Adhikarana atha doShopakramaNIyo nAmaikaviMSo&dhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो दोषोपक्रमणीयमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtasyopakramaH (2) · Śloka 2
ਵਾਤਸ੍ਯੋਪਕ੍ਰਮਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਮਦੂਨਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਾਨਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨ੍ਯਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਾਣਿ ਚਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪੂਰ੍ਵਮੁਪਨਾਹਨੋਪਵੇਸ੍ਟਨੋਨ੍ਮਰ੍ਦਨਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਸਂਵਾਹਨਪੀਡਨਾਨਿ ਵਿਤ੍ਰਾਸਨਵਿਧ੍ਮਾਪਨਵਿਸ੍ਮਰਣਾਨਿ ਸੁਰਾਸਵਵਿਧਾਨਂ ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚਾਨੇਕਯੋਨਯੋ ਦੀਪਨੀਯਪਾਚਨੀਯਵਾਤਹਰਵਿਰੇਚਨੀਯਦ੍ਰਵ੍ਯੋਪਹਿਤਾਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਤਪਾਕਸਹਸ੍ਰਪਾਕਾਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਪ੍ਰਯੋਗਾਰ੍ਥਾ ਬਸ੍ਤਯੋ ਬਸ੍ਤਿਨਿਯਮੋ ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੈਲਂ ਮਾਂਸਰਸੋ&ਅਮ੍ਪ੍;ਨੁਵਾਸਨਾਨਿ ਸੁਖ਼ਸ਼ੀਲਤਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਮ੍ਪਰ੍ਕਵਰ੍ਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹੈਮਨ੍ਤੋ ਵਿਧਿਃ||੨||
वातस्योपक्रमः स्नेहः स्वेदो मृदूनि स्निग्धोष्णमधुराम्ललवणानि संशोधनान्यभ्यवहार्याणि चाभ्यङ्गपूर्वमुपनाहनोपवेष्टनोन्मर्दनपरिषेकावगाहसंवाहनपीडनानि वित्रासनविध्मापनविस्मरणानि सुरासवविधानं स्नेहाश्चानेकयोनयो दीपनीयपाचनीयवातहरविरेचनीयद्रव्योपहितास्तथा शतपाकसहस्रपाकाः सर्वशः प्रयोगार्था बस्तयो बस्तिनियमो विशेषतस्तैलं मांसरसो&अम्प्;नुवासनानि सुख़शीलता स्त्रीसम्पर्कवर्ज्यश्च हैमन्तो विधिः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittasyopakramaH (3) · Śloka 3
ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਪਾਨਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸ੍ਨੇਹਨਮਧੋਦੋਸਹਰਣਂ ਮਧੁਰਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਣਾਮੌਸਧਾਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਾਣਾਮੁਪਯੋਗੋ ਮਦੁਸੁਰਭਿਸ਼ੀਤਹਦ੍ਯਾਨਾਂ ਗਨ੍ਧਾਨਾਮੁਪਸੇਵਾ ਪਰਮਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸੁਰਭਿਸਲਿਲਮਜ੍ਜਨਮ੍| ਮਨੋਨੁਕੂਲਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸੁਖਾਨਾਂ ਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਵੈਡੂਰ੍ਯਾਸ਼੍ਮਗਰ੍ਭਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ਿਲਾਪਦ੍ਮਰਾਗਚਨ੍ਦ੍ਰਕਾਨ੍ਤਕਾਨ੍ਤਤਰਤਰਲਾਵਲੀਨਾਂ ਭ੍ਰਾਮਰਤ੍ਰਾਸਿਤਸਹਸ੍ਰਪਤ੍ਰਾਸਿਤੋਤ੍ਪਲਕਦਲੀਦਲਨਵਮਾਲਿਕਾਕੁਨ੍ਦਮਲ੍ਲਿਕਾਦਿਵਿਵਿਧਵਰ੍ਣਪ੍ਰਸੂਨਵਿਰਚਿਤਾਨਾਂ ਸ੍ਰਜਾਞ੍ਚ ਧਾਰਣਮੁਰਸਾ| ਕ੍ਸਣੇ ਕ੍ਸਣੇ ਚਾਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾਲੇਯਕਮਣਾਲਕਰ੍ਪੂਰਸੁਗਨ੍ਧਿਸ਼ੀਤਸ੍ਵਚ੍ਛਗਨ੍ਧਵਾਰਿਭਿਃ ਸਕਮਲਕੁਮੁਦਕੁਵਲਯੈਰ੍ਭੂਮਿਤਲਕਵਾਟਵਾਤਾਯਨਹਰ੍ਮ੍ਯਭਿਤ੍ਤੀਨਾਮਭਿਪ੍ਰੋਕ੍ਸਣਮ੍| ਸ਼੍ਰੁਤਿਸੁਖਮਦੁਮਧੁਰਮਨੋਨੁਗਾਨਾਂ ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਾਣਾਮਭ੍ਯੁਦਯਾਨਾਞ੍ਚ ਸ਼੍ਰਵਣਮ੍| ਅਯਨ੍ਤ੍ਰਣੈਃ ਸਮਾਨਵਿਸਯਵੇਸਚਰਿਤੈਰੁਤ੍ਸਵੋਤ੍ਸਵਤਰਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ ਸੁਹਦ੍ਭਿਃ ਸਹਾਸਨਮ੍| ਅਨਤਵਚਨਵਿਰਹਸ੍ਵਭਾਵਸੁਰਭਿਤਰਵਦਨਕੁਡ੍ਮਲਾਨਾਂ ਨਾਤਿਸ੍ਪਸ੍ਟਾਭਿਦਾਯਿਨਾਮਨੁਪਚਾਰਮਧੁਰਕੋਮਲੋਲ੍ਲਾਪਾਨਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਣਾਮਪਤ੍ਯਕਾਨਾਂ ਸਦਯਮਾਸ਼੍ਲੇਸਃ| ਨਿਰ੍ਦਯਞ੍ਚ ਤਨੁਤਰਮਦੁਸੁਰਭਿਨਿਵਸਨਾਭਿਰ੍ਮਲ੍ਲਿਕਾਮੁਕੁਲਾਨੁਕਾਰਿਮੁਕ੍ਤਾਫਲਪ੍ਰਯਾਲਙ੍ਕਾਰਿਭਿਃ ਸਹਚਰੀਨਿਨਾਦਸਞ੍ਜਲ੍ਪੋਪਜਨਿਤੌਤ੍ਸੁਕ੍ਯਕਲਹਂਸਾਨੁਨਾਦਿਤਨੂਪੁਰਰਸ਼ਨਾਕਲਾਪਸ਼ਿਞ੍ਜਿਤਾਨੁਗਮਨਸਮ੍ਮੁਗ੍ਧਮਦੁਵਚਨਾਭਿਰ੍ਨਿਜਜਘਨਨਿਬਿਡਕੁਚਯੁਗਲਾਲਙ੍ਕਾਰਭਾਰੋਦ੍ਵਹਨਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਵਸਨਕਮ੍ਪਿਤਮਧ੍ਯਮੁਕੁਲਿਤਲੋਚਨੋਤ੍ਪਲਾਭਿਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਗਲਿਤਨਵਯੌਵਨਾਭਿਃ ਪ੍ਰਿਯਾਙ੍ਗਸਙ੍ਗਮਾਤ੍ਰਾਤਿਮਾਤ੍ਰਸੁਖਾਸ੍ਵਾਦਵਿਸ੍ਰਂਸ੍ਯਮਾਨਾਂਸ਼ੁਕੈਕਕਾਲੋਪਜਾਤਵ੍ਰੀਡਾਵੈਲਕ੍ਸ੍ਯਪ੍ਰਗਲ੍ਭਤਾਵੈਕ੍ਲਵ੍ਯਹਰ੍ਸਵਿਸਾਦਵਿਸ੍ਮਯਸ੍ਮਿਤਕੋਪਪ੍ਰਸਾਦਸਾਧ੍ਵਸਸ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਦ੍ਰਵੀਕਤਹਿਮਾਙ੍ਗਰਾਗਾਭਿਃ ਸਮਸ੍ਤਦੇਹਹਦਯਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਕਾਰਿਣੀਭਿਰ੍ਵਿਲਾਸਵਤੀਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗਮਿਵਾਨਙ੍ਗਬਲਮਙ੍ਗੈਸ੍ਤਨੁਭਿਰਪਿ ਸਮੁਦ੍ਵਹਨ੍ਤੀਭਿਰਙ੍ਗਨਾਭਿਰਾਸ਼੍ਲੇਸਃ| ਸਕਲਰਜਨੀਕਰਕਰਨਿਕਰਾਵਕੀਰ੍ਣਸ਼ਿਸ਼ਿਰਤਰਾਣਿ ਭਵਨਤਲਸਲਿਲਪੁਲਿਨਾਨਿ| ਅਤਿਸਿਤਸਿਕਤੋਪਸ੍ਤਤਤਲਮਨੇਕਕਾਯਯਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਵਿਮਲਸਲਿਲਧਾਰਂ ਧਾਰਾਗਹਮ੍| ਸਾਗਰਾਨੁਕਾਰਿਤੋਯਾਸ਼ਯੋਪਤੀਰਸੁਨਿਵਿਸ੍ਟਕੁਸੁਮਿਤਬਹੁਵਿਟਪਪਥੁਤੁਙ੍ਗਵਿਵਿਧਤਰਤਟਰੁਹਤਰੁਨਿਵਹਬਹਲਚ੍ਛਾਯੋਪਸ੍ਞ੍ਛਨ੍ਨਂ ਧਵਲਰਕ੍ਤਨੀਲਿਨੀਰਜਰਜੋਵ੍ਯਾਪ੍ਤਸਮਸ੍ਤਜਲਵਿਪੁਲਸਿਕਤਿਲਤਲੋਪਕਲ੍ਪਿਤਂ ਦੋਲਾਯਮਾਨਗਣਤਿਪਥੁਦਤਿਕਲਸ਼ਸਰਣਕਰਕਸ੍ਰਵਦੁਦਕਪ੍ਰਵਾਹਾਹਿਤਮਤ੍ਸੌਰਭਭੂਤੈਲਕਦਸ਼ਂ ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਮਾਨਾਮ੍ਬਜਮ੍ਬੂਕਦਮ੍ਬਵਿਦੁਲਨਿਚੁਲਾਦਿਕਿਸਲਯਮਞ੍ਜਰੀਸ੍ਤਬਕਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪ੍ਤਪਟਾਲਿਕਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ਪੁਰੁਸਪ੍ਰਯਤ੍ਨਪ੍ਰੇਰਿਤਘਟਮੁਖੋਦ੍ਗੀਰ੍ਣੋਸ਼ੀਰਚਨ੍ਦਨਾਨੁਵਿਦ੍ਧਾਵਲਗ੍ਨਪਤਿਤਸ਼ੇਸਮੁਕ੍ਤਾਫਲਾਯਮਾਨਜਲਲਵਮੁਚ੍ਛ੍ਰਾਯਵਿਸ੍ਤਾਰਵਦਨਿਸਿਦ੍ਧਦੂਰਵਿਸ੍ਤਤਸ਼ੀਤਵਾਤਪ੍ਰਵੇਸ਼ਮਤ੍ਯਰ੍ਥਸਨ੍ਤਤਾਮ੍ਬੁਸ਼ੀਤਸ਼ੀਕਰਾਭਿਸੇਕਪ੍ਰਤਿਹਤਸਨ੍ਤਾਪਦਾਹਮੋਹਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਪਿਪਾਸਮਤਿਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਰਾਮਣੀਯਕਂ ਹਿਮਾਚਲਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਿਸ਼ੈਤ੍ਯਮਮ੍ਬੁਧਰਕਾਲਲੀਲਾਵਿਡਮ੍ਬਿਕਾਯਮਾਨਮ੍| ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਪੁਣ੍ਡਰੀਕਸੌਗਨ੍ਧਿਕਕੋਕਨਦਸ਼ਤਪਤ੍ਰਪਰਾਗਰਾਗਾਨੁਰਞ੍ਜਿਤਜਲਚਰਵਿਹਗਗਣਕਲਨਿਨਦਰਮ੍ਯਾ ਦੀਰ੍ਘਿਕਾਃ| ਮਧੁਪਾਨਲੋਭਨਿਲੀਯਮਾਨਾਲਿਕੁਲਚਲਿਤਲਤਾਪ੍ਰਤਾਨਨਿਪਤਿਤਵਿਵਿਧਕੁਸੁਮਨਿਚਯਸ਼ਯਨਰਚਨਾਸਵ੍ਯਾਪਾਰਮਦੁਪਵਨਾਨ੍ਯੁਪਵਨਾਨਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਤੁ ਘਤਂ ਪਯੋ ਵਿਰੇਚਨਾਨਿ ਸੌਮ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਵਾਃ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਵਰ੍ਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰੈਸ੍ਮੋ ਵਿਧਿਃ||੩||
पित्तस्य सर्पिष्पानं सर्पिषा स्नेहनमधोदोषहरणं मधुरतिक्तकषायाणामौषधाभ्यवहार्याणामुपयोगो मृदुसुरभिशीतहृद्यानां गन्धानामुपसेवा परमशिशिरसुरभिसलिलमज्जनम्| मनोनुकूलसंस्पर्शसुखानां मुक्तामणिवैडूर्याश्मगर्भशङ्खशिलापद्मरागचन्द्रकान्तकान्ततरतरलावलीनां भ्रामरत्रासितसहस्रपत्रासितोत्पलकदलीदलनवमालिकाकुन्दमल्लिकादिविविधवर्णप्रसूनविरचितानां स्रजाञ्च धारणमुरसा| क्षणे क्षणे चागुरुचन्दनप्रियङ्गुकालेयकमृणालकर्पूरसुगन्धिशीतस्वच्छगन्धवारिभिः सकमलकुमुदकुवलयैर्भूमितलकवाटवातायनहर्म्यभित्तीनामभिप्रोक्षणम्| श्रुतिसुखमृदुमधुरमनोनुगानां गीतवादित्राणामभ्युदयानाञ्च श्रवणम्| अयन्त्रणैः समानविषयवेषचरितैरुत्सवोत्सवतरान्योन्यदर्शनैः सुहृद्भिः सहासनम्| अनृतवचनविरहस्वभावसुरभितरवदनकुड्मलानां नातिस्पष्टाभिदायिनामनुपचारमधुरकोमलोल्लापानां प्रियाणामपत्यकानां सदयमाश्लेषः| निर्दयञ्च तनुतरमृदुसुरभिनिवसनाभिर्मल्लिकामुकुलानुकारिमुक्ताफलप्रयालङ्कारिभिः सहचरीनिनादसञ्जल्पोपजनितौत्सुक्यकलहंसानुनादितनूपुररशनाकलापशिञ्जितानुगमनसम्मुग्धमृदुवचनाभिर्निजजघननिबिडकुचयुगलालङ्कारभारोद्वहनश्रमश्वसनकम्पितमध्यमुकुलितलोचनोत्पलाभिः किञ्चिद्विगलितनवयौवनाभिः प्रियाङ्गसङ्गमात्रातिमात्रसुखास्वादविस्रंस्यमानांशुकैककालोपजातव्रीडावैलक्ष्यप्रगल्भतावैक्लव्यहर्षविषादविस्मयस्मितकोपप्रसादसाध्वसस्रस्तस्विन्नसर्वाङ्गद्रवीकृतहिमाङ्गरागाभिः समस्तदेहहृदयप्रह्लादकारिणीभिर्विलासवतीभिश्चतुरङ्गमिवानङ्गबलमङ्गैस्तनुभिरपि समुद्वहन्तीभिरङ्गनाभिराश्लेषः| सकलरजनीकरकरनिकरावकीर्णशिशिरतराणि भवनतलसलिलपुलिनानि| अतिसितसिकतोपस्तृततलमनेककाययन्त्रप्रवृत्तविमलसलिलधारं धारागृहम्| सागरानुकारितोयाशयोपतीरसुनिविष्टकुसुमितबहुविटपपृथुतुङ्गविविधतरतटरुहतरुनिवहबहलच्छायोपस्ञ्छन्नं धवलरक्तनीलिनीरजरजोव्याप्तसमस्तजलविपुलसिकतिलतलोपकल्पितं दोलायमानगणतिपृथुदृतिकलशसरणकरकस्रवदुदकप्रवाहाहितमृत्सौरभभूतैलकदशं प्रलम्बमानाम्बजम्बूकदम्बविदुलनिचुलादिकिसलयमञ्जरीस्तबकप्रत्युप्तपटालिकं मुहुर्मुहुः पुरुषप्रयत्नप्रेरितघटमुखोद्गीर्णोशीरचन्दनानुविद्धावलग्नपतितशेषमुक्ताफलायमानजललवमुच्छ्रायविस्तारवदनिषिद्धदूरविस्तृतशीतवातप्रवेशमत्यर्थसन्तताम्बुशीतशीकराभिषेकप्रतिहतसन्तापदाहमोहश्रमक्लमपिपासमतिशयप्राप्तरामणीयकं हिमाचलस्पर्द्धिशैत्यमम्बुधरकाललीलाविडम्बिकायमानम्| प्रफुल्लपद्मोत्पलपुण्डरीकसौगन्धिककोकनदशतपत्रपरागरागानुरञ्जितजलचरविहगगणकलनिनदरम्या दीर्घिकाः| मधुपानलोभनिलीयमानालिकुलचलितलताप्रताननिपतितविविधकुसुमनिचयशयनरचनासव्यापारमृदुपवनान्युपवनानि| विशेषस्तु घृतं पयो विरेचनानि सौम्याः सर्वे भावाः दिवास्वप्नवर्ज्यश्च ग्रैष्मो विधिः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphasyopakramaH (4) · Śloka 4
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਪੁਨਰ੍ਵਿਧਿਵਿਹਿਤਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸਾਨਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਰੂਕ੍ਸਪ੍ਰਾਯਾਣ੍ਯਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਾਣਿ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯੋਪਹਿਤਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਦੀਰ੍ਗ਼ਕਾਲਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਹਦ੍ਯਾਨਿ ਮਦ੍ਯਾਨਿ ਧਾਵਨਲਨ੍ਮਰ੍ਦਨਸ੍ਨਾਨੋਚ੍ਛਾਦਨਾਨਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਯੂਸੋ ਵਮਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ਼੍ਚੋਪਵਾਸਃ ਸਧੂਮਗਡੂਸਃ ਸੁਖ਼ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ ਸੁਖ਼ਾਰ੍ਥਮੇਵ ਵਾਸਨ੍ਤਿਕੋ ਵਿਧਿਰਿਤਿ||੪||
श्लेष्मणः पुनर्विधिविहितानि तीक्षानि संशोधनानि रूक्षप्रायाण्यभ्यवहार्याणि कटुतिक्तकषायोपहितानि तीक्ष्णानि दीर्ग़कालस्थितानि हृद्यानि मद्यानि धावनलन्मर्दनस्नानोच्छादनानि| विशेषतः क्षौद्रं यूषो वमनानि सर्वशश्चोपवासः सधूमगडूषः सुख़प्रतिषेधः सुख़ार्थमेव वासन्तिको विधिरिति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAteShu cikitsAtideSaH (5) · Śloka 5
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਉਪਕ੍ਰਮਃ ਪਥਗ੍ਦੋਸਾਨ੍ ਯੋਯਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ| ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਸੁ ਤਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਗ੍ਰੈਸ੍ਮਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਮਰੁਤ੍ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਸਨ੍ਤਃ ਕਫਮਾਰੁਤੇ| ਮਰੁਤੋ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਸ਼ਾਰਦਃ||੫||
भवन्ति चात्र- उपक्रमः पृथग्दोषान् योऽयमुद्दिश्य कीर्तितः| संसर्गसन्निपातेषु तं यथास्वं विकल्पयेत्| ग्रैष्मः प्रायो मरुत्पित्ते वसन्तः कफमारुते| मरुतो योगवाहित्वात् कफपित्ते तु शारदः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdiShu krameNa lavaNAdiprayogavidhiH (6) · Śloka 6
ਯੋਜ੍ਯਃ ਪਟ੍ਵਮ੍ਲਮਧੁਰਾ ਵਾਯੌ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਰਸਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਪਿਤ੍ਤੇ ਤਿਕ੍ਤਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਵਾਦੁਃ ਕਸਾਯਸ਼੍ਚ ਰਸੋ ਹਿਤਃ| ਕਟੁਕਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਤਤਸ੍ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਸਾਯੋਨ੍ਤੇ ਕਫਾਮਯੇ||੬||
योज्यः पट्वम्लमधुरा वायौ क्रुद्धो रसाः क्रमात्| पित्ते तिक्तस्ततः स्वादुः कषायश्च रसो हितः| कटुकः प्राक् ततस्तिक्तः कषायोऽन्ते कफामये||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyvAdInA~jcayAdiShu kAlastatra hetuSca (7) · Śloka 7
ਚਯਪ੍ਰਕੋਪਪ੍ਰਸ਼ਮਾ ਵਾਯੋਰ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਸੁ| ਵਰ੍ਸਾਦਿਸੁ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਦਿਸੁ| ਚੀਯਤੇ ਲਗ਼ੁ ਰੂਕ੍ਸਾਭਿਰੋਸਦੀਭਿਃ ਸਮੀਰਣਃ| ਤਦ੍ਵਿਧਸ੍ਤਦ੍ਵਿਧੇ ਦੇਹੇ ਕਾਲਸ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਨ੍ਨ ਕੁਪਯ੍ਤਿ| ਅਦ੍ਭਿਰਮ੍ਲਵਿਪਾਕਾਭਿਰੋਸਧੀਭਿਸ਼੍ਚ ਤਾਦਸ਼ਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਂ ਯਾਤਿ ਚਯਂ ਕੋਪਂ ਨ ਤੁ ਕਾਲਸ੍ਯ ਸ਼ੈਤ੍ਯਤਃ| ਚੀਯਤੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਭਿਰੁਦਕੌਸਧੀਭਿਃ ਕਫਃ| ਤੁਲ੍ਯੇਪਿ ਕਾਲੇ ਦੇਹੇ ਚ ਸ੍ਕਨ੍ਨਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਇਤਿ ਕਾਲਸ੍ਵਭਾਵੋਯਮ੍..........................||੭||
चयप्रकोपप्रशमा वायोर्ग्रीष्मादिषु त्रिषु| वर्षादिषु तु पित्तस्य श्लेष्मणः शिशिरादिषु| चीयते लग़ु रूक्षाभिरोषदीभिः समीरणः| तद्विधस्तद्विधे देहे कालस्यौष्ण्यान्न कुपय्ति| अद्भिरम्लविपाकाभिरोषधीभिश्च तादृशम्| पित्तं याति चयं कोपं न तु कालस्य शैत्यतः| चीयते स्निग्धशीताभिरुदकौषधीभिः कफः| तुल्येऽपि काले देहे च स्कन्नत्वान्न प्रकुप्यति| इति कालस्वभावोऽयम्..........................||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhArAdivaSattu sadya eva doShANAM cayAdisamBavAsamBavau (8) · Śloka 8
................................ਆਹਾਰਾਦਿਵਸ਼ਾਤ੍ ਪੁਨਃ| ਚਯਾਦੀਨ੍ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਯੋਪਿ ਦੋਸਾਃ ਕਾਲੇਪਿ ਵਾ ਨ ਤੁ||੮||
................................आहारादिवशात् पुनः| चयादीन् यान्ति सद्योऽपि दोषाः कालेऽपि वा न तु||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kupitadoShavyAptinivRuttikramaSca (9) · Śloka 9
ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਹਸਾ ਦੇਹਮਪਾਦਤਲਮਸ੍ਤਕਮ੍| ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਤੁ ਕੁਪਿਤੋ ਮਲੋਲ੍ਪਾਲ੍ਵਂ ਜਲੌਗ਼ਵਤ੍||੯||
व्याप्नोति सहसा देहमपादतलमस्तकम्| निवर्तते तु कुपितो मलोऽल्पाल्वं जलौग़वत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasyopakramakAlaH kramaSca parASarasammatiH (10) · Śloka 10
ਚਯ ਏਵ ਜਯੇਦ੍ਦੋਸਂ ਕੁਪਿਤਂ ਤ੍ਵਵਿਰੋਧਯਨ੍| ਸਰ੍ਵਕੋਪੋ ਬਲੀਯਾਂਸਂ ਸ਼ੇਸਦੋਸਾਵਿਰੋਧਤਃ| ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਮਰੁਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਦਸ਼ੇ ਬਲੇ| ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਤਃ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਂ ਬਲਮ੍| ਊਚੇ ਪਰਾਸ਼ਰੋਪ੍ਯਰ੍ਥਮਮੁਮੇਵ ਪ੍ਰਮਾਣਯਨ੍| ਯਥੋਪਨ੍ਯਾਸਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਾਦੌ ਦੋਸਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍| ਨੇਤਭਙ੍ਗੇਨ ਦਸ੍ਟੋ ਹਿ ਸਮਂ ਸੈਨ੍ਯਪਰਾਜਯਃ||੧੦||
चय एव जयेद्दोषं कुपितं त्वविरोधयन्| सर्वकोपो बलीयांसं शेषदोषाविरोधतः| क्रमान्मरुत्पित्तकफान् सर्वत्र सदृशे बले| वातादीनां यथा पूर्वं यतः स्वाभाविकं बलम्| ऊचे पराशरोऽप्यर्थममुमेव प्रमाणयन्| यथोपन्यासतः प्राप्तमादौ दोषभिषग्जितम्| नेतृभङ्गेन दृष्टो हि समं सैन्यपराजयः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keShA~jcinmatena sthAnAnukrameNopakramaH (11) · Śloka 11
ਸ੍ਥਾਨਤਃ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਾਵਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਣੋ ਵਧਮ੍| ਸ਼ਿਰਸ੍ਯੁਰਸਿ ਕਣ੍ਠੇ ਚ ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਤੇਨ੍ਨਰੁਚਿਃ ਕੁਤਃ| ਤਦਭਾਵੇ ਕਥਂ ਭੋਜ੍ਯਪਾਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਵਚਾਰਣਮ੍| ਅਸਤ੍ਯਭ੍ਯਵਹਾਰੇ ਚ ਕੁਤੋ ਦੋਸਵਿਨਿਗ੍ਰਹਃ| ਤਸ੍ਮਾਦਾਦੌ ਕਫੋ ਗ਼ਾਤ੍ਯਃ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਾਰ੍ਗਲੋ ਹਿ ਸਃ| ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾਯਿ ਯਤਃ ਪਿਤ੍ਤਮਾਸ਼ੁਕਾਰਿ ਚ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤੇ| ਅਤੋ ਵਾਤਸਖ਼ਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਦਨੁ ਨਿਗ੍ਰਹਮ੍||੧੧||
स्थानतः केचिदिच्छन्ति प्राक्तावच्छ्लेष्मणो वधम्| शिरस्युरसि कण्ठे च प्रलिप्तेऽन्नरुचिः कुतः| तदभावे कथं भोज्यपानद्रव्यावचारणम्| असत्यभ्यवहारे च कुतो दोषविनिग्रहः| तस्मादादौ कफो ग़ात्यः कायद्वारार्गलो हि सः| मध्यस्थायि यतः पित्तमाशुकारि च चिन्त्यते| अतो वातसख़स्यास्य कुर्यात्तदनु निग्रहम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suSrutamatena pittAdikaPAntakramaH jvarAtisArayorviSeShaSca (12) · Śloka 12
ਅਤ ਏਵ ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਃ ਕਫਾਨ੍ਤੋਨ੍ਯੈ ਕ੍ਰਮਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਚ ਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਮਤਮੇਤਤ੍ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਤੁ| ਜਯੇਜ੍ਜ੍ਵਰੇਤਿਸਾਰੇ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨਿਲਾਨ੍| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਤਾਪਾਤ੍ਮਤਯਾ ਜ੍ਵਰੇ ਤੇਜੋ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਯਤੇ| ਵਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਰਣਂ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਚ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਤਾ| ਤਸ੍ਯ ਚਾਨੁਬਲਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਗੌਰਵਾਪਕ੍ਤਿਜਾਡ੍ਯਕਤ੍| ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਧਤੇਵਸ਼੍ਯਂ ਯਾਤ੍ਯਹਸ੍ਸੁ ਤਯੋਃ ਕ੍ਸਯੇ| ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਯੋਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇਸ ਦੋਸਜਯੇ ਕਤਃ||੧੨||
अत एव च पित्तादिः कफान्तोऽन्यै क्रमः स्मृतः| सुश्रुतश्च न सर्वत्र मतमेतत् ब्रवीति तु| जयेज्ज्वरेऽतिसारे च क्रमात्पित्तकफानिलान्| प्रायेण तापात्मतया ज्वरे तेजो विशिष्यते| विशश्च सरणं पित्तस्तथा च मृदुकोष्ठता| तस्य चाऽनुबलः श्लेष्मा गौरवाऽपक्तिजाड्यकृत्| वायुश्च वर्धतेऽवश्यं यात्यहस्सु तयोः क्षये| ज्वरातिसारयोस्तस्मादेष दोषजये कृतः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarAtIsArayoScikitsAkrame matAntarANi (13) · Śloka 13
ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਨਨ੍ਯੇ ਕ੍ਰਮਾਦਾਹੁਸ੍ਤਯੋਰਪਿ| ਯਸ੍ਮਾਦਾਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਦ੍ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਤਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ| ਕ੍ਰਮੇਣਾਦ੍ਯੇਨ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍| ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੇਸੁ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਤੈਵ ਹ੍ਯਾਸੁਕਾਰਿਤਾ||੧੩||
कफपित्तानिलानन्ये क्रमादाहुस्तयोरपि| यस्मादामाशयोत्क्लेशाद्भूयिष्ठं तत्समुद्भवः| क्रमेणाद्येन तत्रापि प्रवृद्धान् स्वाश्रये स्थितान्| स्वाश्रयेषु प्रदुष्टानां स्थितैव ह्याषुकारिता||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvoktakramaNe BeShajaM yojayet (14) · Śloka 14
ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਸ੍ਵੈਃ ਸ੍ਵੈਰ੍ਦੋਸੋਦ੍ਰੇਕਂ ਯਥਾਬਲਮ੍| ਭੇਸਜਂ ਯੋਜਯੇਤ੍ਤਤ੍ਤਤ੍ ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਨ੍ ਤੁ ਕ੍ਰਮਮ੍||੧੪||
विज्ञाय कर्मभिः स्वैः स्वैर्दोषोद्रेकं यथाबलम्| भेषजं योजयेत्तत्तत् तन्त्रीकुर्यान्नन् तु क्रमम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SuddhaprayogalakShaNam (15) · Śloka 15
ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਯੋਨ੍ਯਮਨ੍ਯਮੁਦੀਰਯੇਤ੍| ਨਾਸੌ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਯੋ ਨ ਕੋਪਯੇਤ੍||੧੫||
प्रयोगः शमयेद् व्याधिं योन्यमन्यमुदीरयेत्| नासौ विशुद्धः शुद्धस्तु शमयेद्यो न कोपयेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShA anyonyaM na jayanti (16) · Śloka 16
ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਂ ਮਲਮਲਂ ਜੇਤੁਂ ਨਾਲ੍ਪਭਾਵਾਦੁਭਾਵਪਿ| ਦੋਸਾ ਦੋਸਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਨ ਸਮੇਪਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍| ਸ਼ੀਤਦ੍ਰਵਾਮ੍ਲਲਵਣਕਟ੍ਵਾਦਿਗੁਣਤੁਲ੍ਯਤਾ| ਦਸ੍ਟਾ ਮਿਥਸ਼੍ਚ ਦੋਸੇਸੁ ਨਾਤੋਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਜਯਨ੍ਤਿ ਤੇ||੧੬||
क्रुद्धं मलमलं जेतुं नाल्पभावादुभावपि| दोषा दोषात्मकत्वाच्च न समेऽपि परस्परम्| शीतद्रवाम्ललवणकट्वादिगुणतुल्यता| दृष्टा मिथश्च दोषेषु नातोऽन्योन्यं जयन्ति ते||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhairapi doShaiH vyAdhyutpAdastatra dRuShTAntaSca (17) · Śloka 17
ਆਰਮ੍ਭਕਂ ਵਿਰੋਧੇਪਿ ਮਿਥੋ ਯਦ੍ਯਤ੍ ਗੁਣਤ੍ਰਯਮ੍| ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਂ ਯੁਗਪਦ੍ਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ਦੋਸਤ੍ਰਯਂ ਤਥਾ||੧੭||
आरम्भकं विरोधेऽपि मिथो यद्यत् गुणत्रयम्| विश्वस्य दृष्टं युगपद्व्याधेर्दोषत्रयं तथा||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdInAM sAmanirAmalakShaNAni (18) · Śloka 18
ਵਾਯੁਰਾਮਾਨ੍ਵਯਃ ਸਾਰ੍ਤਿਰਾਧ੍ਮਾਨਕਦਸਞ੍ਚਰਃ| ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਮਸਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਟੁਕਂ ਬਹਲਂ ਗੁਰੁ| ਆਵਿਲਸ੍ਤਨ੍ਤੁਮਾਂਸ੍ਤ੍ਯਾਨਃ ਪ੍ਰਲੇਪੀ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਕਫਃ| ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਤੁ ਪਕ੍ਵਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਤਾਮ੍ਰਂ ਸਮੇਚਕਮ੍| ਪੀਤਞ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਮਚ੍ਛਞ੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਚ੍ਛਃ ਪਿਣ੍ਡਿਤੋਥਵਾ| ਵਿਸ਼ਦਸ਼੍ਚ ਸਫੇਨਸ਼੍ਚ ਧਵਲੋ ਮਧੁਰੋ ਰਸੇ||੧੮||
वायुरामान्वयः सार्तिराध्मानकृदसञ्चरः| दुर्गन्धमसितं पित्तं कटुकं बहलं गुरु| आविलस्तन्तुमांस्त्यानः प्रलेपी पिच्छिलः कफः| विपर्यये तु पक्वत्वं तथा ताम्रं समेचकम्| पीतञ्च पित्तमच्छञ्च श्लेष्माऽच्छः पिण्डितोऽथवा| विशदश्च सफेनश्च धवलो मधुरो रसे||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmalakShaNamatra matAntara~jca (19) · Śloka 19
ਊਸ੍ਮਣੋਲ੍ਪਬਲਤ੍ਵੇਨ ਧਾਤੁਮਦ੍ਯਮਪਾਚਿਤਮ੍| ਦੁਸ੍ਟਮਾਮਾਸ਼ਯਗਤਂ ਰਸਮਾਮਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਦੋਸੇਭ੍ਯ ਏਵਾਤਿ ਦੁਸ੍ਟੇਭ੍ਯੋਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮੂਰ੍ਛਨਾਤ੍| ਕੋਦ੍ਰਵੇਭ੍ਯੋ ਵਿਸਸ੍ਯੇਵ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯਾਮਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਮ੍||੧੯||
ऊष्मणोऽल्पबलत्वेन धातुमद्यमपाचितम्| दुष्टमामाशयगतं रसमामं प्रचक्षते| अन्ये दोषेभ्य एवाति दुष्टेभ्योऽन्योन्यमूर्छनात्| कोद्रवेभ्यो विषस्येव वदन्त्यामस्य सम्भवम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmadoSheShu SodhananiShedhaH pakveShu tadvidhiSca (20) · Śloka 20
ਸਰ੍ਵਦੇਹਪ੍ਰਵਿਸਤਾਨ੍ ਸਾਮਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਨ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਲੀਨਾਨ੍ਧਾਤੁਸ੍ਵਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਫਲਾਦਾਮਾਦ੍ਰਸਾਨਿਵ| ਆਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯ ਹਿ ਨਾਸ਼ਾਯ ਤੇ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦੁਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰਤ੍ਵਤਃ| ਪਾਚਨੈਰ੍ਦੀਪਨੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਸ੍ਤਾਨ੍ਸ੍ਵੇਦੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਸ੍ਕਤਾਨ੍| ਸ਼ੋਧਯੇਚ੍ਛੋਧਨੈਃ ਕਾਲੇ ਯਥਾਸਨ੍ਨਂ ਯਥਾਬਲਮ੍||੨੦||
सर्वदेहप्रविसृतान् सामान् दोषान् न निर्हरेत्| लीनान्धातुष्वनुत्क्लिष्टान् फलादामाद्रसानिव| आश्रयस्य हि नाशाय ते स्युर्दुर्निर्हरत्वतः| पाचनैर्दीपनैः स्नेहैस्तान्स्वेदैश्च परिष्कृतान्| शोधयेच्छोधनैः काले यथासन्नं यथाबलम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yathAMsannatvavyAkaraNam (21) · Śloka 21
ਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਮਾਸ਼ਯਾਨ੍ਮਲਾਨ੍| ਗ਼੍ਰਾਣੇਨ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੂਤ੍ਥਾਨ੍ ਪਕ੍ਵਧਾਨਾਤ੍ ਗੁਦੇਨ ਤੁ||੨੧||
हन्त्याशु युक्तं वक्त्रेण द्रव्यमामाशयान्मलान्| ग़्राणेन चोर्ध्वजत्रूत्थान् पक्वधानात् गुदेन तु||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svayampravRuttAnAM doShANAmadhAryatvaM dhAraNe doShASca vibaddhAnAM pAcanapUrvakaM Sodhanam (22-23) · Śloka 23
ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਨਧ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਾ ਨ ਚਾਮਾਨ੍ ਵਹਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍| ਧਾਰਯੇਦੌਸਧੈਰ੍ਦੋਸਾਨ੍ਵਿਧਤਾਸ੍ਤੇ ਹਿ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਰੋਗਾਨੁਤ੍ਪਦਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦਿਕਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍| ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਗਤੋ ਦੋਸਾਨੁਪੇਕ੍ਸੇਤ ਹਿਤਾਸ਼ਿਨਃ| ਵਿਬਦ੍ਧਾਨ੍ ਪਾਚਨੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਃ ਪਾਚਯਨ੍ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ ਵਾ||੨੨|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯੋਨਾਮੈਕਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੩||
उत्क्लिष्टानध ऊर्ध्वं वा न चाऽऽमान् वहतः स्वयम्| धारयेदौषधैर्दोषान्विधृतास्ते हि कुर्वते| रोगानुत्पदनिर्दिष्टानतिस्थौल्यादिकान् गदान्| प्रवृत्तान् प्रागतो दोषानुपेक्षेत हिताशिनः| विबद्धान् पाचनैस्तैस्तैः पाचयन्निर्हरेत वा||२२|| इति श्रीवद्यपतिसिंहगुप्तस्य सुनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने दोषोपक्रमणीयोनामैकविंशोऽध्यायः||२३||
🔊 Audio coming soon