Adhikarana atha nasyavidhirnAmaikonatriMsho&dhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
அதாதோ நஸ்யவிதிர்நாமாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ|
இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||
View original
अथातो नस्यविधिर्नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
Adhikarana nasyanirvacanaM paryAyAshca (2) · Śloka 2
நாஸாயாஂ ப்ரணீயமாநமோஉஷதஂ நஸ்யம்|
நாவநஂ நஸ்யகர்மேதி ச ஸஂஜ்ஞாஂ லபதே||௨||
View original
नासायां प्रणीयमानमोउषधं नस्यम्|
नावनं नस्यकर्मेति च संज्ञां लभते||२||
Adhikarana nasyasyordhvajannuvikAreShu kArmukatvam (3) · Śloka 3
நாஸா ஹி ஶிரஸோ த்வாரம்|
தத்ராவஸேசிதமோஉஷதஂ ஸ்ரோதஃ- ஶங்காடகஂ ப்ராப்ய வ்யாப்ய ச மூர்தாநஂ நேத்ரஶ்ரோத்ரகண்டாதி- ஸிராமுகாநி ச முஞ்ஜாதிஷீகாமவிஸக்தாமூர்த்வஜத்ருகதாஂ வைகாரிகீமஶேஷாமாஶு தோஷஸஂஹதிமுத்தமாங்காதபகர்ஷதி||௩||
View original
नासा हि शिरसो द्वारम्|
तत्रावसेचितमोउषधं स्रोतः- शृङ्गाटकं प्राप्य व्याप्य च मूर्धानं नेत्रश्रोत्रकण्ठादि- सिरामुख़ानि च मुञ्जादिषीकामविसक्तामूर्ध्वजत्रुगतां वैकारिकीमशेषामाशु दोषसंहतिमुत्तमाङ्गादपकर्षति||३||
Adhikarana nasyaBedAH (4) · Śloka 4
தத்து த்ரிவிதஂ விரேசநஂ பஂஹணஂ ஶமநஂ ச||௪||
View original
तत्तु त्रिविधं विरेचनं बृंहणं शमनं च||४||
Adhikarana virecananasyArhAH virecananasyadravyAdi ca (5) · Śloka 5
தேஷாஂ விரேசநஂ ஜத்ரூர்த்வகோஉரவஶோபோபதேஹகண்டூஸ்தம்பாபி- ஷ்யந்தபாகப்ரஸேகவைரஸ்யாரோசகஸ்வரபேதக்ரிமிப்ரதிஶ்யாயா- பஸ்மாரகந்தாஜ்ஞாநக்ரந்த்யர்புததத்ருகோடாதிஷு ஶ்லேஷ்மஜேஷு தீக்ஷ்ணேந ஸ்நேஹேந ஶிரோவிரேசநத்ரவ்யைர்வா ஸித்தேந தேஷாஂ வா க்வாதசூர்ண- ஸ்வரஸைஸ்தைரேவ வா யதார்ஹத்ரவஶ்லக்ஷ்ணகல்கிதாலோடிதைர்மது- ஸைந்தவாஸவபித்தமூத்ரைர்யதாஸ்வஞ்சோபதிஷ்டைர்யோஜ்யம்||௫||
View original
तेषां विरेचनं जत्रूर्ध्वगोउरवशोफोपदेहकण्डूस्तम्भाभि- ष्यन्दपाकप्रसेकवैरस्यारोचकस्वरभेदक्रिमिप्रतिश्याया- पस्मारगन्धाज्ञानग्रन्थ्यर्बुददद्रुकोठादिषु श्लेष्मजेषु तीक्ष्णेन स्नेहेन शिरोविरेचनद्रव्यैर्वा सिद्धेन तेषां वा क्वाथचूर्ण- स्वरसैस्तैरेव वा यथार्हद्रवश्लक्ष्णकल्कितालोडितैर्मधु- सैन्धवासवपित्तमूत्रैर्यथास्वञ्चोपदिष्टैर्योज्यम्||५||
Adhikarana adhikAraBedena snehAdikalpanABedaH (6) · Śloka 6
தத்ர பீதக்லீபகஶஸுகுமாரேஷு ஸ்நேஹஃ|
கலரோகஸந்நி- பாதஜ்வராதிநித்ராமநோவிகாரக்ரிமிவிஷாபிபந்நாபிஷ்ய- ண்ணஸர்பதஷ்டவிஸஂஜ்ஞேஷு ஶேஷாஃ|
தேஷ்வேவ பூயஸி தோஷே ஶீக்ர- காரிணி ச சூர்ணஃ|
ஸ ஹி நிஹிதநாஸாக்ரஆவேககரதரோ பவதி||௬||
View original
तत्र भीतक्लीबकृशसुकुमारेषु स्नेहः|
गलरोगसन्नि- पातज्वरातिनिद्रामनोविकारक्रिमिविषाभिपन्नाभिष्य- ण्णसर्पदष्टविसंज्ञेषु शेषाः|
तेष्वेव भूयसि दोषे शीग़्र- कारिणि च चूर्णः|
स हि निहितनासाग्रआवेगकरतरो भवति||६||
Adhikarana bRuMhaNanasyArhA vyAdhayaH dravyANi ca (7) · Śloka 7
பஂஹணஂ ஸூர்யாவர்தார்தாவபேதககமிஶிரோரோகாக்ஷிஸங்கோசஸ்ப- ந்ததிமிரகச்ச்ராவபோததந்தகர்ணஶூலநாதநாஸாமுகஶோஷ- வாக்யஸங்கஸ்வரோபகாதமந்யாரோகாபதாநகாபபாஹுகநித்ரா- நாஶாதிஷ்வநிலோத்தேஷு ஸ்நிக்தமதுரத்ரவ்யைஸ்தத்ஸித்தைர்யதாயத- ஞ்சோபதிஷ்டைஃ ஸ்நேஹைர்நிர்யாஸைர்தந்வமாஂஸரஸரக்தைஶ்ச||௭||
View original
बृंहणं सूर्यावर्तार्धावभेदककृमिशिरोरोगाक्षिसङ्कोचस्प- न्दतिमिरकृच्छ्रावबोधदन्तकर्णशूलनादनासामुख़शोष- वाक्यसङ्गस्वरोपग़ातमन्यारोगापतानकापबाहुकनिद्रा- नाशादिष्वनिलोत्थेषु स्निग्धमधुरद्रव्यैस्तत्सिद्धैर्यथायथ- ञ्चोपदिष्टैः स्नेहैर्निर्यासैर्धन्वमांसरसरक्तैश्छ||७||
Adhikarana shamanasyArhA vyAdhayaH dravyaBedashcha dravyAdi ca (8) · Śloka 8
ஶமநமகாலவலீபலிதகலதிதாருணகரக்தராஜீவ்யங்கநீ- லிகாரக்தபித்தாதிஷு யதாஸ்வமுபதிஷ்டைஃ ஸ்நேஹைர்பேஷஜஸ்வர- ஸாதிபிஃ க்ஷீரோதகாப்யாஂ வா ஸமதோஷே வாணுதைலேநேதி||௮||
View original
शमनमकालवलीपलितख़लतिदारुणकरक्तराजीव्यङ्गनी- लिकारक्तपित्तादिषु यथास्वमुपदिष्टैः स्नेहैर्भेषजस्वर- सादिभिः क्षीरोदकाभ्यां वा समदोषे वाणुतैलेनेति||८||
Adhikarana snehanasyasya dvaividhyamavapIDAdivivaraNa~jca (9) · Śloka 9
தத்ர ஸ்நேஹோ மாத்ராபேதாத் த்விதா-மர்ஶஃ ப்ரதிமர்ஶஶ்ச|
விரே- சநஃ ஶமநோ வா நாஸயா ப்ரணீயமாநஃ கல்கோ&அம்ப்;வபீடஸஂஜ்ஞோ விரேசநசூர்ணஸ்ய ப்ரதமநாக்யஃ|
பரிஶேஷஂ து நாவநமவ- பீடகஸஂஜ்ஞம்|
கல்கீகதாதோஉஷதாதவபீடிதஃ ஸ்ருதோ ரஸோ- &அம்ப்;வபீட இத்யபரேஷாம்|
தத்ர புநஸ்தீக்ஷ்ணே வைஶேஷிகீ ஶிரோ- விரேசநஸஂஜ்ஞா|
ததாந்யே ஸர்வமேவ விரேசநஂ நஸ்யமித்யாஹுஃ|
ஸத்யஃ ஶ்லேஷ்மவிரேசநஸாமாந்யாத்||௯||
View original
तत्र स्नेहो मात्राभेदाद् द्विधा-मर्शः प्रतिमर्शश्छ|
विरे- चनः शमनो वा नासया प्रणीयमानः कल्को&अम्प्;वपीडसंज्ञो विरेचनचूर्णस्य प्रधमनाख़्यः|
परिशेषं तु नावनमव- पीडकसंज्ञम्|
कल्कीकृतादोउषधादवपीडितः स्रुतो रसो- &अम्प्;वपीड इत्यपरेषाम्|
तत्र पुनस्तीक्ष्णे वैशेषिकी शिरो- विरेचनसंज्ञा|
तथान्ये सर्वमेव विरेचनं नस्यमित्याहुः|
सद्यः श्लेष्मविरेचनसामान्यात्||९||
Adhikarana aNutailANuGRute (10) · Śloka 10
அதாணுதைலஸ்ய விதாநமுச்யதே|
அணுதைலவிதாநஂ து மஞ்ஜி- ஷ்டாமதுகப்ரபோஉண்டரீகஜீவகர்ஷபககாலோலீத்வயபயஸ்யா- ஸாரிவாநந்தாநீலோத்பலாஞ்ஜநராஸ்நாவிடங்கதண்டுலமதுபர்ணீ- ஶ்ராவணீமேதாகாகநாஸாஸரலஸாலபத்ரதாருசந்தநைஃ ஸுபி- ஷ்டைரஷ்டகுணஂ ஷட்குணேந பயஸா தைலஂ பசேத்|
கதஂ வ பித்தோ- ல்பணேஷு தோஷேஷு||௧௦||
View original
अथाणुतैलस्य विधानमुच्यते|
अणुतैलविधानं तु मञ्जि- ष्ठामधुकप्रपोउण्डरीकजीवकर्षभककालोलीद्वयपयस्या- सारिवानन्तानीलोत्पलाञ्जनरास्नाविडङ्गतण्डुलमधुपर्णी- श्रावणीमेदाकाकनासासरलसालभद्रदारुचन्दनैः सुपि- ष्टैरष्टगुणं षड्गुणेन पयसा तैलं पचेत्|
ग़ृतं व पित्तो- ल्बणेषु दोषेषु||१०||
Adhikarana dvitIyamaNutailam (11) · Śloka 11
அதவா சந்தநாகருபத்ரதார்வீத்வங்மதுகபலாத்வயபில்வோத்ப- லபத்மகேஸரப்ரபௌண்டரீகவிடங்கோஶீரஹ்நீபேரவந்யத்வங்முஸ்தா- ஸாரிவாபஹதீத்வயாஂஶுமதீத்வயஜீவந்தீதேவதாருஸுரபிஶதா- வரீஃ ஶதகுணே திவ்யேऽம்பஸி தஶபாகாவஶிஷ்டஂ க்வா தயேத்|
ததஸ்தஸ்ய க்வாதஸ்ய தஶமாஂஶேந ஸமாஂஶஂ தைலஂ ஸாதயேத்|
தஶமே சாத்ர பாகே தைலதுல்யமாஜமபி பயோ தத்யாத்|
ஏததய்யணுதைலஂ புர்வஸ்மாத்விஶேஷேணேந்த்ரியதார்ட்யகரஂ கேஶ்யஂ த்வச்யஂ கண்ட்யஂ ப்ரீணநஂ பஂஹணஂ தோஷத்ரயக்நஂ ச||௧௧||
View original
अथवा चन्दनागरुपत्रदार्वीत्वङ्मधुकबलाद्वयबिल्वोत्प- लपद्मकेसरप्रपौण्डरीकविडङ्गोशीरह्नीबेरवन्यत्वङ्मुस्ता- सारिवाबृहतीद्वयांशुमतीद्वयजीवन्तीदेवदारुसुरभिशता- वरीः शतगुणे दिव्येऽम्भसि दशभागावशिष्टं क्वा थयेत्|
ततस्तस्य क्वाथस्य दशमांशेन समांशं तैलं साधयेत्|
दशमे चात्र पाके तैलतुल्यमाजमपि पयो दद्यात्|
एतदय्यणुतैलं पुर्वस्माद्विशेषेणेन्द्रियदार्ढ्यकरं केश्यं त्वच्यं कण्ठ्यं प्रीणनं बृंहणं दोषत्रयग़्नं च||११||
Adhikarana nasyAnarhAstatra kAraNAni ca (12) · Śloka 12
அநஸ்யார்ஹாஸ்து புக்தபக்தஸ்நேஹமத்யகரதோயபீதபாதுகாம- ஶிரஃஸ்நாதஸ்நாதுகாமஸிராதிவ்யதஸ்ருதரக்தமூத்ரிதோச்சரிதா- பிஹதகதவமநவிரேகபஸ்திகர்மகர்பிணீஸூதிகாநவப்ரதி- ஶ்யாயஶ்வாஸகாஸிநோऽநார்தவதுர்திநேஷ்வபி|
தத்ர புக்தபக்தஸ்ய நஸ்யேரிதோ தோஷஊர்த்வஸ்ரோதாஂஸ்யாவத்ய சர்திஶ்வாஸகாஸப்ரதி- ஶ்யாயாந் ஜநயேத்|
ஸ்நேஹாதிபீதபாதுகாமாநாமக்ஷிநாஸா- ஸ்யஸ்யந்தோபஹதிதிமிரஶிரோரோகாந்|
ஶிரஃஸ்நாதஸ்ய ஶிரோ- ऽக்ஷிகர்ணஶூலகண்டரோகபீநஸஹநுமந்யாஸ்தம்பார்திதஶிரஃ- கம்பாந்|
ஸ்நாதுகாமஸ்ய மூர்தஸ்தைமித்யஜாட்யாருசிபீந- ஸாந்|
ஸ்ருதரக்தஸ்ய க்ஷாமதாமருசிமக்நிஸாதஞ்ச|
மூத்ரிதோ- ச்சாரிதயோர்பஶதரஂ வேகதாரணஜாந் விகாராந்|
அபிஹத- ஸ்ய தீவ்ரதராஂ ருஜம்|
கதவமநாதீநாஂ ஶ்வாஸகாஸஸ்வரே- ந்த்ரியஹாநிஶிரோகௌரவகண்டூகமிதோஷாந்|
கர்பிண்யா பக்த- த்வேஷஜ்வரமூர்ச்சார்தாவபேதகாஃ ஸ்யுரபத்யஞ்ச வ்யங்கஂ விக- லேந்த்ரியமுந்மாதாபஸ்மாரயுக்தஂ வா|
ஸூதிகாயாஃ ஸ்ருதரக்தோ- க்தாந் தோஷாந்|
நவப்ரதிஶ்யாயஸ்ய ஸ்ரோதோரோதாத் துஷ்டப்ரதி- ஶ்யாயகேஶஶாதகமிகண்டூவிசர்சிகாஃ|
ஶ்வாஸகாஸிநோ- ர்வ்யாதிவத்திஃ|
அகாலே துர்திநே ஸஹஸைவ ஶைத்யாச்சிரோரு- க்வேபதுஸ்தைமித்யதாலுநேத்ரகண்டூபாகமந்யாஸ்தம்பகண்டரோக- ப்ரதிஶ்யாயாரூஂஷிகாஃ||௧௨||
View original
अनस्यार्हास्तु भुक्तभक्तस्नेहमद्यगरतोयपीतपातुकाम- शिरःस्नातस्नातुकामसिरादिव्यधस्रुतरक्तमूत्रितोच्चरिता- भिहतकृतवमनविरेकबस्तिकर्मगर्भिणीसूतिकानवप्रति- श्यायश्वासकासिनोऽनार्तवदुर्दिनेष्वपि|
तत्र भुक्तभक्तस्य नस्येरितो दोषऊर्ध्वस्रोतांस्यावृत्य छर्दिश्वासकासप्रति- श्यायान् जनयेत्|
स्नेहादिपीतपातुकामानामक्षिनासा- स्यस्यन्दोपहतितिमिरशिरोरोगान्|
शिरःस्नातस्य शिरो- ऽक्षिकर्णशूलकण्ठरोगपीनसहनुमन्यास्तम्भार्दितशिरः- कम्पान्|
स्नातुकामस्य मूर्धस्तैमित्यजाड्यारुचिपीन- सान्|
स्रुतरक्तस्य क्षामतामरुचिमग्निसादञ्च|
मूत्रितो- च्चारितयोर्भृशतरं वेगधारणजान् विकारान्|
अभिहत- स्य तीव्रतरां रुजम्|
कृतवमनादीनां श्वासकासस्वरे- न्द्रियहानिशिरोगौरवकण्डूकृमिदोषान्|
गर्भिण्या भक्त- द्वेषज्वरमूर्च्छार्धावभेदकाः स्युरपत्यञ्च व्यङ्गं विक- लेन्द्रियमुन्मादापस्मारयुक्तं वा|
सूतिकायाः स्रुतरक्तो- क्तान् दोषान्|
नवप्रतिश्यायस्य स्रोतोरोधाद् दुष्टप्रति- श्यायकेशशातकृमिकण्डूविचर्चिकाः|
श्वासकासिनो- र्व्याधिवृद्धिः|
अकाले दुर्दिने सहसैव शैत्याच्छिरोरु- ग्वेपथुस्तैमित्यतालुनेत्रकण्डूपाकमन्यास्तम्भकण्ठरोग- प्रतिश्यायारूंषिकाः||१२||
Adhikarana nasyAnarhANAM nasyaprayogAjjAteShUpadraveShu pratIkAraH (13) · Śloka 13
தேஷு யதாஸ்வமாயதநஂ தோஷோத்ரேகஂ சாபேக்ஷ்ய ஸ்நேஹஸ்வேதஶிரோ- வக்த்ரலேபஸேகதீக்ஷ்ணாவபீடதூமகண்டூஷாதீநாசரேத்|
விஶே- ஷேண து கர்பிணீ ரூக்ஷே நஸ்யகர்மணி வர்ஷாபூகாகோலீக- பிகச்சுபிஃ ஶதஂ பயஃ பிபேத்|
பலாவிதார்யஂஶுமதீ- மேதாபிர்வா|
ஏபிரேவ ச ஶதஂ ஹவிஃ|
வாதஹரஶ்ச ஸித்தஃ ஸ்நேஹஃ ஶிரோபஸ்தௌ கர்ணபூரணே ச யோஜ்யஃ|
ஸர்வஞ்ச பஂஹண- மந்நபாநம்|
புக்தபக்தாதிஷ்வபி சாத்யயிகவ்யாத்யாதுரம- பேக்ஷேத||௧௩||
View original
तेषु यथास्वमायतनं दोषोद्रेकं चापेक्ष्य स्नेहस्वेदशिरो- वक्त्रलेपसेकतीक्ष्णावपीडधूमगण्डूषादीनाचरेत्|
विशे- षेण तु गर्भिणी रूक्षे नस्यकर्मणि वर्षाभूकाकोलीक- पिकच्छुभिः शृतं पयः पिबेत्|
बलाविदार्यंशुमती- मेदाभिर्वा|
एभिरेव च शृतं हविः|
वातहरश्च सिद्धः स्नेहः शिरोबस्तौ कर्णपूरणे च योज्यः|
सर्वञ्च बृंहण- मन्नपानम्|
भुक्तभक्तादिष्वपि चात्ययिकव्याध्यातुरम- पेक्षेत||१३||
Adhikarana marshanasyapramANam (14) · Śloka 14
மர்ஶப்ரமாணஂ து ப்ரதேஶிந்யங்குலீபர்வத்வயாந்நிமக்நோத்ததாத்யாவத்ப- ததி ஸ பிந்துஃ|
அமீ தஶாஷ்டௌ ஷட்பிந்தவ உத்தமமத்ய- மகநீயஸ்யோ மாத்ராஃ|
க்வாதாதீநாமஷ்டௌ ஷட் சத்வாரஃ|
ப்ரதமநஸ்ய து ஷடங்குலத்விமுகயா நாட்யா முகாநிலேரித- ஸ்யாகண்டகதேர்தோஷாநுரோததஶ்ச புநஃ புநர்யோஜநமிதி||௧௪||
View original
मर्शप्रमाणं तु प्रदेशिन्यङ्गुलीपर्वद्वयान्निमग्नोद्धृताद्यावत्प- तति स बिन्दुः|
अमी दशाष्टौ षड्बिन्दव उत्तममध्य- मकनीयस्यो मात्राः|
क्वाथादीनामष्टौ षट् चत्वारः|
प्रधमनस्य तु षडङ्गुलद्विमुख़या नाड्या मुख़ानिलेरित- स्याकण्ठगतेर्दोषानुरोधतश्च पुनः पुनर्योजनमिति||१४||
Adhikarana nasyavidhiH (15) · Śloka 15
அத நஸ்யார்ஹஂ நரமவ்யாஹதவேகஂ தௌதாந்தர்பஹிர்முகஂ ஸ்நிக்த- ஸ்விந்நஶிரஸஂ நாதிக்ஷுதிதஂ ப்ராயோகிகதூமபாநவிஶுத்தஸ்ரோதஸஂ ஸ்வாஸ்தீர்ணநிவாதஶயநஸ்தமுத்தாநஶிர்ஷமீஷதுந்நதபாதஂ ப்ரஸா- ரிதகரசரணஂ ஜத்ரூர்த்வஂ பாணிதாபேந புநஃ புநஃ ஸ்வேதயேத்|
ததஃ கநகரஜததாம்ராந்யதமஶுக்திஸ்திதஂ ப்ரதேயமௌஷதத்ரி- பாகமுஷ்ணாம்புப்ரதப்தஂ கிஞ்சித் ப்ரலம்பிதஶிரஸோ வாமஹஸ்தா- ங்குஷ்டகநிஷ்டிகாப்யாமாக்ரம்ய நயநப்ரச்சாதநஂ சதுர்குணஂ வாஸோ மத்யமயா நாஸாக்ரமுந்நமய்ய ப்ரதேஶிந்யநாமிகாப்யஂ சைகைகஂ நாஸாபுடஂ பர்யாயேண பிதாயேதரஸ்மிந் நாஸாஸ்ரோதஸி தக்ஷிண- ஹஸ்தேந ப்ரநாட்யா பிசுநா வாநவச்சிந்நமாஸிஞ்சேத்||௧௫||
View original
अथ नस्यार्हं नरमव्याहतवेगं धौतान्तर्बहिर्मुख़ं स्निग्ध- स्विन्नशिरसं नातिक्षुधितं प्रायोगिकधूमपानविशुद्धस्रोतसं स्वास्तीर्णनिवातशयनस्थमुत्तानशिर्षमीषदुन्नतपादं प्रसा- रितकरचरणं जत्रूर्ध्वं पाणितापेन पुनः पुनः स्वेदयेत्|
ततः कनकरजतताम्रान्यतमशुक्तिस्थितं प्रदेयमौषधत्रि- भागमुष्णाम्बुप्रतप्तं किञ्चित् प्रलम्बितशिरसो वामहस्ता- ङ्गुष्ठकनिष्ठिकाभ्यामाक्रम्य नयनप्रच्छादनं चतुर्गुणं वासो मध्यमया नासाग्रमुन्नमय्य प्रदेशिन्यनामिकाभ्यं चैकैकं नासापुटं पर्यायेण पिधायेतरस्मिन् नासास्रोतसि दक्षिण- हस्तेन प्रनाड्या पिचुना वानवच्छिन्नमासिञ्चेत्||१५||
Adhikarana doShAnusAraM vyAdhyAdyanusAra~jca nasyakAlAH (16) · Śloka 16
வாதபித்தகபாமயேஶு க்ரமேணாபராஹ்ணமத்யாஹ்நபூர்வாஹ்ணேஷு|
லா- லாஸ்ராவஸுப்தப்ரலாபதந்தகடகடாயநக்ரதநகச்ச்ரோந்மீலந- பூதிமுககர்ணநாததஷ்ணார்திதஶிரோரோகஶ்வாஸகாஸோந்நித்ரேஷு ராத்ரௌ|
ஸ்வஸ்தவத்தே து ஶீதே மத்யாஹ்நே ஶரத்வஸந்தயோஃ ப்ராஹ்ணே க்ரீஷ்மே- ऽபராஹ்ணே வர்ஷாஸ்வாதித்யதர்ஶநே பஞ்சகர்மாண்யாசரதோ பஸ்தி- கர்மோத்தரகாலமேவ||௧௬||
View original
वातपित्तकफामयेशु क्रमेणापराह्णमध्याह्नपूर्वाह्णेषु|
ला- लास्रावसुप्तप्रलापदन्तकटकटायनक्रथनकृच्छ्रोन्मीलन- पूतिमुख़कर्णनादतृष्णार्दितशिरोरोगश्वासकासोन्निद्रेषु रात्रौ|
स्वस्थवृत्ते तु शीते मध्याह्ने शरद्वसन्तयोः प्राह्णे ग्रीष्मे- ऽपराह्णे वर्षास्वादित्यदर्शने पञ्चकर्माण्याचरतो बस्ति- कर्मोत्तरकालमेव||१६||
Adhikarana hInatvAdiyuktanasyaniShedhastatra hetushca (10) · Śloka 10
ந ச ஹீநாதிகஂ ஸகதேவ ஸர்வமத்யுஷ்ணஶீதமத்யுந்நதாவந- தஶிரஸே ஸங்குசிதகாத்ராவயவாய தேயம்|
தத்ர ஹீநஂ தோஷ- முத்க்லேஶ்ய ந நிர்ஹரேத்|
கௌரவாருசிகாஸப்ரஸேகபீநஸச்ச- ர்திகண்டரோகாந் குர்யாத்|
அதிகமதியோகதோஷாந்|
ஸக- தேவ ஸர்வஂ தத்தமுத்ஸ்நேஹநஶிரோரோகப்ரதிஶ்யாயக்றாநக்லேதாநுச்ச்- வாஸோபரோதஞ்ச|
அத்யுஷ்ணஂ தாஹபாகஜ்வரரக்தாகமஶிரோரு- க்தஷ்டிதௌர்பல்யமூர்ச்சாப்ரமாந்|
அதிஶீதஂ ஹீநதோஷாந்|
அத்யு- ந்நதஶிரஸோऽபி ஸம்யக் ஶிரோऽப்ரதிபத்யமாநஂ தாநேவ|
அத்யவநதஶிரஸோऽதிதூரகமநாந்மூர்ச்சாஜாட்யகண்டூதாஹ- ஜ்வராந்|
ஸங்குசிதகாத்ரஸ்ய ஸம்யக்தமநீரவ்யாப்நுவத்தோஷோ- த்கேல்ஶஂ வேதநாஂ ஸ்தம்பஂ வா||௧௦||
View original
न च हीनाधिकं सकृदेव सर्वमत्युष्णशीतमत्युन्नतावन- तशिरसे सङ्कुचितगात्रावयवाय देयम्|
तत्र हीनं दोष- मुत्क्लेश्य न निर्हरेत्|
गौरवारुचिकासप्रसेकपीनसच्छ- र्दिकण्ठरोगान् कुर्यात्|
अधिकमतियोगदोषान्|
सकृ- देव सर्वं दत्तमुत्स्नेहनशिरोरोगप्रतिश्यायग़्ऱानक्लेदानुच्छ्- वासोपरोधञ्च|
अत्युष्णं दाहपाकज्वररक्तागमशिरोरु- ग्दृष्टिदौर्बल्यमूर्च्छाभ्रमान्|
अतिशीतं हीनदोषान्|
अत्यु- न्नतशिरसोऽपि सम्यक् शिरोऽप्रतिपद्यमानं तानेव|
अत्यवनतशिरसोऽतिदूरगमनान्मूर्च्छाजाड्यकण्डूदाह- ज्वरान्|
सङ्कुचितगात्रस्य सम्यग्धमनीरव्याप्नुवद्दोषो- त्केल्शं वेदनां स्तम्भं वा||१०||
Adhikarana nasyamUrcCAyAM pratIkAraH (1) · Śloka 1
யதி ச நஸ்யே தீயமாநே பேஷஜவேகாதஸாத்ம்யதயா வா மூர்ச்சா ஸ்யாத் ததஃ ஶோரோவர்ஜஂ ஶீதாம்பஸா ஸிஞ்சேத்||௧||
View original
यदि च नस्ये दीयमाने भेषजवेगादसात्म्यतया वा मूर्च्छा स्यात् ततः शोरोवर्जं शीताम्भसा सिञ्चेत्||१||
Adhikarana nasyasevanasamaye varjanIyantatra hetushca (17) · Śloka 2
ந ச நஸ்யே நிஷிச்யமாநே கோபஹாஸ்யவ்யாஹாரஸ்பந்தநோச்சிங்க- நாந்யாசரேத்|
ததா ஹி ஶிரோருக்ப்ரதிஶ்யாயகாஸதிமிர- கலதிபலிதவ்யங்கதிலகாலகமூகதூஷிகாணாஂ ஸம்பவஃ||௨||
View original
न च नस्ये निषिच्यमाने कोपहास्यव्याहारस्पन्दनोच्छिङ्ख़- नान्याचरेत्|
तथा हि शिरोरुक्प्रतिश्यायकासतिमिर- ख़लतिपलितव्यङ्गतिलकालकमूकदूषिकाणां सम्भवः||२||
Adhikarana nasyadAnottarakRutyam (18) · Śloka 18
தத்தமாத்ரே து நஸ்யே கர்ணலலாடகேஶபூமிகண்டமந்யாஸ்க- ந்தபாணிபாததலாந்யநுஸுகஂ மர்தயேத்|
ஶநைஶ்சோச்சிங்கேத்|
அந- ப்யவஹரஂஶ்ச வாமதக்ஷிணபார்ஶ்வயோரௌஷதஂ நிஷ்டீவேத்|
ஸகலஂ ஹி ததப்யவஹதமக்நிமவஸாதயேத்|
தோஷஂ ச ஸஂவர்தயேத்|
ஏகபார்ஶ்வநிஷ்டீவநேந ஸர்வாஃ ஸிரா பேஷஜேந ஸம்யக்வ்யாப்யந்தே|
புநஃ புநஶ்சைநஂ ஸ்வேதயேதாபேஷஜதர்ஶநாந்நோசிங்கந்நிஷ்டீவேச்ச|
ததஶ்சைவமேவ த்விதீயமஂஶமநுஷேசயேத்ததா ததீயஂ தோஷாதிபலேந வா|
விரேசநே த்வவபீடே தோஷபலமபேக்ஷ்ய பஶ்சாத் ஸ்நேஹமநு- ஷேசயேத்|
நிவத்தநஸ்யஂ சைவமுந்நித்ரமுத்தாநஂ வாக்ஶதமாத்ரஂ ஶாய- யேத்|
ததஃ புநரப்யுத்க்லிஷ்டதோஷஶேஷோபஶாந்தயே வைரேசநிகஂ யதார்ஹஂ வா தூமஂ பாயயித்வோஷ்ணோதககண்டூஷாந் தாரயேத்|
அதாஸ்ய ஸ்நேஹோக்தமாசாரமாதிஶேத்|
அதித்ரவபாநஞ்ச வர்ஜயேத்|
புநஶ்ச ததீயேऽஹநி நஸ்யமவஸேசயேத்|
ஹித்மாஸ்வரோபகாத- மந்யாஸ்தம்பாபதாநகேஷு ஶிரஸி சாநிலார்த்யாத்யபிபூதே ப்ரத்யஹஂ ஸாயம்ப்ராதருபயகாலஂ வா|
அநேந விதிநா பஞ்ச ஸப்த நவ வா திநாநி தத்யாதாஸம்யக்யோகாத்வா||௧௮||
View original
दत्तमात्रे तु नस्ये कर्णललाटकेशभूमिगण्डमन्यास्क- न्धपाणिपादतलान्यनुसुख़ं मर्दयेत्|
शनैश्चोच्छिङ्ख़ेत्|
अन- भ्यवहरंश्च वामदक्षिणपार्श्वयोरौषधं निष्ठीवेत्|
सकलं हि तदभ्यवहृतमग्निमवसादयेत्|
दोषं च संवर्धयेत्|
एकपार्श्वनिष्ठीवनेन सर्वाः सिरा भेषजेन सम्यग्व्याप्यन्ते|
पुनः पुनश्चैनं स्वेदयेदाभेषजदर्शनान्नोछिङ्ख़न्निष्ठीवेच्च|
ततश्चैवमेव द्वितीयमंशमनुषेचयेत्तथा तृतीयं दोषादिबलेन वा|
विरेचने त्ववपीडे दोषबलमपेक्ष्य पश्चात् स्नेहमनु- षेचयेत्|
निवृत्तनस्यं चैवमुन्निद्रमुत्तानं वाक्शतमात्रं शाय- येत्|
ततः पुनरप्युत्क्लिष्टदोषशेषोपशान्तये वैरेचनिकं यथार्हं वा धूमं पाययित्वोष्णोदकगण्डूषान् धारयेत्|
अथास्य स्नेहोक्तमाचारमादिशेत्|
अतिद्रवपानञ्च वर्जयेत्|
पुनश्च तृतीयेऽहनि नस्यमवसेचयेत्|
हिध्मास्वरोपग़ात- मन्यास्तम्भापतानकेषु शिरसि चानिलार्त्याद्यभिभूते प्रत्यहं सायम्प्रातरुभयकालं वा|
अनेन विधिना पञ्च सप्त नव वा दिनानि दद्यादासम्यग्योगाद्वा||१८||
Adhikarana nasyasamyagyogAyogAtiyogalakShaNAni (19) · Śloka 19
தத்ர ஸம்யக் ஸ்நிக்தே மூர்தநி விரிக்தே வா ஸுகோச்ச்வாஸநி- ஶ்வாஸக்ஷவதுஸ்வப்நப்ரபோதஶிரோவேதநேந்த்ரியவிஶுத்தயோ பவந்தி|
யதோக்தவ்யாத்யுபஶமஶ்ச|
அயோகாதியோகயோஸ்து யதாஸ்வஂ வாதகபவிகாராஸ்தாந்யதா ஸ்வமேவ ஸாதயேத்|
அந்யாஂஶ்ச பூர்வோக்தாந் விகாராந்||௧௯||
View original
तत्र सम्यक् स्निग्धे मूर्धनि विरिक्ते वा सुख़ोच्छ्वासनि- श्वासक्षवथुस्वप्नप्रबोधशिरोवेदनेन्द्रियविशुद्धयो भवन्ति|
यथोक्तव्याध्युपशमश्च|
अयोगातियोगयोस्तु यथास्वं वातकफविकारास्तान्यथा स्वमेव साधयेत्|
अन्यांश्च पूर्वोक्तान् विकारान्||१९||
Adhikarana pratimarshArhAnarhAshca (20) · Śloka 20
ப்ரதிமர்ஶஸ்து க்ஷாமக்ஷததஷ்ணாமுகஶோஷவத்தபாலபீருஸுகு- மாரேஷ்வப்யகாலவர்ஷதுர்திநேஷ்வபி ச யோஜ்யஃ|
ந து துஷ்ட- ப்ரதிஶ்யாயபஹுதோஷக்ரிமிணஶிரோமத்யபிததுர்பலஶ்ரோத்ரேஷு|
ஏஷாஂ ஹ்யுதீர்ணதோஷத்வாத் தாவதா தோஷோத்க்லேஶோ பவதி||௨௦||
View original
प्रतिमर्शस्तु क्षामक्षततृष्णामुख़शोषवृद्धबालभीरुसुकु- मारेष्वप्यकालवर्षदुर्दिनेष्वपि च योज्यः|
न तु दुष्ट- प्रतिश्यायबहुदोषक्रिमिणशिरोमद्यपितदुर्बलश्रोत्रेषु|
एषां ह्युदीर्णदोषत्वात् तावता दोषोत्क्लेशो भवति||२०||
Adhikarana pratimarshasya pa~jcadashakAlA teShu nasyadAnaguNAshca (21) · Śloka 21
தஸ்ய பஞ்சதஶகாலஸ்தேஷஂ ச குணாஃ|
ப்ராதர்தத்தே புக்த- வதஶ்சாந்தே ஸ்ரோதோவிஶுத்திஃ ஶிரோலாகவஂ மநஃப்ரஸாதஶ்ச பவதி|
விண்மூத்ரஶிரோऽப்யங்காஞ்ஜநகவலாந்தே தஷ்டிப்ரஸாதஃ|
தந்ததாவநாந்தே தந்ததடதா ஸௌகந்த்யஞ்ச|
அத்வவ்யாயாமவ்ய- வாயாந்தே ஶ்ரமக்லமஸ்வேதஸ்தம்பநாஶஃ|
திவாஸ்வப்நாந்தே நித்ரா- ஶேஷகௌரவப்ரணாஶோ மநஃப்ரஸாதஶ்ச|
அதிஹஸிதாந்தேऽநி- லப்ரஶமஃ|
சர்திதாந்தே ஸ்ரோதோலீநலேஷ்மவ்யபோஹஃ|
திநாந்தே ஸ்ரோதோவிஶுத்திஃ ஸுகநித்ராப்ரபோதஶ்ச பவதி||௨௧||
View original
तस्य पञ्चदशकालस्तेषं च गुणाः|
प्रातर्दत्ते भुक्त- वतश्चान्ते स्रोतोविशुद्धिः शिरोलाग़वं मनःप्रसादश्च भवति|
विण्मूत्रशिरोऽभ्यङ्गाञ्जनकवलान्ते दृष्टिप्रसादः|
दन्तधावनान्ते दन्तदृढता सौगन्ध्यञ्च|
अध्वव्यायामव्य- वायान्ते श्रमक्लमस्वेदस्तम्भनाशः|
दिवास्वप्नान्ते निद्रा- शेषगौरवप्रणाशो मनःप्रसादश्च|
अतिहसितान्तेऽनि- लप्रशमः|
छर्दितान्ते स्रोतोलीनलेष्मव्यपोहः|
दिनान्ते स्रोतोविशुद्धिः सुख़निद्राप्रबोधश्च भवति||२१||
Adhikarana pratimarshapramANam (3) · Śloka 3
பவதி சாத்ர- ப்ரமாணஂ ப்ரதிமர்ஶஸ்ய பிந்துத்விதயமிஷ்யதே|
பிந்துர்வா யேந சோத்க்லேஶோ நாநுத்க்லிஷ்டஸ்ய ஜாயதே|
நிஷ்ட்யூதே யத்ர வா ஸ்நேஹோ ந ஸாக்ஷாதுபலக்ஷ்யதே|௩|
View original
भवति चात्र- प्रमाणं प्रतिमर्शस्य बिन्दुद्वितयमिष्यते|
बिन्दुर्वा येन चोत्क्लेशो नानुत्क्लिष्टस्य जायते|
निष्ठ्यूते यत्र वा स्नेहो न साक्षादुपलक्ष्यते|३|
Adhikarana nasyAdInAM visheSheNa niShedhaH (3) · Śloka 3
ந நஸ்யமூநஸப்தாப்தே நாதீதாஶீதிவத்ஸரே|
ந சோநாஷ்டாதஶே தூமஃ கவலோ நோநபஞ்சமே|
ந ஶுத்திரூநதஶமே ந சாதிக்ராந்தஸப்ததௌ|௩|
View original
न नस्यमूनसप्ताब्दे नातीताशीतिवत्सरे|
न चोनाष्टादशे धूमः कवलो नोनपञ्चमे|
न शुद्धिरूनदशमे न चातिक्रान्तसप्ततौ|३|
Adhikarana pratimarshaprashaMsA (3) · Śloka 3
ஆஜந்மமரணஂ ஶஸ்தஃ ப்ரதிமர்ஶஸ்து பஸ்திவத்|
மர்ஶவச்ச குணாந் குர்யாத் ஸ ஹி நித்யோபஸேவநாத்|
ந சாத்ர யந்த்ரணா நாபி வ்யாபத்ப்யோ மர்ஶபத்பயம்||௩||
View original
आजन्ममरणं शस्तः प्रतिमर्शस्तु बस्तिवत्|
मर्शवच्च गुणान् कुर्यात् स हि नित्योपसेवनात्|
न चात्र यन्त्रणा नापि व्यापद्भ्यो मर्शबद्भयम्||३||
Adhikarana nityanasyArthaM tailasya shraiShThyam (22) · Śloka 22
தைலமேவ ச நஸ்யார்தே நித்யாப்யாஸேந ஶஸ்யதே|
ஶிரஸஃ ஶ்லேஷ்மதாமத்வாத்ஸ்நேஹாஃ ஸ்வஸ்தஸ்ய நேதரே||௨௨||
View original
तैलमेव च नस्यार्थे नित्याभ्यासेन शस्यते|
शिरसः श्लेष्मधामत्वात्स्नेहाः स्वस्थस्य नेतरे||२२||
Adhikarana marshaprashaMsA (23) · Śloka 23
ஆஶுகச்சிரகாரித்வஂ குணோத்கஷ்டாவகஷ்டதா|
மர்ஶே ச ப்ரதிமர்ஶே ச ந விஶேஷோ பவேத்யதி|
கோ மர்ஶஂ ஸபரீஹாரஂ ஸாபதஂ ச பஜேத்ததஃ||௨௩||
View original
आशुकृच्चिरकारित्वं गुणोत्कृष्टावकृष्टता|
मर्शे च प्रतिमर्शे च न विशेषो भवेद्यदि|
को मर्शं सपरीहारं सापदं च भजेत्ततः||२३||
Adhikarana prasa~ggAcacCapAnAdInAM prashaMsA (24-25) · Śloka 25
அச்சாபாநவிசாராக்யா குடீவாதாதபஸ்திதீ|
அந்வாஸமாத்ராபஸ்தீ ச தத்வதேவ விநிர்திஶேத்||௨௪||
இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதௌ அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே நஸ்யவிதிர்நாமைகோநத்ரிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௫||
View original
अच्छापानविचाराख़्या कुटीवातातपस्थिती|
अन्वासमात्राबस्ती च तद्वदेव विनिर्दिशेत्||२४||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने नस्यविधिर्नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः||२५||