29. nasyavidhiḥ

Adhikarana atha nasyavidhirnAmaikonatriMsho&dhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோ நஸ்யவிதிர்நாமாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

இஹ ஹி தோஷநிர்ஹரணாய வமநாதீநி கர்மாண்யுக்தாநி தாநி ச ஶிரோகதாந் தோஷாண் ந ததா நிர்ஹர்துஂ ஶக்நுவந்தி யதா நஸ்யம் | நாஸா யஸ்மாச்சிரஸோ த்வாரம் | தயா ச ப்ரயுக்தமோஉஷதமாஶ்வேவோத்தமாங்காத் தோஷமபகர்ஶத்யதஸ்தஸ்ய விதாநபரிஜ்ஞாநார்தமத்யாயாரம்பஃ- அதாத இத்யாதி || ௧ ||

Adhikarana nasyanirvacanaM paryAyAshca (2) · Śloka 2

நாஸாயாஂ ப்ரணீயமாநமோஉஷதஂ நஸ்யம்| நாவநஂ நஸ்யகர்மேதி ச ஸஂஜ்ஞாஂ லபதே||௨||

நாஸாயாமித்யாதிநா நஸ்யஸஂஜ்ஞாயா அந்வர்தகதநம் | நாஸயா ஶிரஸி ப்ரணீயமாநமோஉஷதஂ நஸ்யஸஂஜ்ஞாஂ லபதே || ௨ ||

Adhikarana nasyasyordhvajannuvikAreShu kArmukatvam (3) · Śloka 3

நாஸா ஹி ஶிரஸோ த்வாரம்| தத்ராவஸேசிதமோஉஷதஂ ஸ்ரோதஃ- ஶங்காடகஂ ப்ராப்ய வ்யாப்ய ச மூர்தாநஂ நேத்ரஶ்ரோத்ரகண்டாதி- ஸிராமுகாநி ச முஞ்ஜாதிஷீகாமவிஸக்தாமூர்த்வஜத்ருகதாஂ வைகாரிகீமஶேஷாமாஶு தோஷஸஂஹதிமுத்தமாங்காதபகர்ஷதி||௩||

ஸ்ரோதஃஶங்காடகஂ ஶிரஸோ&அம்ப்;ந்தர்மத்யஂ ப்ராப்ய வ்யாப்ய ச மூர்தாநஂ நேத்ராதீநி சோத்தமாங்காதூர்த்வகதாஂ விவிதவிகாரஹேதுஂ தோஷஸஂஹதிமபகர்ஷதி | யதாந்யஃ கஶ்சிந்முஞ்ஜாத்தணவிஶேஷாதிஷீகாஂ தர்பஶலாகாமபகர்ஷதி | ஸா ஹீஷிகா முஞ்ஜே ததங்கத்வாததிஸுலக்நா பவதீதி தஷ்டாந்தப்ரயோஜநம் | அக்ஷகாக்யோரஸ்த்நோஃ ஸந்திர்ஜத்ருர்நாம மர்ம || ௩ ||

Adhikarana nasyaBedAH (4) · Śloka 4

தத்து த்ரிவிதஂ விரேசநஂ பஂஹணஂ ஶமநஂ ச||௪||

தச்ச நஸ்யஂ விரேசநாதிபேதேந த்ரிவிதம் | நாமபிரேவ ப்ரதாநோ&அம்ப்;ர்தோ வ்யாக்யாதஃ || ௪ ||

Adhikarana virecananasyArhAH virecananasyadravyAdi ca (5) · Śloka 5

தேஷாஂ விரேசநஂ ஜத்ரூர்த்வகோஉரவஶோபோபதேஹகண்டூஸ்தம்பாபி- ஷ்யந்தபாகப்ரஸேகவைரஸ்யாரோசகஸ்வரபேதக்ரிமிப்ரதிஶ்யாயா- பஸ்மாரகந்தாஜ்ஞாநக்ரந்த்யர்புததத்ருகோடாதிஷு ஶ்லேஷ்மஜேஷு தீக்ஷ்ணேந ஸ்நேஹேந ஶிரோவிரேசநத்ரவ்யைர்வா ஸித்தேந தேஷாஂ வா க்வாதசூர்ண- ஸ்வரஸைஸ்தைரேவ வா யதார்ஹத்ரவஶ்லக்ஷ்ணகல்கிதாலோடிதைர்மது- ஸைந்தவாஸவபித்தமூத்ரைர்யதாஸ்வஞ்சோபதிஷ்டைர்யோஜ்யம்||௫||

தத்ர விரேசநஂ நாம நஸ்யஂ ஶ்லேஷ்மஜேஷு ஜத்ரூர்த்வகோஉரவாதிஷு தேயம் | கேநோஉஷதேநேத்யுச்யதே-தீக்ஷ்ணேநேத்யாதி | தீக்ஷ்ணேந ஸார்ஷபாதிநா ஸ்நேஹேந ஶிரோவிரேசநத்ரவ்யைர்வா ஸித்தேந ஸ்நேஹேந தேஷாமேவ ஶிரோவிரேசநாநாஂ க்வாதாதிபிஃ தைரேவ வா ஶிரோவிரேசநத்ரவ்யைர்யதார்ஹேண மத்யாத்யந்யதமேந த்ரவேநாலோடிதைர்யதாஸ்வஂ யதோக்தேஷு ச வ்யாதிஷு ஸ்வப்ரகரணேஷூபதிஷ்டைரோஉஷதைஃ || ௫ ||

Adhikarana adhikAraBedena snehAdikalpanABedaH (6) · Śloka 6

தத்ர பீதக்லீபகஶஸுகுமாரேஷு ஸ்நேஹஃ| கலரோகஸந்நி- பாதஜ்வராதிநித்ராமநோவிகாரக்ரிமிவிஷாபிபந்நாபிஷ்ய- ண்ணஸர்பதஷ்டவிஸஂஜ்ஞேஷு ஶேஷாஃ| தேஷ்வேவ பூயஸி தோஷே ஶீக்ர- காரிணி ச சூர்ணஃ| ஸ ஹி நிஹிதநாஸாக்ரஆவேககரதரோ பவதி||௬||

தத்ர பீதாதிஷு யதோக்தே வ்யாதோஉ ஸ்நேஹவிரேசநஂ தேயம் | கலரோகாதிஷு ஸேஹ்ஷாஃ க்வாதாதயஃ | தேஷ்வேவ கலரோகாதிஷு ப்ரபூதே ஶீக்ரகாரிணி தோஷே சூர்ணஸ்ய விஶேஷ இதி விரேசநஂ நஸ்யம் || ௬ ||

Adhikarana bRuMhaNanasyArhA vyAdhayaH dravyANi ca (7) · Śloka 7

பஂஹணஂ ஸூர்யாவர்தார்தாவபேதககமிஶிரோரோகாக்ஷிஸங்கோசஸ்ப- ந்ததிமிரகச்ச்ராவபோததந்தகர்ணஶூலநாதநாஸாமுகஶோஷ- வாக்யஸங்கஸ்வரோபகாதமந்யாரோகாபதாநகாபபாஹுகநித்ரா- நாஶாதிஷ்வநிலோத்தேஷு ஸ்நிக்தமதுரத்ரவ்யைஸ்தத்ஸித்தைர்யதாயத- ஞ்சோபதிஷ்டைஃ ஸ்நேஹைர்நிர்யாஸைர்தந்வமாஂஸரஸரக்தைஶ்ச||௭||

பஂஹணஂ து ஸூர்யாவர்தாதிஷு வாதப்ரதாநேஷு ஸ்நிக்தமதுராதிபிர்த்ரவ்யைர்யோஜ்யம் | நிர்யாஸோ யோ வக்ஷாத் பரிஸ்ருத்ய நிஸ்ஸரதி கபுராதிஃ ||௭||

Adhikarana shamanasyArhA vyAdhayaH dravyaBedashcha dravyAdi ca (8) · Śloka 8

ஶமநமகாலவலீபலிதகலதிதாருணகரக்தராஜீவ்யங்கநீ- லிகாரக்தபித்தாதிஷு யதாஸ்வமுபதிஷ்டைஃ ஸ்நேஹைர்பேஷஜஸ்வர- ஸாதிபிஃ க்ஷீரோதகாப்யாஂ வா ஸமதோஷே வாணுதைலேநேதி||௮||

ஶமநஂ புநரகாலபலிதாதிஷு யதாஸ்வப்ரகரணோக்தைஃ ஸ்நேஹைஃ ஸ்வர ஸாதிபிஶ்ச | ஸமதோஷே புருஷே வக்ஷ்யமாணேநாணுதைலேந || ௮ ||

Adhikarana snehanasyasya dvaividhyamavapIDAdivivaraNa~jca (9) · Śloka 9

தத்ர ஸ்நேஹோ மாத்ராபேதாத் த்விதா-மர்ஶஃ ப்ரதிமர்ஶஶ்ச| விரே- சநஃ ஶமநோ வா நாஸயா ப்ரணீயமாநஃ கல்கோ&அம்ப்;வபீடஸஂஜ்ஞோ விரேசநசூர்ணஸ்ய ப்ரதமநாக்யஃ| பரிஶேஷஂ து நாவநமவ- பீடகஸஂஜ்ஞம்| கல்கீகதாதோஉஷதாதவபீடிதஃ ஸ்ருதோ ரஸோ- &அம்ப்;வபீட இத்யபரேஷாம்| தத்ர புநஸ்தீக்ஷ்ணே வைஶேஷிகீ ஶிரோ- விரேசநஸஂஜ்ஞா| ததாந்யே ஸர்வமேவ விரேசநஂ நஸ்யமித்யாஹுஃ| ஸத்யஃ ஶ்லேஷ்மவிரேசநஸாமாந்யாத்||௯||

தத்ர ஸ்நேஹோ மாத்ராத்வைவித்யாத் த்விதா மர்ஶஃ ப்ரதிமர்ஶஶ்ச | சூர்ணஸ்ய ப்ரதமநஂ பர்யாயஃ | ஶேஷஂ க்வாதாதிகமவபீடகமுச்யதே | அபரேஷாமாசார்யாணாஂ கல்க ஏவாவபீடகமவபீட்ய தாநாத் | யத்யபி ஸர்வஂ நஸ்யஂ ஶ்லேஷ்மரேசநஸாமாந்யாத்விரேசநஂ ததாபி தீக்ஷ்ணே நஸ்யே விரேசநஸஂஜ்ஞா வைஶேஷிகீ அத்விதீயா அஸாதாரணா || ௯ ||

Adhikarana aNutailANuGRute (10) · Śloka 10

அதாணுதைலஸ்ய விதாநமுச்யதே| அணுதைலவிதாநஂ து மஞ்ஜி- ஷ்டாமதுகப்ரபோஉண்டரீகஜீவகர்ஷபககாலோலீத்வயபயஸ்யா- ஸாரிவாநந்தாநீலோத்பலாஞ்ஜநராஸ்நாவிடங்கதண்டுலமதுபர்ணீ- ஶ்ராவணீமேதாகாகநாஸாஸரலஸாலபத்ரதாருசந்தநைஃ ஸுபி- ஷ்டைரஷ்டகுணஂ ஷட்குணேந பயஸா தைலஂ பசேத்| கதஂ வ பித்தோ- ல்பணேஷு தோஷேஷு||௧௦||

மஞ்ஜிஷ்டாதீந் ஸமபாகாத்ஸுபிஷ்டாந் காரயேத் | ஏகீகத்ய ச தாஂஸ்துலயா பரிச்சித்ய ததோ&அம்ப்;ஷ்டகுணஂ தைலஂ தைலாத் ஷடகுணஂ க்ஷீரமோஉஷதேந ஸம்மிஶ்ர்ய விபசேத் | அத்ராபடிதமாசார்யாஃ ஸாமாந்யேநோஉஷதரஸநிர்ஹரணாய ஸ்நேஹாச்சதுர்குணஂ தோயமிச்சந்தி | த்விகுணஂ த்வத்ர ந்யாய்யம் | ஸ்நேஹஸ்ய கல்காதஷ்டகுணத்வாத் | அதவா பித்தோல்பணேஷு தோஷேஷ்வநேநைவ விதாநேந தைலவத் கதஂ விபசேதித்யணுதைலாணுகதே || ௧௦ ||

Adhikarana dvitIyamaNutailam (11) · Śloka 11

அதவா சந்தநாகருபத்ரதார்வீத்வங்மதுகபலாத்வயபில்வோத்ப- லபத்மகேஸரப்ரபௌண்டரீகவிடங்கோஶீரஹ்நீபேரவந்யத்வங்முஸ்தா- ஸாரிவாபஹதீத்வயாஂஶுமதீத்வயஜீவந்தீதேவதாருஸுரபிஶதா- வரீஃ ஶதகுணே திவ்யேऽம்பஸி தஶபாகாவஶிஷ்டஂ க்வா தயேத்| ததஸ்தஸ்ய க்வாதஸ்ய தஶமாஂஶேந ஸமாஂஶஂ தைலஂ ஸாதயேத்| தஶமே சாத்ர பாகே தைலதுல்யமாஜமபி பயோ தத்யாத்| ஏததய்யணுதைலஂ புர்வஸ்மாத்விஶேஷேணேந்த்ரியதார்ட்யகரஂ கேஶ்யஂ த்வச்யஂ கண்ட்யஂ ப்ரீணநஂ பஂஹணஂ தோஷத்ரயக்நஂ ச||௧௧||

த்விதீயமணுதைலமதவேத்யாதீநா | சந்தநாதீநி ஸமாந்யேகீகத்ய பரிச்சித்ய ததஃ ஶதகுணே திவ்யஜலே க்வாதயேத் யாவத் க்வாதோ தஶபாகஶேஷஃ | ததஶ்ச க்வாதாத்தஶாஂஶாஃ ஸமாஃ கார்யாஃ | தத்ரைகேநாஂஶேந ஸமஂ தைலஂ தேநைவ ஸஹ பசேத் தத்பக்வஂ புநர்த்விதீயேந பசேத் | தத் புநஸ்ததீயேந யாவந்நவ பாகாஃ | தஶமே து பாகே தைலதுல்யமாஜஂ பயோ தேயமேதத் த்விதீயமணுதைலம் | ஸுபோதமந்யத் ||௧௧||

Adhikarana nasyAnarhAstatra kAraNAni ca (12) · Śloka 12

அநஸ்யார்ஹாஸ்து புக்தபக்தஸ்நேஹமத்யகரதோயபீதபாதுகாம- ஶிரஃஸ்நாதஸ்நாதுகாமஸிராதிவ்யதஸ்ருதரக்தமூத்ரிதோச்சரிதா- பிஹதகதவமநவிரேகபஸ்திகர்மகர்பிணீஸூதிகாநவப்ரதி- ஶ்யாயஶ்வாஸகாஸிநோऽநார்தவதுர்திநேஷ்வபி| தத்ர புக்தபக்தஸ்ய நஸ்யேரிதோ தோஷஊர்த்வஸ்ரோதாஂஸ்யாவத்ய சர்திஶ்வாஸகாஸப்ரதி- ஶ்யாயாந் ஜநயேத்| ஸ்நேஹாதிபீதபாதுகாமாநாமக்ஷிநாஸா- ஸ்யஸ்யந்தோபஹதிதிமிரஶிரோரோகாந்| ஶிரஃஸ்நாதஸ்ய ஶிரோ- ऽக்ஷிகர்ணஶூலகண்டரோகபீநஸஹநுமந்யாஸ்தம்பார்திதஶிரஃ- கம்பாந்| ஸ்நாதுகாமஸ்ய மூர்தஸ்தைமித்யஜாட்யாருசிபீந- ஸாந்| ஸ்ருதரக்தஸ்ய க்ஷாமதாமருசிமக்நிஸாதஞ்ச| மூத்ரிதோ- ச்சாரிதயோர்பஶதரஂ வேகதாரணஜாந் விகாராந்| அபிஹத- ஸ்ய தீவ்ரதராஂ ருஜம்| கதவமநாதீநாஂ ஶ்வாஸகாஸஸ்வரே- ந்த்ரியஹாநிஶிரோகௌரவகண்டூகமிதோஷாந்| கர்பிண்யா பக்த- த்வேஷஜ்வரமூர்ச்சார்தாவபேதகாஃ ஸ்யுரபத்யஞ்ச வ்யங்கஂ விக- லேந்த்ரியமுந்மாதாபஸ்மாரயுக்தஂ வா| ஸூதிகாயாஃ ஸ்ருதரக்தோ- க்தாந் தோஷாந்| நவப்ரதிஶ்யாயஸ்ய ஸ்ரோதோரோதாத் துஷ்டப்ரதி- ஶ்யாயகேஶஶாதகமிகண்டூவிசர்சிகாஃ| ஶ்வாஸகாஸிநோ- ர்வ்யாதிவத்திஃ| அகாலே துர்திநே ஸஹஸைவ ஶைத்யாச்சிரோரு- க்வேபதுஸ்தைமித்யதாலுநேத்ரகண்டூபாகமந்யாஸ்தம்பகண்டரோக- ப்ரதிஶ்யாயாரூஂஷிகாஃ||௧௨||

அநஸ்யார்ஹா இத்யாதி | புக்தபக்தாதயோऽஸ்ய நஸ்யஸ்யாநர்ஹாஃ | ஸ்நாதுகாமஶப்தேந நஸ்யே தத்தே ஸ்நாநப்ரதிஷேதமாஹ | தத்வத் பாதுகாமஶப்தேந | கதஂ வமநாதி யஸ்மிந் தத்திவஸம் துர்திநே ந கஸ்யசித் நஸ்யஂ யோஜ்யம் | துர்திந இதி யத்யபி ஸாமாந்யேநோக்தஂ ததாப்யகாலதுர்திந இதி விஜ்ஞேயம் | ஶீதே வர்ஷாஸு ச காலநியமஸ்ய வக்ஷ்யமாணத்வாத் | ஸூதிகாயாஃ ஸ்ருதரக்தோக்தாந் தோஷாண் க்ஷாமதாருச்யாதீந் || ௧௨ ||

Adhikarana nasyAnarhANAM nasyaprayogAjjAteShUpadraveShu pratIkAraH (13) · Śloka 13

தேஷு யதாஸ்வமாயதநஂ தோஷோத்ரேகஂ சாபேக்ஷ்ய ஸ்நேஹஸ்வேதஶிரோ- வக்த்ரலேபஸேகதீக்ஷ்ணாவபீடதூமகண்டூஷாதீநாசரேத்| விஶே- ஷேண து கர்பிணீ ரூக்ஷே நஸ்யகர்மணி வர்ஷாபூகாகோலீக- பிகச்சுபிஃ ஶதஂ பயஃ பிபேத்| பலாவிதார்யஂஶுமதீ- மேதாபிர்வா| ஏபிரேவ ச ஶதஂ ஹவிஃ| வாதஹரஶ்ச ஸித்தஃ ஸ்நேஹஃ ஶிரோபஸ்தௌ கர்ணபூரணே ச யோஜ்யஃ| ஸர்வஞ்ச பஂஹண- மந்நபாநம்| புக்தபக்தாதிஷ்வபி சாத்யயிகவ்யாத்யாதுரம- பேக்ஷேத||௧௩||

தேஷாஂ ச நஸ்யரோகாணாஂ யதாஸ்வஂ யதாத்மீயமாயதநஂ நிதாநதோஷாதிகஂ சாபேக்ஷ்ய ஸ்நேஹாதீநாசரேத் | விஶேஷேண து கர்பிணீத்யாதி ஸுபோதம் || ௧௩ ||

Adhikarana marshanasyapramANam (14) · Śloka 14

மர்ஶப்ரமாணஂ து ப்ரதேஶிந்யங்குலீபர்வத்வயாந்நிமக்நோத்ததாத்யாவத்ப- ததி ஸ பிந்துஃ| அமீ தஶாஷ்டௌ ஷட்பிந்தவ உத்தமமத்ய- மகநீயஸ்யோ மாத்ராஃ| க்வாதாதீநாமஷ்டௌ ஷட் சத்வாரஃ| ப்ரதமநஸ்ய து ஷடங்குலத்விமுகயா நாட்யா முகாநிலேரித- ஸ்யாகண்டகதேர்தோஷாநுரோததஶ்ச புநஃ புநர்யோஜநமிதி||௧௪||

மர்ஶப்ரமாணஂ தஶ ஸ்நேஹபிந்தவ உத்தமமாத்ரா | அஷ்டௌ மத்யமா | ஷட் கநீயஸீ | பிந்துரிதி கிமுச்யத இத்யாஹ-ப்ரதேஶிநீத்யாதி | ஸுபோதம் | க்வாதாதீநாமஷ்டௌ ஷட் சத்வாரஶ்ச பிந்தவோ யதாஸங்க்யேந உத்தமமத்யமகநீயஸ்யோ மாத்ராஃ | ப்ரதமநஸ்ய சூர்ணஸ்ய மாத்ரா ஷடங்குலத்விமுகயா நாட்யா நாஸாயாஂ வைத்யமுகாநிலப்ரேரிதஂ சூர்ணஂ யாவத் கண்டப்ரதேஶஂ ப்ராப்நோதி | தோஷபாரதந்த்ர்யேண புநஃபுநர்யோஜநம் || ௧௪ ||

Adhikarana nasyavidhiH (15) · Śloka 15

அத நஸ்யார்ஹஂ நரமவ்யாஹதவேகஂ தௌதாந்தர்பஹிர்முகஂ ஸ்நிக்த- ஸ்விந்நஶிரஸஂ நாதிக்ஷுதிதஂ ப்ராயோகிகதூமபாநவிஶுத்தஸ்ரோதஸஂ ஸ்வாஸ்தீர்ணநிவாதஶயநஸ்தமுத்தாநஶிர்ஷமீஷதுந்நதபாதஂ ப்ரஸா- ரிதகரசரணஂ ஜத்ரூர்த்வஂ பாணிதாபேந புநஃ புநஃ ஸ்வேதயேத்| ததஃ கநகரஜததாம்ராந்யதமஶுக்திஸ்திதஂ ப்ரதேயமௌஷதத்ரி- பாகமுஷ்ணாம்புப்ரதப்தஂ கிஞ்சித் ப்ரலம்பிதஶிரஸோ வாமஹஸ்தா- ங்குஷ்டகநிஷ்டிகாப்யாமாக்ரம்ய நயநப்ரச்சாதநஂ சதுர்குணஂ வாஸோ மத்யமயா நாஸாக்ரமுந்நமய்ய ப்ரதேஶிந்யநாமிகாப்யஂ சைகைகஂ நாஸாபுடஂ பர்யாயேண பிதாயேதரஸ்மிந் நாஸாஸ்ரோதஸி தக்ஷிண- ஹஸ்தேந ப்ரநாட்யா பிசுநா வாநவச்சிந்நமாஸிஞ்சேத்||௧௫||

அத நஸ்யேத்யாதி ஸுபோதம் | ப்ராயோகிகோ தூமோ வக்ஷ்யமாணலக்ஷணஃ | தேந விஶுத்திஃ ஸ்ரோதஸாம் | ப்ரதேயாதௌஷதாந்மாத்ராபேதேநோக்தாத் த்ரிபாகமுஷ்ணாம்புப்ரதப்தஂ குர்யாத் | ததோ த்விதீயோ பாகஃ, ததஸ்ததீயஃ | அந்யதா ஶீதீபவதி | பர்யாயேணேதி | யதா வாமஂ பிஹிதஂ ததா தக்ஷிணே யதா தக்ஷிணஂ பிஹிதஂ ததா வாம இதி | இதரஸ்மிந்நித்யபிஹிதே | பிசுஃ கார்பாஸஸ்தோகஃ || ௧௫ ||

Adhikarana doShAnusAraM vyAdhyAdyanusAra~jca nasyakAlAH (16) · Śloka 16

வாதபித்தகபாமயேஶு க்ரமேணாபராஹ்ணமத்யாஹ்நபூர்வாஹ்ணேஷு| லா- லாஸ்ராவஸுப்தப்ரலாபதந்தகடகடாயநக்ரதநகச்ச்ரோந்மீலந- பூதிமுககர்ணநாததஷ்ணார்திதஶிரோரோகஶ்வாஸகாஸோந்நித்ரேஷு ராத்ரௌ| ஸ்வஸ்தவத்தே து ஶீதே மத்யாஹ்நே ஶரத்வஸந்தயோஃ ப்ராஹ்ணே க்ரீஷ்மே- ऽபராஹ்ணே வர்ஷாஸ்வாதித்யதர்ஶநே பஞ்சகர்மாண்யாசரதோ பஸ்தி- கர்மோத்தரகாலமேவ||௧௬||

வாதாதிஷு யதாஸங்க்யேநாபராஹ்ணாதிஷு காலேஷு நஸ்யமாசரேத் | லாலாஸ்ராவாதிஷு ராத்ரௌ | ஸ்வஸ்தவத்தே து ஶீதே ஹேமந்தஶிஶிரயோர்மத்யாஹ்ந ஏவ | ஶரதி வஸந்தே ச பூர்வாஹ்ண ஏவ | க்ரீஷ்மேऽபராஹ்ணே ஸாயங்காலே | வர்ஷாஸு து யதைவாதித்யதர்ஶநம் | பஞ்சகர்மாங்கத்வே பஸ்த்யுத்தரகாலமேவ || ௧௬ ||

Adhikarana hInatvAdiyuktanasyaniShedhastatra hetushca (10) · Śloka 10

ந ச ஹீநாதிகஂ ஸகதேவ ஸர்வமத்யுஷ்ணஶீதமத்யுந்நதாவந- தஶிரஸே ஸங்குசிதகாத்ராவயவாய தேயம்| தத்ர ஹீநஂ தோஷ- முத்க்லேஶ்ய ந நிர்ஹரேத்| கௌரவாருசிகாஸப்ரஸேகபீநஸச்ச- ர்திகண்டரோகாந் குர்யாத்| அதிகமதியோகதோஷாந்| ஸக- தேவ ஸர்வஂ தத்தமுத்ஸ்நேஹநஶிரோரோகப்ரதிஶ்யாயக்றாநக்லேதாநுச்ச்- வாஸோபரோதஞ்ச| அத்யுஷ்ணஂ தாஹபாகஜ்வரரக்தாகமஶிரோரு- க்தஷ்டிதௌர்பல்யமூர்ச்சாப்ரமாந்| அதிஶீதஂ ஹீநதோஷாந்| அத்யு- ந்நதஶிரஸோऽபி ஸம்யக் ஶிரோऽப்ரதிபத்யமாநஂ தாநேவ| அத்யவநதஶிரஸோऽதிதூரகமநாந்மூர்ச்சாஜாட்யகண்டூதாஹ- ஜ்வராந்| ஸங்குசிதகாத்ரஸ்ய ஸம்யக்தமநீரவ்யாப்நுவத்தோஷோ- த்கேல்ஶஂ வேதநாஂ ஸ்தம்பஂ வா||௧௦||

Adhikarana nasyamUrcCAyAM pratIkAraH (1) · Śloka 1

யதி ச நஸ்யே தீயமாநே பேஷஜவேகாதஸாத்ம்யதயா வா மூர்ச்சா ஸ்யாத் ததஃ ஶோரோவர்ஜஂ ஶீதாம்பஸா ஸிஞ்சேத்||௧||

Adhikarana nasyasevanasamaye varjanIyantatra hetushca (17) · Śloka 2

ந ச நஸ்யே நிஷிச்யமாநே கோபஹாஸ்யவ்யாஹாரஸ்பந்தநோச்சிங்க- நாந்யாசரேத்| ததா ஹி ஶிரோருக்ப்ரதிஶ்யாயகாஸதிமிர- கலதிபலிதவ்யங்கதிலகாலகமூகதூஷிகாணாஂ ஸம்பவஃ||௨||

ந ச ஹீநத்வாதியுக்தஂ நஸ்யஂ யோஜயேத் | அதியோகதோஷா அத்ரைவவக்ஷ்யமாணாஃ | உத்ஸ்நேஹநஂ கண்டஸ்ரோதஸ்யந்யநாடீகமநம் | ஹீநயோகதோஷா தோஷமுத்க்லேஶ்யாநிர்ஹரந்நித்யாதிநோக்தாஃ | தஸ்மாந்நாதிஶீதஂ குர்யாத் | ஸுபோதம் || ௧௭ ||

Adhikarana nasyadAnottarakRutyam (18) · Śloka 18

தத்தமாத்ரே து நஸ்யே கர்ணலலாடகேஶபூமிகண்டமந்யாஸ்க- ந்தபாணிபாததலாந்யநுஸுகஂ மர்தயேத்| ஶநைஶ்சோச்சிங்கேத்| அந- ப்யவஹரஂஶ்ச வாமதக்ஷிணபார்ஶ்வயோரௌஷதஂ நிஷ்டீவேத்| ஸகலஂ ஹி ததப்யவஹதமக்நிமவஸாதயேத்| தோஷஂ ச ஸஂவர்தயேத்| ஏகபார்ஶ்வநிஷ்டீவநேந ஸர்வாஃ ஸிரா பேஷஜேந ஸம்யக்வ்யாப்யந்தே| புநஃ புநஶ்சைநஂ ஸ்வேதயேதாபேஷஜதர்ஶநாந்நோசிங்கந்நிஷ்டீவேச்ச| ததஶ்சைவமேவ த்விதீயமஂஶமநுஷேசயேத்ததா ததீயஂ தோஷாதிபலேந வா| விரேசநே த்வவபீடே தோஷபலமபேக்ஷ்ய பஶ்சாத் ஸ்நேஹமநு- ஷேசயேத்| நிவத்தநஸ்யஂ சைவமுந்நித்ரமுத்தாநஂ வாக்ஶதமாத்ரஂ ஶாய- யேத்| ததஃ புநரப்யுத்க்லிஷ்டதோஷஶேஷோபஶாந்தயே வைரேசநிகஂ யதார்ஹஂ வா தூமஂ பாயயித்வோஷ்ணோதககண்டூஷாந் தாரயேத்| அதாஸ்ய ஸ்நேஹோக்தமாசாரமாதிஶேத்| அதித்ரவபாநஞ்ச வர்ஜயேத்| புநஶ்ச ததீயேऽஹநி நஸ்யமவஸேசயேத்| ஹித்மாஸ்வரோபகாத- மந்யாஸ்தம்பாபதாநகேஷு ஶிரஸி சாநிலார்த்யாத்யபிபூதே ப்ரத்யஹஂ ஸாயம்ப்ராதருபயகாலஂ வா| அநேந விதிநா பஞ்ச ஸப்த நவ வா திநாநி தத்யாதாஸம்யக்யோகாத்வா||௧௮||

தத்தமாத்ரே நஸ்யே கர்ணாதீநி ஸுகஂ மர்தயேத் | ஸுபோதம் | தோஷாதிபலாபேக்ஷயா த்விதீயததீயாவஂஶௌ ஸேசயேந்ந வா | அநேநாநுமாநாத் கல்பிதாயா அபி மாத்ராயா தோஷாத்யபேக்ஷப்ரயோக உக்தஃ | ஸுபோதம் | ஹித்மாதிஷு தோஷாத்யபேக்ஷயா ப்ரத்யஹமேகவாரஂ ஸாயஂ ப்ராதர்வா நஸ்யமவஸேசயேத் | ஆஸம்யக்யோகலக்ஷணோத்பத்தேஃ || ௧௮ ||

Adhikarana nasyasamyagyogAyogAtiyogalakShaNAni (19) · Śloka 19

தத்ர ஸம்யக் ஸ்நிக்தே மூர்தநி விரிக்தே வா ஸுகோச்ச்வாஸநி- ஶ்வாஸக்ஷவதுஸ்வப்நப்ரபோதஶிரோவேதநேந்த்ரியவிஶுத்தயோ பவந்தி| யதோக்தவ்யாத்யுபஶமஶ்ச| அயோகாதியோகயோஸ்து யதாஸ்வஂ வாதகபவிகாராஸ்தாந்யதா ஸ்வமேவ ஸாதயேத்| அந்யாஂஶ்ச பூர்வோக்தாந் விகாராந்||௧௯||

தத்ர நஸ்யே ஸம்யக் ஸ்நிக்தஸ்ய ஶிரோவிரிக்தஸ்ய ச ஸுகோச்ச்வாஸாதயோ பவந்தி | தத்ஸாத்யாநாஂ வ்யாதீநாஂ சோபஶம இதி ஸம்யக்யோகஃ | அயோகேऽதியோகே ச யதாஸ்வஂ வாதகபவிகாராஃ | தத்ர ஸ்நேஹஸ்யாயோகே வாதவிகாராஃ | அதியோகே கபவிகாராஃ | விரேசநஸ்யாயோகே கபவிகாராஃ | அதியோகே வாதவிகாரா இதி யதாஸ்வஶப்தார்தஃ || ௧௯ ||

Adhikarana pratimarshArhAnarhAshca (20) · Śloka 20

ப்ரதிமர்ஶஸ்து க்ஷாமக்ஷததஷ்ணாமுகஶோஷவத்தபாலபீருஸுகு- மாரேஷ்வப்யகாலவர்ஷதுர்திநேஷ்வபி ச யோஜ்யஃ| ந து துஷ்ட- ப்ரதிஶ்யாயபஹுதோஷக்ரிமிணஶிரோமத்யபிததுர்பலஶ்ரோத்ரேஷு| ஏஷாஂ ஹ்யுதீர்ணதோஷத்வாத் தாவதா தோஷோத்க்லேஶோ பவதி||௨௦||

ப்ரதிமர்ஶஃ புநஃ க்ஷாமாதீநாஂ யோஜ்யஃ | துஷ்டப்ரதிஶ்யாயாதிஷு வர்ஜ்யஃ || ௨௦ ||

Adhikarana pratimarshasya pa~jcadashakAlA teShu nasyadAnaguNAshca (21) · Śloka 21

தஸ்ய பஞ்சதஶகாலஸ்தேஷஂ ச குணாஃ| ப்ராதர்தத்தே புக்த- வதஶ்சாந்தே ஸ்ரோதோவிஶுத்திஃ ஶிரோலாகவஂ மநஃப்ரஸாதஶ்ச பவதி| விண்மூத்ரஶிரோऽப்யங்காஞ்ஜநகவலாந்தே தஷ்டிப்ரஸாதஃ| தந்ததாவநாந்தே தந்ததடதா ஸௌகந்த்யஞ்ச| அத்வவ்யாயாமவ்ய- வாயாந்தே ஶ்ரமக்லமஸ்வேதஸ்தம்பநாஶஃ| திவாஸ்வப்நாந்தே நித்ரா- ஶேஷகௌரவப்ரணாஶோ மநஃப்ரஸாதஶ்ச| அதிஹஸிதாந்தேऽநி- லப்ரஶமஃ| சர்திதாந்தே ஸ்ரோதோலீநலேஷ்மவ்யபோஹஃ| திநாந்தே ஸ்ரோதோவிஶுத்திஃ ஸுகநித்ராப்ரபோதஶ்ச பவதி||௨௧||

தஸ்ய பஞ்சதஶ காலாஃ ப்ரத்யேகஂ காலேஷு ச குணாஃ ப்ராதரித்யாதிநோச்யந்தே | ப்ராதரிதி காலஃ | ஸ்ரோதோவிஶுத்திரிதி குணஃ | தத்வத் பக்தாந்தே | ஏவஂ காலோ குணஶ்ச ஸர்வத்ர வாச்யஃ | அந்தஶப்தஸ்ய பீடாதிபிஃ பஞ்சபிஃ ஸம்பந்தஃ | த்விதீயஸ்யாந்தஶப்தஸ்யாத்வாதிபிஸ்த்ரிபிஃ | அந்யத் ஸுபோதம் || ௨௧ ||

Adhikarana pratimarshapramANam (3) · Śloka 3

பவதி சாத்ர- ப்ரமாணஂ ப்ரதிமர்ஶஸ்ய பிந்துத்விதயமிஷ்யதே| பிந்துர்வா யேந சோத்க்லேஶோ நாநுத்க்லிஷ்டஸ்ய ஜாயதே| நிஷ்ட்யூதே யத்ர வா ஸ்நேஹோ ந ஸாக்ஷாதுபலக்ஷ்யதே|௩|

Adhikarana nasyAdInAM visheSheNa niShedhaH (3) · Śloka 3

ந நஸ்யமூநஸப்தாப்தே நாதீதாஶீதிவத்ஸரே| ந சோநாஷ்டாதஶே தூமஃ கவலோ நோநபஞ்சமே| ந ஶுத்திரூநதஶமே ந சாதிக்ராந்தஸப்ததௌ|௩|

Adhikarana pratimarshaprashaMsA (3) · Śloka 3

ஆஜந்மமரணஂ ஶஸ்தஃ ப்ரதிமர்ஶஸ்து பஸ்திவத்| மர்ஶவச்ச குணாந் குர்யாத் ஸ ஹி நித்யோபஸேவநாத்| ந சாத்ர யந்த்ரணா நாபி வ்யாபத்ப்யோ மர்ஶபத்பயம்||௩||

Adhikarana nityanasyArthaM tailasya shraiShThyam (22) · Śloka 22

தைலமேவ ச நஸ்யார்தே நித்யாப்யாஸேந ஶஸ்யதே| ஶிரஸஃ ஶ்லேஷ்மதாமத்வாத்ஸ்நேஹாஃ ஸ்வஸ்தஸ்ய நேதரே||௨௨||

பிந்துத்வயோநாநுத்க்லேஶநேந சௌஷதாதர்ஶநேந ச ப்ரதிமர்ஶஸ்ய லக்ஷணத்ரயம் | கவலோ வக்ஷ்யமாணஃ | ஸ ச ப்ரதிமர்ஶோ நித்யஸேவநாச்சிரஸோ பஸ்திஸாதஶ்யாந் மர்ஶஸதஶாஂஶ்ச குணாந் கரோதி | ஸுபோதம் || ௨௨ ||

Adhikarana marshaprashaMsA (23) · Śloka 23

ஆஶுகச்சிரகாரித்வஂ குணோத்கஷ்டாவகஷ்டதா| மர்ஶே ச ப்ரதிமர்ஶே ச ந விஶேஷோ பவேத்யதி| கோ மர்ஶஂ ஸபரீஹாரஂ ஸாபதஂ ச பஜேத்ததஃ||௨௩||

மர்ஶப்ரதிமர்ஶயோர்யதி விஶேஷோ ந ஸ்யாத் தத் கோऽமூர்கஃ ஸபரீஹாரஂ ஸாபதஞ்ச மர்ஶமாதுரஸ்ய வதேத் | நநு மர்ஶஸ்ய ப்ரதிமர்ஶாத் கோ விஶேஷ இத்யாஹ-ஆஶுகதித்யாதிநா | யதாஸங்க்யேந மர்ஶப்ரதிமர்ஶயோர்விஶேஷஃ || ௨௩ ||

Adhikarana prasa~ggAcacCapAnAdInAM prashaMsA (24-25) · Śloka 25

அச்சாபாநவிசாராக்யா குடீவாதாதபஸ்திதீ| அந்வாஸமாத்ராபஸ்தீ ச தத்வதேவ விநிர்திஶேத்||௨௪|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதௌ அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே நஸ்யவிதிர்நாமைகோநத்ரிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௫||

ஏவஂ ப்ரஸங்கேநோச்யதே | விசாரணாக்யாத் ஸ்நேஹாதச்சபேய ஆஶு ஸ்வகார்யஂ கரோதி குணோத்கஷ்டஶ்ச தத்வத்வாதாதபிகாத்ரஸாயநாத்குடீரஸாயநஂ மாத்ராபஸ்திதஶ்சாநுவாஸநமிதி || ௨௪ || இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஏகோநத்ரிஂஶோऽத்யாயஃ