ਅਤਃ ਸ਼ੀਤੋ ਗੁਣੋ ਯਥਾ ਵਾਤਸ੍ਯ ਹੇਤੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਪਿ| ਏਵਮਮ੍ਲੋ ਲਵਣਸ਼੍ਚ | ਕਟੁਰ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਯੋਃ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਲ੍ਲਗ਼ੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਯੋਃ| ਏਵਮਨ੍ਯਦਪ੍ਯੂਹ੍ਯਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੋਸਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਗੁਣਸਾਦਸ਼੍ਯੇਨਾਵੈਪਰੀਤ੍ਯਾਦਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਨ ਜਯਨ੍ਤਿ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਸਮਂ ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਤਿ ਦੋਸਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਜੇਤੁਂ ਨਾਲਮ੍||੧੬||
Adhikarana viruddhairapi doShaiH vyAdhyutpAdastatra dRuShTAntaSca (17) · Śloka 17
ਆਰਮ੍ਭਕਂ ਵਿਰੋਧੇਪਿ ਮਿਥੋ ਯਦ੍ਯਤ੍ ਗੁਣਤ੍ਰਯਮ੍| ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਂ ਯੁਗਪਦ੍ਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ਦੋਸਤ੍ਰਯਂ ਤਥਾ||੧੭||
आरम्भकं विरोधेऽपि मिथो यद्यत् गुणत्रयम्| विश्वस्य दृष्टं युगपद्व्याधेर्दोषत्रयं तथा||१७||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਏਕਕਾਰ੍ਯਜਨਕਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ-ਆਰਮ੍ਭਕਮਪਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੁਦ੍ਧਮਪਿ ਸਤ੍ਵਰਜਸ੍ਤਮ ਇਤ੍ਯਾਖ਼੍ਯਂ ਗੁਣਤ੍ਰਯਂ ਯੁਗਪਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਵ੍ਯਾਧੇਰਪਿ ਦੋਸਤ੍ਰਯਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੭||
Adhikarana vAtAdInAM sAmanirAmalakShaNAni (18) · Śloka 18
ਵਾਯੁਰਾਮਾਨ੍ਵਯਃ ਸਾਰ੍ਤਿਰਾਧ੍ਮਾਨਕਦਸਞ੍ਚਰਃ| ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਮਸਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਟੁਕਂ ਬਹਲਂ ਗੁਰੁ| ਆਵਿਲਸ੍ਤਨ੍ਤੁਮਾਂਸ੍ਤ੍ਯਾਨਃ ਪ੍ਰਲੇਪੀ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਕਫਃ| ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਤੁ ਪਕ੍ਵਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਤਾਮ੍ਰਂ ਸਮੇਚਕਮ੍| ਪੀਤਞ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਮਚ੍ਛਞ੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਚ੍ਛਃ ਪਿਣ੍ਡਿਤੋਥਵਾ| ਵਿਸ਼ਦਸ਼੍ਚ ਸਫੇਨਸ਼੍ਚ ਧਵਲੋ ਮਧੁਰੋ ਰਸੇ||੧੮||
वायुरामान्वयः सार्तिराध्मानकृदसञ्चरः| दुर्गन्धमसितं पित्तं कटुकं बहलं गुरु| आविलस्तन्तुमांस्त्यानः प्रलेपी पिच्छिलः कफः| विपर्यये तु पक्वत्वं तथा ताम्रं समेचकम्| पीतञ्च पित्तमच्छञ्च श्लेष्माऽच्छः पिण्डितोऽथवा| विशदश्च सफेनश्च धवलो मधुरो रसे||१८||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਾਮਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਸ਼੍ਚੋਚ੍ਯਤੇ-ਵਾਯੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਯੁਰਾਮਾਨ੍ਵਯਃ ਸਾਮਃ ਸਾਰ੍ਤਿਃ ਸਨ੍ ਅਧ੍ਮਾਨਕਦਸਞ੍ਚਰਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਮਾਮਾਨ੍ਵਯਂ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿ ਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਕਫ ਆਮਾਨ੍ਵਯ ਆਵਿਲਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ| ਆਵਿਲੋ ਗ਼ਨਃ| ਤਨ੍ਤਵੋ ਰਜ੍ਜਵਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮਯਾਃ ਯਥੋਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਤੁ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਪਕ੍ਵਤ੍ਵਂ ਨਿਰਾਮਤ੍ਵਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਸ੍ਤੁ ਨਿਰਾਮਯੋਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਪਿਤ੍ਤਂ ਨਿਰਾਮਂ ਤਾਮ੍ਰਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਮੇਚਕਮਨੇਕਵਰ੍ਣਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਨਿਰਾਮ ਅਚ੍ਛੋ ਭਵਤਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਿਤੋ ਵਾ ਭਵਤਿ| ਵਿਸ਼ਦਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ| ਮਧੁਰੋਤਿਸ਼ਯੇਨ||੧੮||
Adhikarana AmalakShaNamatra matAntara~jca (19) · Śloka 19
ਊਸ੍ਮਣੋਲ੍ਪਬਲਤ੍ਵੇਨ ਧਾਤੁਮਦ੍ਯਮਪਾਚਿਤਮ੍| ਦੁਸ੍ਟਮਾਮਾਸ਼ਯਗਤਂ ਰਸਮਾਮਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਦੋਸੇਭ੍ਯ ਏਵਾਤਿ ਦੁਸ੍ਟੇਭ੍ਯੋਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮੂਰ੍ਛਨਾਤ੍| ਕੋਦ੍ਰਵੇਭ੍ਯੋ ਵਿਸਸ੍ਯੇਵ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯਾਮਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਮ੍||੧੯||
ऊष्मणोऽल्पबलत्वेन धातुमद्यमपाचितम्| दुष्टमामाशयगतं रसमामं प्रचक्षते| अन्ये दोषेभ्य एवाति दुष्टेभ्योऽन्योन्यमूर्छनात्| कोद्रवेभ्यो विषस्येव वदन्त्यामस्य सम्भवम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ ਚਾਮਂ ਕਿਮੁਚ੍ਯਤ? ਆਹ-ਊਸ੍ਮਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਦ੍ਯਂ ਧਾਤੁਮਾਹਾਰਸਾਰਾਖ਼੍ਯਂ ਸ੍ਵਸ੍ਯੋਸ੍ਮਣੋ ਅਗ੍ਨੇਰਲ੍ਪਤ੍ਵੇਨਾਪਾਚਿਤਂ ਦੁਸ੍ਟਮਾਮਾਸ਼ਯਗਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਰਸਮਾਮਮਿਤ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਚਾਰ੍ਯਾ ਅਨ੍ਯਥਾ ਆਮਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਕਥਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਦੋਸੇਭ੍ਯ ਏਵ ਵਾਤਾਦਿਭ੍ਯੋਤਿਦੁਸ੍ਟੇਭ੍ਯੋਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਛਨਾਤ੍ ਫੇਨਵਦਾਮਸਮ੍ਭਵਃ| ਯਥਾ ਕੋਦ੍ਰਵਾਖ਼੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ਾਲਿਭ੍ਯੋ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਵਿਸਸਮ੍ਭਵਃ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਯਥਾ ਕੋਦ੍ਰਵਾ ਏਵ ਵਿਸਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਏਵਮ੍ ਦੋਸਾਃ ਅਪ੍ਯਤਿਦੁਸ੍ਟਾਃ ਸ੍ਵੇਨੈਵ ਭਾਵੇਨਾਮਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ||੧੯||
Adhikarana sAmadoSheShu SodhananiShedhaH pakveShu tadvidhiSca (20) · Śloka 20
ਸਰ੍ਵਦੇਹਪ੍ਰਵਿਸਤਾਨ੍ ਸਾਮਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਨ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਲੀਨਾਨ੍ਧਾਤੁਸ੍ਵਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਫਲਾਦਾਮਾਦ੍ਰਸਾਨਿਵ| ਆਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯ ਹਿ ਨਾਸ਼ਾਯ ਤੇ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦੁਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰਤ੍ਵਤਃ| ਪਾਚਨੈਰ੍ਦੀਪਨੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਸ੍ਤਾਨ੍ਸ੍ਵੇਦੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਸ੍ਕਤਾਨ੍| ਸ਼ੋਧਯੇਚ੍ਛੋਧਨੈਃ ਕਾਲੇ ਯਥਾਸਨ੍ਨਂ ਯਥਾਬਲਮ੍||੨੦||
सर्वदेहप्रविसृतान् सामान् दोषान् न निर्हरेत्| लीनान्धातुष्वनुत्क्लिष्टान् फलादामाद्रसानिव| आश्रयस्य हि नाशाय ते स्युर्दुर्निर्हरत्वतः| पाचनैर्दीपनैः स्नेहैस्तान्स्वेदैश्च परिष्कृतान्| शोधयेच्छोधनैः काले यथासन्नं यथाबलम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਂ ਭੂਤੇਨਾਮੇਨ ਸਮ੍ਪਕ੍ਤਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਧਾਤੁਸੁ ਰਸਾਦਿਸੁ ਲੀਨਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਦੇਹਪ੍ਰਵਿਸਤਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਸ਼ੇਸਕਾਯਾਨ੍ ਅਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਂਸ਼੍ਚ ਨ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸਃ ਚਲਨਮ੍| ਤੇ ਚ ਦੋਸਾ ਦੁਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰਤ੍ਵੋਦ੍ਧਤੋਰਾਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਾਖ਼੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਹ੍ਰਿਯਮਾਣਾ ਦੋਸਾਯ ਸ੍ਯੁਃ| ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੋ ਯਥਾ ਆਮਾਤ੍ ਫਲਾਨ੍ਨਿਰ੍ਹ੍ਰਿਯਮਾਣੋ ਰਸੋ ਦੁਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰਤ੍ਵਾਦਾਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯ ਫਲਾਖ਼੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਾਯ ਭਵਤਿ| ਏਵਂ ਦੋਸਾ ਅਪਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਂਸ੍ਤਥਾਵਿਧਾਨ੍ ਪਾਚਨਾਦਿਭਿਃ ਕਤਸਂਸ੍ਕਾਰਾਨ੍ ਯਥਾਸਨ੍ਨਂ ਯਥਾਬਲਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥੋਕ੍ਤੇ ਕਾਲੇ ਸ਼ੋਧਨੈਰ੍ਦਵ੍ਯੈਃ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਾਸਨ੍ਨਾਨ੍ ਵਮਨੇਨ| ਅਧ ਆਸਨ੍ਨਾਨ੍ ਵਿਰੇਚਨਬਸ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਚ| ਸ਼ਿਰ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਂਸ੍ਤਦ੍ਵਿਰੇਚਨੇਨੇਤਿ| ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਬਲਾਨ੍ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਸ਼ੋਧਨੈਃ | ਮਧ੍ਯਾਨ੍ ਮਧ੍ਯਬਲੈਃ | ਹੀਨਾਨ੍ ਮਦੁਭਿਰਿਤਿ ਯਥਾਬਲਮ੍||੨੦||
Adhikarana yathAMsannatvavyAkaraNam (21) · Śloka 21
ਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਮਾਸ਼ਯਾਨ੍ਮਲਾਨ੍| ਗ਼੍ਰਾਣੇਨ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੂਤ੍ਥਾਨ੍ ਪਕ੍ਵਧਾਨਾਤ੍ ਗੁਦੇਨ ਤੁ||੨੧||
हन्त्याशु युक्तं वक्त्रेण द्रव्यमामाशयान्मलान्| ग़्राणेन चोर्ध्वजत्रूत्थान् पक्वधानात् गुदेन तु||२१||
🔊 Audio coming soon
ਯਥਾਸਨ੍ਨਮਿਤਿ ਸ੍ਵਯਂ ਵ੍ਯਾਕਰੋਤਿ} ਵਕ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮੌਸਧਮਾਮਾਸ਼ਯਾਦਾਸ਼ੁ ਮਲਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਗ਼੍ਰਾਣੇਨ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੂਤ੍ਥਾਨਾਸ਼ੁ ਮਲਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਗੁਦੇਨ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਦਾਸ਼ੁ ਮਲਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਸਕਲਸ਼ਰੀਰਮਾਕਰ੍ਸਣੇਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਾਰ੍ਥਮਾਸ਼ੁਗ੍ਰਹਣਮ੍||੨੧||
Adhikarana svayampravRuttAnAM doShANAmadhAryatvaM dhAraNe doShASca vibaddhAnAM pAcanapUrvakaM Sodhanam (22-23) · Śloka 23
ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਨਧ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਾ ਨ ਚਾਮਾਨ੍ ਵਹਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍| ਧਾਰਯੇਦੌਸਧੈਰ੍ਦੋਸਾਨ੍ਵਿਧਤਾਸ੍ਤੇ ਹਿ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਰੋਗਾਨੁਤ੍ਪਦਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦਿਕਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍| ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਗਤੋ ਦੋਸਾਨੁਪੇਕ੍ਸੇਤ ਹਿਤਾਸ਼ਿਨਃ| ਵਿਬਦ੍ਧਾਨ੍ ਪਾਚਨੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਃ ਪਾਚਯਨ੍ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ ਵਾ||੨੨|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯੋਨਾਮੈਕਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੩||
उत्क्लिष्टानध ऊर्ध्वं वा न चाऽऽमान् वहतः स्वयम्| धारयेदौषधैर्दोषान्विधृतास्ते हि कुर्वते| रोगानुत्पदनिर्दिष्टानतिस्थौल्यादिकान् गदान्| प्रवृत्तान् प्रागतो दोषानुपेक्षेत हिताशिनः| विबद्धान् पाचनैस्तैस्तैः पाचयन्निर्हरेत वा||२२|| इति श्रीवद्यपतिसिंहगुप्तस्य सुनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने दोषोपक्रमणीयोनामैकविंशोऽध्यायः||२३||
🔊 Audio coming soon
ਤਤੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਨਾਮਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਅਧੋਮਾਰ੍ਗੇਣੋਰ੍ਧ੍ਵਮਾਰ੍ਗੇਣ ਵਾ ਸ੍ਵਯਮਯਤ੍ਨੇਨ ਵਹਤਃ ਔਸਧੈਃ ਸ੍ਤਭਨੈਰ੍ਨ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਤੇ ਹਿ ਵਿਧਤਾਃ ਸਨ੍ਤੋਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦਿਕਾਨ੍ ਰੋਗਨੁਤ੍ਪਾਦਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਤੇ ਚ ਭੇਸਜਦ੍ਵੇਸਿਣਾਨੁਪਕ੍ਰਮ੍ਯਾ ਗਦਾ ਅਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਦਨੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਅਤੋ ਵਿਧਾਰਣਸ੍ਯ ਰੋਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਗੁਪੇਕ੍ਸੇਤ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਦੋਸਾਨੁਗੁਣ੍ਯੇਨ ਹਿਤਾਸ਼ਨਃ ਸਨ੍ ਯਾਵਦਾਮਕ੍ਸਯਸ੍ਤਾਵਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਯੇਦਿਤਿ ਪ੍ਰਾਗ੍ਰਹਣਾਲ੍ਲਭ੍ਯਤੇ| ਅਥਵਾ ਵਿਬਦ੍ਧਾਨੀਸਤ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਂਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਃ ਯਥੋਕ੍ਤੈਰ੍ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਪਾਚਨੈਃ ਪਾਚਯਨ੍ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍||੨੨|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖ਼ਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਏਕਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ