6. dravadravyavijñānīyaḥ

Adhikarana atha dravadravyavij~jAnIyo nAma ShaShTho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ದ್ರವದ್ರವ್ಯವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಸ್ವಸ್ಥಹಿತಪ್ರಸಙ್ಗೇನಾನ್ನಪಾನಮುಚ್ಯತೇ| ತತ್ರಾನ್ನಪಾನಾನಾಂ ಸಂಸ್ಕಾರಾದ್ಯುಪಯೋಗೋ ದ್ರವೇ ತೋಯಾದಿಕೇ ಸಮ್ಭವತಿ| ಅಥ ಪ್ರಥಮಂ ತೋಯಾದೀನ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ-ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ|| ೧||

Adhikarana (1) toyavargaH (2) · Śloka 2

ಜೀವನಂ ತರ್ಪಣಂ ಹ್ರ್ದ್ಯಂ ಹ್ಲಾದಿ ಬುದ್ಧಿಪ್ರಬೋಧನಮ್| ತನ್ವವ್ಯಕ್ತರಸಂ ಮೃಷ್ಟಂ ಶೀತಂ ಶುಚ್ಯಮೃತೋಪಮಮ್| ಸೂರ್ಯೋದ್ಧೃತಪ್ರಭುಕ್ತತ್ತ್ವಾಲ್ಲಘು ವಾತಕಫಾಪಹಮ್| ಶೈತ್ಯಜೀವನಸೌಮ್ಯತ್ವೈಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತವಿಷಾರ್ತಿಜಿತ್| ಗಙ್ಗಾಮ್ಬು ನಭಸೋ ಭ್ರಷ್ಟಂ ಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ತ್ವರ್ಕೇನ್ದುಮಾರುತೈಃ| ಹಿತಾಹಿತತ್ವೇ ತದ್ಭೂಯೋ ದೇಶಕಾಲಾವಪೇಕ್ಷತೇ||೨||

ಜಲಸ್ಯ ಚ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾದ್ಗ್ರೇ ಗ್ರಹಣಮ್| ಅತ ಆಹ - ಜೀವನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಗಙ್ಗಾಮ್ಬು ಜೀವನತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮ್| ಜೀವನಂ ಸೌಮ್ಯಧಾತುವೃದ್ಧಿಕರಮ್| ಓಜೋವೃದ್ಧಿಕರಮಿತ್ಯನ್ಯೇ| ತರ್ಪಣಂ ತೃಪ್ತಿಕೃತ್| ಹೃದಯಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಂ ಹೃದ್ಯಮ್| ಹ್ಲಾದಿ ಆಹ್ಲಾದಕರಮ್| ಬುದ್ಧೇಃ ಪ್ರಬೋಧನಂ ಪಟುತ್ವಕರಮ್| ತನು ಸ್ವಚ್ಛಮ್| ಅವ್ಯಕ್ತರಸಂ ಮಾಧುರ್ಯಾದಿನಾಽವಿವಿಕ್ತಮ್| ಮೃಷ್ಟಂ ಸ್ವಾದುತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮ್| ಶೀತಂ ವೀರ್ಯೇಣ| ಅಗ್ನ್ಯಾತಪಾದ್ಯತಪ್ತಮನ್ಯೋದಕೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಭಾವೇನ ಶೀತತರಮ್| ಶುಚಿ ಪವಿತ್ರಮ್| ಅಮೃತೋಪಮಂ ಪ್ರಾಣಸನ್ಧಾರಕತ್ವಾತ್| ಸೂರ್ಯೇಣ ರವಿಣೋದ್ಧೃತ್ಯ ಯತೋ ಮುಕ್ತಮತಃ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಾದಾಗತಲಾಘವಂ ಚ| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನಂ ಚ ಅನ್ಯಪಾನೀಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ| ಶೀತತ್ವಾದಿನಾ ಚ ಪಿತ್ತಾದಿವಿನಾಶನಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಗಙ್ಗಾಮ್ಬು ನಭಸೋಽನ್ತರಿಕ್ಷ್ರಾತ್ ಭ್ರಷ್ಟಂ ಪತಿತಮ್| ತಥಾ ರವಿಚನ್ದ್ರವಾಯುಭಿಃ ಪತದೇವ ಸ್ಪೃಷ್ಟಮ್| ಏವಂ ಸ್ವರೂಪಮಪಿ ಗಙ್ಗಾಮ್ಬು ಪಥ್ಯತ್ವೇಽಪಥ್ಯತ್ವೇ ಚ ದೇಶಂ ಕಾಲಂ ಚಾಪೇಕ್ಷತೇ| ಏವಂವಿಧೇ ದೇಶೇ ಚ ಯತಃ ಪತಿತಮತ ಏವಂ ಗುಣಂ ಏವಂ ಕಾಲೇಽಪಿ| ದೇಶಕಾಲೌ ಚ ಗುಣವಿಶೇಷೇಣ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣೌ||೨||

Adhikarana gA~ggasAmudrajalalakShaNe tayoH pEyatvamapeyatva~jca (3) · Śloka 3

ಯೇನಾಭಿವೃಷ್ಟಮಮಲಂ ಶಾಲ್ಯನ್ನಂ ರಾಜತಸ್ಥಿತಮ್| ಅಕ್ಲಿನ್ನಮವಿವರ್ಣಂ ವಾ ತತ್ಪೇಯಂ ಗಾಙ್ಗಮನ್ಯಥಾ| ಸಾಮುದ್ರಂ ತನ್ನ ಪಾತವ್ಯಂ ಮಾಸಾದಾಶ್ವಯುಜಾದ್ವಿನಾ||೩||

ನನು ಗಾಙ್ಗಾಮ್ಬು ನ ಜ್ಞಾಯತೇ| ಕತಮತ್ತದಿತ್ಯತ ಉಚ್ಯತೇ- ಯೇನಾಭಿವೃಷ್ಟಮಿತಿ| ಯೇನಾಮ್ಬುನಾಭಿವೃಷ್ಟಂ ಸಿಕ್ತ ಮಮಲಂ ನಿರ್ಮಲಂ ಶಾಲ್ಯನ್ನಮಕ್ಲಿನ್ನಮವಿವರ್ಣಂ ವಾ ಭವತಿ ತದಮ್ಬು ಗಾಙ್ಗತ್ವಾತ್ಪೇಯಮ್| ವೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಏತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇಣ ಸಾಮುದ್ರಮ್| ತಚ್ಚಾಶ್ವಯುಜಂ ಮಾಸಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ಅನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಮಾಸೇ ನ ಪೇಯಮ್|| ೩||

Adhikarana gA~ggodakasaMgrahaNopAyaH (4) · Śloka 4

ಖಾತಧೌತಶಿಲಾಪೃಷ್ಠವಸ್ತ್ರಾದಿಭ್ಯಶ್ಚ್ಯುತಂ ಜಲಮ್| ಹೇಮಮೃನ್ಮಯಪಾತ್ರಸ್ಥಮವಿಪನ್ನಂ ಸದಾ ಪಿಬೇತ್||೪||

ಏತಚ್ಚಾಭಿವೃಷ್ಟಂ ಪ್ರಥಮಂ ಖಾತಾದಿನೋಪಾಯೇನ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಖಾತಾದ್ ಗೃಹೀತಮ್| ಧೌತಶಿಲಾಪೃಷ್ಠಾದ್ ಗೃಹೀತಮ್| ಧೌತವಸ್ತ್ರಾದಿಭ್ಯೋ ವಾ ಚ್ಯುತಮ್| ಹೈಮೇ ಸೌವರ್ಣೇ ಮೃನ್ಮಯೇ ವಾ ಪಾತ್ರೇಽವಸ್ಥಿತಮವಿಕೃತಮ್| ತತ್ಸದಾ ಪಿಬೇತ್| ಖಾತೋ ಜಲಗ್ರಹಣಾರ್ಥೋ ಭೂಕುಣ್ಡಿಕಾ|| ೪||

Adhikarana BUmiShThamudakam (5) · Śloka 5

ತದಭಾವೇ ಚ ಭೂಮಿಷ್ಠಮಾನ್ತರಿಕ್ಷಾನುಕಾರಿ ಯತ್||೫||

ತದಭಾವೇ ಚ ಭೂಮಿಷ್ಠಂ ಪೇಯಮ್| ಯದ್ಗುಣೈಃ ಸ್ವಚ್ಛತ್ವಾದಿಭಿರಾನ್ತರಿಕ್ಷಮನುಕರೇತಿ ತತ್ಸದೃಶಂ ಗುಣೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ|| ೫||

Adhikarana deshavargaBedEna BUtavisheSheNa ca jale rasAH (6) · Śloka 6

ಶ್ವೇತೇ ಕಷಾಯಂ ತತ್ಸ್ವಾದು ಕೃಷ್ಣೇ ತಿಕ್ತಂ ಚ ಪಾಣ್ಡುರೇ| ನೀಲೇ ಕಷಾಯಮಧುರಂ ದೇಶೇ ಲವಣಮೂಷರೇ| ಸಕ್ಷಾರಂ ಕಪಿಲೇ ಮಿಶ್ರಂ ಮಿಶ್ರೇಽಥಾಮ್ಬುಗುಣಾಧಿಕೇ| ಮ್ಧುರಂ ಲವಣಾಮ್ಲಂ ತು ಭವೇದ್ಭೂಮಿಗುಣಾಧಿಕೇ| ತೇಜೋಧಿಕೇ ತಿಕ್ತಕಟು ಕಷಾಯಂ ಪವನಾಧಿಕೇ| ದಿವ್ಯಾನುಕಾರಿ ತ್ವವ್ಯಕ್ತರಸತ್ವಾಸ್ತ್ವಗುಣಾಧಿಕೇ| ಶುಚಿಪೃಥ್ವಸಿತಶ್ವೇತೇ ದೇಶೇ ಚಾರ್ಕಾನಿಲಾಹತಮ್||೬||

ಭೂಮಿಷ್ಠಮುಕ್ತಂ ತಸ್ಯೈವ ವಿಶೇಷ ಉಚ್ಯತೇ ದೇಶವಿಶೇಷೇಣ| ಶ್ವೇತೇ ಮೃದಿ ಪ್ರದೇಶೇ ಸ್ಥಿತಮುದಕಂ ಕಷಾಯರಸತಂ ಯಾತಿ| ಏವಂ ಕೃಷ್ಣೇ ಮಧುರತಾಮ್| ಪಾಣ್ಡುರೇ ತಿಕ್ತತಾಮ್| ನೀಲೇ ಕಷಾಯಮಧುರತಾಮ್| ಊಷರೇ ಚ್ ಲಾವಣ್ಯಮ್| ಊಷರೋ ಯೋ ದಗ್ಧಮೃದಿವ ಪ್ರದೇಶಃ ಸ ಊಷರಃ ಸ್ಯಾತ್ `ಊಷರಃ ಕ್ಷಾರಮೃತ್ತಿಕಾ'| ಕಪಿಲೇ ಸಕ್ಷಾರಮುದಕಂ ಭವತಿ| ಸಕ್ಷಾರಂ ಕ್ಷಾರತ್ವಗುಣಯುಕ್ತಂ, ಕ್ಷಾರೋ ನಾಮ ರಸವಿಶೇಷಃ| ಕ್ಷಾರೋಽಸೌಮ್ಯಃ ಕಠಿನಭಾವವೈಪರೀತ್ಯಕೃತ್| ಮಿಶ್ರಲಕ್ಷಣೇ ಮಿಶ್ರಗುಣಃ| ಸರ್ವಶ್ಚ ಭೂಪ್ರದೇಶಃ ಪಞ್ಚಭೂತಾತ್ಮಕಃ ನ ಸರ್ವತ್ರ ಭೂತಸಾಮ್ಯಂ ಭವತಿ| ಅತ ಉಚ್ಯತೇ ಆಪ್ಯಭಾಗಾಧಿಕೇ ದೇಶೇ ಮಧುರಮುದಕಂ ಭವತಿ| ಪರ್ಥಿವರುಣಾಧಿಕೇ ಲವಣಾಮ್ಲಮ್| ತೇಜೋಭಾಗಾಧಿಕೇ ತಿಕ್ತಕಟುಕಮ್| ವಾಯುಭಾಗಾಧಿಕೇ ಕಷಾಯಮ್| ಆಕಾಶಗುಣಾಧಿಕೇ ಚಾವ್ಯಕ್ತರಸತ್ವಾದಾನ್ತರಿಕ್ಷಸಮಗುಣಮ್| ಭೂತಾಧಿಕ್ಯಞ್ಚ ವಿಶಿಷ್ಟಮನೇನೈವ ಮಧುರತ್ವಾದಿನಾ ಜ್ಞಾಯತೇ| `ಗುಣಶಬ್ದಶ್ಚ ಭಾಗಪರ್ಯಾಯಃ'| ಸಂಖ್ಯಾಯಾ ಗುಣಸ್ಯ ಸಮಾನೇ' ಇತ್ಯಾದಿನಾ (ಪಾ೦ಸೂ೦- ೫.೨.೪೭) ಕಾಶಿಕಾ| ವಿಭಾಗೋ ಗುಣ ಇತಿ ಚ| ಯಥಾ ಅವ್ಯಕ್ತರಸತ್ವಮ್| ಮೂರ್ತಮಹಾಭೂತಸ್ವಲ್ಪತ್ವಾದಿದಮಪಿ ದಿವ್ಯಸದೃಶಂ ಶುಚೌ ವಿಸ್ತೀಣೇಂ ಕೃಷ್ಣೋ ಶ್ವೇತಮೃದಿ ಚ ಸ್ಥಿತಮರ್ಕೇಣ ವಾಯುನಾ ಚಾಹತಮ್|| ೬||

Adhikarana jalasyAShTau BedAsteShAM guNAshca (7) · Śloka 7

ಕೌಪಸಾರಸತಾಟಾಕಚೌಣ್ಡಪ್ರಾಸ್ತ್ರವಣೋದ್ಭಿದಮ್| ವಾಪೀನದೀತೋಯಮಿತಿ ತತ್ಪುನಃ ಸ್ಮೃತಮಷ್ಟಧಾ| ಸಕ್ಷಾರಂ ಪಿತ್ತಕೃತ್ಕೌಪಂ ದೀಪನಂ ನಾತಿವಾತಲಮ್| ಸಾರಸಂ ಸ್ವಾದು ಲಘು ಚ ತಾಟಾಕಂ ಗುರು ವಾತಲಮ್| ಚೌಣ್ಡಂ ತು ಪಿತ್ತಲಂ ದೋಷಹರಂ ಪ್ರಾಸ್ತ್ರವಣೋದಕಮ್| ಔದ್ಭಿದಂ ಸ್ವಾದು ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಸ್ವಾದು ವಾಪೀಜಲಂ ಲಘು| ನಾದೇಯಂ ವಾತಲಂ ರೂಕ್ಷಂ ಕಟುಕಞ್ಚ ತದಾಽಽದಿಶೇತ್| ಧನ್ವಾನೂಪಮಹೀಧ್ರಾಣಾಂ ಸಾಮೀಪ್ಯಾದ್ ಗುರುಲಾಘವಮ್||೭||

ತದ್ಭೂಮಿಷ್ಠಮಧಾಷ್ಟಭಿಃ ಪ್ರಕಾರೈಃ ಸ್ಮೃತಂ ಕೌಪತ್ವಾದಿಭಿಃ| ಕೂಪೇ ಭವಂ ಕೌಪಮ್| ಸರಸಿ ಭವಂ ಸಾರಸಮ್| ತಥಾ ತಾಟಾಕಮ್| ಚೌಣ್ಡಂ ಪರ್ವತಾದೌ ಪಾಷಾಣನಿಮ್ನಸ್ಥಿತಮ್| ತಾಟಾಕಞ್ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಾತ್ಪತಿತ್ವಾ ಭೂಮೌ ಸ್ಥಿತಮ್| ಪ್ರಾಸ್ತ್ರವಣಂ ಪರ್ವತಾತ್ಸ್ತ್ರುತಮ್| ಔದ್ಭಿದಂ ಭೂಮಾವುದ್ಭಿದ್ಯ ತತ್ರೈವ ತಿಷ್ಠತಿ| ವಾಪೀ ಕೂಪವತ್ಸರ್ವತಃ ಕೃತಸೋಪಾನಪಂಕ್ತಿಃ| ನದೀ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ| ಏತೇಷಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಗುಣನಿದರ್ಶನಮ್| ಕೌಪಂ ಕ್ಷಾರಗುಣಯುಕ್ತಂ ಪಿತ್ತಲಂ ಅಗ್ನಿದೀಪನಮಲ್ಪವಾತಲಞ್ಚ| ಸಾರಸಂ ಮಧುರಂ ಲಘು ಚ| ತಾಟಾಕಂ ಗುರು ವಾತಕರಞ್ಹ್ಚ| ಚೌಣ್ಡಂ ಪಿತ್ತಲಮ್| ಪ್ರಾಸ್ತ್ರವಣಂ ತ್ರಿದೋಷಹರಮ್| ಔದ್ಭಿದಂ ಮಧುರಂ ಪಿತ್ತಘ್ನಮ್| ವಾಪೀಜಲಂ ಮಧುರಂ ಲಘು ಚ| ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ವಾತಲಂ ರೂಕ್ಷಂ ಕಟುಕಂ ಚ ನಾದೇಯಮ್| ಕೌಪಾದೀನಾಂ ಚ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಧನ್ವಾದಿಸಾಮೀಪ್ಯಾದ್ ಗುರುತ್ವಂ ಲಘುತ್ವಞ್ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಆನೂಪೇ ಯಥೋಕ್ತಲಕ್ಷಣೇ ಸ್ಥಿತಾ ಕೂಪಾದಯೋ ಗುರವಃ| ಧನ್ವನಿ ಜಾಙ್ಗಲೇ ದೇಶೇ ಸ್ಥಿತಾ ಆನೂಪೇಭ್ಯೋ ಲಘವೋ ಬಹೂದಕಸಮ್ಬನ್ಧಾಭಾವಾತ್| ತೇಭ್ಯೋ ಜಾಙ್ಗಲೇಭ್ಯಃ ಪರ್ವತಸ್ಥಾನಾಂ ಕೂಪಾದೀನಾಮತಿಲಘುತ್ವಮುದಕಾನಾಮತ್ಯನ್ತಾಭಾವಾದಿತ್ಯತ್ರ ಚೋತ್ಸರ್ಗಾಪವಾದೋಪಬೃಂಹಣಕಲ್ಪನಾ ಚ ಸ್ವಬುದ್ಧ್ಯಾ ಯೋಜ್ಯಾ|| ೭||

Adhikarana pathyA~apathyAshca nadyaH samudrajalaguNAshca (8) · Śloka 8

ಪಶ್ಚಿಮೋದಧಿಗಾಃ ಶೀಘ್ರವಹಾ ಯಾಶ್ಚಾಮಲೋದಕಾಃ| ಪಥ್ಯಾಃ ಸಮಾಸಾತ್ತಾ ನದ್ಯೋ ವಿಪರೀತಾಸ್ತತೋಽನ್ಯಥಾ| ಉಪಲಾಸ್ಫಾಲನಾಕ್ಷೇಪವಿಚ್ಛೇದೈಃ ಖೇದಿತೋದಕಾಃ| ಹಿಮವನ್ಮಲಯೋದ್ಭೂತಾಃ ಪಥ್ಯಾಸ್ತಾ ಏವ ಚ ಸ್ಥಿತಾಃ| ಕೃಮಿಶ್ಲೀಪದಹೃತ್ಕಣ್ಠಶಿರೋರೋಗಾನ್ಪ್ರಕುರ್ವತೇ| ಪ್ರಾಚ್ಯಾವನ್ತ್ಯಪರಾನ್ತೋತ್ಥಾ ದುರ್ನಾಮಾನಿ ಮಹೇನ್ದ್ರಜಾಃ| ಉದರಶ್ಲೀಪದಾತಙ್ಕಾನ್ ಸಹ್ಯವಿನ್ಧ್ಯಭವಾಃ ಪುನಃ| ಕುಷ್ಠಪಾಣ್ಡುಶಿರೋರೋಗಾನ್ ದೋಷಘ್ನ್ಯಃ ಪಾರಿಯಾತ್ರಜಾಃ| ಬಲಪೌರುಷಕಾರಿಣ್ಯಃ ಸಾಗರಾಮ್ಭಸ್ತ್ರಿದೋಷಕೃತ್||೮||

ನದ್ಯ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ಸಮಾಸಾತ್ಸಂಕ್ಷೇಪತಃ ಇದಮುಚ್ಯತೇ- ಪಶ್ಚಿಮಸಮುದ್ರಗಾಃ ಶೀಘ್ರವಾಹಿನ್ಯೋ ನಿರ್ಮಲಪಾನೀಯಾಶ್ಚ ನದ್ಯಃ ಪಥ್ಯಾಃ| ಏತದ್ವಿಪರೀತಲಕ್ಷಣಾ ವಿಪರೀತಾ ಅಪಥ್ಯಾಃ| ಹಿಮವದುದ್ಭೂತಾ ಮಲಯೋದ್ಭೂತಾಶ್ಚ ಪಾಷಾಣಕ್ಷುಣ್ಣಾಃ ಪಥ್ಯಾಃ| ಸ್ಥಿತಾಸ್ತಾ ಏವಾಪಥ್ಯಾಃ ಕ್ರಿಮಿಶ್ಲೀಪದಾದಿಕರಾಶ್ಚ| ಪ್ರಾಚ್ಯಾದಿಜಾತಾ ದುರ್ನಾಮಾನಿ ಕುರ್ವತೇ| ಪ್ರಾಚ್ಯಾ ಗೌಡಾಃ| ಅವನ್ತಯೋ ಮಾಲವಾಃ| ಅಪರಾನ್ತಾಃ ಕೋಙ್ಕಣಾಃ| ಮಹೇನ್ದ್ರಜಾ ಉದರಾದಿಕಂ ಕುರ್ವತೇ| ಸಹ್ಯಾದ್ವಿನ್ಧ್ಯಾಚ್ಚ ಜಾತಾಃ ಕುಷ್ಠಾದಿಕಂ ಕುರ್ವತೇ| ಪಾರಿಯಾತ್ರಜಾಸ್ತ್ರಿದೋಷಹರಾ ಬಲ್ಯಾಃ ಪೌರುಷಕಾರಿಣ್ಯಃ| ಪೌರುಷಂ ವೃಷತ್ವಮ್| ಸಮುದ್ರಜಲಂ ತ್ರಿದೋಷಕರಮ್|| ೮||

Adhikarana snAnapAnayorvarjyajalaM tatra hetuSca (9) · Śloka 9

ಕೀಟಾಹಿಮೂತ್ರವಿಟ್ಕೋಥತೃಣಜಾಲೋತ್ಕರಾವಿಲಮ್| ಪಙ್ಕಪಙ್ಕಜಶೈವಾಲಹಠಪರ್ಣಾದಿಸಂಸ್ತೃತಮ್| ಸೂರ್ಯೇನ್ದುಪವನಾದೃಷ್ಟಂ ಜುಷ್ಟಂ ಚ ಕ್ಷುದ್ರಜನ್ತುಭಿಃ| ಅಭಿವೃಷ್ಟಂ ವಿವರ್ಣಞ್ಚ ಕಲುಷಂ ಸ್ಥೂಲಫೇನಿಲಮ್| ವಿರಸಂ ಗನ್ಧವತ್ತಪ್ತಂ ದನ್ತಗ್ರಹ್ಯತಿಶೈತ್ಯತಃ| ಅನಾರ್ತವಂ ಚ ಯದ್ದಿವ್ಯಮಾರ್ತವಂ ಪ್ರಥಮಞ್ಚ ಯತ್| ಲೂತಾದಿತನ್ತುವಿಣ್ಮೂತ್ರವಿಷಸಂಶ್ಲೇಷದೂಷಿತಮ್| ತತ್ಕುರ್ಯಾತ್ಸ್ನಾನಪಾನಾಭ್ಯಾಂ ತೃಷ್ಣಾಽಽಧ್ಮಾನೋದರಜ್ವರಾನ್| ಕಾಸಾಗ್ನಿಸಾದಾಭಿಷ್ಯನ್ದಕಣ್ಡೂಗಣ್ಡಾದಿಕಾನತಃ| ತದ್ವರ್ಜಯೇದಭಾವೇ ವಾ ತೋಯಸ್ಯಾನ್ಯಸ್ಯ ಶಸ್ಯತೇ| ಘನವಸ್ತ್ರಪರಿಸ್ತ್ರಾವೈಃ ಕ್ಷುದ್ರಜನ್ತ್ವಭಿರಕ್ಷಣಮ್| ವ್ಯಾಪನ್ನಸ್ಯಾಸ್ಯ ತಪನಮಗ್ನ್ಯರ್ಕಾಯಸಪಿಣ್ಡಕೈಃ| ಪರ್ಣೀಮೂಲ-ಬಿಸಗ್ರನ್ಥಿಮುಕ್ತಾ-ಕತಕ-ಶೈವಲೈಃ| ವಸ್ತ್ರಗೋಮೇದಕಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಕಾರಯೇತ್ತತ್ಪ್ರಸಾದನಮ್| ಪಾಟಲಾ-ಕರವೀರಾದಿ-ಕುಸುಮೈರ್ಗನ್ಧ-ನಾಶನಮ್||೯||

ಕೀಟಮೂತ್ರಾದಿಯುಕ್ತಂ ಜಲಂ ಸ್ನಾನಪಾನಾದಿನಾ ತೃಷ್ಣಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಕೀಟಾದೀನಾಂ ಕ್ರಿಮ್ಯಾದೀನಾಮ್ ಮೂತ್ರೇಣ, ವಿಶಾ, ಕೋಥೇನ ಚಾವಿಲಂ ಮಿಶ್ರೀಭೂತಮ್| ಕೋಥೋ ಮೃತಶರೀರಕ್ಲೇದಃ| ತೃಣಸಮೂಹೇನ ಚಾವಿಲಮ್| ಉತ್ಕರೋ ಗೃಹಾದಿಮಾರ್ಜನರಾಶಿಃ| ಪಙ್ಕಾದಿಭಿಶ್ಚ ಸಂಸ್ತೃತಂ ಗೃಹೀತಪ್ರಸ್ತಾರಮ್| ಹಠೋ ನಿರ್ಮೂಲೋದ್ಭವಸ್ತೃಣವಿಶೇಷಃ| ತಥಾ ಸೂರ್ಯಾದಿಭಿರದೃಷ್ಟಮ್| ತಥಾ ಕ್ಷುದ್ರಜನ್ತುಭಿಃ ಕ್ರಿಮಿಭಿರ್ಜುಷ್ಟಂ ಸೇವಿತಮ್| ಅಭಿವೃಷ್ಟಂ ತತ್ಕಾಲಪತಿತಾನ್ಯವರ್ಷಮಿಶ್ರೀಭೂತಮ್| ತಥಾ ಘನಮ್| ತಥಾ ಸ್ಥೂಲಫೇನಿಲಂ ಬೃಹತ್ಫೇನಯುಕ್ತಮ್| ವಿರಸಂ ದುರ್ಗನ್ಧಿ| ಅತಿಶೀತಞ್ಚ| ದಿವ್ಯಮ್ ಆನ್ತರಿಕ್ಷಮ್ ಅನಾರ್ತವಮ್ ಅನೃತೌ ಪತಿತಮ್| ಋತುರ್ದೇಶವಿಶೇಷೇಣ ನಿಯತ ಏವ| ವರ್ಷಸ್ಯ ವರ್ಷಾ ಏವೇತಿ ಕೇಚಿತ್| ಋತಾವಪಿ ಪ್ರಥಮಪತಿತಂ ನ ಪೇಯಮ್| ಲೂತಾದಿದೂಷಿತಂ ಚ| ಏತಚ್ಚ ಯತಸ್ತೃಷ್ಣಾಧ್ಮಾನಾದಿಕಾನ್ ಕುರುತೇ ಅತೋ ವರ್ಜಯೇತ್| ಸರ್ವೇ ಚೇಮೇ ರೋಗಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಾಃ| ಏತೈಶ್ಚೋಪಹಿತಮನ್ಯಜಲಾಲಾಭೇ ಕೃತಸಂಸ್ಕಾರಂ ಶಸ್ಯತೇ| ತಮೇವ ಚ ಸಂಸ್ಕಾರಂ ದರ್ಶಯತಿ ಧನವಸ್ತ್ರಪರಿಸ್ತ್ರಾವಣೇನ ಕ್ಷುದ್ರಜನ್ತ್ವಭಿರಕ್ಷಣಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ವ್ಯಾಪನ್ನಸ್ಯ ಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯಾದಿಯುಕ್ತಸ್ಯ ಅಗ್ನಿನಾ, ಸೂರ್ಯೇಣ, ತಪ್ತಶಸ್ತ್ರಪಿಣ್ಡಮಜ್ಜನೇನ ವಾ ತಾಪನಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ಪರ್ಣೀಮೂಲಾದಿನಾ ಪ್ರಸಾದನಂ ನಿರ್ಮಲೀಕರಣಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ಪರ್ಣೀಮೂಲಮೇರಕಾಮೂಲಮ್| ಏರಕಾ ಕಾಶ್ಮೀರೇಷು `ಪಿತ್ತೀ' ಅನ್ಯತ್ರ ದಣ್ಡೇರಕಪಟ್ಟೇರಕಭೇದೇನ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ| ಬಿಸಗ್ರನ್ಥಿನಾ, ಮುಕ್ತಾಭಿಃ, ಕತಕಫಲೇನ, ಶೈವಲೇನ, ವಸ್ತ್ರಸ್ತ್ರಾವೇಣ, ಗೋಮೇದಕೇನ ವಾ| ಬಿಸಗ್ರನ್ಥಿಸ್ತ್ರಿಪಾದಿಕಾ| ಕತಕಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಶೈವಲಂ ಕಚ್ಛಮ್| ಗೋಮೇದಕಮಙ್ಕೋಲಕಂ ಮಣಿವಿಶೇಷಶ್ಚ| ಪಾಟಲಾದಿಪುಶ್ಪೈಃ ದುರ್ಗನ್ಧನಶನಂ ಸಮ್ಪಾದನೀಯಮ್|| ೯||

Adhikarana jalapAnaniyamAH (10) · Śloka 10

ಪಾನೀಯಂ ನ ತು ಪಾನೀಯಂ ಪಾನೀಯೇಽನ್ಯಪ್ರದೇಶಜೇ| ಅಜೀರ್ಣೇ ಕ್ವಥಿತಂ ಚಾಮೇ ಪಕ್ವೇ ಜೀರ್ಣೇಽಪಿ ನೇತರತ್| ಶೀತೇ ವಿಧಿರಯಂ ತಪ್ತೇ ತ್ವಜೀರ್ಣೇ ಶಿಶಿರಂ ತ್ಯಜೇತ್||೧೦||

ಸರ್ವೇ ಪಾನೀಯಮನ್ಯಪ್ರದೇಶಜೇ ಪಾನೀಯೇಽಜೀರ್ಣೇ ನ ಪಾನೀಯಂ ನ ಪೇಯಮಿತಿ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ವಿಜಾತೀಯೇ ಪಾನೀಯೇ ಪೀತೇ ತಜ್ಜರಣಾನ್ತಂ ಯಾವದ್ವಿಜಾತೀಯಂ ಪಾನೀಯಂ ನ ಪೇಯಮಿತಿ| ಯಥಾ ಕೌಪೇ ತಾಟಾಕಂ ತಾಟಾಕೇ ಕೌಪಮಿತಿ| ಏವಂ ಸರ್ವತ್ರ| ತಥಾ ಆಮೇ ಅಪಕ್ವಜಲೇ ಅಜೀರ್ಣೇ ಕ್ವಥಿತಂ ನ ಪೇಯಮ್| ತಥಾ ಪಕ್ವೇ ಕ್ವಥಿತೇ ಜೀರ್ಣೇಽಪಿ ಇತರದಾಮಂ ನ ಪೇಯಮ್| ಸಜಾತೀಯಮಪಿ ಪಕ್ವೇ ಜೇರ್ಣೇಽಪಿ ಯಾವತ್ರ ಭುಕ್ತಂ ತಾವದಾಮಂ ನ ಪೇಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏಷ ಚ ವಿಧಿರ್ದ್ವಯೋರಪ್ಯಾಮಪಕ್ವಯೋಃ ಶೀತಯೋಃ| ತಪ್ತೇ ತ್ವಜೀರ್ಣ ಏವ ಶೀತಂ ತ್ಯಜೇನ್ನ ಜೀರ್ಣೇ|| ೧೦||

Adhikarana jalasya prANamayatvaM nAtyantaniShedhaH (11) · Śloka 11

ಪಾನೀಯಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಪ್ರಾಣಾ ವಿಶ್ವಮೇವ ಚ ತನ್ಮಯಮ್| ಅತೋಽತ್ಯನ್ತನಿಷೇಧೇನ ನ ಕ್ವಚಿದ್ವಾರಿ ವಾರ್ಯತೇ| ಆಸ್ಯಶೋಷಾಙ್ಗಸಾದಾದ್ಯಾ ಮೃತ್ಯುರ್ವಾ ತದಲಾಭತಃ| ನಹಿ ತೋಯಾದ್ವಿನಾ ವೃತ್ತಿಃ ಸ್ವಸ್ಥ್ಯಸ್ಯ ವ್ಯಾಧಿತಸ್ಯ ಚ||೧೧||

ಅತ್ಯನ್ತನಿಷೇಧೇನ ನ ಕುತ್ರಚಿದ್ವಾರಿ ವಾರ್ಯತೇ| ಯತಃ ಪಾನೀಯಮಾಹ್ಲಾದಕತ್ವಾತ್ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಪ್ರಾಣಾಃ ವಿಶ್ವಞ್ಚ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಂ ಪಾನೀಯಮಯಮೇವ| ಯತಃ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ವ್ಯಾಧಿತಸ್ಯ ಚ ತೋಯಾದ್ವಿನಾ ವರ್ತ್ತನಂ ನ ಭವತಿ|| ೧೧||

Adhikarana avasthAvashAjjalavisheShasya hitAhitatvaM jalasyopayogaprakArAshca (12) · Śloka 12

ಕೇವಲಂ ಸೌಷಧಂ ಪಕ್ವಮಾಮಮುಷ್ಣಂ ಹಿತಞ್ಚ ತತ್| ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಮಾತ್ರಯಾ ಯುಕ್ತಮಮೃತಂ ವಿಷಮನ್ಯಥಾ||೧೨||

ಅವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೇಣ ಚ-(೧) ಕೇವಲಂ (೨) ಸೌಷಧಂ ವಾ (೩) ಪಕ್ವಮ್ (೪) ಆಮಂ (೫) ಶೀತಂ ಉಷ್ಣಂ ಚ ತದ್ಧಿತಮ್| ತಚ್ಚ ಪಾನೀಯಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ವಿಷಯೇ ಮಾತ್ರಯಾ ಯುಕ್ತಮಮೃತಮ್| ವಿಪರ್ಯಯೇಣ ಯುಕ್ತಂ ವಿಷಮ್|| ೧೨||

Adhikarana tRuShyato~apyatijalapAne doShAH (13) · Śloka 13

ಅತಿಯೋಗೇನ ಸಲಿಲಂ ತೃಷ್ಯತೋಽಪಿ ಪ್ರಯೋಜಿತಮ್| ಪ್ರಯಾತಿ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮತ್ವಂ ಜ್ವರಿತಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ| ವರ್ಧಯತ್ಯಾಮತೃಣ್ನಿದ್ರಾತನ್ದ್ರಾಧ್ಮಾನಾಙ್ಗಗೌರವಮ್| ಕಾಸಾಗ್ನಿಸಾದಹೃಲ್ಲಾಸಪ್ರಸೇಕಶ್ವಾಸಪೀನಸಾನ್||೧೩||

ಅತಿಯೋಗೇನ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ತೃಷ್ಣಾವತೋಽಪಿ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮತಾಂ ಯಾತಿ| ಜ್ವರಿತಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ ಆಮೇನಾಗ್ನೌ ಬಹಿಷ್ಕೃತೇ ಜ್ವರೋತ್ಪತ್ತಿಃ ಆಮಸ್ಯ ಚ ಪಾನೀಯಂ ತರ್ಪಕಮ್ (ವರ್ಧಕಮ್)| ತಸ್ಯ ಚ ಜ್ವರಿತಸ್ಯಾಮತೃಡಾದೀನ್ ವರ್ಧಯತಿ| ಹೃಲ್ಲಾಸಃ ಸಪ್ರಸೇಕೋ ಹೃದಯೋತ್ಕ್ಲೇಶಃ, ಪ್ರಸೇಕಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರ ಏವ, ತಚ್ಚ ಷ್ಠೀವನಮ್|| ೧೩||

Adhikarana jalasya laghutvameva (14) · Śloka 14

ಪಾಕೇ ಸ್ವಾದು ಹಿಮಂ ವೀರ್ಯೇ ತದುಷ್ಣಮಪಿ ಯೋಜಿತಮ್| ತಸ್ಮಾದಯೋಗಪಾನೇನ ಲಾಘವಾನ್ನ ವಿಯೋಜಯೇತ್||೧೪||

ಸರ್ವಞ್ಚ ಜಲಂ ಮಧುರವಿಪಾಕಂ ಯತಸ್ತತ್ಸ್ಪರ್ಶೋಷ್ಣಮಪಿ ಶೀತವೀರ್ಯಮ್| ಅತಃ ಅಯೋಗಪಾನೇನಾತಿಸ್ವಲ್ಪಪಾನೇನ ಲಾಘವಾತ್ಸ್ವಲ್ಪತ್ವಾನ್ನ ವಿಯೋಜಯೇತ್| ಸ್ವಲ್ಪತ್ವಂ ತಸ್ಯ ನ ಚಾಲನೀಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|| ೧೪||

Adhikarana AmaviShTabdhayostRuShNArahitasyApi koShNajalapAnavidhiH (15) · Śloka 15

ಆಮವಿಷ್ಟಬ್ಧಯೋಃ ಕೋಷ್ಣಂ ನಿಷ್ಪಿಪಾಸೋಽಪ್ಯಪಃ ಪಿಬೇತ್| ಯಾವತ್ಯಃ ಕ್ಲೇದಯನ್ತ್ಯನ್ನಮತಿಕ್ಲೇದೋಽಗ್ನಿನಾಶನಃ| ವಿಬದ್ಧಃ ಕಫವಾತಾಭ್ಯಾಂ ಮುಕ್ತಾಮಾಶಯಬನ್ಧನಃ| ಪಚ್ಯತೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾಹಾರಃ ಕೋಷ್ಣತೋಯದ್ರವೀಕೃತಃ||೧೫||

ಆಮವಿಷ್ಟಬ್ಧಯೋಃ ಪಿಪಾಸಾರಹಿತೋಽಪ್ಯುಪಕಾರಾಯೈವ ಈಷದುಷ್ಣಾ ಅಪಃ ಪಿಬೇತ್| ಆಮಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋಪಹತಜಠರತ್ವಾದಜೀರ್ಣಮನ್ನಮ್| ವಿಷ್ಟಬ್ಧಮಪ್ಯೇವಂ ವಾತಾಜೀರ್ಣಮ್| ಏತೌ ದ್ವಾವಪ್ಯಾಮವಿಷ್ಟಬ್ಧೌ ಮಾತ್ರಾಶೀತೀಯೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣೌ (ಸೂ೦ ಅ೦-೧೧) ತಯೋಶ್ಚ ತಾವತೀಃ ಅಪಃ ಪಿಬೇತ್ ಯಾವತ್ಯೋಽನ್ನಂ ಕ್ಲೇದಯಿತುಂ ಸಮರ್ಥಾಃ| ಅತಿಕ್ಲೇದೇನ ಚಾಗ್ನಿನಾಶಭಯಾತ್ ಬಹ್ವ್ಯೋ ನ ಪೇಯಾಃ| ಕಫವಾತಾಭ್ಯಾಂ ಜಠರೇ ವಿಬದ್ಧಂ ನಿಶ್ಚಲಮಪಚ್ಯಮಾನಮನ್ನಂ ಕೋಷ್ಣತೋಯದ್ರವೀಕರಣಾನ್ಮುಕ್ತಾಮಾಶಯಬನ್ಧನಂ ಸತ್ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ಪಚ್ಯತೇ| ಮುಕ್ತಂ ಬನ್ಧನಮಾಮಾಶಯೇ ನಿಬನ್ಧನಂ ಯೇನ ಸ ತಥಾ|| ೧೫||

Adhikarana vishiShTAvasthAyAM sarvAmanA jalaniShedhaH saMskRutajalapAnavidhishca (16) · Śloka 16

ಅನವಸ್ಥಿತದೋಷಾಗ್ನೇರ್ವ್ಯಾಧಿಕ್ಷೀಣಬಲಸ್ಯ ಚ| ನಲ್ಪಮಪ್ಯಾಮಮುದಕಂ ಹಿತಂ ತದ್ಧಿ ತ್ರಿದೋಷಕೃತ್| ತೇಜಸಃ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷತ್ವಾನ್ಮನ್ದಾಗ್ನಿರ್ವರ್ಜಯೇಜ್ಜಲಮ್| ಸರ್ವಮೇವ ತಥಾ ಸ್ಯನ್ದಪ್ಲೀಹವಿದ್ರದ್ಧಿಗುಲ್ಮಿನಃ| ಪಾಣ್ಡೂದರಾತಿಸಾರಾರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀಶೋಷಶೋಫಿನಃ| ಕಾಮಮಲ್ಪಮಶಕ್ತೌ ತು ಪೇಯಮೌಷಧಸಂಸ್ಕೃತಮ್| ಋತೇ ಶರನ್ನಿದಾಘಾಭ್ಯಾಮ್ಪಿಬೇತ್ಸ್ವಸ್ಥೋಽಪಿ ಚಾಲ್ಪಶಃ||೧೬||

ಅನವಸ್ಥಿತದೋಷಸ್ಯಾನವಸ್ಥಿತಾಗ್ನೇಶ್ಚ ಸ್ವಲ್ಪಮಪ್ಯಾಮಂ ಜಲಂ ನ ಪಥ್ಯಮ್| ತದ್ಧ್ಯಾಮಮೇಷಾಂ ತ್ರಿದೋಷಕರಮ್| ಅನವಸ್ಥಿತಾಃ ಸ್ವರೂಪಾಚ್ಚಲಿತಾ ಅನೇಕರೂಪಾಶ್ಚ ದೋಷಾ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾವಿಧಃ| ಏವಮನವಸ್ಥಿತಾಗ್ನಿರಪಿ| ತಥಾ ವ್ಯಾಧಿಭಿಃ ಕ್ಷೀಣಂ ಬಲಂ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯಾಮಮುದಕಂ ತ್ರಿದೋಷಕರಮ್| ತಥಾ ಮನ್ದಾಗ್ನಿಃ ಸರ್ವಮೇವ ಜಲಂ ಕೌಪಾದಿಕಮಾಮಂ ಸ್ವಲ್ಪಂ, ಪಕ್ವಂ ಬಹು ಚ ವರ್ಜಯೇತ್| ತಥಾಭಿಷ್ಯನ್ದಾದ್ಯಾರ್ತೈಶ್ಚ ಸರ್ವಮೇವ ಜಲಂ ವರ್ಜನೀಯಮ್| ಅಭಿಷ್ಯನ್ದೋ ನಾಮ ಚಕ್ಷೂರೋಗೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಃ (ಉ೦ಅ೦-೧೮)| ಅಶಕ್ತೌ ತು ವಿನಾ ಜಲಂ ಪ್ರಾಣಸನ್ಧಾರಣಾಸಾಮರ್ಥ್ಯೇ ಕದಾಚಿತ್ ಪೇಯಮ| ತಚ್ಚ ಸ್ವಲ್ಪಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮಲ್ಪಂ ಪೇಯಮ್? ಆಹ ರೋಗಯೋಗ್ಯೈರೌಷಧೈಃ ಸಂಸ್ಕೃತಮ್| ತಥಾ ಶರದಂ ನಿದಾಘಂ ಚ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ಅನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಋತೌ ಸ್ವಸ್ಥೇನಾಪಿ ಸ್ವಲ್ಪಮೇವ| ಏತಯೋಸ್ತು ಯಥೇಚ್ಛಮೇವ|| ೧೬||

Adhikarana bhojanasyAdimadhyAnteShu jalapAnam (17) · Śloka 17

ಭಕ್ತಸ್ಯಾದೌ ಜಲಂ ಪೀತಮಗ್ನಿಸಾದಂ ಕೃಶಾಙ್ಗತಾಮ್| ಅನ್ತೇ ಕರೋತಿ ಸ್ಥೂಲತ್ವಮೂರ್ಧ್ವಂ ಚಾಮಾಶಯಾತ್ಕಫಮ್| ಮಧ್ಯೇ ಮಧ್ಯಾಙ್ಗತಾಂ ಸಾಮ್ಯಂ ಧಾತೂನಾಂ ಜರಣಂ ಸುಖಮ್||೧೭||

ತಚ್ಚ ಜಲಂ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಅನ್ನಾತ್ಪೂರ್ವಂ ಪೀತಮಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಂ ಕಾರ್ಶ್ಯಂ ಚ ಕರೋತಿ| ಸರ್ವಂ ಚ ಭುತ್ತವಾ ಅನ್ತೇ ಪೀತಂ ಶರೀರಸ್ಯ ಸ್ಥೌಲ್ಯಮಾಮಾಶಯಾದುಪರಿ ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮವೃದ್ಧಿಂ ಕರೋತಿ| ಮಧ್ಯೇ ತ್ವನ್ನಸ್ಯ ಪೀತಂ ಸಮಾಙ್ಗತಾಂ ಚ ಕರೋತಿ| ಸುಖೇನ ಚಾನ್ನಂ ಜರಯತಿ|| ೧೭||

Adhikarana shItajalaguNAH (18) · Śloka 18

ಶೀತಂ ಮದಾತ್ಯಯಗ್ಲಾನಿಮೂರ್ಚ್ಛಾಚ್ಛರ್ದಿಶ್ರಮಭ್ರಮಾನ್| ತೃಷ್ಣೋಷ್ಣದಾಹಪಿತ್ತಾಸೃಗ್ವಷಾಣಿ ಚ ನಿಹನ್ತಿ ತತ್||೧೮||

ಶೀತಞ್ಚ ತದಮ್ಬು ಮದಾತ್ಯಯಾದೀನ್ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಾನ್ನಿಹನ್ತಿ ನಾಶಯತಿ| ಉಷ್ಣೇನ ಕಾಲೇನ ಉಷ್ಣೇನಾಹಾರಾದಿನಾ ಚ ದಾಹಃ ಉಷ್ಣಾದಾಹಃ|| ೧೮||

Adhikarana uShNakvathitashItajalaguNAH (19) · Śloka 19

ಕ್ಷೀಣಪಾದತ್ರಿಭಾಗಾರ್ಧಂ ದೇಶರ್ತುಗುರುಲಾಘವಾತ್| ಕ್ವಥಿತಂ ಫೇನರಹಿತಮವೇಗಮಮಲಂ ಹಿತಮ್| ಹಿಧ್ಮಾಽಽಧ್ಮಾನಾನಿಲಶ್ಲೇಷತೃಟ್ಕಾಸಶ್ವಾಸಪೀನಸೇ| ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಾಮಮೇದಃಸು ಸದ್ಯಃ ಶುದ್ಧೌ ನವಜ್ವರೇ| ದೀಪನಂ ಪಾಚನಂ ಕಣ್ಠ್ಯಂ ಲಘು ಬಸ್ತಿವಿಶೋಧನಮ್| ಪಾಷಾಣರೂಪ್ಯಮೃದ್ಧೇಮಜತುತಾಪಾರ್ಕತಾಪಿತಮ್| ಪಾನೀಯಮುಷ್ಣಂ ಶೀತಂ ವಾ ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಂ ತೃಡರ್ತಿಜಿತ್| ಲಘ್ವರೂಕ್ಷಂ ಕ್ಲಮಘ್ನಞ್ಚ ತೋಯಂ ಕ್ವಥಿತಶೀತಲಮ್| ಸಂಸರ್ಗೇ ಪಿತ್ತಕಫಯೋಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಚ ಶಸ್ಯತೇ||೧೯||

ತಚ್ಚಾಮ್ಬು ಹಿಧ್ಮಾದಿಷು ಕ್ವಥಿತಂ ಪೇಯಮ್| ಕಾ ಕ್ವಥನಮಾತ್ರೇತ್ಯತ್ರೋಚ್ಯತೇ- ದೇಶರ್ತುಗುರುಲಾಘವಂ ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ಕ್ಷೀಣಚತುರ್ಭಾಗಂ ವಾ ಕ್ಷೀಣತ್ರಿಭಾಗಂ ವಾ ಕ್ಷೀಣಾರ್ಧಂ ವೇತಿ ತ್ರಿಧಾ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವಾತಿ ಯತ್ ಕ್ವಚಿದ್ ದೇಶೇ ಋತೌ ವಾ ಸ್ವಲ್ಪೇನ ಗುರುತ್ವೇನ ಯುಕ್ತಮ್ ಉದಕಂ ತತ್ಕ್ವಥನೇನ ಕ್ಷೀಣಚತುರ್ಭಾಗಮ್| ಅಧಿಕಗುರೌ ಕ್ಷೀಣತ್ರಿಭಾಗಮ್| ಅತ್ಯನ್ತಗುರೌ ಅರ್ಧಕ್ಷೀನಮಿತಿ| ಏತದ್ವಿಪರೀತಞ್ಚ ಲಾಘವೇಽಪ್ಯೇವಂ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ತಚ್ಚ ಜಲಮಗ್ನಿಸಂಯೋಗೇಽಪಿ ಆಫೇನಪರಿಕ್ಷಯಾದಾಮಂ ಭವತಿ| ಫೇನರಹಿತಂ ತು ಕ್ವಥಿತಂ ಭವತಿ| ವೇಗರಹಿತತ್ವಞ್ಚ ಪಕ್ವಲಕ್ಷಣಂ ನಿರ್ಮಲತ್ವಂ ಚ| ತಚ್ಚ ಪಕ್ವಂ ಹಿಧ್ಮಾದೀನಾಂ ಹಿತಮ್| ಉಷ್ಣಾಮುದಕಂ ದೀಪನಮಾಮದೋಷಪಾಚನಮ್| ಸ್ವರ್ಯಂ ಲಘು ಬಸ್ತಿಶೋಧನಞ್ಚ| ತಪ್ತೈಶ್ಚ ಪಾಷಾಣಾದಿಭಿಸ್ತಾಪಿತಂ ತತ್ಕಾಲೋಷ್ಣಂ ಶೀತಮೇವ ವಾ ಪೀತಂ ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಂ ತೃಷ್ಣಘ್ನಞ್ಹ್ಚ| ಕ್ವಥಿತಶೀತಲಂ ಲಘುತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮ್| ಸಂಸರ್ಗೇ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋಃ, ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಚ ಪಥ್ಯಮ್| ಉತ್ತರತ್ರ ಶೀತಸ್ಯ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಕೋಪಹೇತುತ್ವೇನೋಕ್ತೇಃ| ವಾತೇ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಕಫೇ ಚ ನ ಪಥ್ಯಮ್|| ೧೯||

Adhikarana paryuShitajalaguNAH (20) · Śloka 20

ತೋಯಂ ವಹ್ನಿಗುಣಭ್ರಷ್ಟಂ ಪಾಕೇಽಮ್ಲಂ ಸರ್ವದೋಷಕೃತ್| ಭವೇತ್ಪರ್ಯುಷಿತಂ ತಚ್ಚ............................||೨೦||

ತಚ್ಚ ಕ್ವಥಿತಶೀತಲಂ ಪರ್ಯುಷಿತಂ ವಿಗತಾಹೋರಾತ್ರಂ ಸದ್ವಹ್ನಿಗುಣಾಲ್ಲಘುತ್ವದೀಪನೀಯತ್ವಾದಿತಃ ಭ್ರಷ್ಟಂ ರಹಿತಂ ಭವತಿ| ಅಮ್ಲವಿಪಾಕಂ ದೋಷಕರಞ್ಚ||೨೦||

Adhikarana himakarajalaguNAH (21) · Śloka 21

...............................ತೋಯಂ ಹಿಮಕರೋದ್ಭವಮ್| ಅತಿಶೈತ್ಯಗುರುಸ್ಥೈರ್ಯಸಙ್ಘಾತೈಃ ಕಫವಾತಕೃತ್||೨೧||

ಹಿಮಕರಸ್ರುತಂ ತೋಯಮತಿಶೈತ್ಯಾದಿನಾ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಕೃತ್|| ೨೧||

Adhikarana candrakAntajalaguNAH (22) · Śloka 22

ಚನ್ದ್ರಕನ್ತಭವಂ ರಕ್ಷೋವಿಷಪಿತ್ತಜ್ವರಾಪಹಮ್| ದೃಷ್ಟಿಮೇಧಾವಪುಸ್ಥೈರ್ಯಕರಂ ಸ್ವಾದು ಹಿಮಂ ಲಘು||೨೨||

ಚನ್ದ್ರಕಾನ್ತಮಣಿಸ್ರುತಂ ರಕ್ಷೋಘ್ನತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮ್|| ೨೨||

Adhikarana nArikelodakaguNAH (23) · Śloka 23

ನಾರಿಕೇಲೋದಕಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಾದು ವೃಷ್ಯಂ ಹಿಮಂ ಲಘು| ತೃಷ್ಣಾಪಿತ್ತಾನಿಲಹರಂ ದೀಪನಂ ಬಸ್ತಿಶೋಧನಮ್||೨೩||

ನಾರಿಕೇಲಾನ್ತರ್ಜಾತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮ್|| ೨೩||

Adhikarana jalAnAM varAvaratve (24) · Śloka 24

ದ್ವಯಂ ವಾರಿ ವರಂ ವರ್ಷೇ ನಾದೇಯಮವರಂ ಪರಮ್||೨೪||

ವರ್ಗಾರ್ಥಮುಪಸಂಹರತಿ-ವರ್ಷಕಾಲೇ ಆನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಜಲಮತ್ಯನ್ತಪಥ್ಯಂ ನದೀಗೃಹೀತಮಪಥ್ಯಮ್|| ೨೪|| ಇತಿ ತೋಯವರ್ಗಃ

Adhikarana (2) kShIravargaH kShIrabhedAH kShIrasAmAnyaguNAH (26) · Śloka 26

ಗವ್ಯಂ ಮಾಹಿಷಮಾಜಂ ಚ ಕ್ರಾರಭಂ ಸ್ತ್ರೈಣಮಾವಿಕಮ್| ಐಭಮೈಕಶಫಂ ಚೇತಿ ಕ್ಷೀರಮಷ್ಟವಿಧಂ ಸ್ಮೃತಮ್||೨೫|| ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮೋಜಸ್ಯಂ ಧಾತುವರ್ಧನಮ್| ವಾತಪಿತ್ತಹರಂ ವೃಷ್ಯಂ ಸ್ಲೇಷ್ಮಲಂ ಗುರು ಶೀತಲಮ್| ಪ್ರಾಯಃ ಪಯೋ......................................||೨೬||

ತೋಯಾನ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಕ್ಷೀರಾಣ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ- ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವಮಪಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಕ್ಷೀರಜಾತಂ ಮಧುರರಸಂ ಮಧುರವಿಪಾಕತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮ್ ಓಜಸೇ ಹಿತಮೋಜಸ್ಯಮ್| ಓಜೋ ನಾಮ ಧಾತುಸಾರಭೂತಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಮ್ (ಸೂ೦ಅ೦-೯)| ವೃಷ್ಯತ್ವೇನ ಶುಕ್ರಾಖ್ಯಧಾತುವೃದ್ಧ್ಯತಿಶಯಸ್ತ್ರೀಗಮನಶಕ್ತತಾ ಚೋಕ್ತಾ| ಪ್ರಾಯೋ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಸರ್ವಮೇವಂವಿಧಂ ಪಯ ಇತಿ|| ೨೬||

Adhikarana sagokShIraM kShIrANAM guNAH (27) · Śloka 27

..........ಽತ್ರ ಗವ್ಯಂ ತು ಜೀವನೀಯಂ ರಸಾಯನಮ್| ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಹಿತಂ ಮೇಧ್ಯಂ ಬಲ್ಯಂ ಸ್ತನ್ಯಕರಂ ಸರಮ್| ಶ್ರಮಭ್ರಮಮದಾಲಕ್ಷ್ಮೀಶ್ವಾಸಕಾಸಾತಿತೃಟ್ಕ್ಷುಧಃ| ಜೀರ್ಣಜ್ವರಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಚ ನಾಶಯೇತ್||೨೭||

ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಪಯೋಗುಣಸಙ್ಕೀರ್ತನಂ ಕೃತ್ವಾ ಗವಾಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಕ್ರಿಯತೇ| ತತ್ರ ಚ ಸಾಮಾನ್ಯೋಕ್ತಗುಣವಿಪರೀತೋ ಯೋ ವಿಶೇಷಗುಣಃ ಸೋಽಪವಾದೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ| ಅಥ ಚೇತ್ಸದೃಶಃ ಸ ತಸ್ಯೈವೋಪಬೃಂಹಕಃ| ಗವ್ಯನ್ತು ಜೀವನೀಯತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮ್| ಜೀವನೀಯಂ ಸೌಮ್ಯಧಾತುವೃದ್ಧಿಕರಮ್| ರಸಾಯನಮಿವ ರಸಾಯನಮ್| ಪ್ರಾಣಸನ್ಧಾರಕತ್ವಾತ್ ಶಸ್ತರಸಾದಿಧಾತುಲಾಭೋಪಾಯತ್ವಾಚ್ಚ| ಉರಃ ಕ್ಷತಯುಕ್ತಾಯ ಕ್ಷೀಣಾಯ ಚ ಹಿತಮ್| ಕ್ಷೀಣಃ ಕ್ಷೀಣಧಾತುಃ| ಮೇಧಾಯೈ ಬುಧ್ಯೈ ಹಿತಂ ಮೇಧ್ಯಮ್| ಸ್ತ್ರೀಣಾಞ್ಚ ಸ್ತನ್ಯವೃದ್ಧಿಂ ಕರೋತಿ| ಸರಂ ಶರೀರೇ ನೈಕತ್ರ ತಿಷ್ಠತಿ| ಶ್ರಮಾದೀಂಶ್ಚ ನಾಶಯೇತ್|| ೨೭||

Adhikarana mAhiShakShIraguNAH (28) · Śloka 28

ಹಿತಮತ್ಯಗ್ನ್ಯನಿದ್ರೇಭ್ಯೋ ಗರೀಯೋ ಮಾಹಿಷಂ ಹಿಮಮ್||೨೮||

ಮಾಹಿಷಂ ಪಯೋಽತ್ಯಗ್ನ್ಯೀನಾಮನಿದ್ರಾಣಾಂ ಚ ಹಿತಮ್ ಪಥ್ಯಮ್| ಅತಿಗುರು ಚ| ವೀರ್ಯೇಣ ಚ ಹಿಮಮ್|| ೨೮||

Adhikarana AjakShIraguNAH (29) · Śloka 29

ಅಲ್ಪಾಮ್ಬುಪಾನವ್ಯಾಯಾಮಕಟುತಿಕ್ತಾಶನೈರ್ಲಘು| ಆಜಂ ಶೋಷಜ್ವರಶ್ವಾಸರಕ್ತಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಜಿತ್||೨೯||

ಅಜಾನಾಂ ಪಯಃ ಅಲ್ಪಾಮ್ಬುಪಾನಾದಿಹೇತೋರ್ಲ್ಘು| ಹೇತುಕೀರ್ತನಮಸ್ಯಾನ್ಯಸ್ಯಾ ಅಪ್ಯೇವಂ ಹೇತುಯುಕ್ತಾಯಾ ಜಾತೇಃ ಕ್ಷೀರಲಘುತ್ವಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಮ್| ಏತದ್ವಿಪರೀತಾಯಾಶ್ಚ ಗುರುತ್ವಂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಲಭ್ಯಮ್| ಅಜಾನಾಂ ತು ಸ್ವಲ್ಪಾಮ್ಬುಪಾನಾದಿಸ್ವಭಾವಃ| ಅನ್ಯಾಸಾನ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ| ಏತಚ್ಚಾಜಂ ಶೋಷಾಣಾದಿವಿನಾಶನಮ್|| ೨೯||

Adhikarana uShTrIkShIraguNAH (30) · Śloka 30

ಈಷ್ದ್ರುಕ್ಷೋಷ್ಣಲವಣಮೌಷ್ಟ್ರಿಕಂ ದೀಪನಂ ಲಘು| ಶಸ್ತಂ ವಾತಕಫಾನಾಹಕೃಮಿಶೋಫೋದರಾರ್ಶಸಾಮ್||೩೦||

ಔಷ್ಟ್ರಮೇವೌಷ್ಟ್ರಕಂ ಕ್ಷೀರಮೀಷದ್ರೂಕ್ಷಮೀಷತ್ ಲವಣಮೀಷದುಷ್ಣಮ್| ದೀಪನಂ ಲಘು ಚ| ವಾತಸ್ಲೇಷ್ಮಾದ್ಯಾರ್ತಾನಾಞ್ಚ ಪಥ್ಯಮ್|| ೩೦||

Adhikarana mAnuShakShIraguNAH (31) · Śloka 31

ಮಾನುಷಂ ವಾತಪಿತ್ತಾಸೃಗಭಿಘಾತಾಕ್ಷೀರೋಗಜಿತ್| ತರ್ಪಣಾಶ್ಚ್ಯೋತನೈರ್ನಸ್ಯೇರಹೃದ್ಯಂ ತೂಷ್ಣಮಾವಿಕಮ್||೩೧||

ಮಾನುಷಂ ಕ್ಷೀರಂ ವಾತೇನ ಪಿತ್ತೇನಾಸೃಜಾ ಅಭಿಘಾತೇನ ಚೋತ್ಪನ್ನಾನಾಂ ಚಕ್ಷೂರೋಗಾಣಾಂ ನಾಶನಮ್| ಕಥಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ-ತರ್ಪಣೇನಾಶ್ಚ್ಯೋತನೇನ ನಸ್ಯೇನ ಚ| ಏತಾನಿ ಚಾಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಸ್ಥಾನೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಾನಿ|| ೩೧||

Adhikarana AvikShIraguNAH (32) · Śloka 32

ವಾತವ್ಯಾಧಿಹರಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಪಿತ್ತಕಫಪ್ರದಮ್||೩೨||

ಆವಿಕಮಹೃದ್ಯಮುಷ್ಣವೀರ್ಯ ವಾತವ್ಯಾಧಿವಿನಾಶನಂ ಹಿಧ್ಮಾದಿಕರಞ್ಚ|

Adhikarana hastinIkShIraguNAH (33) · Śloka 33

ಹಸ್ತಿನ್ಯಾಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಕೃದ್ವಾಢಮುಷ್ಣಂ ತ್ವೈಕಶಫಂ ಲಘು||೩೩||

ಹಸ್ತಿನ್ಯಾಃ ಪಯೋ ಬಾಢಮತಿಶಯೇನ ಶರೀರಸ್ಥೈರ್ಯಕೃತ್|| ೩೩||

Adhikarana EkashaPakShIraguNAH (34) · Śloka 34

ಶಖಾವಾತಹರಂ ಸಾಮ್ಲಲವಣಂ ಜಡತಾಕರಮ್||೩೪||

ಏಕಶಫಸ್ಯೇದಮೈಕಶಫಂ ಪಯಃ ಉಷ್ಣವೀರ್ಯಂ ಶಾಖಾವಾತಹರಮಮಧುರರಸಮೀಶದಮ್ಲಲವಣೇನ ಚ ರಸೇನ ಯುಕ್ತಂ ಜಾಡ್ಯಕರಂ ಚ| ಏಕವಿಭಾಗಃ ಖುರೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಏಕಶಫಃ ಅಶ್ವಗರ್ದಭಾದಿಃ| ಶಾಖಾ ರಕ್ತಾದಯೋ ಧಾತವಸ್ತ್ವಕ್ಚ| ತತ್ರ ಸ್ಥಿತಸ್ಯ ವಾತಸ್ಯ ನಾಶನಮ್| ಜಾಡ್ಯಂ ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಮ್ ಇತಿ|| ೩೪||

Adhikarana Ama-shRuta-dhAroShNapayoguNAH (35) · Śloka 35

ಪಯೋಽಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಗುರ್ವಾಮಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಶೃತಮತೋಽನ್ಯಥಾ| ವಿನಾ ತು ವನಿತಾಸ್ತನ್ಯಮಾಮೇವ ತು ತದ್ಧಿತಮ್| ಭವೇದ್ ಗರೀಯೋಽತಿಶೃತಂ ಧಾರೋಷ್ಣಮಮೃತೋಪಮಮ್||೩೫||

ಆಮಪಕ್ವಂ ಪಯಃ ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಗುರು ಚ| ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಮಾಲಿನ್ಯೇನ ಸ್ತ್ರೋತಸಾಂ ಸ್ತ್ರಾವಕಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಶೃತಂ ಪಯಃ ಆಮಾದ್ವಿಪರೀತಂ ನಾತಿಶೃತಂ ನ ಸ್ವಲ್ಪಶ್ರೃತಮಿತಿ ಯುಕ್ತಿಃ| ಅತಿಶೃತಞ್ಚಾತಿಗುರು| ಧಾರೋಷ್ಣಮಮೃತೋಪಮಂ ಪಥ್ಯತ್ವೇನ|| ೩೫||

Adhikarana AhAradivashena kShIrAdInAM lAghavagauravam (36) · Śloka 36

ಪಿಣ್ಯಾಕಾಮ್ಲಾಶಿನೀನಾನ್ತು ಗುರ್ವಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ತದ್ಭೃಶಮ್| ಅಚೇಷ್ಟಯಾ ಚ ಪ್ರಾದೋಷಾದ್ ಗರೀಯಃ ಸ್ಮೃತಮೌಷಸಮ್| ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಸ್ತೇನ ಲಘಿಮಾ ಚೇಷ್ಟಾವತ್ಪ್ರಕೃತಿಷ್ವಪಿ| ಹ್ರತ್ವೇಷು ಚಾತಿದೇಹೇಭ್ಯೋ ಮಾಂಸೇಷ್ವಪ್ಯೇವಮಾದಿಶೇತ್||೩೬||

ಪಿಣ್ಯಾಕಂ ನಿಷ್ಪೀಡಿತರಸಂ ತಿಲಾದಿ| ಅಮ್ಲರಸಂ ಚಾನ್ಯತ್ಕಿಞ್ಹ್ಚಿದ್ಯಾಃ ಕ್ಷೀರಯೋನಯ ಅಶ್ನನ್ತಿ ತಾಸಾಂ ಪಯೋಽತಿಗುರ್ವತ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಚ| ಪ್ರದೋಷೇ ಅಪರಾಹ್ಣೇ ಗೃಹೀತಂ ಯತ್ಪಯಃ ತದಪೇಕ್ಷಯಾ ಔಷಸಂ ಪ್ರಭಾತಗೃಹೀತಮತಿಗುರು| ಕುತಃ? ಚೇಷ್ಟಾರಹಿತತ್ವಾತ್| ಯಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ರಾತ್ರೌ ನ ಕದಾಚಿಚ್ಚೇಷ್ಟಾ ಭವತಿ| ಅತ ಔಷಸಂ ಗುರು| ದಿವಾ ಚ ಧಾವನಪ್ಲವನಾದಿಕಯಾ ಚೇಷ್ಟಯಾ ಪ್ರಾದೋಷಂ ಲಘು| ಅನಯಾ ಚ ದಿಶಾ ಚೇಷ್ಟಾವತ್ಪ್ರಕೃತಿಷ್ವಪಿ ಲಘಿಮಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ-ಭವತಿ ಚೇಷ್ಟಾಸ್ವಭಾವೇಷು ಹರಿಣಾದಿಷು ಲಘು| ಅಚೇಷ್ಟಾಸ್ವಭಾವೇಷು ಸೂಕರಾದಿಷು ಗುರು| ಅತಿದೇಹಾನ್ಮಹಾಭೋಗಶರೀರಾನಪೇಕ್ಷ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪಭೋಗಶರೀರೇಷು ಲಘು ಪಯಃ| ನ ಕೇವಲಂ ಪಯಃಸು ಯಾವನ್ಮಾಂಸೇಷು ಅಪಿ ಚೇಷ್ಟಾಸ್ವಲ್ಪತ್ವಬೃಂಹತ್ವವಿಶೇಷೇಣ ಗುರುಲಾಘವಂ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್|

Adhikarana dadhiguNAH (37) · Śloka 37

ಅಮ್ಲಪಾಕರಸಂ ಗ್ರಾಹಿ ಗುರೂಷ್ಣಂ ದಧಿ ವಾತಜಿತ್| ಮೇದಃಶುಕ್ರಬಲಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತರಕ್ತಾಗ್ನಿಶೋಫಕೃತ್| ರೋಚಿಷ್ಣು ಶಸ್ತಮರುಚೌ ಶೀತಕೇ ವಿಷಮಜ್ವರೇ| ಪೀನಸೇ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಚ ರೂಕ್ಷಂ ತು ಗ್ರಹಣೀಗದೇ||೩೭||

ದಧಿ ತ್ವಮ್ಲವಿಪಾಕತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮ್| ರೋಚಿಷ್ಣು ಸಾಧು ರೋಚತೇ| ಅರುಚೌ ಪಥ್ಯಮ್| ಅನ್ಯದಪ್ಯಾಹಾರಂ ರೋಚಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಶೀತಕೇ ಶೀತಪೂರ್ವಕೇ ವಿಷಮಜ್ವರೇ ಸನ್ತತಕಾದೌ ಪಥ್ಯಮ್| ಪೀನಸೋ ನಾಸಾಸ್ತ್ರಾವಃ| ರೂಕ್ಷನ್ತೂದ್ಧೃತಸಾರಂ ಗ್ರಹಣೀದೋಷೇ ಹಿತಮ್|| ೩೭||

Adhikarana dadhyupayoge niyamAH niyamasya ulla~gghane hAnishca (38) · Śloka 38

ನೈವಾದ್ಯಾನ್ನಿಶಿ ನೈವೋಷ್ಣಂ ವಸನ್ತೋಷ್ಣಶರತ್ಸು ನ| ನಾಮುದ್ಗಸೂಪಂ ನಾಕ್ಷೌದ್ರಂ ನಾಘೃತಂ ನಾಸಿತೋಪಲಮ್| ನ ಚಾನಾಮಲಕಂ ನಾಪಿ ನಿತ್ಯಂ ನೋ ಮನ್ದಮನ್ಯಥಾ| ಜ್ವರಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತ ವೀಸರ್ಪಕುಷ್ಠಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಪ್ರದಮ್||೩೮||

ತಚ್ಚ ದಧಿ ರಾತ್ರೌ ನ ಭೋಜ್ಯಮ್| ಏವಕಾರೋ ರಾತ್ರಾವುಷ್ಣಂ ಚಾತ್ಯನ್ತಪ್ರತಿಷೇಧಾಯ| ವಸನ್ತಗ್ರೀಷ್ಮಶರತ್ಸು ನ ಭೋಜ್ಯಂ, ನ ಚ ಮುದ್ಗಸೂಪಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ರಹಿತಮ್| ನಾಪಿ ನಿತ್ಯಂ, ಸಾತತ್ಯೇನ ನ ಭೋಜ್ಯಂ, ನ ಚ ಮನ್ದಮಜಾತಮ್| ಏವಂ ಚ ಸತಿ ಯದಿ ಕಶ್ಚಿತ್ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಸೋಽವಶ್ಯಂ ಜ್ವರಾದೀನ್ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ|| ೩೮||

Adhikarana takraguNAH takravarjyAH (39) · Śloka 39

ತಕ್ರಂ ಲಘು ಕಷಾಯಾಮ್ಲಂ ದೀಪನಂ ಕಫವಾತಜಿತ್| ಶೋಫೋದರಾರ್ಶೋ- ಗ್ರಹಣೀ- ದೋಷ- ಮೂತ್ರ- ಗ್ರಹಾರುಚೀಃ| ಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹಘೃತವ್ಯಾಪದ್ಗರಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಾಞ್ಜಯೇತ್| ನೈವಂ ತಕ್ರಂ ಕ್ಷತೇ ದದ್ಯಾನ್ನೋಷ್ಣಕಾಲೇ ನ ದುರ್ಬಲೇ| ನ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಭ್ರಮದಾಹೇಷು ನ ರೋಗೇ ರಕ್ತಪೈತ್ತಿಕೇ||೩೯||

ತಕ್ರಂ ದಣ್ಡೇನ ಮಥಿತಾದ್ದಧ್ನಃ ಉದ್ಧೃತೇಽ ವಾ ಸ್ನೇಹೇ| ತತ್ತಕ್ರಂ ಲಘುತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮ್| ಘೃತವ್ಯಾಪತ್ ಘೃತಸ್ಯಾತಿಪಾನಾದುತ್ಪನ್ನೋ ರೋಗಃ| ಗರಃ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಃ(ಉ೦ನ೦ಅ೦-೪೦)|| ೩೯||

Adhikarana mastuguNAH (40) · Śloka 40

ತದ್ವನ್ಮಸ್ತು ಸ್ತ್ರೋತಶ್ಶೋಧಿ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಜಿಲ್ಲಘು||೪೦||

ತದ್ವತ್ತಕ್ರವತ್ ಗುಣೈರ್ಮಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಂ, ಮಸ್ತುನಃ ಸ್ತ್ರೋತಃಶೋಧಕತ್ವೇನ ವಿಷ್ಟಮ್ಭನಾಶಕತ್ವೇನ ಚ ವಿಶೇಷಃ| ತಕ್ರಸ್ಯ ಸ್ತ್ರೋತಶ್ಶೋಧಕತ್ವೇಽಪಿ ಮಸ್ತುನೋಽತಿಶಯಃ|| ೪೦||

Adhikarana navanItaguNAH (41) · Śloka 41

ಶೀತಂ ಸ್ವಾದು ಕಷಾಯಾಮ್ಲಂ ನವನೀತಂ ನವೋದ್ಧೃತಮ್| ಯಕ್ಷ್ಮಾರ್ಶೋಽರ್ದಿತಪಿತ್ತಾಸೃಗ್ವಾತಜಿದ್ ಗ್ರಾಹಿ ದೀಪನಮ್||೪೧||

ನವೋದ್ಧೃತಂ ಸದ್ಯ ಉದ್ಧೃತಂ ನವನೀತಂ, ಶೀತಂ ಶೀತವೀರ್ಯಂ ಮಧುರಂ ಚ ಕಷಾಯಾಮ್ಲತ್ವೇನ ಚ ಯುಕ್ತಮ್| ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾದಿನಾಶನಂ ಸಂಗ್ರಾಹಿ ಯದ್ ದ್ರವಾನ್ ಭಾವಾನ್ಪಿಣ್ಡೀಕರೋತಿ|| ೪೧||

Adhikarana kShIroddhRutanavanItaguNAH (42) · Śloka 42

ಕ್ಷೀರೋದ್ಭವಂ ತು ಸಂಗ್ರಾಹಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾಕ್ಷಿರೋಗಜಿತ್||೪೨||

ಕ್ಷೀರೋದ್ಭವನವನೀತಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾಕ್ಷಿರೋಗಂ ನಾಶಯತಿ ಸಂಗ್ರಾಹಿ ಚ| ಕ್ಷೀರೋದ್ಭವಂ ಯತ್ ಕ್ಷೀರಮೇವ ಮಥಿತ್ವೋತ್ಪಾದಿತಮ್|| ೪೨||

Adhikarana GRutaguNAH (43) · Śloka 43

ಶಸ್ತಂ ಧೀಸ್ಮೃತಿಮೇಧಾಗ್ನಿಬಲಾಯುಃ ಶುಕ್ರಚಕ್ಷುಷಾಮ್| ಬಾಲವೃದ್ಧಪ್ರಜಾಕಾನ್ತಿಸೌಕುಮಾರ್ಯಸ್ವರಾರ್ಥಿನಾಮ್| ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಪರೀಸರ್ಪಶಸ್ತ್ರಾಗ್ನಿಗ್ಲಪಿತಾತ್ಮನಾಮ್| ವಾತಪಿತ್ತವಿಷೋನ್ಮಾದಶೋಷಾಲಕ್ಷ್ಮೀಜ್ವರಾಪಹಮ್| ಸ್ನೋಹಾನಾಮುತ್ತಮಂ ಶೀತಂ ವಯಸಃಸ್ಥಾಪನಂ ಘೃತಮ್| ಸಹಸ್ರವೀರ್ಯಂ ವಿಧಿಭಿಃ ಶೃತಂ ಕರ್ಮಸಹಸ್ರಕೃತ್||೪೩||

ಘೃತಂ ತು ಧೀಪ್ರಭೃತೀನಾಮಗ್ನಿಗ್ಲಪಿತಾತ್ಮಾನ್ತಾನಾಂ ಶಸ್ತಂ ಹಿತಮ್| ಧೀಃ ಬುದ್ಧಿರ್ವಸ್ತುಗ್ರಹಣೇ ಶಕ್ತಿಃ| ಮೇಧಾ ಪ್ರಜ್ಞಾ ವಸ್ತುವಿವೇಕಶಕ್ತಿಃ| ಪ್ರಜಾದ್ಯರ್ಥಿನಾಞ್ಚ ಪ್ರಜಾ ಅಪತ್ಯಂ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಸಫಲತಾಕರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವಯಃಸ್ಥಾಪನಂ ಜರಯಾ ವಿನಾ ವಯಃಸ್ಥಾಪಯತೀತಿ ವಯಃಸ್ಥಾಪನಮ್| ಸಹಸ್ರವೀರ್ಯಮನೇಕಶಕ್ತಿಃ| ತಥಾ ವಿಧಿಭಿಃ ವಿಧಾನೈಃ ನಾನಾವಿಧಾಭಿಃ ಯೋಜನಾಭಿಃ| ಕರ್ಮಸಹಸ್ರಕೃತ್ ಅನೇಕಕಾರ್ಯಕೃದಿತ್ಯರ್ಥಃ|| ೪೩||

Adhikarana purANaGRutaguNAH (44) · Śloka 44

ಮದಾಪಸ್ಮಾರಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಶಿರಃಕರ್ಣಾಕ್ಷಿಯೋನಿಜಾನ್| ಪುರಾಣಂ ಜಯತಿ ವ್ಯಾಧೀನ್ ವ್ರಣಶೋಧನರೋಪಣಮ್| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಂಶ್ಚಾಧಿಕಾನ್ಕುರ್ಯಾದ್ ಗುಣಾಂಸ್ತದಮೃತೋಪಮಮ್||೪೪||

ತಚ್ಚ ಘೃತಂ ಪುರಾಣಮತೀತಬಹುಕಾಲಂ ಮದಾದೀನ್ ವ್ಯಾಧೀನ್ ಜಯತಿ| ವ್ರಣಾನಾಂ ಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯಾದಿಕಂ ಶೋಧಯತಿ| ವ್ರಣಾಂಶ್ಚ ರೋಪಯತಿ| ತಚ್ಚ ಪುರಾಣಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನ್ ಸಾಮಾನ್ಯಘೃತೋಕ್ತಾನ್ ಗುಣಾನಾಧಿಕ್ಯೇನ ಕರೋತಿ| ಅಮೃತೋಪಮಞ್ಚ|| ೪೪||

Adhikarana GRutamaNDaguNAH (45) · Śloka 45

ತದ್ವಚ್ಚ ಘೃತಮಣ್ಡೋಽಪಿ ರೂಕ್ಷಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಸ್ತನುಶ್ಚ ಸಃ||೪೫||

ಘೃತಮಣ್ಡೋಽಪಿ ಘೃತಗುಣಾನಧಿಕಂ ಕುರ್ಯಾದಮೃತೋಪಮಶ್ಚ ರೂಕ್ಷತ್ವೇನ ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವೇನ ತನುತ್ವೇನ ಚಾಸ್ಯ ವಿಶೇಷಃ| ಮಣ್ಡ ಉಪರಿಭವಃ ಸ್ವಚ್ಛಃ||೪೫||

Adhikarana kIlATAdikShIravikAraguNAH (46) · Śloka 46

ಬಲ್ಯಾಃ ಕೀಲಾಟಕೂಚೀಕಾತಕ್ರಪಿಣ್ಡಕಮೋರಟಾಃ| ಸಕ್ಷೀರಶಾಕಪೀಯೂಷಾ ರೋಚನಾ ವಹ್ನಿಸಾದನಾಃ| ಶುಕ್ರನಿದ್ರಾಕಫಕರಾ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿಗುರುದೋಷಲಾಃ||೪೬||

ಕೀಲಾಟಾದಯಃ ಸರ್ವೇ ಕ್ಷೀರವಿಕಾರಾಃ ತದ್ವಿಕೃತಿವಿಕಾರಾಶ್ಚ| ಬಲಕರಾ ರೂಚ್ಯಾಃ ಅಗ್ನಿನಾಶನಾಃ ಶುಕ್ರಾದಿಕರಾಶ್ಚ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿನೋ ಗುರವೋ ದೋಷಲಾಶ್ಚ| ದೋಷಲಾ ಅಪಥ್ಯತ್ವೇನ ವಿಕಾರಕಾರಿಣಃ| ಕೀಲಾಟಾಃ ತಕ್ರಾದಿಕೃತಾಃ| ಕೂಚೀಕಾಃ ಕ್ಷೀರಕೀಲಾಟಿಕಾಃ| ಮೋರಟಃ ಕ್ಷೀರಸದೃಶಃ ಕೀಲಾಟಿಕಃ| ಪೀಡನ ಉತ್ತರಾಪಥೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಘನವಸ್ತ್ರಬದ್ಧಂ ಸ್ವಯಂ ಸ್ರುತದ್ಭಾಗಂ ಪಿಣ್ಡೀಭೂತಂ ತಕ್ರಂ ತಕ್ರಪಿಣ್ಡಕಃ ಕ್ಷೀರಶಾಕಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ, ಪೀಯೂಷಂ ಸದ್ಯಃಪ್ರಸೂತಾಯಾಃ ಕ್ಷೀರಕೃತಮ್ ದಧಿ|| ೪೬||

Adhikarana dadhighRutAdInAM kShIraguNAtideshaH (47) · Śloka 47

ವಿದ್ಯಾದ್ದಧಿಘೃತಾದೀನಾಂ ಗುಣದೋಷಾನ್ ಯಥಾ ಪಯಃ||೪೭||

ದಧಿಘೃತಾನಾಞ್ಚ ಪಯೋಗುಣಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ಗುಣಾನ್ ವಿದ್ಯಾತ್| ತೇನ ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಯಥಾ ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಕ್ಷೀರಗುಣಾ ಉಕ್ತಾಃ ತದ್ವತ್ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ದಧ್ಯಾದಿಗುಣಾ ಅಪಿ| ವಿಶೇಷಾಕಾಂಕ್ಷಾಯಾಂ ತು ದಧ್ಯಾದೀನಾಂ ಸತ್ಸ್ವಪಿ ಪ್ರಕೃತಿಭೂತಕ್ಷೀರಗುಣಾನ್ವಯೋಽಪಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ|| ೪೭||

Adhikarana varAvarakShIraghRute (48) · Śloka 48

ಗವ್ಯೇ ಕ್ಷೀರಘೃತೇ ಶ್ರೇಷ್ಠೇ ನಿನ್ದಿತೇ ಚಾವಿಸಮ್ಭವೇ||೪೮||

ವರ್ಗಾರ್ಥಂ ನಿರ್ಧಾರಯತಿ-ಕ್ಷೀರಂ ಘೃತಂ ಚ ಗವ್ಯಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮ್| ಆವಿಕಂ ನಿನ್ದಿತಮ್| ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್ತು ಕ್ಷೀರಘೃತಯೋರೇವ ಗ್ರಹಣಮ್|| ೪೮|| (೩) ಇಕ್ಷುವರ್ಗಃ

Adhikarana (3) ikShuvargaH ikShurasaguNAH (49) · Śloka 49

ಇಕ್ಷೋಃ ರಸೋ ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಬೃಂಹಣಃ ಕಫಮೂತ್ರಕೃತ್| ವೃಷ್ಯಃ ಶೀತಃ ಪವನಜಿತ್ ಭುಕ್ತೇ ವಾತಪ್ರಕೋಪನಃ| ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಃ ಸ್ವಾದುಪಾಕರಸೋ ಸರಃ|೪೯|

ಇಕ್ಷುರಸವರ್ಗೋ ದ್ರವಪ್ರಸಙ್ಗೇನೋಚ್ಯತೇ| ಇಕ್ಷೋ ರಸಃ ಸರತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಃ, ಬೃಂಹಣೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಃ(ಸೂ೦ಅ೦-೨೮) ಪವನಜಿದ್ವಾತನಾಶನಃ| ಭುಕ್ತೇ ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೇ ಪೀತೋ ವಾತಪ್ರಕೋಪನಃ|| ೪೯||

Adhikarana dantapIDitekShurasaguNAH (49) · Śloka 49

ಸೋಽಗ್ರೇ ಸಲವಣೋ ದನ್ತಪೀಡಿತಃ ಶರ್ಕರಾಸಮಃ||೪೯||

ಸ ಚ ರಸಃ ಅಗ್ರೇ ಇಕ್ಷೋಃ ಪ್ರಾನ್ತೇ ಜಾತಃ ಸಲವಣಃ ಈಷತ್ ಲವಣಃ ದನ್ತಪೀಡಿತೋಽಯನ್ತ್ರಕಾಲಾದ್ಯನುಪಹತತ್ವಾದ್ ಗುಣೈಃ ಶರ್ಕರಯಾ ಸಮಃ||೪೯||

Adhikarana yAntrikekShurasaguNAH (50) · Śloka 50

ಮೂಲಾಗ್ರಜನ್ತುಜಗ್ಧಾದಿಪೀಡನಾನ್ಮಲಸಙ್ಕರಾತ್| ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಾಲವಿಧೃತ್ಯಾ ಚ ವಿಕೃತಿಂ ಯಾತಿ ಯಾನ್ತ್ರಿಕಃ| ವಿದಾಹೀ ಗುರುವಿಷ್ಟಮ್ಭೀ ತೇನಾಸೌ...................||೫೦||

ಯಸ್ತು ಯಾನ್ತ್ರಿಕೋ ಯನ್ತ್ರಪೀಡಿತೋ ಮೂಲಾದಿಮಿಶ್ರಪೀಡನಾತ್ ಮಲಸಙ್ಕರಾದ್ವೈಕೃತ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯತೋಽಸೌ ಯಾನ್ತ್ರಿಕೋ ವಿದಾಹೀ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಕರಶ್ಚ| ಜನ್ತುಜಗ್ಧಃ ಕ್ರಿಮಿಭಕ್ಷಿತಃ, ವಿದಾಹೀ ಸೌಮ್ಯಭಾವವಿದಹನಶೀಲಃ| ಹೇತುನಿರ್ದೇಶೋ ಹೇತ್ವಭಾವಾತ್ ಕಾರ್ಯಾಭಾವಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಃ| ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಚ ವಿಶಿಷ್ಟೇ ವಿಶೇಷೇಣ ವಿದಹನಶೀಲಸ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಯೋಗೋ ನ ವಿರುದ್ಧಃ|| ೫೦||

Adhikarana pauNDrakAdInAM guNAH (51) · Śloka 51

.................ತತ್ರ ಪೌಣ್ಡ್ರಕಃ| ಶೈತ್ಯಪ್ರಸಾದಮಾಧುರ್ಯೈರ್ವರಸ್ತಮನು ವಾಂಶಿಕಃ| ಶತಪರ್ವಕಕಾಂತಾರನೈಪಾಲಾದ್ಯಾಸ್ತತಃ ಕ್ರಮಾತ್| ಸಕ್ಷಾರಾಃ ಸಕಷಾಯಾಶ್ಚ ಸೋಷ್ಣಾಃ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿದಾಹಿನಃ||೫೧||

ತತ್ರ ಚೇಕ್ಷುರಸೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಪೌಣ್ಡ್ರಕಃ ಶೈತ್ಯೇನ ಪ್ರಸನ್ನತ್ವೇನ ಮಾಧುರ್ಯೇಣ ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸರ್ವೇಕ್ಷುರಸೇಭ್ಯಃ| ತಮನು ವಾಂಶಿಕಃ ಶೈತ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪೌಣ್ಡ್ರಕಾದ್ಧೀನೋ ವಾಂಶಿಕ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶತಪರ್ವಕಾದಯಶ್ಚ ರಸಾಃ ಕ್ರಮಾದುತ್ತರೋತ್ತರಂ ಶೈತ್ಯಾದಿಭಿರ್ಹೀನಾಃ| ತೇ ಚ ಶತಪರ್ವಕಾದಯಃ ಈಷತ್ಕ್ಷಾರತ್ವೇನ ಯುಕ್ತಾಃ ಈಷತ್ಕಷಾಯರಸಾ ಈಷದುಷ್ಣವೀರ್ಯಾಃ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿದಾಹಿನಶ್ಚ|| ೫೧||

Adhikarana phANitaguNAH (52) · Śloka 52

ಫಾಣಿತಂ ಗುರ್ವಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಚಯಕೃನ್ಮೂತ್ರಶೋಧನಂ||೫೨||

ಫಾಣಿತಂ ಕ್ಷುದ್ರಗುಡೀಭೂತಮಿಕ್ಷುರಸಃ| ತತ್ ಗುರ್ವಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ತ್ರಿದೋಷಸಞ್ಚಯಕೃತ್| ಮೂತ್ರಸಂಶೋಧನಂ ಮೂತ್ರಮತಿವಾಹಯತಿ|| ೫೨||

Adhikarana dhautAdiBEdena dhautaguDaguNAH (53) · Śloka 53

ನಾತಿಶ್ಲೇಷ್ಮಕರೋ ಧೌತಃ ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಶಕೃದ್ಗುಡಃ| ಪ್ರಭೂತಕೃಮಿಮಜ್ಜಾಸೃಙ್ಮೇದೋಮಾಂಸಕಫೋಽಪರಃ||೫೩||

ಗುಡಃ ಸಂಸ್ಕಾರವಶೇನ ನಿರ್ಮಲಃ ನಾತಿಶ್ಲೇಷ್ಮಕರ ಈಷತ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ ಮೂತ್ರಂ ಶಕೃಚ್ಚ ಸೃಜತಿ ಬಹಿಃ ಕ್ಷಿಪತಿ| ತಥಾ ಅಪರಃ ಅಧೌತಃ ಪ್ರಭೂತಾನ್ ಕ್ರಿಮ್ಯಾದೀನ್ ಕರೋತೀತ್ಯುಪಚಾರಾತ್ ಸ ಏವೋಕ್ತಃ|| ೫೩||

Adhikarana purANanavaguDaguNAH (54) · Śloka 54

ಹೃದ್ಯಃ ಪುರಾಣಃಪಥ್ಯಶ್ಚ ನವಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಗ್ನಿಸಾದಕೃತ್||೫೪||

ಸ ಏವ ಚ ಗುಡಃ ಪುರಾಣೋ ಹೃದ್ಯಃ ಶರೀರಸ್ಯ ಚ ಪಥ್ಯಃ; ನವಸ್ತು ಕಫಮಗ್ನಿಸಾದಂ ಚ ಕರೋತಿ|| ೫೪||

Adhikarana matsyaNDikA-khaNDa-sharkarAguNAH (55) · Śloka 55

ವೃಷ್ಯಾಃ ಕ್ಷೀಣಕ್ಷತಹಿತಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾನಿಲಾಪಹಾ| ಮತ್ಸ್ಯಣ್ಡಿಕಾಖಣ್ಡಸಿತಾಃ ಕ್ರಮೇಣ ಗುಣವತ್ತಮಾಃ||೫೫||

ಮತ್ಸ್ಯಣ್ಡಿಕಾದಯಸ್ತ್ರಯೋ ವೃಷ್ಯತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾಃ ಕ್ರಮೇಣ| ಪೂರ್ವಸ್ಮಾತ್ ಉತ್ತರೋ ವೃಷ್ಯತ್ವಾದಿಭಿರತಿಶಯೇನ ಯುಕ್ತಃ| ಮತ್ಸ್ಯಣ್ಡಿಕಾಗುಡಾ ನಿರ್ಮಲಾಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾಶ್ಚ ಲೋಕೇ| ತತೋಽಪಿ ಸಂಸ್ಕಾರೇಣ ಗುಣೈಶ್ಚಾಧಿಕಃ ಖಣ್ಡಃ| ತತೋಽಪಿ ಸಿತಾ ಶರ್ಕರಾ|| ೫೫||

Adhikarana yAShaSarkarAdInAM guNAH (56) · Śloka 56

ತದ್ಗುಣಾ ತಿಕ್ತಮಧುರಾ ಕಷಾಯಾ ಯಾಷಶರ್ಕರಾ| ತ್ರಿದೋಷಘ್ನೀ ಸಿತಾ ಕಾಶೇಕ್ಷುದರ್ಭಚ್ಛದಸಂಭವಾ||೫೬||

ಯಾಷಶರ್ಕರಾ ತು ತದ್ಗುಣಾ ಮತ್ಸ್ಯಣ್ಡಿಕಾದಿಗುಣಾ ತಿಕ್ತಮಧುರಕಷಾಯರಸಾ ಚ| ಯಾಷಶರ್ಕರಾ ಲೋಕೇ ಯವಾಷಶರ್ಕರೇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ| ಕೇಚಿದ್ ಬ್ರುವನ್ತಿ-ದುರಾಲಭಾರಸೇನ ಸಾ ಕ್ರಿಯತ ಇತಿ|| ೫೬||

Adhikarana sarvasharkarAguNAH (57) · Śloka 57

ದಾಹತೃಟ್ಚ್ಛರ್ದಿಮೂರ್ಚ್ಛಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತಘ್ನ್ಯಃ ಸರ್ವಶರ್ಕರಾಃ||೫೭||

ಏತಾ ಅನ್ಯಾಶ್ಚ ಕಾಶ್ಚನ ಸರ್ವಾಃ ಶರ್ಕರಾಃ ದಾಹಾದಿನಾಶನಾಃ (ಚ೦ಸೂ೦ಅ೦-೨೭, ೨೩೮-೨೪೨)|| ೫೭||

Adhikarana sharkarAphANitayorvarAvaratvam (58) · Śloka 58

ಶರ್ಕರೇಕ್ಷುವಿಕಾರಾಣಾಂ ಫಾಣಿತಂ ಚ ವರಾವರೇ||೫೮||

ವರ್ಗಾರ್ಥಂ ನಿರ್ಧಾರಯತಿ| ಇಕ್ಷುವಿಕಾರಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಶರ್ಕರಾ ಶ್ರೇಷ್ಟಾ| ಫಾಣಿತಮಶ್ರೇಷ್ಠಮಿತಿ|| ೫೮||

Adhikarana madhunaH madhusharkarAyAshca guNAH (59) · Śloka 59

ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಛೇದಿ ತೃಟ್ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಷಹಿಧ್ಮಾಸ್ರಪಿತ್ತನುತ್| ಕುಷ್ಠಮೇಹಕೃಮಿಚ್ಛರ್ದಿಶ್ವಾಸಕಾಸಾತಿಸಾರಜಿತ್| ವ್ರಣಶೋಧನಸನ್ಧಾನರೋಪಣಂ ವಾತಲಂ ಮಧು| ರೂಕ್ಷಂ ಕಶಾಯಮಧುರಂ ತತ್ತುಲ್ಯಾ ಮಧುಶರ್ಕರಾ||೫೯||

ಶರ್ಕರಾಯೋನಿಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಮಧುನೋಽಪಿ ಗುಣಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ಮಧು ಮಕ್ಷಿಕಂ ವಾತಲಂ ಚಕ್ಷುಷಶ್ಚ ಪಥ್ಯಮ್| ಚ್ಛೇದಿ ವಿಚ್ಛೇದಿ ಯತ್ತೈಕ್ಷ್ಣಾದ್ದೇಹೇ ಪಿಣ್ಡಿತಾನ್ ಭಾವಾನ್ ಚ್ಛಿನತ್ತಿ ವಿಭಜತಿ, ತೃಡಾದೀಂಶ್ಚ ನಾಶಯತಿ| ವ್ರಣಾನಾಂ ಶೋಧನಂ ತತ್ ಯತ್ ಪೂಯಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯಾದಿಪ್ರೇರಕಮ್| ಸನ್ಧಾನಂ ತತ್ ಯತ್ ದ್ವೌ ವ್ರಣೋಷ್ಠಾವೇಕೀಕರೋತಿ| ರೋಪಣಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ತಥಾ ಮಧು ರೂಕ್ಷಮ್| ರಸೇನ ಚ ಕಷಾಯಮಧುರಮ್| ಅಸ್ಯ ಚ ಸರ್ವಾತ್ಮಕಸ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭಾವಾದ್ವಾನುಮೀಯತೇ ವಾತಲತ್ವಾದಿಯೋಗಃ| ತತ್ತುಲ್ಯಾ ಮಧುಸಮಾ ಗುಣೈರ್ಮಧುಶರ್ಕರಾ|| ೫೯||

Adhikarana uShNena madhuno virodhaH (60) · Śloka 60

ಉಷ್ಣಮುಷ್ಣಾರ್ತಮುಷ್ಣೇ ಚ ಯುಕ್ತಂ ಚೋಷ್ಣೈರ್ನಿಹನ್ತಿ ತತ್| ವಿಷಾನ್ವಯತ್ವೇನವಿಷಪುಷ್ಪೇಭ್ಯೋಽಪಿ ಯತೋ ಮಧು| ಕುರ್ವತೇ ತೇ ಸ್ವಯಂ ಯಚ್ಚ ಸವಿಷಾ ಭ್ರಮರಾದಯಃ||೬೦||

ತಚ್ಚ ಮಧು ಉಷ್ಣಂ ನಿಹನ್ತಿ ಮಾರಯತಿ| ಉಷ್ಣಾರ್ತಂ ಚ ಪುರುಷಂ ಮಾರಯತಿ| ಅತ ಉಚ್ಯತೇ- ವಿಷಾನ್ವಯತ್ವೇನ| ಕುತೋ ವಿಷಾನ್ವಯತ್ವಂ ಮಧುನಃ ಅತ ಆಹ- ವಿಷಪುಷ್ಪೇಭ್ಯೋಽಪಿ ಯತೋ ಮಧು ಕುರ್ವನ್ತಿ ತತ್ಕೃತಃ| ನ ಕೇವಲಮನ್ಯಪುಷ್ಪೇಭ್ಯಃ ಇತ್ಯಪಿ ಶಬ್ದಸ್ಯಾರ್ಥಃ| ಯದ್ಯಸ್ಮಾಚ್ಚ ಭ್ರಮರಾದಯಃ ಸ್ವಯಂ ಶರೀರೇಣೈವ ಸವಿಷಾ ಮಧು ಕುರ್ವನ್ತ್ಯತ ಉಷ್ಣಾದಿಯುಕ್ತಂ ಮಾರಯತಿ (ಸು೦ಸೂ೦ ೪೫-೧೪೪)|| ೬೦||

Adhikarana madhunaH uShNavirodhasyApavAdaH (61) · Śloka 61

ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನೇ ನಿರೂಹೇ ಚ ಮಧೂಷ್ಣಂ ನ ನಿವಾರ್ಯತೇ| ಅಲಬ್ಧಪಾಕಮಾಶ್ವೇವ ತಯೋರ್ಯಸ್ಮಾನ್ನಿವರ್ತತೇ||೬೧||

ತಚ್ಚ ಮಧು ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನೇ ವಮನೇ ನಿರೂಹೇ ಚೋಷ್ಣಮಪಿ ನ ನಿವಾರ್ಯತೇ| ಯತಃ ಅಪಕ್ವಮಾಶ್ವೇವ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ನಿವರ್ತತೇ ಪುನರಾಗಚ್ಛತಿ|| ೬೧||

Adhikarana madhuno hitA mAtrA (62) · Śloka 62

ಗುರುರೂಕ್ಷಕಷಾಯತ್ವಾಚ್ಛೈತ್ಯಾಚ್ಚಾಲ್ಪಂ ಹಿತಂ ಮಧು| ನ ಹಿ ಕಷ್ಟತಮಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತದಜೀರ್ಣಾದ್ಯತೋ ನರಮ್| ಉಪಕ್ರಮವಿರೋಧತ್ವಾತ್ಸದ್ಯೋ ಹನ್ಯಾದ್ಯಥಾ ವಿಷಮ್||೬೨||

ಗುರುತ್ವಾದಿತೋ ಹೇತೋಃ ಶರೀರೇ ಚಾಲ್ಪಂ ಪಥ್ಯಮ್| ತಥಾ ಚ ಮಧುನಃ ಅಜೀರ್ಣಾದನ್ಯತ್ಕಷ್ಟಮಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ| ಕುತಃ? ಯತೋ ವಿರುದ್ಧೋಪಕ್ರಮತ್ವಾದ್ವಿಷವನ್ನರಂ ನಾಶಯತಿ| ಅಜೀರ್ಣೇ ಹ್ಯುಷ್ಣೋದಕಪಾನಾದಿಕಂ ವಿಹಿತಮ್| ತಚ್ಚ ಮಧುನೋ ವಿರುದ್ಧಮ್| ಅಥ ಚ ಶೀತಾ ಕ್ರಿಯಾ ಕ್ರಿಯತೇ| ಸಾ ಹ್ಯಜೀರ್ಣೇಽಪ್ಯಪಥ್ಯಾ| ಅತ ಉಪಕ್ರಮವಿರೋಧಃ (ಚ೦ಸೂ೦ಅ೦೨೭-೨೪೮)|

Adhikarana madhuno yogavAhitvam (63) · Śloka 63

ನಾನಾದ್ರವ್ಯಾತ್ಮಕತ್ವಾಚ್ಚ ಯೋಗವಾಹಿ ಪರಂ ಮಧು| ವೃಷ್ಯಯೋಗೈರತೋ ಯುಕ್ತಂ ವೃಷತಾಮನುವರ್ತತೇ||೬೩||

ತಚ್ಚ ಮಧು ನಾನಾದ್ರವ್ಯಸ್ವರೂಪತ್ವಾದತ್ಯರ್ಥಂ ಯೋಗವಾಹಿತ್ವೇನ ಯುಕ್ತಮ್| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಸರ್ವಾಃ ಶಕ್ತಯಃ ಪ್ರಸೇವಕವತ್ತತ್ರ ಸ್ಥಿತಾಃ ಕೇವಲಂ ಯಾ ಯಾ ಶಕ್ತಿಃ ಸಂಯೋಗಿದ್ರವ್ಯೇ ಶಕ್ತಿಂ ಸಹಾಯಭೂತಾಮಾಸಾದಯತಿ ಸಾ ಸಾ ತಾಮತಿಶಯೇನಾಭಿವ್ಯನಕ್ತಿ| ಏತದೇವ ಹಿ ಯೋಗವಾಹಿತ್ವಂ ಯತ್ ಸ್ವಗುಣಾಪರಿತ್ಯಾಗೇನಾಂಶೇನ ಸಾದೃಶ್ಯಾತ್ ಪರಸ್ಯ ಚ ಶಕ್ತಿಪರಿಪೂರಣಮತ ಏವ ಕಾರಣಾದ್ವೃಷ್ಯಯೋಗೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಮಧು ವೃಷ್ಯತಾಂ ಯಾತಿ| ಏತಾವತಾ ಹಿ ವೃಷ್ಯಯೋಗಸ್ಯ ತು ಶಕ್ತಿಃ ತೇನ ಪರಿಪೂರಿತಾ ಭವತಿ|| ೬೩||

Adhikarana madhuno BedAH teShAM shreShThatvAdi ca (64) · Śloka 64

ಭ್ರಾಮರಂ ಪೌಷ್ಪಿಕಂ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಚ ಯಥೋತ್ತರಮ್| ವರಂ ಜೀರ್ಣಂ ಚ ತೇಷ್ವನ್ತ್ಯೇ ದ್ವೇ ಏವ ಹ್ಯುಪಯೋಜಯೇತ್||೬೪||

ಭ್ರಮರಾದಿಭಿಶ್ಚ ಕೃತಂ ಮಧು ಯಥೋತ್ತರಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮ್| ಯದ್ಯಸ್ಮಾದುತ್ತರಂ ತತ್ತಸ್ಮಾತ್ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಿತಿ| ಜೀರ್ಣಂ ಪುರಾಣಂ ಮಧು ಶ್ರೇಷ್ಠಮ್| ತೇಷು ಭ್ರಮರಾದಿಷು ಮಧ್ಯೇ ದ್ವೇ ಏವಾನ್ತ್ಯೇ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಞ್ಚ ಪಥ್ಯತ್ವಾದುಪಯೋಜಯೇತ್| ಇತಿ ಇಕ್ಷುವರ್ಗಃ||೬೪||

Adhikarana (4) tailavargaH tailasAmAnyaguNAH tilatailaguNAshca (65) · Śloka 65

ತೈಲಂ ಸ್ವಯೋನಿವತ್ತತ್ರ ಮುಖ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ವ್ಯವಾಯಿ ಚ| ತ್ವಗ್ದೋಷಕೃದಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮೋಷ್ಣಂ ಕಫಕೃನ್ನ ಚ| ಕೃಶಾನಾಂ ಬೃಂಹಣಾಯಾಲಂ ಸ್ಥೂಲಾನಾಂ ಕರ್ಶನಾಯ ಚ| ಬದ್ಧವಿಟ್ಕಂ ಕೃಮಿಘ್ನಞ್ಚ ಸಂಸ್ಕಾರಾತ್ಸರ್ವರೋಗಜಿತ್||೬೫||

ದ್ರವತ್ವಾತ್ತೈಲಮುಚ್ಯತೇ| ತೈಲಂ ಸ್ವಯೋನಿವತ್ಸರ್ವಂ ತೈಲಂ ಸ್ವಕಾರಣ ಸಮಗುಣಮ್| ತತ್ರ ತೈಲೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಮುಖ್ಯಂ ತಿಲೋದ್ಭವಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮ್| ವ್ಯವಾಯಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಶೀಲಮ್| ಯದ್ದೇಹಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಪಾಕಂ ಯಾತಿ| ತ್ವಗ್ದೋಷಕೃತ್ ಪಾನಾಭ್ಯಾಸೇನ ತ್ವಚಂ ದೂಷಯತಿ| ಯೈಸ್ತು ತ್ವಗ್ದೋಷಹರಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ತೈರ್ವಾತಾದಿಕೇ ಅಭ್ಯಙ್ಗೇನ| ಅಥವಾ ತ್ವಗ್ದೋಷಂ ಕೃನ್ತತೀತಿ ತ್ವಗ್ದೋಷಕೃದಿತಿ| ಕೃತಿಚ್ಛೇದನೇ (೬-ಪ೦) ಇತ್ಯಸ್ಯ ಧಾತೋಃ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಚಕ್ಷುಷಶ್ಚಾಹಿತಮ್, ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ರೋತಃಪ್ರವೇಶಿ| ಉಷ್ಣವೀರ್ಯಮ್| ತಿಲೋದ್ಭವತ್ವಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಕರತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮತ ಉಚ್ಯತೇ-ಕಫಕೃನ್ನ ಚೇತಿ| ಸಂಸ್ಕಾರವಶಾತ್ ಕೃಶಸ್ಯ ಬ್ರಂಹಣಾಯಾಲಂ ಪರ್ಯಾಪ್ತಮ್| ಸ್ಥೂಲಾನಾಂ ಚ ಕರ್ಶನಾಯ| ಅಥವಾ ಕೇವಲಮಪಿ ಯೇನೈವ ಹೇತುನಾ ಸ್ರೋತಃಶೋಧಕತ್ವಾದಿನಾ ಕೃಶಾನಾಂ ಬ್ರಂಹಣಾಯ ಅಲಂ ಪರ್ಯಾಪ್ತಮ್, ತೇನೈವ ಹೇತುನಾ ಸ್ಥೂಲಾನಾಂ ಕರ್ಶನಾಯೇತಿ ನ ಕಶ್ಚಿದ್ ವಿರೋಧಃ| ಅಸ್ಯೈವ ಚ ಪಕ್ಷಸ್ಯ ಯುಕ್ತತ್ವಂ ಸಂಸ್ಕಾರಾತ್ ಸರ್ವರೋಗಜಿದಿತಿ ಸ್ವಯಂ ಪಾಠಾತ್| ವಿಷಂ ಪುರೀಷಂ ಬಧ್ನಾತಿ ಗ್ರಥಯತೀತಿ ಬದ್ಧವಿಟ್ಕಮ್| ಸಂಸ್ಕಾರಂ ಪ್ರತಿರೋಗಂ ವಿಶಿಷ್ಟಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಸರ್ವರೋಗಜಿತ್|| ೬೫||

Adhikarana tailaprayogasyetihAsaH (66) · Śloka 66

ತೈಲಪ್ರಯೋಗಾದಜರಾ ನಿರ್ವಿಕಾರಾ ಜಿತಶ್ರಮಾಃ| ಆಸನ್ನತಿಬಲಾ ಯುದ್ಧೇ ದೈತ್ಯಾಧಿಪತಯಃ ಪುರಾ||೬೬||

ತೈಲಪ್ರಯೋಗಾನಿತಿಹಾಸರೂಪೇಣ ಕಥಯತಿ- ತೈಲಪ್ರಯೋಗಾದಿತ್ಯಾದಿನಾ| ದೈತ್ಯಾಧಿಪತಯಃ ಪುರೋ ಯುದ್ಧೇ ಅತಿಬಲಾಃ ಜರಾದಿಹರಹಿತಾಶ್ಚ ಆಸನ್|| ೬೬||

Adhikarana eraNDatailaguNAH (67) · Śloka 67

ಸತಿಕ್ತೋಷಣಮೈರಣ್ಡಂ ತೈಲಂ ಸ್ವಾದು ಸರಂ ಗುರು| ವರ್ಧ್ಮಗುಲ್ಮಾನಿಲಕಫಾನುದರಂ ವಿಷಮಜ್ವರಮ್| ರುಕ್ಛೋಫೋ ಚ ಕಟೀಗುಹ್ಯಕೋಷ್ಠಪೃಷ್ಠಾಶ್ರಯೋ ಜಯೇತ್||೬೭||

ಏರಣ್ಡಂ ತೈಲಂ ತು ಈಷತ್ತಿಕ್ತಕಟುಕಂ, ರಸೇನ ಮಧುರಂ ವರ್ಧ್ಮಾದೀನ್ ಜಯೇತ್ ಕಟ್ಯಾದಿಸ್ಥಿತೌ ತು ರುಕ್ಛೋಫೋ ನಾಶಯತಿ|| ೬೭||

Adhikarana rakteraNDatailaguNAH (68) · Śloka 68

ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ವಿಸ್ರಂ ರಕ್ತೈರಣ್ಡೋದ್ಭವನ್ತ್ವತಿ||೬೮||

ಲೋಹಿತೈರಣ್ಡತೈಲಮತಿಶಯೇನ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದಿಯುಕ್ತಮ್|| ೬೮||

Adhikarana sarShapatailaguNAHumAkusumbhatailaguNAH (69) · Śloka 69

ಕಟೂಷ್ಣಂ ಸಾರ್ಷಪಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಕಫಶುಕ್ರಾನಿಲಾಪಹಮ್| ಲಘು ಪಿತ್ತಾಸ್ರಕೃತ್ಕೋಠಕುಣ್ಠಾಕ್ಷೋ ವ್ರಣಜನ್ತುಜಿತ್| ಉಮಾಕುಔಮ್ಭಜಞ್ಚೋಷ್ಣಂ ತ್ವಗ್ದೋಷಕಫಪಿತ್ತಕೃತ್||೬೯||

ಉಮಾತೈಲಂ ಕುಸುಮ್ಭತೈಲಂ ಚೋಷ್ಣವೀರ್ಯಂ ತ್ವಗ್ದೋಷಂ ಕರೋತಿ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೌ ಚ|| ೬೯||

Adhikarana dantyAditailAnAM sAmAnyaguNAH (70) · Śloka 70

ದನ್ತೀಮೂಲಕರಕ್ಷೋಘ್ನಕರಞ್ಚಾರಿಷ್ಟಶಿಗ್ರುಜಮ್| ಸುವರ್ಚಲೇಙ್ಗುದೀಪೀಲುಶಙ್ಖಿನೀನೀಪಸಮ್ಭವಮ್| ಸರಲಾಗುರುದೇವಹ್ವಶಿಂಶಪಾಸಾರಜನ್ಮ ಚ| ತುವರಾರು೦ಕರೋಥ್ಯಞ್ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಕಟ್ವಸ್ರಪಿತ್ತಕೃತ್| ಅರ್ಶಃಕುಷ್ಠಕ್ರಿಮಿಶ್ಲೇಷ್ಮಶುಕ್ರಮೇದೋನಿಲಾಪಹಮ್||೭೦||

ದನ್ತ್ಯಾದಿಜಂ ತೈಲಂ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮ್| ರಕ್ಷೋಘ್ನಂ ಸಾರ್ಷಪಮ್| ಸರಲಾದೀನಾಂ ಸಾರಶಬ್ದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|| ೭೦||

Adhikarana kara~jcanimbatailaguNAH (71) · Śloka 71

ಕರಞ್ಚನಿಮ್ಬಜೇ ತಿಕ್ತೇ ನಾತ್ಯುಷ್ಣೇ ತತ್ರ ನಿರ್ದಿಶೇತ್||೭೧||

ಕರಞ್ಚನಿಮ್ಬತೈಲಯೋಸ್ತು ಕಟುತ್ವಾಪವಾದಸ್ತಿಕ್ತತ್ವಮ್| ನಾತ್ಯನ್ತೋಷ್ಣವೀರ್ಯೇ ಚೇಮೇ|| ೭೧||

Adhikarana saralatailaguNAH (72) · Śloka 72

ಕಷಾಯತಿಕ್ತಕಟುಕಂ ಸಾರಲಂ ವ್ರಣಶೋಧನಮ್||೭೨||

ಸರಲಕಾಷ್ಠಸಾರಜಂ ತೈಲಂ ಕಷಾಯಾದಿರಸಂ ವ್ರಣಶೋಧನಞ್ಚ| ಅತ್ರ ಕಷಾಯತಿಕ್ತತ್ವಂ ವ್ರಣಶೋಧನತ್ವಂ ಚಾಧಿಕಮ್|| ೭೨||

Adhikarana tuvarAruShkaratailaguNAH (73) · Śloka 73

ಭೃಶೋಷ್ಣೇ ತೀಕ್ಷ್ಣಕಟುಕೇ ತುವರಾರುಷ್ಕರೋದ್ಭವೇ| ವಿಶೇಷಾತ್ಕ್ರಿಮಿಕುಷ್ಠಘ್ನೇ ತತೋರ್ಧ್ವಾಧೋ ವಿರೇಚನೇ||೭೩||

ತುವರಾರುಷ್ಕರತೈಲಯೋಸ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದ್ಯತಿಶಯಃ| ಅರ್ಶಃಕ್ರಿಮಿಕುಷ್ಠನಾಶನೇ ಚಾತಿಶಯಃ| ಊರ್ಧ್ವಾಧೋವಿರೇಚನಂ ವಮನವಿರೇಚನಾಭ್ಯಾಂ ದೋಷನಿರ್ಹರಣಮ್| ತೇನಾಧಿಕೇ|| ೭೩||

Adhikarana akShAditailAnAM guNAH (74) · Śloka 74

ಅಕ್ಷಾತಿಮುಕ್ತಕಾಕ್ಷೋಡನಾಲಿಕೇರಮಧೂಕಜಮ್| ತ್ರಪುಸೈರ್ವಾರುಕುಷ್ಮಾಣ್ಡುಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಪ್ರಿಯಾಲಜಮ್| ವಾತಪಿತ್ತಹರಂ ಕೇಶ್ಯಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಂ ಗುರು ಶೀತಲಮ್||೭೪||

ಅಕ್ಷಾತಿಮುಕ್ತಕಾದಿತೈಲಂ ವಾತಪಿತ್ತಹರತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮ್| ಅಕ್ಷಂ ಬಿಭಿತಕಮ್| ಅತಿಮುಕ್ತಕಂ ಮಾಧವೀಫಲಮ್|| ೭೪||

Adhikarana shrIparNIkiMshukatailaguNAH (75) · Śloka 75

ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಶಮನಂ ಶ್ರೀಪರ್ಣೀಕಿಂಶುಕೋದ್ಭವಮ್||೭೫||

ಶ್ರೀಪರ್ಣೀಕಿಂಶುಕತೈಲಂ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಶಮನಮ್| ಶ್ರೀಪರ್ಣೀ ಕಾಶ್ಮರೀ| ಕಿಂಶುಕಃ ಪಲಾಶಃ|| ೭೫||

Adhikarana taileshu varAvaratvAnirUpaNam (76) · Śloka 76

ತಿಲತೈಲಂ ವರಂ ತೇಷು ಕೌಸುಮ್ಭಮವರಂ ಪರಮ್||೭೬||

ತೇಷು ಚ ತೈಲೇಷು ಮಧ್ಯೇ ತಿಲತೈಲಂ ಪಥ್ಯತ್ವೇನಾತಿಶ್ರೇಷ್ಠಮ್, ತದ್ವಿಪರೀತಂ ಕೌಸುಮ್ಭಮ್|| ೭೬||

Adhikarana vasAdInAM svarUpaM guNAshca (77) · Śloka 77

ವಸಾ ಮಜ್ಜಾ ಚ ವಾತಘ್ನೌ ಬಲಪಿತ್ತಕಫಪ್ರದೌ| ಮಾಂಸಾನುಗಸ್ವರೂಪೌ ಚ ವಿದ್ಯಾನ್ಮೇದೋಽಪಿ ತಾವಿವ||೭೭||

ಸ್ನೇಹಪ್ರಸಙ್ಗೇನೇದಮಪ್ಯುಚ್ಯತೇ| ವಸಾ ನಾಮ ತನುಮೇದೋರುಪಂ ಶುದ್ಧಮಾಂಸಸ್ನೇಹಃ| ಮಜ್ಜಾ ಚ ಧಾತು| ತೌ ವಾತಂ ನಾಶಯತಃ| ಬಲಪಿತ್ತಕಫಾಂಶ್ಚ ಕುರುತಃ| ಯಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಿನಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನೌ ತನ್ಮಾಂಸಸದೃಶಸ್ವರೂಪೌ ಚ| ಮೇದೋಽಪಿ ವಸಾಮಜ್ಜ್ಞೋಃ ಸ್ವರೂಪಮ್|| ೭೭||

Adhikarana varAvaravasAH (78) · Śloka 78

ಬೌಲೂಕೀ ಶೌಕರೀ ಪಾಕಹಂಸಜಾ ಕುಕ್ಕುದೋದ್ಭವಾ| ವಸಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಸ್ವವರ್ಗೇಷು ಕುಮ್ಭೀರಮಹಿಷೋದ್ಭವಾ| ಕಾಕಮದ್ಗುವಸಾ ತದ್ವತ್ಕಾರಣ್ಡೋತ್ಥಾ ಚ ನಿನ್ದಿತಾ||೭೮||

ಬುಲುಕ್ಯಾದೀನಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ ವಸಾಃ ಸ್ವವರ್ಗೇಷು ಕ್ರಮೇಣ ಮತ್ಸ್ಯಮಹಾಮೃಗಾಪ್ಚರವಿಷ್ಕಿರೇಷು ಪಥ್ಯತ್ವೇನ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಸ್ತದ್ವತ್ಸ್ವರ್ಗೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಕುಮ್ಭೀರಾದಿವಸಾ ಅಶ್ರೇಷ್ಠಾಃ|| ೭೮||

Adhikarana medaHsu varAvaraBedaH (79) · Śloka 79

ಶಾಖಾದಮೇದಸಾಂ ಚ್ಛಾಗಂ ಹಾಸ್ತಿನಂ ಚ ವರಾವರೇ||೭೯||

ಶಾಖಾದಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಚ್ಛಾಗಂ ಮೇದಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಮ್| ಯೇ ಶಾಖಾಃ ಪ್ರಾಯೋ ಭಞ್ಜತೇ ತೇ ಶಾಖಾದಾಃ| ನ ತು ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ತೃಣಾದಿ, ಸ್ವಭಾವೇನೈವ| ಇತಿ ತೈಲವರ್ಗಃ|

Adhikarana (5) madyavargaH madyasAmAnyaguNAH (80) · Śloka 80

ದೀಪನಂ ರೋಚನಂ ಮದ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ತುಷ್ಟಿಪುಷ್ಟಿದಮ್| ಸಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಟುಕಮಮ್ಲಪಾಕರಸಂ ಸರಮ್| ಸಕಷಾಯಂ ಸ್ವರಾರೋಗ್ಯಪ್ರತಿಭಾವರ್ಣಕೃಲ್ಲಘು| ನಷ್ಟನಿದ್ರಾತಿನಿದ್ರೇಭ್ಯೋ ಹಿತಂ ಪಿತ್ತಾಸ್ರದೂಷಣಮ್| ಕೃಶಸ್ಥೂಲಹಿತಂ ರೂಕ್ಷಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಸ್ರೋತೋವಿಶೋಧನಮ್| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪೀತಂ ವಿಷವದನ್ಯಥಾ||೮೦||

ಮದ್ಯಮುಚ್ಯತೇ-ಸರ್ವಂ ಮದ್ಯಂ ದೀಪನಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮ್| ತುಷ್ಟಿರ್ಮನಃಪರಿತೋಷಃ| ಪುಷ್ಟಿಃ ಶರೀರಪೋಷಃ| ನಷ್ಟನಿದ್ರಸ್ಯ ಚಾತಿನಿದ್ರಸ್ಯ ಚಾಹಾರವಿಶೇಷಾದ್ವೈಪರೀತ್ಯಂ ಕರೋತಿ, ಪ್ರಭಾವಾದ್ವಾ| ಏವಂ ಕೃಶಸ್ಥೂಲಯೋರಪಿ| ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಮಾತ್ರಾದಿಕಯಾ ಪೀತಮೇವಙ್ಗುಣಮ್| ಅಯುಕ್ತ್ಯಾ ವಿಷಸದೃಶಮ್ ಸಾ ಚ ಯುಕ್ತಿರ್ಮದಾತ್ಯಯಚಿಕಿತ್ಸತೇ (ಚಿ೦ಅ೦-೯) ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ, ಆಚರಣಂ ವಾ|| ೮೦||

Adhikarana nava-purANamadyaguNAH (81) · Śloka 81

ಗುರು ತ್ರಿದೋಷಜನನಂ ನವಂ ಜೀರ್ಣಮತೋಽನ್ಯಥಾ||೮೧||

ತತ್ರ ಸರ್ವಂ ಮದ್ಯಂ ನವಮನತೀತಸಂವತ್ಸರಂ ಗುರು ತ್ರಿದೋಷಕರಞ್ಚ| ಕೇಷಾಞ್ಚಿಜ್ಜಾತಾನಾಂ ಕತಿಪಯದಿವಸಪರಿವಾಸೋ ನವತ್ವಮ್| ಕ್ರಮೇಣ ಚ ತನ್ನಾಶಃ| ಜೀರ್ಣಂ ಪುರಾಣಮೇತದ್ವಿಪರೀತಮ್|| ೮೧||

Adhikarana madyapAne visheShaniyamAH (82) · Śloka 82

ಪೇಯಂ ನೋಷ್ಣೋಪಚಾರೇಣ ನ ವಿರಿಕ್ತಕ್ಷುಧಾತುರೈಃ| ನಾತಿತೀಕ್ಷ್ಣಮೃದುಸ್ವಚ್ಛಘನಂ ವ್ಯಾಪನ್ನಮೇವ ವಾ||೮೨||

ತಚ್ಚ ಮದ್ಯಮುಷ್ಣೋಪಚಾರೇಣ ನ ಪೇಯಮ್| ಉಷ್ಣಂ ವೇಶ್ಮಾಹಾರಾದಿಕಂ ಉಪಚಾರೋ ಯಸ್ಯೇತಿ| ಕೃತವಿರೇಚನೇನ ಚಾಽಽದೋಷಸಾಮಾಮ್ಯಾನ್ನ ಪೇಯಮ್| ಅತಿತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಮಾರ್ದವಾದಿಯುಕ್ತಂ ಚ ನ ಪೇಯಮ್| ವ್ಯಾಪನ್ನಂ ದೇಶಕಾಲಾದ್ಯುಪಹತಮ್|| ೮೨||

Adhikarana surAguNAH (83) · Śloka 83

ಗುಲ್ಮೋದರಾರ್ಶೋ ಗ್ರಹಣೀಶೋಷಹೃತ್ ಸ್ನೇಹನೀ ಗುರುಃ| ಸುರಾಽನಿಲಘ್ನೀಃ ಮೇದೋಽಸೃಕ್ಸ್ತನ್ಯಮೂತ್ರಕಫಾವಹಾ||೮೩||

ಅನನ್ತರಂ ಮದ್ಯವಿಶೇಷಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ-ಸುರಾ ಗುಲ್ಮಾದಿನಾಶಿನೀ ಮೇದೋರಕ್ತಾದಿಕರೀ ಚ| ಸುರಾ ಪಿಷ್ಟಕೃತಾ ಘನಾ ಶ್ವೇತಾ|| ೮೩||

Adhikarana vAruNIguNAH (84) · Śloka 84

ತದ್ಗುಣಾ ವಾರುಣೀ ಹೃದ್ಯಾ ಲಘುಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ನಿಹನ್ತಿ ಚ| ಶೂಲಕಾಸವಮಿಶ್ವಾಸವಿಬನ್ಧಾಧ್ಮಾನಪೀನಸಾನ್||೮೪||

ವಾರಿಣೀ ನಾಮ ಸುರಾ ತದ್ಗುಣಾ ಅನನ್ತರೋಕ್ತಸುರಾಸಮಗುಣಾ| ಇಯಂ ತು ಲಘ್ವೀ ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ಚ, ಶೂಲಾದೀಂಶ್ಚ ನಿಹನ್ತಿ| ವಿಬನ್ಧಃ ಸ್ರೋತಸ ಉಪಲೇಪೇನ ದೋಷಾದೀನಾಮವಹನಮ್|| ೮೪||

Adhikarana jagalamedakayorguNAH (85) · Śloka 85

ಶೂಲಪ್ರವಾಹಾಹಿಕಾಟೋಪತೃಷ್ಣಾಶೋಫಾರ್ಶಸಾಂ ಹಿತಃ| ಜಗಲಃ ಪಾಚನೋ ಗ್ರಾಹಿ ರೂಕ್ಷಸ್ತದ್ವಚ್ಚ ಮೇದಕಃ||೮೫||

ಜಗಲೋ ವಾರುಣ್ಯಾಃ ಸುರಯಾ ಅಧೋಭಾಗೋ ಘನಃ ಶೋಲಪ್ರವಾಹಿಕಾದಿಹರಃ| ಪ್ರವಾಹಿಕಾ ನಿಸ್ತಾನಿಕಾ| ಆಟೋಪೋ ಜಠರೇ ವಾಯುನಾ ನಿಶ್ಚಲೇನ ಸಶಬ್ದಂ ಪೂರಣಮ್| ತಥಾ ಪಾಚನಃ ಸಂಗ್ರಹಣೋ ರೂಕ್ಷಶ್ಚ| ಮೇದಕೋ ನಾಮ ಜಗಲಸ್ಯಾಧೋಭಾಗೋ ಗುಣೈರ್ಜಗಲವದ್ವಿಜ್ಞೇಯಃ|| ೮೫||

Adhikarana bakkasaguNAH (86) · Śloka 86

ಬಕ್ಕಸೋ ಹೃತಸಾರತ್ವಾದ್ವಿಷ್ಟಮ್ಭೀ ದೋಷಕೋಪನಃ||೮೬||

ಬಕ್ಕಸೋ ನಾಮ ಪಾನೀಯೇನ ಮದ್ಯಕಲ್ಕಪೀಡನೇನ ಹೃತಸಾರತ್ವಾದ್ವಿಷ್ಟಮ್ಭೀ ತ್ರಿದೋಷಕೋಪನಶ್ಚ|| ೮೬||

Adhikarana baibhItakIsurAguNAH (87) · Śloka 87

ನಾತಿತೀವ್ರಮದಾ ಲಘ್ವೀ ತಥ್ಯಾ ಬೈಭೀತಕೀ ಸುರಾ| ವ್ರಣೇ ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯೇ ಕುಷ್ಠೇ ನ ಚಾತ್ಯರ್ಥಂ ವಿರುಧ್ಯತೇ||೮೭||

ಬಿಭೀತಕಸ್ಯ ಸುರಾ ಅತಿತೀವ್ರಂ ಮದಂ ನ ಜನಯತಿ| ಲಘ್ವೀ ಪಥ್ಯಾ| ವ್ರಣಾದಿಷು ಚಾತ್ಯರ್ಥಂ ನ ವಿರುದ್ಧಾ||೮೭||

Adhikarana yavasurAyAH guNAH (88) · Śloka 88

ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿನೀ ಯವಸುರಾ ಗುರ್ವೀ ರೂಕ್ಷಾ ತ್ರಿದೋಷಲಾ||೮೮||

ಯವಸುರಾ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಕರೀ ಗರ್ವೀ ರೂಕ್ಷಾ ತ್ರಿದೋಷಕರಾ ಚ|| ೮೮||

Adhikarana kauhalImadhUlakasurayorguNAH (89) · Śloka 89

ಕೌಹಲೀ ಬೃಂಹಣೀ ಗೌರ್ವೀ ಸ್ಲೇಷ್ಮಲಸ್ತು ಮಧೂಲಕಃ||೮೯||

ಕೌಹಲೀ ಸುರಾ ಬೃಂಹಣೀ ಗೌರ್ವೀ ಚ| ಮಧೂಲಕಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಃ| ಸರ್ವಂ ಮದ್ಯಮಸಞ್ಜಾತಂ ಮಧೂಲಕ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ|| ೮೯||

Adhikarana ariShTaguNAH (90) · Śloka 90

ಯಥಾದ್ರವ್ಯಗುಣೋಽರಿಷ್ಟಃ ಸರ್ವಮದ್ಯಗುಣಾಧಿಕಃ| ಗ್ರಹಣೀಪಾಣ್ಡುಕುಷ್ಠಾರ್ಶಃಶೋಷಶೋಫೋದರಜ್ವರಾನ್| ಹನ್ತಿ ಗುಲ್ಮಕೃಮಿಪ್ಲೀಹಃ ಕಷಾಯಕಟುವಾತಲಃ||೯೦||

ಅರಿಷ್ಟಸನ್ಧಾನಮುಚ್ಯತೇ| ಸ ಹಿ ಯೈರ್ಯೈದ್ರೈವ್ಯೈಃ ಸಿದ್ಧಸ್ತೇಷಾಂ ಗುಣಾನನುಗಚ್ಛತಿ| ಸರ್ವೈಶ್ಚ ದೀಪನತ್ವಾದಿಭಿರ್ಮದ್ಯಗುಣೈರಧಿಕಃ| ಗ್ರಹಣ್ಯಾದಕಾಂಶ್ಚ ರೋಗಾನ್ನಾಶಯತಿ| ಕಷಾಯಕಟುರಸೋ ವಾತಕರಶ್ಚ|| ೯೦||

Adhikarana mArdvIkamadyaguNAH (91) · Śloka 91

ಮಾರ್ದ್ವೀಕಂ ಲೇಖನಂ ಹೃದ್ಯಂ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಂ ಮಧುರಂ ಸರಮ್| ಅಲ್ಪಪಿತ್ತಾನಿಲಂ ಪಾಣ್ಡುಮೇಹಾರ್ಶಃಕೃಮಿನಾಶನಮ್||೯೧||

ಮಾರ್ದ್ವೀಕಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಂ ಲೇಖನತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮ್| ಪಿತ್ತಮನಿಲಂ ಚಾನ್ಯಮದ್ಯಾಪೇಕ್ಷ್ಯಾ ಸ್ವಲ್ಪಂ ಕರೋತಿ| ಪಾಣ್ಡ್ವಾದಿನಾಶನಞ್ಚ| ಯೋಽತಿತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಾದಿಕಂ ವಿಲಿಖಿತಿ ಸ ಲೇಖನಮ್|| ೯೧||

Adhikarana khArjUramadyaguNAH (92) · Śloka 92

ಅಸ್ಮಾದಲ್ಪಾದನ್ತರಗುಣಂ ಖಾರ್ಜೂರಂ ವಾತಲಂ ಗುರು||೯೨||

ಖಾರ್ಜೂರಮದ್ಯಂ ಮಾರ್ದೀಕಗುಣೈರೂನಮ್| ವಾತಲಂ ಗುರು ಚ|| ೯೨||

Adhikarana shArkaramadyaguNAH (93) · Śloka 93

ಶಾರ್ಕರಃ ಸುರಭಿಃ ಸ್ವಾದುರ್ಹೃದ್ಯೋ ನಾತಿಮದೋ ಲಘು||೯೩||

ಶರ್ಕರಯಾ ಕೃತಂ ಮದ್ಯಂ ಸುರಭಿತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮ್|| ೯೩||

Adhikarana gauDamadyaguNAH,shIdhuguNAH (95) · Śloka 95

ಸೃಷ್ಟಮೂತ್ರಶಕೃದ್ವಾತೋ ಗೌಡಸ್ತರ್ಪಣದೀಪನಃ||೯೪|| ವಾತಪಿತ್ತಕರಃ ಶೀಧುಃ ಸ್ನೇಹಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಕಾರಹಾ| ಮೇದಃಶೋಫೋದರಾರ್ಶೋಘ್ನಸ್ತತ್ರ ಪಕ್ವಾರಸೋ ವರಃ||೯೫||

ಶೀಧುರ್ವಾತಪಿತ್ತಕರಃ| ಸ್ನೇಹವಿಕಾರಾನ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಕಾರಾಂಶ್ಚ ನಾಶಯತಿ| ಶೀಧುರಪಕ್ವೇಕ್ಷುರಸಕೃತಃ ಪಕ್ವೇಕ್ಷುರಸಕೃತಶ್ಚ| ತತ್ರ ಶೀಧುಷು ಮಧ್ಯೇ ಪಕ್ವರಸೋ ಮೇದಃಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ನಾಶನಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಶ್ಚ|| ೯೫||

Adhikarana madhvAsavAdInAM guNAH (96) · Śloka 96

ಛೇದೀ ಮಧ್ವಾಸವಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಮೇಹಪೀನಸಕಾಸಜಿತ್| ಸುರಾಸವಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಮದಃ ಸ್ವಾದುಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಽನಿಲಾವಹಃ| ಮೈರೇಯೋ ಮಧುರೋ ವೃಷ್ಯಃ ಸರಃ ಸನ್ತರ್ಪಣೋ ಗುರುಃ| ಧಾತಕ್ಯಭಿಷುತೋ ಜೀರ್ಣೋ ರೂಕ್ಷೋ ರೋಚನದೀಪನಃ| ದ್ರಾಕ್ಷಾಸವೋ ಮಧುಸಮಃ ಪರಮಂ ಸ ತು ದೀಪನಃ| ಮಾರ್ದ್ವೀಕಸದೃಶಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಮೃದ್ವೀಕೇಕ್ಷುರಸಾಸವಃ||೯೬||

ಮಧ್ವಾಸವೋ ಮಾಧವಕೋ ನಾಮ ಮದ್ಯವಿಶೇಷಃ| ಚ್ಛೇದೀ ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಮೇಹಾದಿಘ್ನಶ್ಚ| ಸುರಾಸವೋ ನಾಮೋತ್ಕಟಮದಃ| ಮಧುರಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ವಾತಘ್ನಶ್ಚ| ಮೈರೇಯೋ ಮಧುರತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಃ| ಮೈರೇಯಃ ಕೋದ್ರವೈಃ ಸಹ ಜಾಯತೇ| ಧಾತಕ್ಯಾಸುತೋ ಜೀರ್ಣಃ ಪುರಾಣಃ ರೂಕ್ಷೋ ರುಚ್ಯಃ ಅಗ್ನಿದೀಪನಶ್ಚ ನ ತ್ವೇವಂ ನವಃ| ದ್ರಾಕ್ಷಾಸಮೋ ಮಧುಸಮೋ ಮಾಕ್ಷಿಕಸಮಃ| ಅಯಂ ಚಾತ್ಯರ್ಥದೀಪನಃ| ಮೃದ್ವೀಕೇಕ್ಷುರಸಾಭ್ಯಾಂ ಕೃತಸನ್ಧಾನಾಸವಃ ಗುಣೈರ್ಮಾರ್ದ್ವೀಕಸಮಃ|| ೯೬||

Adhikarana AsavasAmAnyaguNAH (97) · Śloka 97

ಸಮಾಸಾದಾಸವೋ ಹೃದ್ಯೋ ವಾತಲಃ ಸ್ವೌಷಧಾನುಗಃ||೯೭||

ಸಮಾಸಾತ್ಸಂಕ್ಷೇಪಃ ಆಸವಗುಣಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ- ಯೋ ಕಶ್ಚಿದಾಸವಃ ಸ ಸರ್ವೋ ಹೃದ್ಯೋ ವಾತಲಃ ಸ್ವೌಷಧಗುಣಶ್ಚ| ಆಸವೋ ಯೋ ದ್ರವೇಣ ಶುಷ್ಕಮಾಸುತ್ಯ ಕ್ರಿಯತೇ|| ೯೭||

Adhikarana madyayonayaH (98) · Śloka 98

ದ್ರಾಕ್ಷೇಕ್ಷುಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಶಾಲಿರುತ್ತಮಾ ವ್ರೀಹಿಪಞ್ಚಮಾಃ| ಮದ್ಯಾಕರಾ ಯದೇಭ್ಯೋಽನ್ಯತ್ತನ್ಮದ್ಯಪ್ರತಿರೂಪಕಮ್| ಗುಣೈರ್ಯಥೋಲ್ಬಣೈರ್ವಿದ್ಯಾನ್ಮದ್ಯಮಾಕರಸಙ್ಕರಾತ್||೯೮||

ದ್ರಾಕ್ಷಾದಯಃ ಪಞ್ಚೋತ್ತಮಾ ಮದ್ಯಾಕರಾ ಮದ್ಯಯೋನಯಃ| ಏತದ್ವರ್ಜಿತಮನ್ಯನ್ಮದ್ಯಪ್ರತಿರೂಪಕಮ್| ಆಕಸಙ್ಕರಾಚ್ಚ ಮದ್ಯಂ ಗುಣೈರ್ದೀಪನತ್ವಾದಿಭಿರ್ಯಥೋಲ್ಬಣಂ ವಿದ್ಯಾತ್| ಉಲ್ಬಣಸ್ಯ ಗುಣಾನನುವರ್ತತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ದ್ವಿಮದ್ಯಾಕರಮಿಶ್ರೀಭಾವಜಾತಂ ಮದ್ಯಮುಲ್ಬಣೇನಾಧಿಕೇನಾಕರದ್ರವ್ಯೇಣ ಸಮಾನಗುಣಮ್| ಯೋ ಹ್ಯಾಕರಸಂಯೋಗೇಽಧಿಕೇ ಭವತಿ ತದ್ಗುಣಂ ಮದ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|| ೯೮||

Adhikarana shuktaguNAH (99) · Śloka 99

ರಕ್ತಪಿತ್ತಕಫೋತ್ಕ್ಲೇದಿ ಶುಕ್ತಂ ವಾತಾನುಲೋಮನ್| ವಿದಾಹೀ ಭೃಶತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಹೃದ್ಯಂ ರುಚಿಕರಂ ಸರಮ್| ದೀಪನಂ ಶಿಶಿರಸ್ಪರ್ಶಂ ಪಾಣ್ಡುದೃಕ್ಕ್ರಿಮಿನಾಶನಮ್||೯೯||

ಶುಕ್ತಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಕಫಾನುತ್ಕ್ಲೇದಯತಿ| ವಾತಂ ಚಾನುಲೋಮಯತಿ| ವಿದಾಹಿತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಂ ಚ|| ೯೯||

Adhikarana guDashuktAdInAmuttarottaraM laghutvam (100) · Śloka 100

ಗುಡೇಕ್ಷುಮದ್ಯಮಾರ್ದ್ವೀಕಶುಕ್ತಂ ಲಘು ಯಥೋತ್ತರಮ್||೧೦೦||

ಗುಡಾದಿಶುಕ್ತಾನಾಂ ಯಥೋತ್ತರಂ ಲಘುತ್ವಂ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್| ಗುಡಕೃತಾಚ್ಛುಕ್ತಾದಿಕ್ಷುಶುಕ್ತಂ ಲಘು| ಇಕ್ಷುಶುಕ್ತಾದನ್ಯನ್ಮದ್ಯಶುಕ್ತಂ ಲಘು| ಸರ್ವಮದ್ಯಶುಕ್ತಾಞ್ಚಮಾರ್ದ್ವೀಕಶುಕ್ತಂ ಲಘು| ಅನ್ಯೇ ತು ಬ್ರವತೇ-ಗುಡಮದ್ಯಶುಕ್ತಾದಿಕ್ಷುಮದ್ಯಶುಕ್ತಂ ಲಘು| ಇಕ್ಷುಮದ್ಯಶುಕ್ತಾನ್ಮಾರ್ದ್ವೀಕಮದ್ಯಶುಕ್ತಮಿತಿ| ಪೂರ್ವಸ್ತೋ ಪಕ್ಷೋ ಯುಕ್ತ ಇತಿ ನಿರ್ಣೀತಃ| ತಥಾಧಾತಕೀಗುಡತೋಯಾದಿಕಾರಣಂ ಮದ್ಯಶುಕ್ತಯೋರಿತ್ಯುಕ್ತಮ್|

Adhikarana kandamUlAdyAsutaguNAH (101) · Śloka 101

ಕನ್ದಮೂಲಫಲಾದ್ಯಾಂಶ್ಚ ತದ್ವದ್ವಿದ್ಯಾತ್ತದಾಸುತಮ್||೧೦೧||

ಕನ್ದಾದಿಕಂ ಚ ತದಾಸುತಂ ಗುಡಶುಕ್ತಾದ್ಯಾಸುತಂ ತದ್ವದ್ವಿದ್ಯಾತ್| ಆಸವನಶುಕ್ತಸಮಾನಗುಣಂ ಜಾನೀಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ|| ೧೦೧||

Adhikarana shANDAkIguNAH (102) · Śloka 102

ಶಾಣ್ಡಾಕೀ ಚಾಸುತಂ ಚಾನ್ಯತ್ಕಾಲಾಮ್ಲಂ ರೋಚನಂ ಲಘು||೧೦೨||

ಶಾಣ್ಡಾಕೀ ಚ ಶಕಾನ್ಯಾಸುತ್ಯ ಕ್ರಿಯತೇ ಯಾ ಸಾ ಚಾನ್ಯಚ್ಚಾಪ್ಯನುಕ್ತಮಾಸುತಮಾಸವನಶಿಕ್ತಗುಣಮ್| ಕಾಲೇನಾಮ್ಲಂ ಸದ್ರುಚ್ಚಂ ಲಘು ಚ ಕಾಲಾಮ್ಲಂ ನಾಮ|| ೧೦೨||

Adhikarana dhAnyAmlaguNAH (103) · Śloka 103

ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಭೇದಿ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಪಿತ್ತಕೃತ್ಸ್ಪರ್ಶಶೀತಲಮ್| ಶ್ರಮಕ್ಲಮಹರಂ ರುಚ್ಯಂ ದೀಪನಂ ಬಸ್ತಿಶೂಲನುತ್| ಶಸ್ತಮಾಸ್ಥಾಪನೇ ಹೃದ್ಯಂ ಲಘು ವಾತಕಫಾಪಹಮ್||೧೦೩||

ಧನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಂ ಮೇದಿತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಮ್| ಉಷ್ಣವೀರ್ಯಮ್| ಸ್ವಭಾವೇನೈವ ಸ್ಪರ್ಶಶೀತಲಮ್| ವ್ಯಾಯಾಮಾದಿನಾ ತಾನ್ತತ್ವಂ ಶ್ರಮಃ| ನಿವ್ಯಾಯಾಮಾದೇವ ತಾನ್ತತ್ವಂ ಕ್ಲಮಃ| ಆಸ್ಥಾಪನಂ ವಾತನಾಶಾಯ ನೇತ್ರೇಣ ದ್ರವಸ್ಯ ಗುದಪ್ರಣಿಧಾನಮ್|| ೧೦೩||

Adhikarana sauvIrakAmlatuShodakAmlayorguNAH (104) · Śloka 104

ಏಭಿರೇವ ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತೇ ಸೌವೀರಕತುಷೋದಕೇ| ಕ್ರಿಮಿಹೃದ್ರೋಗಗುಲ್ಮಾರ್ಶಃಪಾಣ್ಡುರೋಗನಿಬರ್ಹಣೇ| ತೇ ಕ್ರಮಾದ್ವಿತುಷೈರ್ವಿದ್ಯಾತ್ಸತುಷೈಶ್ಚ ಯವೈಃ ಕೃತೇ||೧೦೪||

ಸೌವೀರಕತುಷೋದಕೇ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಗುಣಯುಕ್ತೇ| ಕ್ರಿಮ್ಯಾದಿನಾಶನೇ ಚ| ಸೌವೀರಕತುಷೋದಕೇ ಕ್ರಮೇಣಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ವಿತುಷೈಃ ಸತುಷೈಶ್ಚ ಯವೈರ್ವಿದ್ಯಾತ್| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ಸೌವೀರಕಂ ಯನ್ನಿಸ್ತುಷೈರ್ಯವೈಃ ಕ್ರಿಯತೇ| ತುಷೋದಕಂ ಯಸ್ತತುಷೈಃ ಕ್ರಿಯತೇ| ಇತಿ ಮದ್ಯವರ್ಗಃ|| ೧೦೪||

Adhikarana (6) mUtravargaH gavAdimUtrasAmAnyaguNAH gomUtrasya prAdhAnya~jca (105) · Śloka 105

ಮೂತ್ರಂ ಗೋಜಾವಿಮಹಿಷೀಗಜಾಶ್ವೇಷ್ಟ್ರಖರೋದ್ಭವಮ್| ಪಿತ್ತಲಂ ರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಲವಣಾನುರಸಂ ಕಟು| ಕ್ರಿಮಿಶೋಫೋದರಾನಾಹಶೂಲಪಾಣ್ಡುಕಫಾನಿಲಾನ್| ಗುಲ್ಮಾರುಚಿವಿಶ್ವಿತ್ರಕುಷ್ಠಾರ್ಶಾಂಸಿ ಜಯೇಲ್ಲಘು| ವಿರೇಕಾಸ್ಥಾಪನಾಲೇಪಸ್ವೇದಾದಿಷು ಚ ಪೂಜಿತಮ್| ದೀಪನಂ ಪಾಚನಂ ಭೇದಿ ತೇಷು ಗೋಮೂತ್ರಮುತ್ತಮಮ್||೧೦೫||

ದ್ರವತ್ವಾತ್ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾದೇಶ್ಚ ಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಚ ಮೂತ್ರಾಣ್ಯಪ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ| ಗವಾದೀನಾಂ ಮೂತ್ರಂ ಪಿತ್ತಲತ್ವದಿಗುಣಯುಕ್ತಮ್| ಕೃಮ್ಯಾದೀಂಶ್ಚ ಜಯೇತ್| ಲಘು ಚ| ರಸೇ ಕಟು| ಲವಣಮನುರಸಂ ಸ್ವಲ್ಪಂ ಯಸ್ಯ ತತ್ತಥಾವಿಧಮ್| ವಿರೇಕಾದಿಷು ಚ ಶಸ್ಯತೇ| ದೀಪನತ್ವಾದಿಗುಣಂ ಚ| ಮೂತ್ರೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಗೋಮೂತ್ರಮುತ್ತಮಂ ಪ್ರಧಾನಮ್ (ಚ೦ಸೂ೦-೧/೮೨-೧೦೪)|| ೧೦೫||

Adhikarana CAgagajavAjimUtraguNAH (106) · Śloka 106

ಶ್ವಾಸಕಾಸಹರಂ ಛಾಗಂ ಪೂರಣಾತ್ ಕರ್ಣಶೂಲಜಿತ್| ದದ್ಯಾತ್ಕ್ಷಾರೇ ಕಿಲಾಸೇ ಚ ಗಜವಾಜಿಸಮುದ್ಭವಮ್||೧೦೬||

ಛಾಗಮೂತ್ರಂ ಕಾಸಶ್ವಾಸಹರಮ್| ಕರ್ಣಪೂರಣೇನ ಚ ಕರ್ಣಶೂಲಜಿತ್|ದನ್ತಿತುರಗಮೂತ್ರೇ ಕಿಲಾಸೇ ಶ್ವಿತ್ರೇ ಉಪಯೋಗಾರ್ಥಂ ದದ್ಯಾತ್| ಕ್ಷೀರೇ ಚ ಪಚ್ಯಮಾನೇ (ಕಿಲಾಸಮ್-ನಿ೦ಅ೦-೧೫)|| ೧೦೬||

Adhikarana rAsabhamUtraguNAH (107) · Śloka 107

ಹನ್ತ್ಯುನ್ಮಾದಮಪಸ್ಮಾರಂ ಕ್ರಿಮೀನ್ಮೇಹಞ್ಚ ರಾಸಭಮ್||೧೦೭||

ರಾಸಭಂ ಮೂತ್ರಮ್ ಉನ್ಮಾದಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ|| ೧೦೭||

Adhikarana gavAdishakRudguNAH,mRugAdInAM shakRudguNAH (108) · Śloka 108

ಕಷಾಯತಿಕ್ತಮೇತೇಷಾಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಸಹರಂ ಶಕೃತ್| ಮಾರ್ಗಮೋಜಃಕ್ಷಯಹರಂ ವೈಷ್ಕಿರಂ ವಾತರೋಗನುತ್| ಪ್ರಸಹಾನಾಮಪಸ್ಮಾರಮುನ್ಮಾದಞ್ಚ ನಿಯಚ್ಛತಿ| ಮಹಾಮೃಗಸಮುದ್ಭೂತಂ ಕುಷ್ಠಹೃಜ್ಜಲಚಾರಿಣಾಮ್| ನೇತ್ರರೋಗಹರಂ ಪಿತ್ತಂ ಪ್ರವೃದ್ಧಞ್ಚ ನಿಯಚ್ಛತಿ||೧೦೮||

ಏತೇಷಾಮನನ್ತರೋಕ್ತಾನಾಂ ಮೂತ್ರಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಶಕೃತ್ಪುರೀಷಂ ರಸೇನ ಕಷಾಯಾತಿಕ್ತಮ್| ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಹರಞ್ಚ| ಅನ್ಯತ್ ಸುಬೋಧಮ್|| ೧೦೮||

Adhikarana gavAdipittarocanayorguNAH (109) · Śloka 109

ಪಿತ್ತಂ ತಿಕ್ತಂ ವಿಷಹರಂ ರೋಚನಾ ಕಫವಾತಜಿತ್| ತಿಕ್ತಾ ಪಾಮಾಹರಾ..........................||೧೦೯||

ಏತೇಷಾಮೇವ ಪಿತ್ತಂ ಜಾಠರಮುಪಯುಕ್ತಂ ತಿಕ್ತರಸಂ ವಿಷಹರಂ ಚ| ಏತೇಷಾಮೇವ ರೋಚನಾ ನಾಭಿಪ್ರದೇಶಭವಾ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮವಿನಾಶಿನೀ ತಿಕ್ತರಸಾ ಪಾಮಾಹರಾ ಚ|| ೧೦೯||

Adhikarana mAnuShamUtraguNAH (110) · Śloka 110

........................ ಮೂತ್ರಂ ಮಾನುಷಂ ತು ವಿಷಾಪಹಮ್||೧೧೦||

ಮಾನುಷಂ ತು ಮೂತ್ರಂ ವಿಷಘ್ನಮ್| ಇತಿ ಮೂತ್ರವರ್ಗಃ|| ೧೧೦||

Adhikarana upasaMhAraH (6) · Śloka 6

ತೋಯಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುತೈಲಾನಾಂ ವರ್ಗೈರ್ಮದ್ಯಸ್ಯ ಚ ಕ್ರಮಾತ್| ಇತಿ ದ್ರವ್ಯೈಕದೇಶೋಽಯಂ ಯಥಾಸ್ಥೂಲಮುದಾಹೃತಃ||೧೧೧|| ಇತಿಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ದ್ರವದ್ರವ್ಯವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||

ಇತ್ಯನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ತೋಯಾದಿವರ್ಗೈಃ ಪ್ರಧಾನಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ದ್ರಾವಾಣಾಮೇಕದೇಶ ಉದಾಹೃತಃ|| ೧೧೧|| ಇತಿಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||