Adhikarana athAto dvividhopakramaNIyo nAma caturviMsho&dhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो द्विविधोपक्रमणीयं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵੇਧ੍ਯਾਯੇ ਵ੍ਯਾਧਿਨਿਰ੍ਗ਼ਾਤਨਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਤੁ ਤਸ੍ਯੈਵ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ-ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|| ੧||
Adhikarana upakramasya dvaividhyaM tatparyAyau ca (2) · Śloka 2
ਉਪਕ੍ਰਮ੍ਯਸ੍ਯ ਹਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਧੈਵੋਪਕ੍ਰਮੋ ਮਤਃ| ਏਕਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ਼੍ਚਾਪਤਰ੍ਪਣਃ| ਬਂਹਣੋ ਲਙ੍ਘਨਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤਤ੍ਪਰ੍ਯਾਯਾਵੁਦਾਹਤੌ||੨||
उपक्रम्यस्य हि द्वित्वाद् द्विधैवोपक्रमो मतः| एकः सन्तर्पणस्तत्र द्वितीयश्चापतर्पणः| बृंहणो लङ्घनश्चेति तत्पर्यायावुदाहृतौ||२||
🔊 Audio coming soon
ਉਪਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯੌ| ਦ੍ਵਿਵਿਧ ਏਵੋਪਕ੍ਰਮਃ| ਕੁਤਃ ? ਉਪਕ੍ਰਮਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪ੍ਯਾਪਤਰ੍ਪ੍ਯਾਭੇਦਾਦ੍ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਾਤ੍|| ੨||
Adhikarana bRuMhaNala~gghanasvarUpaM tayormahAbhUtasa~ggatishca (3) · Śloka 3
ਬਂਹਣਂ ਯਦ੍ ਬਹਤ੍ਵਾਯ ਲਙ੍ਘਨਂ ਲਾਘਵਾਯ ਯਤ੍| ਦੇਹਸ੍ਯ ਭਵਤਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭੌਮਾਪਮਿਤਰਚ੍ਚ ਤੇ||੩||
बृंहणं यद् बृहत्वाय लङ्घनं लाघवाय यत्| देहस्य भवतः प्रायो भौमापमितरच्च ते||३||
🔊 Audio coming soon
ਬਂਹਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਬਂਹਣਲਙ੍ਘਨਯੋਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦਯੋਰਨ੍ਵਰ੍ਥਤਾਂ ਵਦਨ੍ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾਪਤਰ੍ਪਣਯੋਃ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਵਕ੍ਤਿ| ਯਦ੍ਦੇਹਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਬਹਤ੍ਵਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ ਤਤ੍ ਬਂਹਣਮ੍| ਤਥਾ ਦੇਹਸ੍ਯ ਯਲ੍ਲਾਘਵਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ ਤਲ੍ਲਙ੍ਘਨਮ੍| ਤੇ ਚ ਬਂਹਣਲਙ੍ਘਨੇ ਭੌਮਾਪਮਿਤਰਚ੍ਚ ਭਵਤਃ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਭੌਮਾਪਂ ਬਂਹਣਂ ਮਤਮ੍| ਇਤਰਦਾਗ੍ਨੇਯਵਾਯਵ੍ਯਨਾਭਸਂ ਲਙ੍ਘਨਮਿਤਿ|| ੩||
Adhikarana snehanAdInAmapi bRuMhaNala~gghanayorevAntarbhAvaHgh (4) · Śloka 4
ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਰੂਕ੍ਸਣਂ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਞ੍ਚ ਯਤ੍| ਭੂਤਾਨਾਂ ਤਦਪਿ ਦ੍ਵੈਧ੍ਯਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤਯਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ||੪||
स्नेहनं रूक्षणं कर्म स्वेदनं स्तम्भनञ्च यत्| भूतानां तदपि द्वैध्याद् द्वितयं नातिवर्तते||४||
🔊 Audio coming soon
ਬਹੂਪਕ੍ਰਮਵਾਦਿਨਂ ਪ੍ਰਤੀਦਮੁਚ੍ਯਤੇ-ਸ੍ਨੇਹਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਰੂਕ੍ਸਣਞ੍ਚ ਯਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਉਪਕ੍ਰਮਃ| ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਞ੍ਚ ਯਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ ਕਰ੍ਮਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਭੂਤਾਨਾਮਗ੍ਨੀਸੋਮਾਤ੍ਮਕਰੂਪਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਾਤ੍ ਦ੍ਵਿਤਯਂ ਬਂਹਣਲਙ੍ਘਨਾਖ੍ਯਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਸ੍ਨੇਹਨਸ੍ਤਮ੍ਭਨੇ ਸੌਮ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਬਂਹਣਵਰ੍ਗੇ ਪਤਤਃ| ਰੂਕ੍ਸਣਸ੍ਵੇਦਨੇ ਚਾਗ੍ਨੇਯਤ੍ਵਾਲ੍ਲਙ੍ਘਨ ਇਤਿ| ਸ਼ੋਧਨਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਲਙ੍ਘਨਫਲਤ੍ਵਾਲ੍ਲਙ੍ਘਨਤ੍ਵਮ੍| ਤਤ੍ਕਾਲਨ੍ਤੁ ਬਂਹਣਤ੍ਵਮੇਵ ਏਵਂ ਸ੍ਵੇਦਾਦੀਨਾਮਪਿ ਵਿਚਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦ੍ਵਾਵੇਵੋਪਕ੍ਰਮੌ|| ੪||
Adhikarana la~gghanaM dvividham (5) · Śloka 5
ਸ਼ੋਧਨਂ ਸ਼ਮਞ੍ਚੇਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਲਙ੍ਘਨਮ੍||੫||
शोधनं शमञ्चेति द्विधा तत्रापि लङ्घनम्||५||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਲਙ੍ਘਨਂ ਸ਼ੋਧਨਸ਼ਮਨਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮ੍| ਸ਼ੋਧਨਂ ਸ਼ਮਨਞ੍ਚ|
Adhikarana shodhanalakShaNantasya pa~jcavidhatva~jca (6) · Śloka 6
ਯਦੀਰਯੇਦ੍ਬਹਿਰ੍ਦੋਸਾਨ੍ ਪਞ੍ਚਧਾ ਸ਼ੋਧਨਞ੍ਚ ਤਤ੍| ਨਿਰੂਹੋ ਵਮਨਂ ਕਾਯਸ਼ਿਰੋਰੇਕੋਸ੍ਰਵਿਸ੍ਰੁਤਿਃ||੬||
यदीरयेद्बहिर्दोषान् पञ्चधा शोधनञ्च तत्| निरूहो वमनं कायशिरोरेकोऽस्रविस्रुतिः||६||
🔊 Audio coming soon
ਕਿਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਯਦੀਰਯੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਪਞ੍ਚਧਾ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਵਮਨਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਕਾਰੈਰ੍ਯਦੌਸਧਮਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਬਹਿਰੀਰਯੇਤ੍ ਤਚ੍ਛੋਧਨਮ੍| ਨਿਰੂਹ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਨਿਰੁਦ੍ਧੋ ਗੁਦਪ੍ਰਣਿਧੇਯਮੌਸਧਂ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਨੇਹਾਦਿ| ਵਮਨਂ, ਕਾਯਵਿਰੇਕਸ਼ਿਸ਼ਰੋਵਿਰੇਕਃ| ਅਸ੍ਰਵਿਸ੍ਰੁਤਿਰਿਤਿ|| ੬||
Adhikarana shamanalakShaNantasya saptavidhatva~jcabRuMhaNasyAvasthAyAM shamanatvam (7) · Śloka 7
ਨ ਸ਼ੋਧਯਤਿ ਯਦ੍ਦੋਸਾਨ੍ ਸਮਾਨ੍ਨੋਦੀਰਯਤ੍ਯਪਿ| ਸਮੀਕਰੋਤਿ ਵਿਸਮਾਨ੍ ਸ਼ਮਨਂ ਤਚ੍ਚ ਸਪ੍ਤਧਾ| ਪਾਚਨਂ ਦੀਪਨਂ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਡ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਤਪਮਾਰੁਤਾਃ| ਬਂਹਣਂ ਸ਼ਮਨਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵਾਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਸ੍ਯ ਚ||੭||
न शोधयति यद्दोषान् समान्नोदीरयत्यपि| समीकरोति विषमान् शमनं तच्च सप्तधा| पाचनं दीपनं क्षुत्तृड्व्यायामातपमारुताः| बृंहणं शमनन्त्वेव वायोः पित्तानिलस्य च||७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਮਨਂ ਪੁਨਰ੍ਯਦੌਸਧਮਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਦੋਸਾਨ੍ਨਾਸ਼ਯਤਿ| ਸਮਾਂਸ਼੍ਚ ਦੋਸਾਨ੍ਨੋਦੀਰਯਤਿ ਨੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਯਤਿ| ਵਿਸਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਨ੍ ਸਮੀਕਰੋਤਿ ਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸ੍ਥਾਪਯਤਿ| ਤਚ੍ਛਮਨਮ੍| ਵਿਸਮਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮਾਨ੍ ਨੋਦੀਰਯਤ੍ਯਪੀਤਿ ਵਾਕ੍ਯਸਾਮਾਰ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ ਵਦ੍ਧਾਵੇਵ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਤਚ੍ਚ ਸ਼ਮਨਂ ਸਪ੍ਤਭਿਃ ਪ੍ਰਕਾਰੈਃ ਪਾਚਨਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਭਵਤਿ| ਪਾਚਨਤ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਦੋਸਸ਼ਮਨਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਵਾਯੌ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਚਾਸੌਮ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ ਬਂਹਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਸ਼ਮਨਂ ਲਙ੍ਗ਼ਨਂ ਤਥਾਪਿ ਵਾਯੌ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਬਂਹਣਮੇਵ ਯਥੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਂ ਸ਼ਮਨਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਕੇਵਲਸ੍ਯਾਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਲ੍ਲਙ੍ਗ਼ਨਮੇਵ ਸ਼ਮਨਮ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਸ੍ਤੁ ਵਾਯੋਃ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦ੍ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਲਙ੍ਗ਼ਨਮੇਵ ਕਫੇਪਿ ਚ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੭||
Adhikarana bRuMhyAH bRuMhaNAni ca (8) · Śloka 8
ਬਂਹਯੇਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਭੈਸਜ੍ਯਮਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਨ੍| ਭਾਰਾਧ੍ਵੋਰਃਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਰੂਕ੍ਸਦੁਰ੍ਬਲਵਾਤਲਾਨ੍| ਗਰ੍ਭਿਣੀਸੂਤਿਕਾਬਾਲਵਦ੍ਧਾਨ੍ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇਪਰਾਨਪਿ| ਮਾਂਸਕ੍ਸੀਰਸਿਤਾਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਬਸ੍ਤਿਭਿਃ| ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ਯ੍ਯਾਸੁਖ਼ਾਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਨਾਨਨਿਰ੍ਵਤਿਹਰ੍ਸਣੈਃ||੮||
बृंहयेद्व्याधिभैषज्यमद्यस्त्रीशोककर्शितान्| भाराध्वोरःक्षतक्षीणरूक्षदुर्बलवातलान्| गर्भिणीसूतिकाबालवृद्धान् ग्रीष्मेऽपरानपि| मांसक्षीरसितासर्पिर्मधुरस्निग्धबस्तिभिः| स्वप्नशय्यासुख़ाभ्यङ्गस्नाननिर्वृतिहर्षणैः||८||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ ਚ ਕ੍ਵ ਬਂਹਣਂ ਵਿਧੇਯਂ ਕ੍ਵ ਵਾ ਲਙ੍ਗ਼ਨਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਬਂਹਯੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਨ੍ ਬਂਹਯੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਣਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਭਾਰਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਥਾ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਅਪਰਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਨ ਬਂਹਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ-ਮਾਂਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਤਿ ਬਂਹਣੀਯਾਨਿ|| ੮||
Adhikarana la~gGyAH (9) · Śloka 9
ਮੇਹਾਮਦੋਸਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਜ੍ਵਰੋਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਕੁਸ੍ਠਿਨਃ| ਵਿਸਰ੍ਪਵਿਦ੍ਰਧਿਪ੍ਲੀਹਸ਼ਿਰਃ ਕਣ੍ਠਾਕ੍ਸਿਰੋਗਿਣਃ| ਸ੍ਥੂਲਾਂਸ਼੍ਚ ਲਙ੍ਗ਼ਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਤ੍ਵਪਰਾਨਪਿ||੯||
मेहामदोषातिस्निग्धज्वरोरुस्तम्भकुष्ठिनः| विसर्पविद्रधिप्लीहशिरः कण्ठाक्षिरोगिणः| स्थूलांश्च लङ्ग़येन्नित्यं शिशिरे त्वपरानपि||९||
🔊 Audio coming soon
ਮੇਹਾਦੀਨ੍ ਲਙ੍ਗ਼ਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਨ ਤੁ ਕਦਾਚਿਤ੍| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਤ੍ਵਪਰਾਨਪਿ ਲ~ਗ਼੍ਗ਼ਯੇਤ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਚਯਭਯਾਤ੍| ਅਪਰਾਨਿਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਤਾਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਹੇਮਨ੍ਤਵਿਧਿਸ੍ਸਵਿਸ਼ੇਸੈ ਰ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ|| ੯||
Adhikarana sthUlAdibhedena la~gghanabhedAH (10) · Śloka 10
ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ੋਧਨੈਃ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਬਲਪਿਤ੍ਤਕਫਾਧਿਕਾਨ੍| ਆਮਦੋਸਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰਤੀਸਾਰਹਦਾਮਯੈਃ| ਵਿਬਨ੍ਧਗੌਰਵੋਦ੍ਗਾਰਹਲ੍ਲਾਸਾਦਿਭਿਰਾਤੁਰਾਨ੍| ਮਧ੍ਯਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦਿਕਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਾਚਨਦੀਪਨੈਃ| ਏਭਿਰੇਵਾਮਯੈਰਾਰ੍ਤਾਨ੍ ਹੀਨਸ੍ਥੌਲ੍ਯਬਲਾਦਿਕਾਨ੍| ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਨਿਗ੍ਰਹੈਰ੍ਦੋਸੈਸ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਤਾਨ੍ ਮਧ੍ਯਬਲੈਰ੍ਦਢਾਨ੍| ਸਮੀਰਣਾਤਪਾਯਾਸੈਃ ਕਿਮੁਤਾਲ੍ਪਬਲੈਰ੍ਨਰਾਨ੍||੧੦||
तत्र संशोधनैः स्थौल्यबलपित्तकफाधिकान्| आमदोषज्वरच्छर्दिरतीसारहृदामयैः| विबन्धगौरवोद्गारहृल्लासादिभिरातुरान्| मध्यस्थौल्यादिकान् प्रायः पूर्वं पाचनदीपनैः| एभिरेवामयैरार्तान् हीनस्थौल्यबलादिकान्| क्षुत्तृष्णानिग्रहैर्दोषैस्त्वार्तान् मध्यबलैर्दृढान्| समीरणातपायासैः किमुताऽल्पबलैर्नरान्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਕੇਨ ਲਙ੍ਘਨੇਨ ਤਾਨ੍ ਲਙ੍ਘਯੇਦਿਤਿ ਆਹ-ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮਦੋਸਾਦਿਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਰਾਤੁਰਾਨ੍ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਥੂਲਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰਧਿਕਾਨ੍ ਉਤ੍ਕਸ੍ਟਸ੍ਥੌਲ੍ਯਬਲਾਦਿਕਾਨ੍ ਸਤਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਾਚਨੈਰ੍ਦੀਪਨੈਸ਼੍ਚ ਲਙ੍ਘਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਯਥਾਰ੍ਹੇਣ ਲਙ੍ਘਨੇਨ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਦੋਸਬਲਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਨਿਯਮਸ੍ਯਾਸਰ੍ਵਵਿਸਯਤ੍ਵਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਥਾ ਏਭਿਰੇਵਾਮਦੋਸਾਦਿਭਿਰਾਮਯੈਰਾਰ੍ਤਾਨ੍ ਹੀਨਸ੍ਥੌਲ੍ਯਬਲਾਦਿਕਾਨ੍ ਸਤਃ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਨਿਗ੍ਰਹੈਰ੍ਲਙ੍ਘਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਤਾਨ੍ ਮਧ੍ਯਬਲੈਰਪਿ ਦੋਸੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਰਾਰ੍ਤਾਨ੍ ਸਮੀਰਣਾਦਿਭਿਰ੍ਲਙ੍ਘਯੇਤ੍| ਕਿਮੁਤਾਲ੍ਪਬਲੈਰ੍ਦੋਸੈਰਾਰ੍ਤਾਨ੍|| ੧੦||
Adhikarana la~gghanIyeShu bRuMhaNaniShedhaH deshAdivashAttadanumatishca (11) · Śloka 11
ਨ ਬਂਹਯੇਲ੍ਲਙ੍ਘਨੀਯਾਨ੍ ਬਂਹ੍ਯਾਂਸ੍ਤੁ ਮਦੁ ਲਙ੍ਘਯੇਤ੍| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਾ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿਬਲਤਸ੍ਤਾਨਪਾਚਰੇਤ੍||੧੧||
न बृंहयेल्लङ्घनीयान् बृंह्यांस्तु मृदु लङ्घयेत्| युक्त्या वा देशकालादिबलतस्तानपाचरेत्||११||
🔊 Audio coming soon
ਲਙ੍ਘਨੀਯਾਨ੍ ਲਙ੍ਘਨਾਰ੍ਹਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਨ ਕਦਾਚਨ ਬਂਹਯੇਤ੍| ਯਤਸ੍ਤੇ ਬਂਹਣੇਨ ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਨਾਪਿ ਪਰਾਂ ਵਦ੍ਧਿਮਾਯਾਨ੍ਤਿ| ਯੇ ਤੁ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਬਂਹਣੀਯਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਮਦੁ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਲਙ੍ਘਯੇਤ੍| ਬਂਹਣੋਪਯੋਗਯੋਗ੍ਯਤਾਪਾਦਨਾਯਾਗ੍ਨਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਾਯ ਚ| ਲਘੁਤਾਤਿਸ਼ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਯੇ ਵਾਥਵਾ ਤਾਨ੍ ਬਂਹਣੀਯਾਨ੍ ਲਙ੍ਘਨੀਯਾਂਸ਼੍ਚ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦ੍ਯਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੋਪਚਰੇਤ੍| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਲਙ੍ਘਨੀਯਾਨਪਿ ਬਂਹਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਸ਼੍ਵੋਵਮ੍ਯਸ੍ਯ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਯਃ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤ ਏਵ ਤਥਾ ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਬਂਹਣੀਯਾਨਪਿ ਲਙ੍ਘਯੇਦਿਤਿ|| ੧੧||
Adhikarana bRuMhatila~gGitalakShaNAni (12) · Śloka 12
ਬਂਹਿਤੇ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਲਂ ਪੁਸ੍ਟਿਸ੍ਤਤ੍ਸਾਧ੍ਯਾਮਯਸਙ੍ਕ੍ਸਯਃ| ਵਿਮਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਾ ਸਰ੍ਗੋ ਮਲਾਨਾਂ ਲਾਗ਼ਵਂ ਰੁਚਿਃ| ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਟ੍ਸਹੋਦਯਸ਼੍ਸ਼ੁਦ੍ਧਹਦਯੋਦ੍ਗਾਰਕਣ੍ਠਤਾ| ਵ੍ਯਾਧਿਮਾਰ੍ਦਵਮੁਤ੍ਸਾਹਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਲਙ੍ਗ਼ਿਤੇ||੧੨||
बृंहिते स्याद्बलं पुष्टिस्तत्साध्यामयसङ्क्षयः| विमलेन्द्रियता सर्गो मलानां लाग़वं रुचिः| क्षुत्तृट्सहोदयश्शुद्धहृदयोद्गारकण्ठता| व्याधिमार्दवमुत्साहस्तन्द्रानाशश्च लङ्ग़िते||१२||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ ਬਂਹਿਤੋ ਲਙ੍ਗ਼ਿਤਸ਼੍ਚ ਕਥਂ ਜ੍ਞੇਯ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਬਂਹਿਤੇ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਂਹਿਤੇ ਪੁਰੁਸੇ ਬਲਂ ਪੁਸ੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਤਤ੍ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਬਂਹਣਸਾਧ੍ਯਾ-ਨਾਮਾਮਯਾਨਾਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਵਿਮਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਾਦੀਨਾਞ੍ਚ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਲ~ਗ਼੍ਗ਼ਿਤੇ ਕਿਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਡਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸੋਸ੍ਸਹੈਕਕਾਲਮੁਦਯਃ| ਤਥਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਹਦਯਤਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋਦ੍ਗਾਰਤਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠਤਾ ਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ਲਙ੍ਗ਼ਨਸਾਧ੍ਯਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਦਵਮੁਤ੍ਸਾਹਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਟ੍ਸਹੋਦਯਾਦੀਨਾਂ ਸਮਸ੍ਤਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਦੋਸਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਨੁਰੋਧੇਨੈਕਸ੍ਯ ਦ੍ਵਯੋਸ੍ਤ੍ਰਿਚਤੁਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਞ੍ਚ ਲਙ੍ਗ਼ਿਤਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਦ੍ਯੋਤਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਨ੍ਯਥੈਸਾਮਸ਼ੇਸਾਣਾਮੇਵ ਲਕ੍ਸਣਾ ਨਾਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਲ~ਗ਼੍ਗ਼ਿਤਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਂ ਭਵੇਦਿਤਿ|| ੧੨||
Adhikarana atibRuMhite~atila~gGite ca doShAH (13) · Śloka 13
ਅਨਪੇਕ੍ਸਿਤਮਾਤ੍ਰਾਦਿਸੇਵਿਤੇ ਕੁਰੁਤਸ੍ਤੁ ਤੇ| ਅਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਤਿਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਦੀਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਚ ਸੌਸਧਾਃ| ਰੂਪਂ ਤੈਰੇਵ ਚ ਜ੍ਞੇਯਮਤਿਬਂਹਿਤਲਙ੍ਗ਼ਿਤੇ||੧੩||
अनपेक्षितमात्रादिसेविते कुरुतस्तु ते| अतिस्थौल्यातिकार्श्यादीन् वक्ष्यन्ते ते च सौषधाः| रूपं तैरेव च ज्ञेयमतिबृंहितलङ्ग़िते||१३||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਪੇਕ੍ਸਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇ ਬਂਹਣਲਙ੍ਗ਼ਨੇ ਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ਯਨਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕਤੇ ਅਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦੀਨਤਿਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰੁਤਃ| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤੇਸਾਮੌਸਧਂ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਤੈਰੇਵਾਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦਿਭਿਰਤਿਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਕਰਣਭੂਤੈਰ੍ਯਥਾਸਙ੍ਖ਼੍ਯੇਨਾਤਿਬਂਹਿਤੇਤਿਲਙ੍ਗ਼ਿਤੇ ਚ ਲਕ੍ਸਣਂ ਜਾਨੀਯਾਦਿਤਿ ਬਂਹਣਲਙ੍ਗ਼ਨਾਤਿਯੋਗਲਕ੍ਸਣਮ੍|
Adhikarana atisthaulyanidAnasamprAptilakShaNAni atisthUlasvarUpam (14) · Śloka 14
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੋਧਨਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਗੁਦਾਹਤਾਃ| ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਵਦ੍ਧਸਂਲੀਨਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮਿਸ਼੍ਰੋਨ੍ਨਜੋ ਰਸਃ| ਆਮ ਏਵ ਸ਼੍ਲਥੀਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਧਾਤੂਨ੍ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਮੁਪਾਨਯੇਤ੍| ਅਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦਤਿਕ੍ਸੁਤ੍ਤਟ੍ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਵਾਸਨਿਦ੍ਰਤਾਃ| ਆਯਾਸਾਕ੍ਸਮਤਾ ਜਾਡ੍ਯਮਲ੍ਪਾਯੁਰ੍ਬਲਵੇਗਤਾ| ਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਗਦ੍ਗਦਤ੍ਵਞ੍ਚ ਭਵੇਨ੍ਮੇਦੋਤਿਪੁਸ੍ਟਿਤਃ| ਸ੍ਰੋਤਃ ਸੁ ਮੇਦੋਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਵਾਯੁਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਚਰਨ੍ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸੌ ਸ੍ਤਸ੍ਤਤੋਧਿਕਮ੍| ਸ੍ਥੂਲਂ ਕੋਟਰਵਦ੍ਦਦ੍ਧੌ ਦਹਤੋਗ੍ਨ੍ਯਨਿਲੌ ਚ ਤਮ੍| ਸ੍ਵੇਦਵਾਹਿਸਿਰਾਮੂਲਭਾਵਾਦ੍ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਦਪਿ| ਮੇਦਸਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਯੋਗਾਚ੍ਚ ਭਵਤਿ ਸ੍ਵੇਦਭੂਰਿਤਾ| ਕੋਸ੍ਠ ਏਵ ਵਿਪਕ੍ਵੇਸ੍ਯ ਸਂਰੁਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਸੋ ਰਸੇ| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਲਬ੍ਧਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਾਯੋ ਮੇਦਃ ਪ੍ਰਚੀਯਤੇ| ਤਚ੍ਛੇਸੋਲ੍ਪਰਸੋਲ੍ਪਤ੍ਵਾਨ੍ਨਾਲਂ ਰਕ੍ਤਾਦਿਪੁਸ੍ਟਯੇ| ਤੁਲ੍ਯੇਪਿ ਵਾਯ੍ਵਾਦਿਚਯੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਚਿਤਂ ਚੀਯਤੇਤਰਾਮ੍| ਮੇਦਸ੍ਤੇਨਾਸਮਸ੍ਤੇਨ ਧਾਤੂਨਾਂ ਵਿਦਧਾਤਿ ਤਤ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਾਦੀਨਚਿਰਾਚ੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਜ੍ਵਰੋਦਰਭਗਨ੍ਦਰਾਨ੍| ਮੇਹੋਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਪਿਟਕਾ ਵਿਦ੍ਰਧਿਪ੍ਰਭਤੀਨ੍ ਗਦਾਨ੍| ਅਯਥੋਪਚਯੋਤ੍ਸਾਹਸ਼੍ਚਲਸ੍ਫਿਗੁਦਰਸ੍ਤਨਃ| ਅਤਿਸ੍ਥੂਲਃ ਸ੍ਮਤੋ .....................||੧੪||
तत्र शोधनमुद्दिश्य स्थौल्याद्याः प्रागुदाहृताः| गुर्वादिवृद्धसंलीनश्लेष्ममिश्रोऽन्नजो रसः| आम एव श्लथीकुर्वन् धातून् स्थौल्यमुपानयेत्| अतिस्थौल्यादतिक्षुत्तृट्प्रस्वेदश्वासनिद्रताः| आयासाक्षमता जाड्यमल्पायुर्बलवेगता| दौर्गन्ध्यं गद्गदत्वञ्च भवेन्मेदोऽतिपुष्टितः| स्रोतः सु मेदोरुद्धेषु वायुः कोष्ठे विशेषतः| चरन् प्रज्वलयत्यग्निं क्षुत्तृषौ स्तस्ततोऽधिकम्| स्थूलं कोटरवद्दृद्धौ दहतोऽग्न्यनिलौ च तम्| स्वेदवाहिसिरामूलभावाद्विष्यन्दनादपि| मेदसः श्लेष्मयोगाच्च भवति स्वेदभूरिता| कोष्ठ एव विपक्वेऽस्य संरुद्धस्रोतसो रसे| सर्वत्रालब्धवृत्तित्वात्प्रायो मेदः प्रचीयते| तच्छेषोऽल्परसोऽल्पत्वान्नालं रक्तादिपुष्टये| तुल्येऽपि वाय्वादिचये प्राक्चितं चीयतेतराम्| मेदस्तेनाऽसमस्तेन धातूनां विदधाति तत्| श्वासादीनचिराच्चान्यान् ज्वरोदरभगन्दरान्| मेहोरुस्तम्भपिटका विद्रधिप्रभृतीन् गदान्| अयथोपचयोत्साहश्चलस्फिगुदरस्तनः| अतिस्थूलः स्मृतो .....................||१४||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰਾਤਿਬਂਹਣੇਨ ਯੇ ਜਾਯਨ੍ਤੇਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦਯਃ ਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਰੋਗਾਨੁਤ੍ਪਾਦਨੀਯੇ ਸਂਸ਼ੋਧਨਭੇਸਜਦ੍ਵੇਸੋਦ੍ਭਵਤ੍ਵੇਨਾਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਦਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਦਾਹਤਾਃ| ਯਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨੁਰੋਧਾਤ੍| ਤਤ੍ਰਾਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਦਤ੍ਰ ਗੁਰ੍ਵਾਦੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਹੇਤੁਸ੍ਵਰੂਪਕਥਨਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ| ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਨਰਸਃ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਮੁਪਾਨਯੇਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਙ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਹ-ਧਾਤੂਨ੍ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨ੍ ਸ਼੍ਲਥੀਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਿਬਿਡਭਾਵਮਾਪਾਦਯਨ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੋ ਰਸਃ ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਭਿਸ੍ਸੌਮ੍ਯੈਸ੍ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੈਰ੍ਵਦ੍ਧੇਨ ਸਂਲੀਨੇਨ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਮਿਸ਼੍ਰਸ੍ਸਂਲੀਨੋਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਰੂਪਃ| ਅਤ ਏਵਾਮਃ ਅਪਰਿਪੂਰ੍ਣਪਾਕਃ ਤਤਸ਼੍ਚਾਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦਤਿਕ੍ਸੁਦਾਦਿਗਦ੍ਗਦਤ੍ਵਾਨ੍ਤਂ ਭਵੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਾਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯੇ ਮੇਦੋਵਦ੍ਧਿਕਾਰਣੈਰਾਹਾਰਾਦਿਭਿਰ੍ਯਦਿ ਮੇਦਸੋਨ੍ਯਧਾਤ੍ਵਪੇਕ੍ਸਯਾਤਿਸ਼ਯੇਨ ਪੁਸ੍ਟਿਰ੍ਭਵਤਿ ਤਤੋ ਮੇਦੋਤਿਪੁਸ੍ਟਿਤੋ ਹੇਤੋਰ੍ਵਾਯੋਸ਼੍ਸ਼ਾਖ਼ਾਸਞ੍ਚਰਣਾਯ ਸ੍ਰੋਤੋਮੁਖ਼ੇਸੁ ਮੇਦਸਾ ਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਸਤ੍ਸੁ ਵਾਯੁਰਨ੍ਯਤ੍ਰਾਗਚ੍ਛਨ੍ ਕੋਸ੍ਠ ਏਵ ਚਰਨ੍ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਮੇਵਾਗ੍ਨਿ ਯਤਃ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਯਤ੍ਯਤੋ ਹੇਤੋਃ ਸ੍ਥੂਲੇਸੁ ਪੁਰੁਸੇਸੁ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸੌ ਅਧਿਕਂ ਸ੍ਤੌ ਭਵਤਃ| ਤੌ ਚ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਸ੍ਥਿਤਾਵਗ੍ਨ੍ਯਨਿਲੌ ਸ੍ਥੂਲਂ ਦਹਤਃ| ਯਥਾ ਕੋਟਰਂ ਤਰੁਮਗ੍ਨ੍ਯਨਿਲੌ ਦਹਤਸ੍ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਸ੍ਥੂਲੇ ਸ੍ਵੇਦਭੂਰਿਤਾ ਭਵਤਿ| ਕੁਤ ਆਹ-ਮੇਦਸਃ ਸ੍ਵੇਦਵਾਹਿਸਿਰਾਮੂਲਭਾਵਾਦ੍ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਯੋਗਾਚ੍ਚ| ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਂ ਸ੍ਰੁਤਿਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਮ੍| ਨਨੁ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸ੍ਥੂਲਸ੍ਯ ਮੇਦੋਤਿਪੁਸ੍ਟਿਂ ਯਾਤੀਤਿ| ਤਤ੍ ਕਥਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਕੋਸ੍ਠ ਏਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਯ ਸ੍ਥੂਲਸ੍ਯ ਮੇਦਃਕਾਰਣੈਃ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਮਦ੍ਧੇਨ ਉਪਲੇਪਾਤ੍ਮਕੇਨ ਮੇਦਸਾ ਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਰਸਵਹਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਮਨ੍ਨਰਸੇ ਕੋਸ੍ਠ ਏਵ ਵਿਪਕ੍ਵੇ ਸਤਿ ਯਤਸ੍ਸ ਰਸਸ੍ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਸ੍ਵਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਤ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ| ਗੁਰੁਮਧੁਰਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਮੇਦਸ੍ਸਾਦਸ਼੍ਯਂ ਭਜਤੇ| ਅਤੋਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਮੇਦ ਏਵ ਪ੍ਰਚੀਯਤੇ ਤੇਨ ਰਸੇਨ| ਤਥਾ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੇਦਸਸ਼੍ਸ਼ੇਸੋਪਿ ਰਸੋ ਰਕ੍ਤਾਦਿਧਾਤੁਪਞ੍ਚਕਪੁਸ੍ਟਯੇ ਸ੍ਵਲ੍ਪਤ੍ਵਾਨ੍ਨਾਲਂ ਨ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਃ| ਨਨੁ ਚ ਕਥਂ ਰਸਰਕ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਭ੍ਯਾਂ ਮੇਦਸੋ ਵਦ੍ਧਿਃ ? ਕਥਞ੍ਚ ਮੇਦਸਿ ਵਦ੍ਧੇਸ੍ਥ੍ਯਾਦੀਨਿ ਵਦ੍ਧਿਨ੍ਨਯਾਨ੍ਤੀਤਿ ? ਯਤ ਉਕ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਵੋ ਧਾਤੁਃ ਪਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਵਦ੍ਧਃ ਕ੍ਸੀਣਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਧਮਿਤਿ| ਤਥਾ ਧਾਤ੍ਵਾਹਾਰਾਸ਼੍ਚ ਧਾਤਵ ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਧਾਤਵੋ ਨ ਕ੍ਸੀਣਾ ਵਦ੍ਧਾ ਵਾ ਤਾਵਦੇਕਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਦੁਰੁਪਪਾਦਕਾਵਿਤ੍ਯਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਨ ਹ੍ਯੇਸ ਏਵ ਪਕ੍ਸਃ ਯਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਧਾਤੂਪਮਰ੍ਦੇਨਾਨੇਨ ਪਰਧਾਤੁਸਮ੍ਭਵਃ ਅਨ੍ਯਧਾਤੂਦ੍ਭਵਃ| ਅਪਿ ਤੁ ਯੁਗਪਦਨ੍ਨਰਸੇਨ ਸਕਲਧਾਤੂਨਾਂ ਪਰਿਪੋਸੋਪਿ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰੈਵ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਵਿਜ੍ਞਾਸ੍ਯਤੇ| ਭਵਤੁ ਨਾਮੈਵਮ੍| ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪੂਰ੍ਵਧਾਤੂਪਮਰ੍ਦਨੇਨਾਨ੍ਯਧਾਤੂਦ੍ਭਵਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕੇਵਲਸ੍ਯ ਮੇਦਸਃ ਕਥਂ ਵਦ੍ਧਿਰਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਨ ਹਿ ਕੇਵਲਮੇਵ ਮੇਦਸ਼੍ਚੀਯਤੇ| ਅਪਿਤੁ ਰਕ੍ਤਾਦਯੋਪਿ ਚੀਯਨ੍ਤ ਏਵ| ਮੇਦਃ ਪੁਨਃ ਪੂਰ੍ਵਕਾਰਣਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਤਿਸ਼ਯੇਨ ਵਦ੍ਧਂ ਸਤ੍ ਪੁਨਰਨ੍ਯਧਾਤ੍ਵਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸੁਤਰਾਂ ਵਰ੍ਧਤ ਇਤਿ| ਏਤਦੇਵਾਹ-ਤੁਲ੍ਯੇਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਸ੍ਤੇਨ ਧਾਤੂਨਾਮਸਮਤ੍ਵੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਮੇਦਃ ਸ੍ਥੂਲਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਾਸਾਦੀਨ੍ ਜਨਯਤਿ| ਅਤਿਸ੍ਥੂਲਃ ਕੀਦਸ਼ ਉਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਅਥਥੋਪਚਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਚਯੇਨਾਵਯਵਸਂਹਨਨੇਨ ਸਦਸ਼ ਉਤ੍ਸਾਹੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਯਥੋਪਚਯੋਤ੍ਸਾਹਃ| ਨ ਯਥੋਪਚਯੋਤ੍ਸਾਹਃ ਅਯਥੋਪਚਯੋਤ੍ਸਾਹਃ| ਅਙ੍ਗੈਰ੍ਮਹਾਨ੍ ਉਤ੍ਸਾਹੇਨ ਤੁ ਸ੍ਤੋਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਲਾਃ ਸ੍ਫਿਗਾਦਯੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾਵਿਧਃ ਤਾਦਸ਼ਃ ਪੁਰੁਸੋਤਿਸ੍ਥੂਲਃ ਸ੍ਮਤਃ|| ੧੪||
Adhikarana atisthaulye AhArauShadhAdi (15) · Śloka 15
...........................ਯੋਜ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਨਂ ਮਾਰੁਤਾਪਹਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦੋਹਰਂ ਯਚ੍ਚ ਕੁਲਤ੍ਥਾ ਯਵਕਾ ਯਵਾਃ| ਜੂਰ੍ਣਸ਼੍ਯਾਮਾਕਮੁਦ੍ਗਾਦ੍ਯਾਃ ਪਾਨੇਰਿਸ੍ਟਾਂ ਮਧੂਦਕਮ੍| ਮਸ੍ਤੁ ਤਕ੍ਰਞ੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਛੇਦਿ ਚ ਭੇਸਜਮ੍| ਚਿਨ੍ਤਾਵ੍ਯਵਾਯਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ੋਧਨਾਸ੍ਵਪਨਂ ਭਜੇਤ੍| ਦੇਹਾਪੇਕ੍ਸੀ ਤਥਾ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ੍ਨਾਨਮੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਦਿ ਚ| ਮਧੁਨਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਗੁਡੂਚੀਮਭਯਾਂ ਗ਼ਨਮ੍| ਰਸਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਮਹਤਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਗੁਗ੍ਗੁਲੋਃ| ਸ਼ਿਲਾਹ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼੍ਚ ਸਾਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਰਸੋ ਹਿਤਃ| ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਨਾਗਰਂ ਕ੍ਸਾਰਃ ਕਾਲਲੋਹਰਜੋ ਮਧੁ| ਯਵਾਮਲਕਚੂਰ੍ਣਞ੍ਚ ਯੋਗੋਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਦੋਸਜਿਤ੍| ਮਦਨਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਮੁਸ੍ਤਾ ਸਪ੍ਤਾਹ੍ਵਾਰਿਸ੍ਟਵਤ੍ਸਕਮ੍| ਸਪਾਠਾਰਗ੍ਵਧਂ ਪੀਤਮਤਿਬਂਹਣਰੋਗਜਿਤ੍| ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਤ੍ਸਕਸ਼ਮ੍ਯਾਕਦੇਵਦਾਰੁਨਿਸ਼ਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਸਮੁਸ੍ਤਪਾਠਾਖ਼ਦਿਰਤ੍ਰਿਫਲਾਨਿਮ੍ਬਗੋਕ੍ਸੁਰਮ੍| ਮਦਨਾਦੀਨਿ ਚਾਲੇਪਃ ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਹਿਙ੍ਗੁਗੋਮੇਦਕਵ੍ਯੋਸਕੁਸ੍ਠਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਸ੍ਥਿਗੋਕ੍ਸੁਰਮ੍| ਏਲਾਵਕ੍ਸਕਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਖ਼ਰਾਸ਼੍ਵੋਪਲਭੇਦਕਮ੍| ਤਕ੍ਰੇਣ ਦਧਿਮਣ੍ਡੇਨ ਪੀਤਂ ਕੋਲਰਸੇਨ ਵਾ| ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਕਮੀਨ੍ ਮੇਹਂ ਸ੍ਥੂਲਤਾਞ੍ਚ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ| ਕਮਿਗ਼੍ਨਤ੍ਰਿਫਲਂ ਤੈਲਸਕ੍ਤੁਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਦੀਪ੍ਯਕੈਃ| ਲੋਹੋਦਕਾਪ੍ਲੁਤੋ ਮਨ੍ਥਃ ਸ਼ਸ੍ਤੋ ਬਂਹਣਰੋਗਿਣਾਮ੍| ਵ੍ਯੋਸਕਟ੍ਵੀਵਰਾਸ਼ਿਗ੍ਰੁਵਿਡਙ੍ਗਾਤਿਵਿਸਾਸ੍ਥਿਰਾਃ| ਹਿਙ੍ਗੁਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਜੀਯਵਾਨੀਧਾਨ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਾਃ| ਨਿਸ਼ੇ ਬਹਤ੍ਯੌ ਹਪੁਸਾ ਪਾਠਾ ਮੂਲਞ੍ਚ ਕੇਮ੍ਬੁਕਾਤ੍| ਏਸਾਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁ ਗ਼ਤਂ ਤੈਲਂ ਚ ਸਦਸ਼ਾਂਸ਼ਕਮ੍| ਸਕ੍ਤੁਭਿਃ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਤ੍| ਅਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦਿਕਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਰੋਗਾਨਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਧਾਨ੍| ਹਦ੍ਰੋਗਕਾਮਲਾਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਗਲਗ੍ਰਹਾਨ੍| ਬੁਦ੍ਧਿਮੇਧਾਸ੍ਮਤਿਕਰਂ ਸਨ੍ਨਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਦੀਪਨਮ੍| ਯੋਜ੍ਯਂ ਤਥਾ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿ ਸ੍ਵੇਦਾਸਕ੍ਸ੍ਰਾਵਣਾਨ੍ਯਪਿ||੧੫||
...........................योज्यं तत्रान्नं मारुतापहम्| श्लेष्ममेदोहरं यच्च कुलत्था यवका यवाः| जूर्णश्यामाकमुद्गाद्याः पानेऽरिष्टां मधूदकम्| मस्तु तक्रञ्च तीक्ष्णोष्णं रूक्षं छेदि च भेषजम्| चिन्ताव्यवायव्यायामशोधनास्वपनं भजेत्| देहापेक्षी तथा रूक्षं स्नानमुद्वर्तनादि च| मधुना त्रिफलां लिह्याद्गुडूचीमभयां ग़नम्| रसाञ्जनस्य महतः पञ्चमूलस्य गुग्गुलोः| शिलाह्वस्य प्रयोगश्च साग्निमन्थरसो हितः| विडङ्गं नागरं क्षारः काललोहरजो मधु| यवामलकचूर्णञ्च योगोऽतिस्थौल्यदोषजित्| मदनं त्रिफला मुस्ता सप्ताह्वारिष्टवत्सकम्| सपाठारग्वधं पीतमतिबृंहणरोगजित्| तद्वद्वत्सकशम्याकदेवदारुनिशाद्वयम्| समुस्तपाठाख़दिरत्रिफलानिम्बगोक्षुरम्| मदनादीनि चालेपः स्नानादिष्वपि योजयेत्| हिङ्गुगोमेदकव्योषकुष्ठक्रौञ्चास्थिगोक्षुरम्| एलावृक्षकषड्ग्रन्थाख़राश्वोपलभेदकम्| तक्रेण दधिमण्डेन पीतं कोलरसेन वा| मूत्रकृच्छ्रं कृमीन् मेहं स्थूलताञ्च व्यपोहति| कृमिग़्नत्रिफलं तैलसक्तुत्र्यूषणदीप्यकैः| लोहोदकाप्लुतो मन्थः शस्तो बृंहणरोगिणाम्| व्योषकट्वीवराशिग्रुविडङ्गातिविषास्थिराः| हिङ्गुसौवर्चलाजाजीयवानीधान्यचित्रकाः| निशे बृहत्यौ हपुषा पाठा मूलञ्च केम्बुकात्| एषां चूर्णं मधु ग़ृतं तैलं च सदृशांशकम्| सक्तुभिः षोडशगुणैर्युक्तं पीतं निहन्ति तत्| अतिस्थौल्यादिकान्सर्वान् रोगानन्यांश्च तद्विधान्| हृद्रोगकामलाश्वित्रश्वासकासगलग्रहान्| बुद्धिमेधास्मृतिकरं सन्नस्याग्नेश्च दीपनम्| योज्यं तथा यथाव्याधि स्वेदासृक्स्रावणान्यपि||१५||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰਾਤਿਸ੍ਥੂਲੇ ਮਾਰੁਤਾਪਹਮਨ੍ਨਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਨਾਦਿਕਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦੋਹਰਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਕੁਲਤ੍ਥਾਦਯਃ| ਪਾਨੇ ਤ੍ਵਰਿਸ੍ਟਾਦੀਨਿ| ਭੇਸਜਮੌਸਧਂ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾਤਿਸ੍ਥੂਲੋ ਦੇਹਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਯਥੋਚਿਤਾਂਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਵ੍ਯਵਾਯਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੀਨ੍ ਭਜੇਤ੍| ਅਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਨਿਦ੍ਰਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ ਤਥਾ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਨਾਨਾਦੀਨ੍ਯਪਿ ਭਜੇਤ੍| ਤਥਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਂ ਮਧੁਨਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਰਸਾਞ੍ਜਨਾਦੀਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਰਸਸਹਿਤੋਤਿਸ੍ਥੂਲੇ ਹਿਤਃ| ਵਿਡਙ੍ਗਾਦਿਯੋਗਃ ਸਰ੍ਵਸਮਭਾਗੋਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਦੋਸਜਿਤ੍| ਮਦਨਾਦ੍ਯੌਸਧਦਸ਼ਕਂ ਸਮਭਾਗਂ ਜਲੇਨ ਪੀਤਮਤਿਬਂਹਣੋਦ੍ਭਵਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ਨਾਸ਼ਯਤਿ| ਵਤ੍ਸਕਾਦਿ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਾਨ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਦਨਾਦਿਦਸ਼ਕਵਦਤਿਬਂਹਣਰੋਗਜਿਤ੍| ਤਥਾ ਮਦਨਾਦੀਨ੍ਯਨਨ੍ਤਰਪਠਿਤਾਨਿ ਕ੍ਵਾਥਾਦਿਨਾ ਸ੍ਨਾਨਾਨੁਲੇਪੋਦ੍ਧਰ੍ਸਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦ੍ਯੁਪਲਭੇਦਾਨ੍ਤਂ ਤਕ੍ਰਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਪੀਤਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦੀਨਪੋਹਤਿ| ਤਥਾ ਕਮਿਗ਼੍ਨਾਦ੍ਯੌਸਧਦਸ਼ਕੇਨ ਸਮਭਾਗੇਨ ਕਤੋ ਲੋਹੋਦਕੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭਾਜਨੋਸਿਤਪਾਨੀਯੇਨਾਪ੍ਲੁਤੋ ਮਨ੍ਥੋਤਿਬਂਹਣੋਤ੍ਥਰੋਗਾਣਾਂ ਪਥ੍ਯਃ| ਵ੍ਯੋਸਾਦੀਨ੍ਯੌਸਧਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ਤਿਃ ਪਰਸ੍ਪਰਸਮਭਾਗਾਨੀਤ੍ਯਯਮੇਕੋ ਭਾਗਃ| ਤਤ੍ਸਮੋ ਮਧੁਨੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ| ਗ਼ਤਸ੍ਯ ਤਤੀਯਃ| ਤੈਲਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਃ| ਏਸਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਭਾਗਾਨਾਂ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤਾਨਾਂ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣਾ ਯਵਸਕ੍ਤਵਃ| ਅਯਂ ਮਨ੍ਥਃ ਪੀਤਃ ਸਨ੍ ਅਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦਿਕਾਨ੍ ਯਥਾਪਠਿਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਧਾਨ੍ ਬਂਹਣੋਤ੍ਥਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਹਦ੍ਰੋਗਾਦੀਨ੍ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਕਰਃ| ਸਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚਾਗ੍ਨੇਰ੍ਦੀਪਨ ਇਤਿ| ਤਥਾ ਤੇਸੁ ਬਂਹਣੋਤ੍ਥੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿ ਵ੍ਯਾਧੇਃ ਸਾਦਸ਼੍ਯੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸ੍ਵੇਦਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਾਦ੍ਯਪਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|
Adhikarana atili~gGitalakShaNAni atikRushAsyAyAsAdyasahatvam kRushasulaBA vyAdhayaH (16) · Śloka 16
ਅਤਿਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯ ਭ੍ਰਮਃ ਕਾਸਸ੍ਤਸ੍ਣਾਧਿਕ੍ਯਮਰੋਚਕਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਗ੍ਨਿਨਿਦ੍ਰਾਦਕ੍ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰੌਜਃ ਕ੍ਸੁਤ੍ਸ੍ਵਰਕ੍ਸਯਃ| ਬਸ੍ਤਿਹਨ੍ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਜਙ੍ਗ਼ੋਰੁਤ੍ਰਿਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਜਾ ਜ੍ਵਰਃ| ਪ੍ਰਲਾਪੋਰ੍ਧ੍ਵਾਨਿਲਗ੍ਲਾਨਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਭੇਦਨਮ੍| ਵਰ੍ਚੋਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਹਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇਤਿਵਿਲਙ੍ਗ਼ਨਾਤ੍| ਅਤਿਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯੇਨ ਨਾਯਾਸਵਰ੍ਸਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਤਟ੍ਕ੍ਸੁਧਃ| ਤਪ੍ਤਿਵ੍ਯਾਧ੍ਯੌਸਧਮਦਾਨ੍ ਸਹਤੇਲ੍ਪਬਲਤ੍ਵਤਃ| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਕ੍ਸਯਪ੍ਲੀਹਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਵਹ੍ਨਿਮਨ੍ਦਤਾਃ| ਕਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚ ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਮਯਾਃ||੧੬||
अतिकार्श्य भ्रमः कासस्तृष्णाधिक्यमरोचकः| स्नेहाग्निनिद्रादृक्श्रोत्रशुक्रौजः क्षुत्स्वरक्षयः| बस्तिहृन्मूर्द्धजङ्ग़ोरुत्रिकपार्श्वरुजा ज्वरः| प्रलापोर्ध्वानिलग्लानिच्छर्दिपर्वास्थिभेदनम्| वर्चोमूत्रग्रहाद्याश्च जायन्तेऽतिविलङ्ग़नात्| अतिकार्श्येन नायासवर्षशीतोष्णतृट्क्षुधः| तृप्तिव्याध्यौषधमदान् सहतेऽल्पबलत्वतः| श्वासकासक्षयप्लीहगुल्मार्शोवह्निमन्दताः| कृशं प्रायश्च धावन्ति रक्तपित्तानिलामयाः||१६||
🔊 Audio coming soon
ਅਤਿਲਙ੍ਗ਼ਨੋਤ੍ਥਾ ਅਤਿਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਦਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ-ਅਤਿਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਸਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਮਾਸਃ| ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਰੁਜਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨ| ਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਹਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਾਂ ਵਾਤਜਾਨਾਂ ਰੋਗਾਣਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਏਤੇ ਹ੍ਯਤਿਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਦਯੋਤਿਲਙ੍ਗ਼ਨਾਜ੍ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਚਾਤਿਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਪਥਗੁਕ੍ਤਿਃ| ਏਤੇਨਾਤਿ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਯਦਾ ਤ੍ਵਬਲਤ੍ਵਂ ਤਤੋਲ੍ਪਬਲਤ੍ਵਤੋ ਹੇਤੋਰਾਯਾਸਾਦੀਨ੍ ਪੁਰੁਸੋ ਨ ਸਹਤੇ| ਮਦਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੌਸਧਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮਾਸਃ| ਤਥਾ ਕਸ਼ਂ ਪੁਰੁਸਂ ਸ਼੍ਵਾਸਾਦਯੋਨ੍ਯੇ ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਜਾ ਆਮਯਾ ਧਾਵਨ੍ਤਿ| ਤਮਤਿਕਸ਼ਮਾਯਾਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੧੬||
Adhikarana sthaulyAtkArshyasya varatvantatra hetushca (17) · Śloka 17
ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮੇਵ ਵਰਂ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਨ੍ਨ ਹਿ ਸ੍ਥੂਲਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍| ਬਂਹਣਂ ਲ~ਗ਼੍ਗਨਂ ਨਾਲਮਤਿਮੇਦੋਗ੍ਨਿਵਾਤਜਿਤ੍| ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸੌਹਿਤ੍ਯੈਰ੍ਯਤ੍ ਸੌਖ਼੍ਯੇਨ ਚ ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਕ੍ਰਸ਼ਿਮਾ ਸ੍ਥਵਿਮਾਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਪਰੀਤਨਿਸੇਵਣੈਃ||੧੭||
कार्श्यमेव वरं स्थौल्यान्न हि स्थूलस्य भेषजम्| बृंहणं ल~ग़्गनं नालमतिमेदोऽग्निवातजित्| मधुरस्निग्धसौहित्यैर्यत् सौख़्येन च नश्यति| क्रशिमा स्थविमात्यन्तविपरीतनिषेवणैः||१७||
🔊 Audio coming soon
ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਯਂ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਖ਼੍ਯੋ ਮਹਾਨ੍ ਰੋਗਸ੍ਤਥਾਪ੍ਯਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਤ੍ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮੇਵ ਵਰਂ ਕੁਤ ਏਵਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਨ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਸ੍ਥੂਲਸ੍ਯ ਹਿ ਭੇਸਜਮਤਿਮੇਦਸੋਗ੍ਨੇਰ੍ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਨਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ ਸਾਧੁ| ਤਥਾਵਿਧਂ ਚਾਤਿਮੇਦੋਗ੍ਨਿਵਾਤਜਿਦ੍ ਭੇਸਜਮਤਿਸ੍ਥੂਲਸਾਧਨਂ ਨ ਬਂਹਣਂ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਨਾਪਿ ਲਙ੍ਗ਼ਨਮ੍| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਅਤਿਸ੍ਥੂਲਾਯ ਯਦਿ ਬਂਹਣਂ ਦੀਯਤੇ ਤਦਗ੍ਨਿਵਾਤਜਿਦ੍ਭਵਤਿ| ਨ ਤੁ ਮੇਦੋਜਿਦਥ ਲਙ੍ਗ਼ਨਂ ਤਦ੍ਧਿ ਮੇਦੋਜਿਦ੍ਭਵਤਿ ਨ ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਵਾਤਜਿਦਿਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਸ੍ਯ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮੇਵ ਵਰਮ੍| ਤਥਾਯਮਪਰਃ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਵਰਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਃ| ਯਨ੍ਮਧੁਰਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਿਯਸੁਖ਼ੈਃ ਕ੍ਰਸ਼ਿਮਾ ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਸ੍ਥਵਿਮਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਚ੍ਚਿਤ੍ਤਦੇਹਵਿਪਰੀਤਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਚਿਨ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਨਿਸੇਵਣੈਰਿਤਿ|| ੧੭||
Adhikarana atikRushalakShaNam (18) · Śloka 18
ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਫਿਗੁਦਰਗ੍ਰੀਵਃ ਸ੍ਥੂਲਪਰ੍ਵਾ ਸਿਰਾ ਤਤਃ| ਉਚ੍ਯਤੇਤਿਕਸ਼ਃ...............................||੧੮||
शुष्कस्फिगुदरग्रीवः स्थूलपर्वा सिरा ततः| उच्यतेऽतिकृशः...............................||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਫਿਗਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾਤਿਕਸ਼ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਏਵਂਵਿਧੋ ਹਿ ਪੁਰੁਸੋਤਿਕਸ਼ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ|| ੧੮||
Adhikarana atikArshye BeShajam prakRuShTabRuMhaNopAyAH (19) · Śloka 19
.....................ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤੋ ਬਂਹਣੋ ਵਿਧਿਃ| ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਵਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚੌਸਧਯੋ ਹਿਤਾਃ| ਅਚਿਨ੍ਤਯਾ ਹਰ੍ਸਣੇਨ ਧ੍ਰੁਵਂ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੇਨ ਚ| ਸ੍ਵਪ੍ਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਚ੍ਚ ਕਸ਼ੋ ਵਰਾਹ ਇਵ ਪੁਸ੍ਯਤਿ||੧੯||
.....................तत्र प्रागुक्तो बृंहणो विधिः| अश्वगन्धाविदार्याद्या वृष्याश्चौषधयो हिताः| अचिन्तया हर्षणेन ध्रुवं सन्तर्पणेन च| स्वप्नप्रसङ्गाच्च कृशो वराह इव पुष्यति||१९||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰਾਤਿਕਸ਼ੇ ਸ ਵਿਧਿਰ੍ਹਿਤੋ ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇ ਬਂਹਣਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਃ| ਤਥਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਧੁਰਬਂਹਣਾ ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਪ੍ਰਯੋਗੈਰੌਸਧਯੋ ਹਿਤਾਃ| ਤਥਾਤਿਕਸ਼ੋਚਿਨ੍ਤਾਪ੍ਰਭਤਿਭਿਃ ਕਾਰਣੈਃ ਪੁਸ੍ਯਤਿ ਪੁਸ੍ਟਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਤਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਚ ਪੁਸ੍ਯਤਿ ਵਰਾਹ ਇਵ| ਯਥਾ ਵਰਾਹਃ ਸੂਕਰਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਤ੍ ਪੁਸ੍ਯਤ੍ਯੇਵਂ ਕਸ਼ੋਪੀਤਿ|| ੧੯||
Adhikarana cirakShINasadyaHkShINayorupakrame visheShaH (20) · Śloka 20
ਲਙ੍ਗ਼ਨੋਤ੍ਥੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਸ਼ੇਸੇਸ੍ਵਪ੍ਯੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਯਤ੍ਤਦਾਤ੍ਵੇ ਸਮਰ੍ਥਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਚ੍ਚਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਪੁਸ੍ਟਯੇ| ਸਦ੍ਯਃ ਕ੍ਸੀਣੋ ਯਤਃ ਸਦ੍ਯੋ ਬਂਹਣੇਨੋਪਚੀਯਤੇ| ਚਿਰਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਤਦਭ੍ਯਾਸੇਨ ਤਤ੍ਰ ਚ| ਬਂਹਣਂ ਤਤ੍ਰ ਮਾਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਬਲਾਦੀਨ੍ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਯੋਜਯੇਤ੍||੨੦||
लङ्ग़नोत्थेषु रोगेषु शेषेष्वप्युपकल्पयेत्| यत्तदात्वे समर्थं स्याद्यच्चाभ्यासेन पुष्टये| सद्यः क्षीणो यतः सद्यो बृंहणेनोपचीयते| चिरं क्रमेण च क्षीणस्तदभ्यासेन तत्र च| बृंहणं तत्र मात्राग्निबलादीन्वीक्ष्य योजयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
ਅਤਿਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਲਙ੍ਗ਼ਨੋਤ੍ਥੇਸੁ ਵਿਵਕ੍ਸੁਰਿਦਮਾਹ-ਲਙ੍ਗ਼ਨੋਤ੍ਥੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੇਸੇਸ੍ਵਪਿ ਲਙ੍ਗ਼ਨੋਤ੍ਥੇਸੁ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਦਵਸ਼ਿਸ੍ਟੇਸੁ ਭ੍ਰਮਕਾਸਾਦਿਸੂਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਕਿਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਯਤ੍ਤਦਾਤ੍ਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦਾਤ੍ਵੇ ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਨਨ੍ਤਰ੍ਯੇਣੈਵ ਯਦ੍ਰੋਗੋਪਸ਼ਮਨੇ ਸਮਰ੍ਥਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਯਚ੍ਚੌਸਧਾਦਿਕਮਭ੍ਯਾਸੇਨ ਪੁਸ੍ਟਯੇ ਭਵਤਿ ਤਦਪ੍ਯੁਪਕਲ੍ਪਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕੁਤੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮੁਪਕਲ੍ਪਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ-ਯਤਃ ਸਦ੍ਯਃ ਕ੍ਸੀਣਃ ਸਦ੍ਯ ਏਵੋਪਯੁਕ੍ਤੇਨ ਬਂਹਣੇਨੋਪਚਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਯਃ ਪੁਨਃ ਚਿਰਂ ਬਹੁਕਾਲਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ਕ੍ਸੀਣਃ ਸ ਤਦਭ੍ਯਾਸੇਨ ਬਂਹਣਾਭ੍ਯਾਸੇਨੋਪਚੀਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਸ੍ਮਾਦੁਭਯਮਪਿ ਯੋਜਯੇਤ੍|| ੨੦||
Adhikarana bRuMhaNe mAMsasya rasakShIrAdInA~jca prayogaH (21) · Śloka 21
ਨ ਹਿ ਮਾਂਸਸਮਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਨ੍ਯਦ੍ ਦੇਹਬਹਤ੍ਤ੍ਵਕਤ੍| ਮਾਂਸਾਦਮਾਂਸਂ ਮਾਂਸੇਨ ਸਮ੍ਭਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਰਸਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਕਲਾਵਣਿਕਾਨ੍ ਲਗ਼ੂਨ੍| ਵੇਸ਼ਵਾਰੀਕਤੈਸ੍ਤਦ੍ਵਜ੍ਜਾਙ੍ਗਲੈਸ਼੍ਚ ਕਤਾਕਤਾਨ੍| ਰਸਾਂਸ੍ਤਥਾ ਚ ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨ੍ ਤਰ੍ਪਣਾਂਸ੍ਤਰ੍ਪਣਾਨ੍ ਪੁਨਃ| ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਜ੍ਵਰਿਣਾਂ ਕਾਸਿਨਾਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਿਣਾਮ੍| ਤਸ੍ਯਤਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਾਨਾਂ ਮੂਢਮਾਰੁਤਵਰ੍ਚਸਾਮ੍||੨੧||
न हि मांससमं किञ्चिदन्यद् देहबृहत्त्वकृत्| मांसादमांसं मांसेन सम्भृतत्वाद् विशेषतः| क्रव्यान्मांसरसांस्तस्माद्दकलावणिकान् लग़ून्| वेशवारीकृतैस्तद्वज्जाङ्गलैश्च कृताकृतान्| रसांस्तथा च क्षीरादीन् तर्पणांस्तर्पणान् पुनः| युञ्ज्यात्कृशानां ज्वरिणां कासिनां मूत्रकृच्छ्रिणाम्| तृष्यतामूर्ध्ववातानां मूढमारुतवर्चसाम्||२१||
🔊 Audio coming soon
ਮਾਂਸੇਨ ਸਮਂ ਚਾਨ੍ਯਨ੍ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਦੇਹਸ੍ਯ ਬਂਹਣਤ੍ਵਕਤ੍ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਮਾਂਸਾਦਾਨਾਮਾਮਿਸਭੁਜਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਸਿਂਹਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਃ ਮਾਂਸਂ ਮਗਾਦਿਮਾਂਸੇਨ ਸਮ੍ਭਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਬਂਹਣਤ੍ਵਕਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ ਏਵਮੁਕ੍ਤਮਤਃ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਾਨਾਂ ਰਸਾਨ੍ ਦਕਲਾਵਣਿਕਾਨ੍ ਲ~ਗ਼੍ਗ਼ਨੋਤ੍ਥੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਜਾਙ੍ਗਲੈਰਪਿ ਮਾਂਸੈਰ੍ਵੇਸ਼ਵਾਰੀਕਤੈਰਤਿਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚ੍ਛਿਨ੍ਨੈਃ ਕਤਾਨਕਤਾਂਸ਼੍ਚ ਰਸਾਨ੍ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨਪਿ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾਨ੍ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨੇਕ੍ਸੁਰਸਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਥਾ ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਜ੍ਵਰਿਤਾਦੀਨਾਂ ਤਰ੍ਪਣਾਦੀਨ੍ਯਪਿ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਅਨੇਨ ਹਿ ਤਰ੍ਪਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਕ੍ਤਵ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ|| ੨੧||
Adhikarana santarpaNAH manthayogAH (22) · Śloka 22
ਸਮੈਃ ਕਸ੍ਣਾਸਿਤਾਤੈਲਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਦ੍ਯੈਦ੍ਵਰ੍ਯਂਸ਼ਤਰ੍ਪਣੈਃ| ਮਨ੍ਥਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਿਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਦਿਰਾਸਕ੍ਤੁਯੋਜਿਤਃ| ਫਾਣਿਤਂ ਸਕ੍ਤਵਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਧਿਮਣ੍ਡੋਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍| ਤਰ੍ਪਣਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਗ਼੍ਨਮੁਦਾਵਰ੍ਤ੍ਤਹਰਂ ਪਰਮ੍| ਮਨ੍ਥਃ ਖ਼ਰ੍ਜੂਰਮਦ੍ਵੀਕਾਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਾਮ੍ਲੀਕਦਾਡਿਮੈਃ| ਪਰੂਸਕੈਃ ਸਾਮਲਕੈਃ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਣਾਦਿਰੋਗਜਿਤ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਰਮ੍ਲੋ ਜਲਕਤਃ ਸਸ੍ਨੇਹੋ ਰੂਕ੍ਸ ਏਵ ਵਾ| ਸਦ੍ਯਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋ ਮਨ੍ਥਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਵਰ੍ਣਬਲਪ੍ਰਦਃ||੨੨||
समैः कृष्णासितातैलक्षौद्राद्यैद्वर्यंशतर्पणैः| मन्थस्तद्वत्सिताक्षौद्रमदिरासक्तुयोजितः| फाणितं सक्तवः सर्पिर्दधिमण्डोऽम्लकाञ्जिकम्| तर्पणं मूत्रकृच्छ्रग़्नमुदावर्त्तहरं परम्| मन्थः ख़र्जूरमृद्वीकावृक्षाम्लाम्लीकदाडिमैः| परूषकैः सामलकैः सद्यस्तृष्णादिरोगजित्| स्वादुरम्लो जलकृतः सस्नेहो रूक्ष एव वा| सद्यः सन्तर्पणो मन्थः स्थैर्यवर्णबलप्रदः||२२||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਕਸ੍ਣਾਦਿਭਿਃ ਸਮਭਾਗੈਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਰ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਤਰ੍ਪਣੈਃ ਕਤੋ ਮਨ੍ਥਃ ਪੂਰ੍ਵੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਹਿਤਃ| ਤਥਾ ਸਿਤਾਦਿਭਿਰ੍ਮਨ੍ਥਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਯਥੋਪਪਾਦਃ ਕਤਃ ਸਨ੍ ਤਥਾ ਫਾਣਿਤਾਦਿਭਿਃ ਕਤਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਪਰਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਰ੍ਪਣੋ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਗ਼੍ਨ ਉਦਾਵਰ੍ਤਹਰਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ ਖ਼ਰ੍ਜੂਰਾਦਿਭਿਃ ਸਮਭਾਗੈਃ ਕਤੋ ਮਨ੍ਥਃ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਣਾਦਿਰੋਗਜਿਤ੍| ਤਥਾ ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਜ੍ਜਲਕਤੋ ਮਨ੍ਥਃ ਸ੍ਵਾਦੁਰ੍ਵਾਮ੍ਲੋ ਵਾ ਸਸ੍ਨੇਹੋ ਰੂਕ੍ਸੋਪਿਵਾ ਸ ਸਰ੍ਵੋ ਮਨ੍ਥਃ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋ ਦੇਹਸ੍ਥੈਰ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਦਸ਼੍ਚ|| ੨੨||
Adhikarana sthUlakRushayorAhAraH (23) · Śloka 23
ਗੁਰੁ ਚਾਤਰ੍ਪਣਂ ਸ੍ਥੂਲੇ ਵਿਪਰੀਤਂ ਹਿਤਂ ਕਸ਼ੇ| ਯਵਗੋਧੂਮਮੁਭਯੋਸ੍ਤਦ੍ਯੋਗ੍ਯਾਹਿਤਕਲ੍ਪਨਮ੍||੨੩||
गुरु चातर्पणं स्थूले विपरीतं हितं कृशे| यवगोधूममुभयोस्तद्योग्याहितकल्पनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਨ੍ਤਰਮਧ੍ਯਾਯਾਰ੍ਥਮੁਪਸਂਹਰਤਿ| ਸ੍ਥੂਲੇ ਪੁਰੁਸੇ ਗੁਰ੍ਵਪਤਰ੍ਪਣਞ੍ਚਾਹਾਰਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕਸ਼ੇ ਤ੍ਵੇਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਂ ਲਗ਼ੁ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਞ੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥੈਵੋਭਯੋਰਪਿ ਕਸ਼ਸ੍ਥੂਲਯੋਰ੍ਯਵਗੋਧੂਮਂ ਹਿਤਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍| ਤਦ੍ਯੋਗ੍ਯਾਹਿਤਕਲ੍ਪਨਮ੍| ਤਦ੍ਯੋਗ੍ਯਾ ਕਸ਼ਸ੍ਥੂਲਯੋਗ੍ਯਾ ਆਹਿਤਾ ਉਤ੍ਪਾਦਿਤਾ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦਿਕਾ ਕਲ੍ਪਨਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਯਵਗੋਧੂਮੇ ਤਤ੍ਤਥੋਕ੍ਤਮ੍| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਯਦਾ ਸ੍ਥੂਲਾਯ ਯਵਗੋਧੂਮਂ ਦੀਯਤੇ ਤਦਾ ਸ੍ਥੂਲਯੋਗ੍ਯਯੈਵਾਪਤਰ੍ਪਣਾਰ੍ਹਯਾ ਕਲ੍ਪਨਯਾ| ਯਦਾ ਤੁ ਤਦੇਵ ਯਵਗੋਧੂਮਂ ਕਸ਼ਾਯ ਦੀਯਤੇ ਤਦਾ ਕਸ਼ਯੋਗ੍ਯਯੈਵ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਯਾ ਕਲ੍ਪਨਯੇਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਭੂਤਯੋਃ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਯੋਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ|| ੨੩||
Adhikarana sahajasthaulyakArshyayoshcikitsAtideshaH (24) · Śloka 24
ਸ੍ਯੌਲ੍ਯਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਪਿ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਯਂ ਵਿਧਿਃ| ਸਤਤਂ ਵ੍ਯਾਧਿਤਤਯਾ ਸਦਾ ਯੋਜ੍ਯੋ ਵਿਭਜ੍ਯ ਚ||੨੪||
स्यौल्यकार्श्ये प्रकृत्यापि स्यातां तत्राऽप्ययं विधिः| सततं व्याधिततया सदा योज्यो विभज्य च||२४||
🔊 Audio coming soon
ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਸਹਜਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ੍ਯਾਤਾਮ੍ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਯਮੇਵਾਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੋ ਵਿਧਿਰ੍ਵਿਭਜ੍ਯ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਯਥੋਚਿਤਂ ਸਦੈਵ ਯੋਜ੍ਯਃ ਸਤਤਵ੍ਯਾਧਿਤਤ੍ਵਾਦ੍ਧੇਤੋਃ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਯਦ੍ਯਪਿ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਵਾ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ ਭਵਤਿ| ਤਥਾਪਿ ਤੇ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ ਵ੍ਯਾਧਿਤਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਤ ਏਵ ਤੇਸਾਮਯਂ ਵਿਧਿਃ ਸਦਾ ਯੋਜ੍ਯਃ|| ੨੪||
Adhikarana mAtrayA bRuMhaNala~gGanayoH sevanaPalam (25) · Śloka 25
ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਯੁਕ੍ਤੇ ਸੇਵੇਤ ਯਸ੍ਤੁ ਲ~ਗ਼੍ਗ਼ਨਬਂਹਣੇ| ਸਮਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਿਦੇਹੋਸੌ ਸਮਸਂਹਨਨੋ ਭਵੇਤ੍| ਦਢੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਨ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਰਭਿਭੂਯਤੇ||੨੫||
मात्रादियुक्ते सेवेत यस्तु ल~ग़्ग़नबृंहणे| समधात्वग्निदेहोऽसौ समसंहननो भवेत्| दृढेन्द्रियबलत्वाच्च न द्वन्द्वैरभिभूयते||२५||
🔊 Audio coming soon
ਤਥਾ ਯਃ ਪੁਰੁਸੋ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਯੋਗੇਨਾਤਿਯੋਗਾਯੋਗਂ ਪਰਿਰਕ੍ਸਨ੍ ਬਂਹਣਲਙ੍ਗ਼ਨੇ ਸੇਵੇਤ| ਅਸੌ ਪੁਰੁਸਃ ਸਮਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਿਦੇਹਃ ਸਨ੍ ਸਮਸਂਹਨਨੋ ਭਵੇਤ੍| ਸਮਾ ਧਾਤ੍ਵਾਦਯੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥੋਕ੍ਤਃ| ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਮਤ੍ਵਮਙ੍ਗਾਨਾਮਨੂਨਾਧਿਕਤਾਂ, ਸਮਸਂਹਨਨਤ੍ਵਂ ਦੇਹਸਙ੍ਗ਼ਾਤਸਮਤ੍ਵਮ੍| ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਂ ਨਾਪਿ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮਿਤਿ| ਸ ਚ ਪੁਰੁਸੋ ਦਢੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਰ੍ਦੁਃਖ਼ੈਰਾਤਪਾਦਿਭਿਰ੍ਨਾਭਿਭੂਯਤੇ|| ੨੫||
Adhikarana sarvopakramANAM la~gGanabRuMhaNayorevAntarBAvaH (26-27) · Śloka 27
ਦੋਸਗਤ੍ਯਾਤਿਰਿਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਗ੍ਰਾਹਿਭੇਦ੍ਯਾਦਿਭੇਦਤਃ| ਉਪਕ੍ਰਮਾ ਨ ਤੁ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਾ ਅਪਿ ਗਦਾ ਇਵ||੨੬|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ- ਪਕ੍ਰਮਣਿਯੋਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੭||
दोषगत्यातिरिच्यन्ते ग्राहिभेद्यादिभेदतः| उपक्रमा न तु द्वित्वाद्भिन्ना अपि गदा इव||२६|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने द्विविधो- पक्रमणियोनाम चतुर्विशोऽध्यायः||२७||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ ਬਹਵੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਦਯ ਉਪਕ੍ਰਮਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਦਸ੍ਟਾਃ ਤਤ੍ ਕਿਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਧੈਵੋਪਕ੍ਰਮ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਦੋਸਗਤ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਭਿਨ੍ਨਾ ਅਪ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮਾ ਵਿਲਕ੍ਸਣਯਾ ਦੋਸਗਤ੍ਯਾ ਹੇਤੁਭੂਤਯਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਦਿਭੇਦਾਦਤਿਰਿਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਨ ਤੁ ਯਥੋਕ੍ਤਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਾਦਤਿਰਿਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਯਥਾ ਗਦਾ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਭਿਨ੍ਨਾ ਅਪਿ ਸਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਾਲਙ੍ਘ੍ਯਬਂਹ੍ਯਾਖ੍ਯਾਦਗ੍ਨੀਸੋਮਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਨ੍ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ| ਤਦ੍ਵਦੁਪਕ੍ਰਮਾਃ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਲਙ੍ਘਨਬਂਹਣੇ ਏਵ ਦੋਸਗਤਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਤ ਇਤਿ|| ੨੬|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ