Adhikarana atha rasabhedIyo nAmA~aShTAdasho~adhyAyaHpratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ರಸಭೇದೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो रसभेदीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ಪೂರ್ವಸ್ಮಿನ್ನಧ್ಯಾಯೇ ದ್ರವ್ಯವೀರ್ಯವಿಪಾಕಪ್ರಭಾವಾ ನಿರ್ಣೀತಾಃ| ರಸಸ್ತು ಬಹುವಕ್ತವ್ಯತ್ವಾತ್ ಪುನರತ್ರೋಚ್ಯತೇ|| ೧||
Adhikarana ApyasyAvyaktasya ca rasasya ShoDhA vipariNAmaH (2) · Śloka 2
ರಸಃ ಖಲ್ವಾಪ್ಯಃ ಪ್ರಾಗವ್ಯಕ್ತಶ್ಚ| ಸ ಷಡೃತುಕತ್ವಾತ್ ಕಾಲಸ್ಯ ಮಹಾಭೂತಗುಣೈರೂನಾತಿರಿಕ್ತೈಃ ಸಂಸೃಷ್ಟೋ ವಿಷಮಂ ವಿದಗ್ಧಃ ಷೋಢಾ ಪೃಥಗ್ವಿಪರಿಣಮತೇ ಮಧುರಾದಿಭೇದೇನ||೨||
रसः खल्वाप्यः प्रागव्यक्तश्च| स षडृतुकत्वात् कालस्य महाभूतगुणैरूनातिरिक्तैः संसृष्टो विषमं विदग्धः षोढा पृथग्विपरिणमते मधुरादिभेदेन||२||
🔊 Audio coming soon
ರಸಃ ಖಲ್ವಾಪ್ಯಃ ಯೋಽಯಂ ಜಿಹ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಗ್ರಾಹ್ಯಃ, ಸೋಽಬಾಖ್ಯಾನ್ ಮಹಾಭೂತಾತ್ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ಸ ಚ ರಸಃ ಪ್ರಾಕ್ ಪ್ರಥಮಮನಾಸಾದಿತಾನ್ಯಮಹಾಭೂತಾನುರಾಗೋಽವ್ಯಕ್ತ ಏವ ಸ್ವರೂಪೇಣ| ತತೋ ಮಹಾಭೂತಾನಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾದೀನಾಂ ಗುಣೈಃ ಪಾರ್ಥಿವಾದಿಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿಃ ಕೈಶ್ಚಿದಧಿಕೈಃ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟಸ್ತೈಶ್ಚ ಗುಣೈರ್ವಿಷಮಮೂನಾಧಿಕ್ಯಾದಿನಿಯಮೇನ ವಿದಗ್ಧಃ ಪರಿಣತ್ಯಾ ಗೃಹೀತಮಹಾಭೂತಗುಣಾನುರಾಗ ಏಕ ಏವ ರಸಃ ಪೃಥಡ್ಮಧುರಾಮ್ಲಾದಿಭೇದೇನ ಷಡ್ಭಿರ್ವಿಕಾರೈರ್ವಿಪರಿಣಮತೇ|| ೨||
Adhikarana raseShu mahAbhUtabAhulyam (3) · Śloka 3
ತತ್ರ ಭೂಜಲಯೋರ್ಬಾಹುಲ್ಯಾನ್ಮಧುರೋ ರಸಃ| ಭೂತೇಜಸೋರಮ್ಲಃ ಜಲತೇಜಸೋರ್ಲವಣಃ| ವಾಯ್ವಾಕಾಶಯೋಸ್ತಿಕ್ತಃ| ವಾಯುತೇಜಸೋಃ ಕಟುಕಃ| ವಾಯೂರ್ವ್ಯೋಃ ಕಷಾಯಃ||೩||
तत्र भूजलयोर्बाहुल्यान्मधुरो रसः| भूतेजसोरम्लः जलतेजसोर्लवणः| वाय्वाकाशयोस्तिक्तः| वायुतेजसोः कटुकः| वायूर्व्योः कषायः||३||
🔊 Audio coming soon
ಕಥಂ ಮಹಾಭೂತಾನಾಮೂನಾಧಿಕ್ಯಮುಚ್ಯತೇ| ಕಾಲಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಾಖ್ಯಸ್ಯ ಷಡೃತುಕತ್ವಾದ್ರಸಸ್ಯಾಪಿ ಷಡ್ಭೇದತ್ವಂ ತಥಾ ಚ ಶಿಶಿರೇ ವಾವ್ಯಾಕಾಶಯೋರಾಧಿಕ್ಯಾದ್ರಸಸ್ಯ ತಿಕ್ತತಾ| ವಸನ್ತೇ ವಾಯುಪೃಥಿವ್ಯೋಃ ಕಷಾಯತಾ| ಗ್ರೀಷ್ಮೇಽಗ್ನಿವಾಯ್ವೋಃ ಕಟುಕತಾ| ವರ್ಷಾಸ್ವಗ್ನಿಪೃಥಿವ್ಯೋರಮ್ಲತಾ| ಶರದ್ಯಗ್ನ್ಯುದಕಯೋರ್ಲವಣತಾ| ಹೇಮನ್ತೇ ಪೃಥಿವ್ಯುದಕಯೋರ್ಮಧುರತೇತಿ| ಪ್ರಧಾನ್ಯಾದ್ ವ್ಯಪದೇಶಃ ತೇನಾನ್ಯರ್ತೂದ್ಭವಾನಾಮಪಿ ರಸಾನಾಂ ಯಥೋಕ್ತಮಹಾಭೂತದ್ವಯಾಧಿಕ್ಯಮೇವ ಕಾರಣಂ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್|| ೩||
Adhikarana madhurAdirasAnAM lakShaNam (4) · Śloka 4
ತೇಷಾಂ ಸ್ವಾದುರಾಸ್ವಾದ್ಯಮಾನೋ ಮುಖಮುಪಲಿಮ್ಪತೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಪ್ರಸಾದಯತಿ| ದೇಹಂ ಪ್ರಹ್ಲಾದಯತಿ| ಷಟ್ಪದಪಿಲೀಲಿಕಾದೀನಾಮಪೀಷ್ಟತಮಃ| ಅಮ್ಲಸ್ತು ಜಿಹ್ವಾಮುದ್ವೇಜಯತ್ಯುರಃ ಕಣ್ಠಂ ವಿದಹತಿ| ಮುಖಂ ಸ್ರಾವಯತ್ಯಕ್ಷಿಭ್ರುವಂ ಸಙ್ಕೋಚಯತಿ ದಶನಾನ್ ಹರ್ಷಯತಿ ರೋಮಾಣಿ ಚ| ಲವಣೋ ಮುಖಂ ವಿಷ್ಯನ್ದಯತಿ ಕಣ್ಠಕಪೋಲಂ ವಿದಹತಿ ಅನ್ನಂ ಪ್ರರೋಚಯತಿ| ತಿಕ್ತೋ ವಿಶದಯತಿ ವದನಂ ವಿಶೋಧಯತಿ ಕಣ್ಠಂ ಪ್ರತಿಹನ್ತಿ ರಸಾನಾಮ್| ಕಟುಕೋ ಭೃಶಮುದ್ವೇಜಯತಿ ಜಿಹ್ವಾಗ್ರಂ ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತಿ ಕಣ್ಠಕಪೋಲಂ ಸ್ರಾವಯತಿ ಮುಖಾಕ್ಷಿನಾಸಿಕಂ ವಿದಹತಿ ದೇಹಮ್| ಕಷಾಯಸ್ತು ಜಡಯತಿ ಜಿಹ್ವಾಂ ಬಧ್ನಾತಿ ಕಣ್ಠಂ ಪೀಡಯತಿ ಹೃದಯಮ್||೪||
तेषां स्वादुरास्वाद्यमानो मुखमुपलिम्पतीन्द्रियाणि प्रसादयति| देहं प्रह्लादयति| षट्पदपिलीलिकादीनामपीष्टतमः| अम्लस्तु जिह्वामुद्वेजयत्युरः कण्ठं विदहति| मुखं स्रावयत्यक्षिभ्रुवं सङ्कोचयति दशनान् हर्षयति रोमाणि च| लवणो मुखं विष्यन्दयति कण्ठकपोलं विदहति अन्नं प्ररोचयति| तिक्तो विशदयति वदनं विशोधयति कण्ठं प्रतिहन्ति रसानाम्| कटुको भृशमुद्वेजयति जिह्वाग्रं चिमिचिमायति कण्ठकपोलं स्रावयति मुखाक्षिनासिकं विदहति देहम्| कषायस्तु जडयति जिह्वां बध्नाति कण्ठं पीडयति हृदयम्||४||
🔊 Audio coming soon
ನನು ಕೇನ ರೂಪೇಣ ರಸವಿಶೇಷೋ ವಿಜ್ಞಾಯತೇ? ಅತ ಆಹ-ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತೇಷಾಂ ರಸಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಯೋ ರಸೋ ಮುಖಲೇಪಾದಿಕರಃ ಸ ಸ್ವಾದುರಿತಿ ವಿಜ್ಞೇಯಃ| ಆಸ್ವಾದ್ಯಮಾನೋ ಜಿಹ್ವಯಾ ಸಂಯೋಗಂ ನೀಯಮಾನಃ| ಆಸ್ವಾದ್ಯಮಾನ ಇತಿಸರ್ವರಸಾನಾಂ ಯೋಜ್ಯಃ| ಪ್ರಹ್ಲಾದನಃ ಆಶ್ವಾಸಕರಃ| ಅಮ್ಲರಸೋ ಜಿಹ್ವೋದ್ವೇಜನಾದಿಸ್ವರೂಪಃ ಉರಸಿ ಕಣ್ಠೇ ಚ ವಿದಾಹಂ ಕರೋತಿ| ಲವಣೋ ಮುಖಮನ್ತರ್ವಿಷ್ಯನ್ದಯತಿ ಸ್ರಾವಯತಿ ಕಣ್ಠೇ ಕಪೋಲಯೋಶ್ಚ ವಿದಾಹಂ ಕರೋತಿ ಅನ್ನೇ ಚ ರುಚಿಮುತ್ಪಾದಯತಿ| ತಿಕ್ತೋ ಮುಖವೈಶದ್ಯಾದಿಕರಣಸ್ವರೂಪಃ| ವೈಶದ್ಯಂ ಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯನಾಶಃ| ಕಣ್ಠಂ ಚೋಪಲೇಪನಾಶನೇನ ಶೋಧಯತಿ ರಸನಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪ್ರತಿಹನ್ತಿ ಅನ್ಯರಸಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಂ ನಾಶಯತಿ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಟುಕ ಆಸ್ವಾದ್ಯಮಾನೋ ಭೃಶಮತ್ಯರ್ಥಮುದ್ವೇಜಯತಿ ಜಿಹ್ವಾಗ್ರಂ| ಉದ್ವೇಗಂ ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಣ್ಠೇ ಕಪೋಲಯೋಶ್ಚ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾಚ್ಚಿಮಿಚಿಮಾಯನಮಗ್ನಿ ಜ್ವಾಲಾಸಂಸ್ಪರ್ಶಾದಿವ ಕರೋತಿ ಮುಖಾದಿಕಂ ವಿಸ್ರಾವಯತಿ ಸಕಲೇ ಚ ಶರೀರೇ ವಿದಾಹಂ ಕರೋತಿ| ಕಷಾಯೋ ಜಿಹ್ವಾಂ ಜಡಯತಿ ರಸನಾದಿಕ್ರಿಯಾಸು ಮನ್ದೀಕರೋತಿ| ಕಣ್ಠಬನ್ಧಂ ಶ್ವಾಸಾದೀನಾಮಯಥಾಪ್ರವೃತ್ತಿಮಿವ ಕರೋತಿ||೪||
Adhikarana madhurarasya karmANyatisevane doShAshca (5) · Śloka 5
ತತ್ರ ಮಧುರೋ ರಸೋ ಜನ್ಮಪ್ರಬೃತಿ ಸಾತ್ಮ್ಯಾತ್ಸರ್ವಧಾತುವಿವರ್ಧನ ಆಯುಷ್ಯೋ ಬಾಲವೃದ್ಧಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಬಲವರ್ಣೇನ್ದ್ರಿಯತ್ವಕ್ಕೇಶಕಣ್ಠಹಿತಃ ಪ್ರೀಣನೋ ಬೃಂಹಣೋ ಜೀವನಸ್ತರ್ಪಣಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಸನ್ಧಾನಸ್ತನ್ಯಕರೋವಾತಪಿತ್ತವಿಷದಾಹಮೂರ್ಚ್ಛಾತೃಷ್ಣಾ ಪ್ರಶಮನಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಶೀತೋ ಮೃದುರ್ಗುರುಶ್ಚ| ಏವಙ್ಗುಣೋಽಪಿ ಸ ಸದಾತ್ಯುಪಯುಜ್ಯಮಾನಃ ಸ್ಥೌಲ್ಯಾಗ್ನಿಸಾದಗುರುತಾಲಸಕಾತಿನಿದ್ರಾಃ| ಶ್ವಾಸಪ್ರಮೇಹಗಲರೋಗವಿಸಂಜ್ಞತಾಸ್ಯ ಮಾಧುರ್ಯಲೋಚನಗಲಾರ್ಬುದಗಣ್ಡಮಾಲಾಃ| ಛರ್ದ್ಯುದರ್ದಮೂರ್ಧರುಕ್ಕಾಸಪೀನಸಕ್ರಿಮೀನ್| ಶ್ಲೀಪದಜ್ವರೋದರಷ್ಠೀವನಾನಿ ಚಾವಹೇತ್||೫||
तत्र मधुरो रसो जन्मप्रबृति सात्म्यात्सर्वधातुविवर्धन आयुष्यो बालवृद्धक्षतक्षीणबलवर्णेन्द्रियत्वक्केशकण्ठहितः प्रीणनो बृंहणो जीवनस्तर्पणः स्थैर्यसन्धानस्तन्यकरोवातपित्तविषदाहमूर्च्छातृष्णा प्रशमनः स्निग्धः शीतो मृदुर्गुरुश्च| एवङ्गुणोऽपि स सदात्युपयुज्यमानः स्थौल्याग्निसादगुरुतालसकातिनिद्राः| श्वासप्रमेहगलरोगविसंज्ञतास्य माधुर्यलोचनगलार्बुदगण्डमालाः| छर्द्युदर्दमूर्धरुक्कासपीनसक्रिमीन्| श्लीपदज्वरोदरष्ठीवनानि चावहेत्||५||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ರಸಾನಾಂ ಸ್ವರೂಪಮುಕ್ತ್ವಾ ತತ್ರ ಮಧುರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಶತಿ| ತತ್ರ ತೇಷು ರಸೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಮಧುರ ಉಪಯುಕ್ತೋ ಧಾತೂನಾಂ ರಸಾದೀನಾಂ ಸಪ್ತಾನಾಂ ವೃದ್ಧಿಕರಃ| ಕುತಃ ಆಜನ್ಮಸಾತ್ಮ್ಯಾತ್ ಜನ್ಮನಃ ಪ್ರಭೃತಿ ದೇಹಸ್ಯ ಸತ್ಮ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಬಾಲಭಾವ ಏವ ಕ್ಷೀರಾದಿನಾ ಮಧುರೇಣ ದೇಹವೃತ್ತಿಃ ಪುರುಷಸ್ಯ| ಹಿತ ಇತಿ ಬಾಲಾದಿಭಿಃ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಪ್ರೀಣನಸ್ತುಷ್ಟಿಕರಃ| ಜೀವನ ಓಜಸ್ಯಃ| ಏವಙ್ಗುಣೋಽಪಿ ಮಧುರೋ ರಸಃ ಸದೈವಾತ್ಯುಪಯುಜ್ಯಮಾನಃ ಸ್ಥೌಲ್ಯಾದೀನ್ ರೋಗಾನ್ ಕುರುತೇ| ಯದಾ ತ್ವತಿಮಾತ್ರತ್ವೇನ ರಹಿತಃ ಸದೋಪಯುಜ್ಯತೇ ತದಾ ಸುಖಕರ ಏವ| ಸ್ಥೌಲ್ಯಾದಯೋ ರೋಗಾಃ ಕೇಚಿದ್ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಾಃ| ಅರ್ಬುದಶಬ್ದಸ್ಯ ಲೋಚನಗಲಾಭ್ಯಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೫||
Adhikarana amlarasakarmANyatisevane doShAshca (6) · Śloka 6
ಅಮ್ಲೋಽನಿಲಬರ್ಹಣೋಽನುಲೋಮನಃ ಕೋಷ್ಠವಿದಾಹೀ ರಕ್ತಪಿತ್ತಕೃದುಷ್ಣವೀರ್ಯಃ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶೋ ಬೋಧಯತೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ರೋಚನಃ ಪಾಚನೋ ದೀಪನೋ ಬೃಂಹಣಸ್ತರ್ಪಣಃ ಪ್ರೀಣನಃ ಕ್ಲೇದನೋ ವ್ಯವಾಯೀ ಲಘುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಹೃದ್ಯಶ್ಚ| ಜನಯತಿ ಶಿಥಿಲತ್ವಂ ಸೇವಿತಃ ಸೋಽತಿದೇಹೇ ಕಫವಿಲಯನಕಣ್ಡೂಪಾಣ್ಡುತಾರಕ್ತದೃಗ್ವಿಘಾತಾನ್| ಕ್ಷತವಿಹಿತವಿಸರ್ಪಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಪಿಪಾಸಾಂ ಶ್ವಯಥುಮಪಿ ಕೃಶಾನಾಂ ತೈಜಸತ್ವಾತ್ ಭ್ರಮಞ್ಚ||೬||
अम्लोऽनिलबर्हणोऽनुलोमनः कोष्ठविदाही रक्तपित्तकृदुष्णवीर्यः शीतस्पर्शो बोधयतीन्द्रियाणि रोचनः पाचनो दीपनो बृंहणस्तर्पणः प्रीणनः क्लेदनो व्यवायी लघुः स्निग्धो हृद्यश्च| जनयति शिथिलत्वं सेवितः सोऽतिदेहे कफविलयनकण्डूपाण्डुतारक्तदृग्विघातान्| क्षतविहितविसर्पं रक्तपित्तं पिपासां श्वयथुमपि कृशानां तैजसत्वात् भ्रमञ्च||६||
🔊 Audio coming soon
ಅಮ್ಲೋಽನಿಲನಿಬರ್ಹಣತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಃ ಸ ಚಾತಿಸೇವಿತೋ ದೇಹೇ ಶೈಥಿಲ್ಯಾದೀನ್ ಜನಯತಿ||೬||
Adhikarana lavaNarasakarmANyatisevane doShAshca (7) · Śloka 7
ಲವಣಃ ಸ್ತಮ್ಭಬನ್ಧಸಙ್ಘಾತವಿಧ್ಮಾಪನಃ ಸರ್ವರಸಪ್ರತ್ಯನೀಕೋ ದೀಪನೋ ರೋಚನಃ ಪಾಚನಃ ಕ್ಲೇದನಃ ಶೋಷಣಃ ಸ್ನೇಹನಃ ಸ್ವೇದನಃ ಭೇದನಶ್ಛೇದನಃ ಸರೋ ವ್ಯವಾಯೀ ವಿಕಾಷೀ ಹರತಿ ಪವನಂ ವಿಷ್ಯನ್ದಯತಿ ಕಫಂ ವಿಶೋಧಯತಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ನಾತಿಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧತೀಕ್ಷೋಷ್ಣಶ್ಚ| ಖಲತಿಪಲಿತತೃಷ್ಣಾತಾಪಮೂರ್ಚ್ಛಾವಿಸರ್ಪ- ಶ್ವಯಥುಕಿಟಿಭಕೋಠಾಕ್ಷೇಪರೋಧಾಸ್ರಪಿತ್ತಮ್| ಕ್ಷತವಿಷಮದವೃದ್ಧಿಂ ವಾತರಕ್ತಂ ಕರೋತಿ ಕ್ಷಪಯತಿ ಬಲಮೋಜಃ ಸೋಽತಿ ವಾ ಸೇವನೇನ||೭||
लवणः स्तम्भबन्धसङ्घातविध्मापनः सर्वरसप्रत्यनीको दीपनो रोचनः पाचनः क्लेदनः शोषणः स्नेहनः स्वेदनः भेदनश्छेदनः सरो व्यवायी विकाषी हरति पवनं विष्यन्दयति कफं विशोधयति स्रोतांसि नातिगुरुः स्निग्धतीक्षोष्णश्च| खलतिपलिततृष्णातापमूर्च्छाविसर्प- श्वयथुकिटिभकोठाक्षेपरोधास्रपित्तम्| क्षतविषमदवृद्धिं वातरक्तं करोति क्षपयति बलमोजः सोऽति वा सेवनेन||७||
🔊 Audio coming soon
ಲವಣರಸಃ ಸ್ತಮ್ಭಾದೀನಾಂ ವಿಧ್ಮಾಪನೋ ವಿನಾಶಕರಃ| ಸ್ತಮ್ಭೋಽಙ್ಗದೋಷಾದೇಃ ಬನ್ಧಃ ತಸ್ಯೈವ ಮಾರ್ಗರೋಧಃ ಸಙ್ಘಾತೋ ಭಾವಾನಾಂ ನಿಬಿಡತ್ವಮ್| ಪ್ರತಿಪಕ್ಷೋ ವಿಘಾತಿತ್ವಾತ್| ವಿಷ್ಯನ್ದಯತಿ ಸ್ರಾವಯತಿ| ನಾತಿಗುರುರ್ನಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಶ್ಚ| ಸೋಽತಿಸೇವಿತಃ ಖಲತ್ಯಾದೀನ್ ಕರೋತಿ ಬಲಾದೀಂಶ್ಚ ಕ್ಷಪಯತಿ||೭||
Adhikarana tiktarasakarmANyatisevane doShAshca (8) · Śloka 8
ತಿಕ್ತಃ ಸ್ವಯಮರೋಚಿಷ್ಣುರರುಚಿವಿಷಕೃಮಿಮೂರ್ಚ್ಛೋತ್ಕ್ಲೇದಜ್ವರದಾಹತೃಟ್ಕುಷ್ಠಕಣ್ಡೂಹರಃ ಕ್ಲೇದಮೇದೋವಸಾಮಜ್ಜವಿಣ್ಮೂತ್ರಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮೋಪಶೋಷಣೋ ದೀಪನಃ ಪಾಚನೋ ಲೇಖನಃ ಸ್ತನ್ಯಕಣ್ಠವಿಶೋಧನೋ ಮೇಧ್ಯೋ ನಾತಿರೂಕ್ಷಃ ಶೀತೋ ಲಘುಶ್ಚ| ಧಾತುಬಲಕ್ಷಯಮೂರ್ಚ್ಛಾಗ್ಲಾನಿಭ್ರಮವಾತರೋಗಪರುಷತ್ವಮ್| ಖರವಿಶದರೌಕ್ಷ್ಯಭಾವೈಃ ಸೋಽತಿಸಮಾಸೇವಿತಃ ಕುರ್ಯಾತ್||೮||
तिक्तः स्वयमरोचिष्णुररुचिविषकृमिमूर्च्छोत्क्लेदज्वरदाहतृट्कुष्ठकण्डूहरः क्लेदमेदोवसामज्जविण्मूत्रपित्तश्लेष्मोपशोषणो दीपनः पाचनो लेखनः स्तन्यकण्ठविशोधनो मेध्यो नातिरूक्षः शीतो लघुश्च| धातुबलक्षयमूर्च्छाग्लानिभ्रमवातरोगपरुषत्वम्| खरविशदरौक्ष्यभावैः सोऽतिसमासेवितः कुर्यात्||८||
🔊 Audio coming soon
ತಿಕ್ತೋ ರಸಃ ಸ್ವಯಂ ಪುರುಷಸ್ಯಾರೋಚನಶೀಲಃ| ಅರುಚಿಂ ಚಾಹಾರದ್ರವ್ಯವಿಷಯಾನ್ ನಾಶಯತಿ| ವಿಷಾದೀಂಶ್ಚ| ದೇಹೇ ಚ ಕ್ಲೇದಾದೀನಾಮುಪಶೋಷಣಃ| ಸೋಽತಿಸೇವಿತೋ ಧಾತುಕ್ಷಯಾದೀನ್ ಕರೋತಿ ಖರತ್ವಾದ್ವೈಶದ್ಯಾದ್ರೌಕ್ಷ್ಯಾಚ್ಚ|
Adhikarana kaTurasakarmANyatisevane doShAshca (9) · Śloka 9
ಕಟುಕೋಽಲಸಕಶ್ವಯಥೂದರ್ದಸ್ಥೌಲ್ಯಾಭಿಷ್ಯನ್ದಕೃಮಿವಕ್ತ್ರರೋಗವಿಷಕುಷ್ಠ ಕಣ್ಡೂಪ್ರಸಾಧನೋ ವ್ರಣಾವಸಾದನಃ ಸ್ನೇಹಕ್ಲೇದಶೋಷಣೋ ರೋಚನಃ ಪಾಚನೋ ದೀಪನೋ ಲೇಖನಃ ಶೋಧನಃ ಶೋಷಯತ್ಯನ್ನಂ ಸ್ಫುಟಯತೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಭಿನತ್ತಿ ಶೋಣಿತಸಙ್ಘಾತಂ ಛಿನತ್ತಿ ಬನ್ಧಾನ್ ವಿವೃಣೋತಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಕ್ಷಪಯತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಲಘುರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷೋಷ್ಣಶ್ಚ| ಕುರುತೇಽತಿನಿಷೇವಿತಃ ಸ ತೃಷ್ಣಾಂ ಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾವಮಿಮೋಹದೇಹಸಾದಾನ್| ಬಲಶುಕ್ರಗಲೋಪ ಶೋಷಕಮ್ಪಭ್ರಮತಾಪಗ್ಲಪನಾತಿಕರ್ಶನಾನಿ| ಕರಚರಣಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠಪ್ರಭೃತಿಷ್ವನಿಲಸ್ಯ ಕೋಪಮತಿತೀವ್ರಮ್| ಸಙ್ಕೋಚತೋದಭೇದೈಃ ವಾಯ್ವಗ್ನಿಗುಣಾಧಿಕತ್ವೇನ||೯||
कटुकोऽलसकश्वयथूदर्दस्थौल्याभिष्यन्दकृमिवक्त्ररोगविषकुष्ठ कण्डूप्रसाधनो व्रणावसादनः स्नेहक्लेदशोषणो रोचनः पाचनो दीपनो लेखनः शोधनः शोषयत्यन्नं स्फुटयतीन्द्रियाणि भिनत्ति शोणितसङ्घातं छिनत्ति बन्धान् विवृणोति स्रोतांसि क्षपयति श्लेष्माणं लघुरूक्षतीक्षोष्णश्च| कुरुतेऽतिनिषेवितः स तृष्णां मदमूर्च्छावमिमोहदेहसादान्| बलशुक्रगलोप शोषकम्पभ्रमतापग्लपनातिकर्शनानि| करचरणपार्श्वपृष्ठप्रभृतिष्वनिलस्य कोपमतितीव्रम्| सङ्कोचतोदभेदैः वाय्वग्निगुणाधिकत्वेन||९||
🔊 Audio coming soon
ಕಟುಕೋಽಲಸಕಶ್ವಯಥೂದರ್ದಸ್ಥೌಲ್ಯಾಭಿಷ್ಯನ್ದಕೃಮಿವಕ್ತ್ರರೋಗವಿಷಕುಷ್ಠ ಕಣ್ಡೂಪ್ರಸಾಧನೋ ವ್ರಣಾವಸಾದನಃ ಸ್ನೇಹಕ್ಲೇದಶೋಷಣೋ ರೋಚನಃ ಪಾಚನೋ ದೀಪನೋ ಲೇಖನಃ ಶೋಧನಃ ಶೋಷಯತ್ಯನ್ನಂ ಸ್ಫುಟಯತೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಭಿನತ್ತಿ ಶೋಣಿತಸಙ್ಘಾತಂ ಛಿನತ್ತಿ ಬನ್ಧಾನ್ ವಿವೃಣೋತಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಕ್ಷಪಯತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಲಘುರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷೋಷ್ಣಶ್ಚ| ಕುರುತೇಽತಿನಿಷೇವಿತಃ ಸ ತೃಷ್ಣಾಂ ಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾವಮಿಮೋಹದೇಹಸಾದಾನ್| ಬಲಶುಕ್ರಗಲೋಪ ಶೋಷಕಮ್ಪಭ್ರಮತಾಪಗ್ಲಪನಾತಿಕರ್ಶನಾನಿ|| ಕರಚರಣಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠಪ್ರಭೃತಿಷ್ವನಿಲಸ್ಯ ಕೋಪಮ್ ಕರೋತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಸಙ್ಕೋಚಾದಿಭಿಸ್ತೀವ್ರಂ ದುಸ್ಸಹಮೇತಚ್ಚ ತೃಷ್ಣಾದಿಕಂ ವಾಯ್ವಗ್ನಿಗುಣಾಧಿಕ್ಯೇನ ಹೇತುನಾ ಕರೋತಿ| ಹೇತುಕೀರ್ತನಂ ದೇಶಾದಿವಶಾದ್ಧೇತೋರೂನಾಧಿಕ್ಯೇನ ತತ್ಕಾರ್ಯಸ್ಯಾಪಿ ತಥಾಭಾವಸೂಚನಾಯಾನ್ಯತ್ರ ಚ ತದ್ಧೇತುಸದ್ಭಾವೇ ತಥೈವೇತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಾಯ ಚ||೯||
Adhikarana kaShAyarasakarmANyatisevane doShAshca (10) · Śloka 10
ಕಷಾಯೋ ಬಲಾಸಂ ಸಪಿತ್ತಂ ಸರಕ್ತಂ ನಿಹನ್ತ್ಯಾಶು ಬಧ್ನಾತಿ ವರ್ಚೋತಿರೂಕ್ಷಃ| ಗುರುಸ್ತ್ವಕ್ಸವರ್ಣತ್ವಕೃತ್ ಕ್ಲೇದಶೋಷೀ ಹಿಮಃ ಪ್ರೀಣನೋ ರೋಪಣೋ ಲೇಖನಶ್ಚ| ಅತ್ಯಭ್ಯಾಸಾತ್ಮೋಽಪಿ ಶುಕ್ರೋಪರೋಧಂ ತೃಷ್ಣಾಧ್ಮಾನಸ್ತಮ್ಭವಿಷ್ಟಮ್ಭಕಾರ್ಶ್ಯಮ್| ಸ್ರೋತೋಬನ್ಧಂ ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಂ ಪಕ್ಷಾಘಾತಾಕ್ಷೇಪಕಾದೀಂಶ್ಚ ಕುರ್ಯಾತ್||೧೦||
कषायो बलासं सपित्तं सरक्तं निहन्त्याशु बध्नाति वर्चोतिरूक्षः| गुरुस्त्वक्सवर्णत्वकृत् क्लेदशोषी हिमः प्रीणनो रोपणो लेखनश्च| अत्यभ्यासात्मोऽपि शुक्रोपरोधं तृष्णाध्मानस्तम्भविष्टम्भकार्श्यम्| स्रोतोबन्धं वातविण्मूत्रसङ्गं पक्षाघाताक्षेपकादींश्च कुर्यात्||१०||
🔊 Audio coming soon
ಕಷಾಯಃ ಬಲಾಸಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಸಪಿತ್ತಂ ಸರಕ್ತಂ ಚಾಶು ನಿಹನ್ತಿ| ವರ್ಚಃ ಪುರೀಷಂ ಬಧ್ನಾತಿ ರುಣದ್ಧಿ| ಸೋಽಪ್ಯತ್ಯಭ್ಯಾಸಾತ್ ಶುಕ್ರೋಪಘಾತಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್||೧೦||
Adhikarana madhuradravyaskandhaH (11) · Śloka 11
ಅಥ ಮಧುರಸ್ಕನ್ಧೋ ಘೃತಮಧುತೈಲಕ್ಷೀರಮೇದೋಮಜ್ಜೇಕ್ಷುವಿಕೃತಿದ್ರಾಕ್ಷಾಕ್ಷೋಡ ಖರ್ಜೂರಮೋಚಚೋಚಪನಸಸಿಞ್ಚತಿಕಾಪ್ರಿಯಾಲರಾಜಾದನಖರ್ಜೂರೀತಾಲಮಸ್ತಕ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಮಧೂಕಪರೂಷಕತಾಮಲಕೀವೀರವಿದಾರೀಶತಾವರೀತುಗಾಕ್ಷೀರೀ ಜೀವಕರ್ಷಭಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲಾಮಧೂಲಿಕಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಬಲಾತಿಬಲಾವಿಶ್ವದೇವಾಸಹದೇವಾ ಸಾಲಿಪರ್ಣೀಮುದ್ಗಪರ್ಣೀಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀಮಾಷಪರ್ಣೀಮಹಾಸಹಾಕ್ಷುದ್ರಸಹಾಋದ್ಧಿ ವೃದ್ಧಿಶ್ರಾವಣೀಚ್ಛತ್ರಾತಿಚ್ಛತ್ರರ್ಶ್ಯಪ್ರೋಕ್ತಾಶ್ವಗನ್ಧಾಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಮೃಣಾಲಿಕಾ ಪುಷ್ಕರಬೀಜಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಶೇರುಕತಕಕನಕಬಿಮ್ಬೀಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಪ್ರಭೃತೀನಿ ಜೀವನೀಯೋ ಗಣಸ್ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಞ್ಚ||೧೧||
अथ मधुरस्कन्धो घृतमधुतैलक्षीरमेदोमज्जेक्षुविकृतिद्राक्षाक्षोड खर्जूरमोचचोचपनससिञ्चतिकाप्रियालराजादनखर्जूरीतालमस्तक काश्मर्यमधूकपरूषकतामलकीवीरविदारीशतावरीतुगाक्षीरी जीवकर्षभक्षीरशुक्लामधूलिकात्मगुप्ताबलातिबलाविश्वदेवासहदेवा सालिपर्णीमुद्गपर्णीपृश्निपर्णीमाषपर्णीमहासहाक्षुद्रसहाऋद्धि वृद्धिश्रावणीच्छत्रातिच्छत्रर्श्यप्रोक्ताश्वगन्धाश्वदंष्ट्रामृणालिका पुष्करबीजशृङ्गाटककशेरुकतककनकबिम्बीप्रपौण्डरीकप्रभृतीनि जीवनीयो गणस्तृणपञ्चमूलञ्च||११||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾನನ್ತರಮೇತೇಷಾಂ ರಸಾನಾಮಾಶ್ರಯದ್ರವ್ಯಸ್ಕನ್ಧಾ ದ್ರವ್ಯಸಮೂಹಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ತತ್ರ ಘೃತಾದಿತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಾನ್ತೋ ಮಧುರಸ್ಕನ್ಧಃ| ಪ್ರಭೃತಿಶಬ್ದೇನಾಪಠಿತಾನಿ ಮಧುರದಾಡಿಮಾದೀನಿ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ||೧೧||
Adhikarana amladravyaskandhaH (12) · Śloka 12
ಅಮ್ಲದ್ರವ್ಯಸ್ಕನ್ಧೋ ದಾಡಿಮಾಮಲಕಾಮ್ರಾಮ್ರಾತಕಶೀಶಾಮ್ರಮಾತುಲುಙ್ಗವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಾಮ್ಲೀಕಾಮ್ಲವೇತಸ ಕುವಲಲಕುಚಪಾರಾವತಭವ್ಯಕರಮರ್ದಧವಧನ್ವನಕೋಲಬದರೈರಾವತಕಪಿತ್ಥ ದನ್ತಶಠಪ್ರಾಚೀನಾಮಲಕನಾರಙ್ಗತಿಲಕಣ್ಟಕರೂಪ್ಯದಧಿಮಸ್ತುತಕ್ರಧಾನ್ಯಾಮ್ಲ ಮದ್ಯಶುಕ್ತಪ್ರಭೃತೀನಿ||೧೨||
अम्लद्रव्यस्कन्धो दाडिमामलकाम्राम्रातकशीशाम्रमातुलुङ्गवृक्षाम्लाम्लीकाम्लवेतस कुवललकुचपारावतभव्यकरमर्दधवधन्वनकोलबदरैरावतकपित्थ दन्तशठप्राचीनामलकनारङ्गतिलकण्टकरूप्यदधिमस्तुतक्रधान्याम्ल मद्यशुक्तप्रभृतीनि||१२||
🔊 Audio coming soon
ದಾಡಿಮಾದಿಶುಕ್ತಾನ್ತೋಽಮ್ಲದ್ರವ್ಯಸ್ಕನ್ಧಃ||೧೨||
Adhikarana lavaNadravyaskandhaH (13) · Śloka 13
ಲವಣದ್ರವ್ಯಸ್ಕನ್ಧಃ ಸೈನ್ಧವಾದೀನಿ ಕ್ಷಾರಾನ್ತಾನಿ ತ್ರಪುಸೀಸಪ್ರಭೃತೀನಿ ಚ||೧೩||
लवणद्रव्यस्कन्धः सैन्धवादीनि क्षारान्तानि त्रपुसीसप्रभृतीनि च||१३||
🔊 Audio coming soon
ಸೈನ್ಧವಾದೀನಿ ಸೀಸಕಾನ್ತಾನ್ಯನ್ಯಾನಿ ಚೈವಂರಸಾನಿ ಲವಣಸ್ಕನ್ಧಃ|
Adhikarana tiktadravyaskandhaH (14) · Śloka 14
ತಿಕ್ತದ್ರವ್ಯಸ್ಕನ್ಧೋಽಗರುತಗರೋಶೀರವಾಲಕಚನ್ದನನಲದಕೃತಮಾಲನಕ್ತಮಾಲಾ ಪಾಮಾರ್ಗಹರಿದ್ರಾದ್ವಯಮುಸ್ತಮೂರ್ವಾಮದನಫಲಾಜಶೃಙ್ಗೀತ್ರಾಯಮಾಣಾಕಟುಕಾ ಕಿರಾತತಿಕ್ತಕಕರವೀರವಿಶಾಲಾಸುಷವ್ಯತಿವಿಷಾಯವಾಸಕಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀಪಾಠಾ ವಿಕಙ್ಕತಾರ್ಕಕಾಕಮಾಚೀವಚಾವರಣವತ್ಸಕವೈಜಯನ್ತೀವೇತಸಸಪ್ತಪರ್ಣಸೋಮವಲ್ಕ ಸುಮನಃಕಾಂಸ್ಯಲೋಹಪ್ರಭೃತೀನಿ ಪಟೋಲಾದಿಶ್ಚ ಶಾಕವರ್ಗಃ||೧೪||
तिक्तद्रव्यस्कन्धोऽगरुतगरोशीरवालकचन्दननलदकृतमालनक्तमाला पामार्गहरिद्राद्वयमुस्तमूर्वामदनफलाजशृङ्गीत्रायमाणाकटुका किराततिक्तककरवीरविशालासुषव्यतिविषायवासकज्योतिष्मतीपाठा विकङ्कतार्ककाकमाचीवचावरणवत्सकवैजयन्तीवेतससप्तपर्णसोमवल्क सुमनःकांस्यलोहप्रभृतीनि पटोलादिश्च शाकवर्गः||१४||
🔊 Audio coming soon
ಅವರ್ಗಾದೀನಿ ಲೋಹಾನ್ತಾನ್ಯನ್ಯಾನಿ ಚೈವಂವಿಧರಸಾನಿ ಪಟೋಲಸಪ್ತಲೇತ್ಯಾದಿನಾ ಗ್ರನ್ಥೇನ ಪಟೋಲಾದಿಕಟುಕಾನ್ತಶ್ಚ ಶಾಕವರ್ಗಸ್ತಿಕ್ತಸ್ಕನ್ಧಃ|
Adhikarana kaTukadravyaskandhaH (15) · Śloka 15
ಕಟುಕದ್ರವ್ಯಸ್ಕನ್ಧೋ ಮರಿಚಹಿಙ್ಗುತೇಜೋವತೀಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀವಿಡಙ್ಗಭಲ್ಲಾತಕಾಸ್ಥಿಮೂಲಕಸರ್ಷಪಲಶುನ ಪಲಾಣ್ಡುಕರಞ್ಜಮನಃಶಿಲಾಲದೇವದಾರುಕುಷ್ಠೈಲಾಸುರಸಚೋರಕಹರೇಣುಕಾಮೂತ್ರ ಪಿತ್ತಪ್ರಭೃತೀನಿ ಕುಠೇರಾದಿಶ್ಚ ಹರಿತವರ್ಗಃ ಪಞ್ಚಕೋಲಞ್ಚ||೧೫||
कटुकद्रव्यस्कन्धो मरिचहिङ्गुतेजोवतीहस्तिपिप्पलीविडङ्गभल्लातकास्थिमूलकसर्षपलशुन पलाण्डुकरञ्जमनःशिलालदेवदारुकुष्ठैलासुरसचोरकहरेणुकामूत्र पित्तप्रभृतीनि कुठेरादिश्च हरितवर्गः पञ्चकोलञ्च||१५||
🔊 Audio coming soon
ಮರೀಚಾದೀನಿ ಹರೇಣುಕಾನ್ತಾನ್ಯನ್ಯಾನಿ ಚೈವಂರಸಾನಿ ಮೂತ್ರಾಣಿ ಗವಾದೀನಾಂ ಪೂರ್ವನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನಿ ಸರ್ವಂ ಚ ಪ್ರಾಣಿನೋಽನ್ತರ್ಭವಮವಯವರೂಪಂ ಪಿತ್ತಂ ಕುಠೇರಾದಿಶ್ಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೋ ಹರಿತವರ್ಗಃ ಪಞ್ಚಕೋಲಂ ಚೇತಿ ಕಟುಕಸ್ಕನ್ಧಃ||೧೫||
Adhikarana kaShAyadravyaskandhaH (16) · Śloka 16
ಕಷಾಯದ್ರವ್ಯಸ್ಕನ್ಧೋ ಹರೀತಕೀಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವನನ್ತಾಕ್ಷೌದ್ರಲೋಧ್ರಕಟ್ಫಲಧವಧನ್ವನಧಾತ್ರೀಫಲಧಾತುಕೀಪುಷ್ಪಪದ್ಮಾಪದ್ಮಕಪದ್ಮಪುಷ್ಪನಾಗಕೇಸರಕುಮುದೋತ್ಪಲತಙ್ಗತಿನ್ದುಕಕದಮ್ಬೋದುಮ್ಬರಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಪ್ಲಕ್ಷವಟಬಿಭೀತಕವಿಕಙ್ಕತಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಾಸ್ಥ್ಯಾಮಕಪಿತ್ಥಾಶ್ವತ್ಥಮೋಚರಸಸಮಙ್ಗಾಸೋಮವಲ್ಕಸಪ್ತಪರ್ಣಸ್ಯನ್ದನಾಸನಸಲ್ಲಕೀಸಾಲತಾಲಪ್ರಿಯಾಲೈಲಾವಾಸ್ತುಕಪರಿಪೇಲವಜಿಙ್ಗಿಣೀಬದರೀಖದಿರಕದರಾರಿಮೇದಕಾಶಕಶೇರುಕವಂಶಾಶ್ಮನ್ತಕಾಶೋಕಶಿರೀಷಶಿಂಶಪಾಪಲಾಶಶಮಶಿಣಶಙ್ಖನಾಭಿಮೇಷಶೃಙ್ಗೀತರುಣಖರ್ಜ್ಜೂರಸ್ಫೂರ್ಜ್ಜಕಭೂರ್ಜ್ಜಾರ್ಜುನಾಜಕರ್ಣವರಣಪ್ರಿಯಾಲಮುಕ್ತಾಞ್ಜನಗೈರಿಕಬಿಸಮೃಣಾಲಪ್ರಭೃತೀನಿ||೧೬||
कषायद्रव्यस्कन्धो हरीतकीप्रियङ्ग्वनन्ताक्षौद्रलोध्रकट्फलधवधन्वनधात्रीफलधातुकीपुष्पपद्मापद्मकपद्मपुष्पनागकेसरकुमुदोत्पलतङ्गतिन्दुककदम्बोदुम्बरजम्ब्वाम्रप्लक्षवटबिभीतकविकङ्कतजम्ब्वाम्रास्थ्यामकपित्थाश्वत्थमोचरससमङ्गासोमवल्कसप्तपर्णस्यन्दनासनसल्लकीसालतालप्रियालैलावास्तुकपरिपेलवजिङ्गिणीबदरीखदिरकदरारिमेदकाशकशेरुकवंशाश्मन्तकाशोकशिरीषशिंशपापलाशशमशिणशङ्खनाभिमेषशृङ्गीतरुणखर्ज्जूरस्फूर्ज्जकभूर्ज्जार्जुनाजकर्णवरणप्रियालमुक्ताञ्जनगैरिकबिसमृणालप्रभृतीनि||१६||
🔊 Audio coming soon
ಹರೀತಕ್ಯಾದೀನಿ ಮೃಣಾಲಾನ್ತಾನ್ಯನ್ಯಾನಿ ಚೈವಂ ರಸಾನಿ ಕಷಾಯಸ್ಕನ್ಧಃ|
Adhikarana madhurAdirasAnAM shleShmalatvAdi tatrApavAdashca (17) · Śloka 17
ತತ್ರ ಪ್ರಾಯೋ ಮಧುರಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಮನ್ಯತ್ರ ಪುರಾಣಶಾಲಿಯವಗೋಧೂಮಮುದ್ಗಮಧುಶರ್ಕರಾಜಾಙ್ಗಲಮಾಂಸಾತ್| ಪ್ರಾಯೋಽಮ್ಲಂ ಪಿತ್ತಲಮನ್ಯತ್ರ ದಾಡಿಮಾಮಲಕಾತ್ ಪ್ರಾಯೋ ಲವಣಮವೃಷ್ಯಂ ಚಾನ್ಯತ್ರಾಮೃತಾಪಟೋಲೀನಾಗರಪಿಪ್ಪಲೀಲಶುನಾತ್| ಪ್ರಾಯಃ ಕಷಾಯಂ ಶೀತಂ ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಚಾನ್ಯತ್ರ ಹರೀತಕ್ಯಾ||೧೭||
तत्र प्रायो मधुरं श्लेष्मलमन्यत्र पुराणशालियवगोधूममुद्गमधुशर्कराजाङ्गलमांसात्| प्रायोऽम्लं पित्तलमन्यत्र दाडिमामलकात् प्रायो लवणमवृष्यं चान्यत्रामृतापटोलीनागरपिप्पलीलशुनात्| प्रायः कषायं शीतं स्तम्भनं चान्यत्र हरीतक्या||१७||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮಧುರಾದೀನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಾದಿತ್ವಮುಕ್ತಂ ಯತ್ರ ಚೈತತ್ ವ್ಯಭಿಚರತಿ ತದ್ದರ್ಶಯತಿ| ಪುರಾಣಶಾಲ್ಯಾದಿ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ಸರ್ವಂ ಮಧುರಂ ಪ್ರಾಯಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಮ್| ಮಧುರದಾಡಿಮಾದಿ ಮಧುರಮಪಿ ನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕರಮಿತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಮ್| ಏವಂ ಸರ್ವೇಷು ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣೇಷೂಹ್ಯಮ್| ಅನ್ಯತ್ ಸುಬೋಧಮ್| ಅಮೃತಾಪಟೋಲ್ಯೌ ತಿಕ್ತಾನಾಂ ನಾಗರಪಿಪ್ಪಲೀಲಶುನಂ ಕಟುಕಾನಾಮ್|| ೧೭||
Adhikarana rasadravyasaMgrahopasaMhAraH (18) · Śloka 1
ಇತಿ ಯಥಾಸ್ಥೂಲಂ ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗಿನಾಂ ಪ್ರಧಾನತಮಾನಾಞ್ಚೋಪಸಂಗ್ರಹಃ||೧||
इति यथास्थूलं नित्योपयोगिनां प्रधानतमानाञ्चोपसंग्रहः||१||
🔊 Audio coming soon
ಇತ್ಯೇವಂವಿಧೈಃ ಸ್ಕನ್ಧೈರ್ಬಾಹುಲ್ಯಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗಿನಾಂ ಪ್ರಧಾನತಮಾನಾಂ ಚ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಃ ಕೃತಃ||೧೮||
Adhikarana madhurAdiskandheShu shreShThadravyanirdeshaH (19) · Śloka 19
ಘೃತಾಮಲಕಸಿನ್ಧೂತ್ಥಪಟೋಲೀನಾಗರಾಭಯಾಃ| ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸ್ಕನ್ಧೇಷು.............||೧೯||
घृतामलकसिन्धूत्थपटोलीनागराभयाः| श्रेष्ठा यथास्वं स्कन्धेषु.............||१९||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಷಟ್ಸು ಮಧುರಾದಿಷು ಸ್ಕನ್ಧೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಘೃತಾದಿಕಂ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮ್||೧೯||
Adhikarana AnUpadeshalakShaNaM tasya madhurarasayonitva~jca (20) · Śloka 20
.......................ರಸದೇಶಸ್ತು ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಅಥ ಯಃ ಶಿಶಿರಪವನಧರಣೀಧರವಿವಿಧವನಗಹನನದೀತಟಾಕಪಲ್ವಲೋದಪಾನ ಕಮಲಕುಮುದಕುವಲಯಾವಕೀರ್ಣೋ ರಮ್ಯಃ ಸ್ಥಿರಸ್ನಿಗ್ಧಭೂಮಿರ್ಭೂರಿಹರಿತತೃಣೋಽತಿ ದೂರವಿಸ್ತೃತಪ್ರತಾನಪ್ರವಾಲೋಪಸಞ್ಛನ್ನಪಾದಪಃ ಸಸ್ಯಸರೀಸೃಪಖಗಬಹುಲಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಪ್ರಾಯೋ ಗುರ್ವೌಷಧಿಸಲಿಲಃ ಶ್ಲೀಪದಗಲರೋಗಾಪಚೀಜ್ವರಾದ್ಯಾಮಯೋಪದ್ರುತಜನಪದಃ ಸೋಽನೂಪೋ ಮಧುರರಸಯೋನಿಃ||೨೦||
.......................रसदेशस्तु वक्ष्यते| अथ यः शिशिरपवनधरणीधरविविधवनगहननदीतटाकपल्वलोदपान कमलकुमुदकुवलयावकीर्णो रम्यः स्थिरस्निग्धभूमिर्भूरिहरिततृणोऽति दूरविस्तृतप्रतानप्रवालोपसञ्छन्नपादपः सस्यसरीसृपखगबहुलः श्लेष्मपित्तप्रायो गुर्वौषधिसलिलः श्लीपदगलरोगापचीज्वराद्यामयोपद्रुतजनपदः सोऽनूपो मधुररसयोनिः||२०||
🔊 Audio coming soon
ಏಷಾಂ ಚ ರಸಾನಾಮಥ ಯಃ ಶಿಶಿರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಉತ್ಪತ್ತ್ಯಾಧಾರೋ ದೇಶ ಉಚ್ಯತೇ| ಶಿಶಿರಶ್ಚಾಸೌ ಪವನಃ ಶಿಶಿರಪವನಃ| ಧರಣೀಧರಃ ಪರ್ವತಃ| ವನಾನಾಂ ಗಹನಾನಿ ವನಗಹನಾನಿ ವನಸಙ್ಕಟಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ವನಗಹನಾನಿ ವಿವಿಧವನಗಹನಾನಿ| ಪಲ್ವಲಂ ನಡ್ವಲಮುದಪಾನಂ ಕೂಪಪ್ರಾಯೋ ಜಲಾಶಯಃ| ಏತೈಃ ಕುವಲಯಾನ್ತೈರಾಕೀರ್ಣೋ ವ್ಯಾಪ್ತಃ| ರಮ್ಯಃ ಮನೋರಮಃ| ಸ್ಥಿರಃ ಅಸರಣಶೀಲಃ| ತಥಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ತಥಾ ಪ್ರಭೂತಾನಿ ಹರಿತಾನಿ ಚ ತೃಣಾನಿ ಯತ್ರ ಸ ಭೂರಿಹರಿತತೃಣಃ| ತಥಾತಿದೂರಂ ವಿಸೃತೈಃ ಪ್ರತಾನೈಃ ಲತಾಸನ್ತತಿಭಿಃ ಪ್ರವಾಲೈಶ್ಚ ಸುಜಾತೈರಙ್ಕುರೈರುಪಸಞ್ಛನ್ನಾಃ ಸ್ಥಗಿತಾಃ ಪಾದಪಾ ಯತ್ರ| ತಥಾ ಸಸ್ಯಾದಿಬಹುಲಃ| ಸರೀಸೃಪಾಃ ಸರ್ಪಾದಯಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿಜನಪದೌಷಧಾದಿಃ| ಗರ್ವೌಷಧಪಾನೀಯಃ ಶ್ಲೀಪದಾದ್ಯಾಮಯೋಪದ್ರುತ ಜನಪದೌ ಯೋ ದೇಶಃ ಸ ಆನೂಪನಾಮಾ ಮಧುರರಸ್ಯ ಯೋನಿರುತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನಮ್|| ೨೦||
Adhikarana jA~ggaladeshalakShaNaM tasya kaTukarasayonitva~jca (21) · Śloka 21
ಯಸ್ತು ವಿಷಮವಿಪುಲಸಿಕತಾಸ್ಥಲಬಹುಲೋಽತಿದೂರಾವಗಾಢವಿರಸಸಲಿಲಃ ಕ್ಲೇಶಸಹಾರೋಗಶರೀರದೀರ್ಘಾಯುಃಪ್ರಾಯೋ ಜನಪದೋಽನೂಪಪರೀತಶ್ಚ ಸ ಜಾಙ್ಗಲಃ ಕಟುಕರಸಯೋನಿಃ||೨೧||
यस्तु विषमविपुलसिकतास्थलबहुलोऽतिदूरावगाढविरससलिलः क्लेशसहारोगशरीरदीर्घायुःप्रायो जनपदोऽनूपपरीतश्च स जाङ्गलः कटुकरसयोनिः||२१||
🔊 Audio coming soon
ಯಸ್ತು ಪುನರ್ವಿಷಮಶ್ಚಾಸೌ ವಿಪುಲೋ ವಿಷಮವಿಪುಲಃ ಪುನರ್ವಿಷಮವಿಪುಲೇನ ಸಿಕತಾಸ್ಥಲಬಹುಲಸ್ಯ ಕರ್ಮಧಾರಯಃ| ನಿಮ್ನೋನ್ನತೋ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಃ ಪ್ರಭೂತಸ್ಥಲಃ ಸ್ವಲ್ಪಜಲಶ್ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾತಿದೂರಮವಗಾಢಂ ಸ್ವಲ್ಪತ್ವಾನ್ಮಗ್ನಂ ವಿರಸಂ ಚ ಸಲಿಲಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ಸ ತಥಾ| ಕಠಿನಾಃ ಕ್ಲೇಶಸಹಾಃ ಅರೋಗಶರೀರಾಃ ದೀರ್ಘಾಯುಃಪ್ರಾಯಾ ಜನಪದಾ ಯತ್ರ| ತಥಾನನ್ತರೋಕ್ತಾನೂಸ್ವರೂಪವಿಪರೀತಶ್ಚ ಯೋ ದೇಶಃ ಸ ಜಾಙ್ಗಲನಾಮಾ ಕಟುಕರಸಯೋನಿಃ|
Adhikarana sAdhAraNedeshasya dvaividhyam (22) · Śloka 22
ಅತ ಏವ ಚಾನೂಪಸಾಧಾರಣೋ ಜಾಙ್ಗಲಸಾಧಾರಣಶ್ಚ ವಿಕಲ್ಪ್ಯಃ| ತಯೋರಾದ್ಯೋ ಲವಣಾಮ್ಲಯೋರ್ಯೋನಿರಿತರಶ್ಚೇತರಯೋಃ||೨೨||
अत एव चानूपसाधारणो जाङ्गलसाधारणश्च विकल्प्यः| तयोराद्यो लवणाम्लयोर्योनिरितरश्चेतरयोः||२२||
🔊 Audio coming soon
ಉಭಯಲಕ್ಷಣಮಿಶ್ರೀಭಾವಾತ್ ಸಾಧಾರಣಃ| ಸ ಚ ದ್ವಿವಿಧಃ ಆನೂಪಲಕ್ಷಣಾನಾಮಾಧಿಕ್ಯಾದಾನೂಪಸಾಧಾರಣಃ| ಸ ಚ ಪಾಠಕ್ರಮೇ ಆದ್ಯೋ ಲವಣಾಮ್ಲಯೋರ್ಯೋನಿಃ| ಇತರೋ ಜಾಙ್ಗಲಲಕ್ಷಣಾಧಿಕ್ಯಾಜ್ಜಾಙ್ಗಲಸಾಧಾರಣಃ| ಸ ಇತರಯೋಃ ಶೇಷಯೋಸ್ತಿಕ್ತಕಷಾಯಯೋರ್ಯೋನಿಃ|| ೨೨||
Adhikarana saptapa~jcAshadrasasaMyogAH triShaShTirasabhedAshca (23) · Śloka 23
ಸಮ್ಯೋಗಾಸ್ತ್ವೇಷಾಂ ಸಪ್ತಪಞ್ಚಾಶದ್ಭವನ್ತಿ- ಸ್ವಾದುರ್ದ್ವಿಕೇಷು ಪಞ್ಚಾಮ್ಲಶ್ಚತುರೋ ಲವಣಸ್ತ್ರಯಮ್| ದ್ವೌ ತಿಕ್ತಃ ಕಟುಕಶ್ಚೈಕಂ ಯಾತಿ ಪಞ್ಚದಶೈವ ತೇ| ತ್ರಿಕೇಷು ಮಧುರಃ ಸಾಮ್ಲಶ್ಚತುರೋ ಲವಣಾನ್ವಿತಃ| ತ್ರೀನ್ಯುಕ್ತಸ್ತಿಕ್ತಕೇನ ದ್ವೌ ಕಟುನೈಕಂ ನಿಷೇವತೇ| ಸ್ವಾದುರ್ದಶೈವಮಮ್ಲಃ ಷಟ್ ಸಂಯೋಗಾನ್ ಪೂರ್ವವತ್ಕ್ರಿಯಾ| ಲವಣಸ್ತ್ರೀನ್ ಭಜತ್ಯೇಕಂ ತಿಕ್ತ ಏವಂ ತು ವಿಶಂತಿಃ| ಸ್ವಾದ್ಶ್ಚಾಮ್ಲಶ್ಚತುಷ್ಕೇಷು ಷಟ್ ತ್ರಯಂ ಲವಣಾನುಗಃ| ಏಕಂ ತಿಕ್ತಯುತೋ ಯಾತಿ ದಶೈವ ಮಧುರೋ ರಸಃ| ಚತ್ವಾರೋಽಮ್ಲಃ ಪಟುಶ್ಚೈಕಂ ಭೇದಾಃ ಪಞ್ಚದಶೇತಿ ಚ| ಏಕೈಕಸ್ಯ ಪರಿತ್ಯಾಗಾತ್ ಸಂಯೋಗಾಃ ಪಞ್ಚಕೇ ಚ ಷಟ್| ಏಕಶ್ಚ ಷಡ್ರಸಃ ಷಟ್ ಚ ಪೃಥಗೇವಂ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿಧಾ||೨೩||
सम्योगास्त्वेषां सप्तपञ्चाशद्भवन्ति- स्वादुर्द्विकेषु पञ्चाम्लश्चतुरो लवणस्त्रयम्| द्वौ तिक्तः कटुकश्चैकं याति पञ्चदशैव ते| त्रिकेषु मधुरः साम्लश्चतुरो लवणान्वितः| त्रीन्युक्तस्तिक्तकेन द्वौ कटुनैकं निषेवते| स्वादुर्दशैवमम्लः षट् संयोगान् पूर्ववत्क्रिया| लवणस्त्रीन् भजत्येकं तिक्त एवं तु विशंतिः| स्वाद्श्चाम्लश्चतुष्केषु षट् त्रयं लवणानुगः| एकं तिक्तयुतो याति दशैव मधुरो रसः| चत्वारोऽम्लः पटुश्चैकं भेदाः पञ्चदशेति च| एकैकस्य परित्यागात् संयोगाः पञ्चके च षट्| एकश्च षड्रसः षट् च पृथगेवं त्रिषष्टिधा||२३||
🔊 Audio coming soon
ಏಷಾಂ ಚ ಮಧುರಾದೀನಾಂ ರಸಾನಾಂ ರಸಾನ್ತರಸಂಯೋಗೇನ ಸಪ್ತಪಞ್ಚಾಶತ್ ಸಂಯೋಗಾ ಭವನ್ತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ| ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರೇತಿ ಪದ್ಯವಸ್ತ್ವಾರಮ್ಭೇ ತನ್ತ್ರರೀತಿಃ| ತೇ ಚ ಸಂಯೋಗಾಃ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ತ್ರಿಭಿಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿಃ ಷಡ್ಭಿಶ್ಚ ರಸೈರ್ನಿಷ್ಪದ್ಯನ್ತೇ| ತೇ ಚ ಸ್ವಾದುರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ರಮೇಣೋಚ್ಯನ್ತೇ| ದ್ವಿಕೇಷು ಸಂಯೋಗೇಷು ಸ್ವಾದುರ್ಮಧುರಃ ಪಞ್ಚಸಂಯೋಗಾನ್ ಜನಯತಿ| ಮಧುರಾಮ್ಲಃ| ಮಧುರಲವಣಃ| ಮಧುರತಿಕ್ತಃ| ಮಧುರಕಟುಕಃ| ಮಧುರಕಷಾಯಃ| ಅಮ್ಲೋಲವಣಾದಿಭಿಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಸಮ್ಬದ್ಧಶ್ಚತುರಃ ಸಂಯೋಗಾನ್ ಜನಯತಿ| ಅಮ್ಲಲವಣಃ| ಅಮ್ಲತಿಕ್ತಃ| ಅಮ್ಲಕಟುಕಃ| ಅಮ್ಲಕಷಾಯಶ್ಚೇತಿ| ಲವಣಸ್ತು ತಿಕ್ತಾದಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿಃ ಸಮ್ಬದ್ಧಸ್ತ್ರೀನೇವ ಸಂಯೋಗಾನ್ ಜನಯತಿ| ಲವಣತಿಕ್ತಃ| ಲವಣಕಟುಕಃ| ಲವಣಕಷಾಯಶ್ಚೇತಿ| ತಿಕ್ತಃ ಕಟುಕಷಾಯಾಭ್ಯಾಂ ಸಮ್ಬದ್ಧೌ ದ್ವೌ ಸಂಯೋಗೌ ಜನಯತಿ| ತಿಕ್ತಕಟುಕಃ| ತಿಕ್ತಕಷಾಯಶ್ಚೇತಿ| ಕಟುಕಶ್ಚೈಕಂ ಸಂಯೋಗಂ ಜನಯತಿ| ಕಟುಕಷಾಯಃ| ಏವಂ ದ್ವಿಕಸಂಯೋಗಾಃ ಪಞ್ಚದಶ| ತ್ರಿಕೇಷು ಸಂಯೋಗೇಷು ಮಧುರೋ ರಸಃ ಸಾಮ್ಲೋ ಲವಣಾದಿಭಿಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಕ್ರಮೇಣ ಯುಕ್ತಶ್ಚತುರಃ ಸಂಯೋಗಾನ್ ಜನಯತಿ| ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಃ| ಮಧುರಾಮ್ಲತಿಕ್ತಃ| ಮಧುರಾಮ್ಲಕಟುಕಃ| ಮಧುರಾಮ್ಲಕಷಾಯಃ| ಸ ಏವ ಚ ಮಧುರೋಽಮ್ಲತ್ಯಾಗೇನ ತತ್ಸ್ಥಾನೇ ಲವಣಾನ್ವಿತಃ ತಿಕ್ತಾದಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿಃ ಕ್ರಮೇಣ ಸಂಯುಕ್ತಸ್ತ್ರೀನ್ ಭೇದಾನ್ ಜನಯತಿ| ಮಧುರಲವಣತಿಕ್ತಃ| ಮಧುರಲವಣಕಟುಕಃ| ಮಧುರಲವಣಕಷಾಯಶ್ಚೇತಿ| ಸ ಏವ ಮಧುರೋ ಲವಣತ್ಯಾಗೇನ ತತ್ಸ್ಥಾನೇ ಸತಿಕ್ತಃ ಕಟುಕಷಾಯಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಸಂಯುಕ್ತೌ ದ್ವೌ ಸಂಯೋಗೌ ಜನಯತಿ| ಮಧುರತಿಕ್ತಕಟುಕಃ| ಮಧುರತಿಕ್ತಕಷಾಯಶ್ಚೇತಿ| ಸ ಏವ ತಿಕ್ತತ್ಯಾಗೇನ ತತ್ಸ್ಥಾನೇ ಕಟುಕಸಂಯುಕ್ತ ಏಕಂ ಸಂಯೋಗಂ ಜನಯತಿ| ಮಧುರಕಟುಕಷಾಯಃ| ಏವಂ ಜನಯತಿ ಮಧುರಃ ಸಂಯೋಗಾನ್ ದಶ| ಅಮ್ಲಸ್ತು ತ್ರಿಕಸಂಯೋಗಾತ್ ಷಡ್ ಜನಯತಿ| ಪೂರ್ವವತ್ತು ಕ್ರಿಯಾ| ತತ್ರಾಮ್ಲಲವಣಃ ತಿಕ್ತಾದಿಭಿಃ ಕ್ರಮೇಣ ಸಮ್ಬದ್ಧಸ್ತ್ರೀನ್ ಸಂಯೋಗಾನ್ ಜನಯತಿ| ಅಮ್ಲಲವಣತಿಕ್ತಃ| ಅಮ್ಲಲವಣಕಟುಕಃ| ಅಮ್ಲಲವಣಕಷಾಯಃ| ಸ ಏವಾಮ್ಲೋ ಲವಣತ್ಯಾಗೇನ ತತ್ಸ್ಥಾನೇ ಸತಿಕ್ತಃ ಕಟುಕಷಾಯಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಸಮ್ಬದ್ಧೌ ದ್ವೌ ಸಂಯೋಗೌ ಜನಯತಿ| ಅಮ್ಲತಿಕ್ತಕಟುಕಃ| ಅಮ್ಲತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ| ಏವಂ ಸ ತಿಕ್ತತ್ಯಾಗೇನ ಅಮ್ಲಕಟುಕಕಷಾಯಃ ಇತ್ಯಮ್ಲಃ ಷಟ್| ಲವಣಃ ಸತಿಕ್ತಃ ಕಟುಕಷಾಯಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಸಮ್ಬದ್ಧೌ ದ್ವೌ ಸಂಯೋಗೌ ಜನಯತಿ| ಲವಣತಿಕ್ತಕಟುಕಃ| ಲವಣತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ| ಏವಂ ಸ ತಿಕ್ತತ್ಯಾಗೇನೈಕಂ ಜನಯತಿ, ಲವಣಕಟುಕಷಾಯಃ| ಏವಂ ಲವಣಸ್ತ್ರೀನ್| ತಿಕ್ತ ಏಕಂ ಸಯೋಗಂ ಜನಯತಿ| ತಿಕ್ತಕಟುಕಷಾಯಃ| ಏವಂ ತ್ರಿಕಸಂಯೋಗಾ ವಿಂಶತಿಃ| ಚತುಷ್ಕಸಂಯೋಗಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ತತ್ರ ಮಧುರಃ ಪೂರ್ವವತ್ ಸಾಮ್ಲೋ ಲವಣಾದಿಭಿಶ್ಚತುರ್ಭಿರ್ಯುಕ್ತಃ ಷಟ್ ಸಂಯೋಗಾನ್ ಜನಯತಿ| ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣತಿಕ್ತಃ| ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಕಟುಕಃ| ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಕಷಾಯಃ| ಮಧುರಾಮ್ಲತಿಕ್ತಕಟುಕಃ| ಮಧುರಾಮ್ಲತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ| ಮಧುರಾಮ್ಲಕಟುಕಷಾಯಃ| ಸ ಏವ ಮಧುರೋಽಮ್ಲತ್ಯಾಗೇನ ತತ್ಸ್ಥಾನೇ ಲವಣಾನುಗಸ್ತ್ರೀನ್ ಸಂಯೋಗಾನ್ ಜನಯತಿ| ಮಧುರಲವಣಕಟುಕಃ| ಮಧುರಲವಣಕಷಾಯಃ| ಸ ಏವ ಲವಣತ್ಯಾಗೇನ ತತ್ಸ್ಥಾನೇ ತಿಕ್ತಯುಕ್ತ ಏಕಂ ಸಂಯೋಗಂ ಜನಯತಿ| ಮಧುರತಿಕ್ತಕಟುಕಕಷಾಯಃ| ಏವಂ ಚತುಷ್ಕೇಷು ಮಧುರೋ ದಶ ಸಂಯೋಗಾನ್ ಜನಯತಿ| ಅಮ್ಲಃ ಪೂರ್ವವಚ್ಚಚತುರಃ ಸಂಯೋಗಾನ್ ಜನಯತಿ| ಅಮ್ಲಲವಣತಿಕ್ತಕಟುಕಃ| ಅಮ್ಲಲವಣತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ| ಅಮ್ಲಲವಣಕಟುಕಕಷಾಯಃ| ಸ ಏವ ಲವಣತ್ಯಾಗೇನ ತತ್ಸ್ಥಾನೇ ತಿಕ್ತಯುಕ್ತ ಏಕಂ ಸಂಯೋಗಂ ಜನಯತಿ| ಅಮ್ಲತಿಕ್ತಕಟುಕಕಷಾಯಃ| ಏವಂ ಚತುಷ್ಕೇಷ್ವಮ್ಲಶ್ಚಚತುರಃ| ತತೋಽಮ್ಲಾದನನ್ತರೋ ಲವಣ ಏಕಂ ಭೇದಂ ಯಾತಿ| ಲವಣತಿಕ್ತಕಟುಕಕಷಾಯಃ| ಏವಂ ಚತುಷ್ಕಭೇದಾಃ ಪಞ್ಚದಶ| ಪಞ್ಚಕಸಂಯೋಗೇ ಏಕೈಕಸ್ಯ ರಸಸ್ಯ ಕ್ರಮೇಣ ತ್ಯಾಗಾತ್ ಷಟ್ ಸಂಯೋಗಾ ಉತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ| ತತ್ರ ಮಧುರತ್ಯಾಗಾದಮ್ಲಲವಣತಿಕ್ತಕಟುಕಕಷಾಯಃ| ಅಮ್ಲತ್ಯಾಗಾತ್ ಮಧುರಲವಣತಿಕ್ತಕಟುಕಕಷಾಯಃ| ಲವಣತ್ಯಾಗಾತ್ ಮಧುರಾಮ್ಲತಿಕ್ತಕಟುಕಕಷಾಯಃ| ತಿಕ್ತತ್ಯಾಗಾನ್ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಕಟುಕಕಷಾಯಃ| ಕಟುಕತ್ಯಾಗಾನ್ಮಧುರಾಮ್ಲತಿಕ್ತಕಟುಕಃ| ಏವಮೇಕೀಕೃತಾಃ ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶತ್ ಸಂಯೋಗಾ ಭವನ್ತಿ| ಸಪ್ತಪಞ್ಚಾಶಚ್ಚಾ ಷಡ್ರಸಃ ಸಂಯೋಗಃ| ಷಟ್ ಚ ರಸಾಃ ಪೃಥಗ್ಭೂತಾಃ| ಏವಂ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿಪ್ರಕಾರಾ ರಸಾಃ|| ೨೩||
Adhikarana rasAnAmAnantyaM teShAmupayogaprakArashca (24-25) · Śloka 25
ತೇ ರಸಾನುರಸತೋ ರಸಭೇದಾಸ್ತಾರತಮ್ಯಪರಿಕಲ್ಪನಯಾ ಚ| ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಗಣಾನಾಂ ಸಮತೀತಾ ದೋಷಭೇಷಜವಶಾದುಪಯೋಜ್ಯಾಃ||೨೪|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ರಸಭೇದೀಯೋನಾಮಾಷ್ಟಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೫||
ते रसानुरसतो रसभेदास्तारतम्यपरिकल्पनया च| सम्भवन्ति गणानां समतीता दोषभेषजवशादुपयोज्याः||२४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने रसभेदीयोनामाष्टादशोऽध्यायः||२५||
🔊 Audio coming soon
ತೇ ಚ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿಸಙ್ಖ್ಯಾಭೇದಾ ಗಣಾನಾಂ ಸಮತೀತಾ ಅಹುತ್ವಾತ್ ಗಣಯಿತುಮಶಕ್ಯಾಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ನಿಷ್ಪದ್ಯನ್ತೇ| ಕುತಃ? ಆಹ- ರಸಾನುರಸತಃ ಕ್ವಚಿತ್ಕಶ್ಚಿದ್ವಿಶಿಷ್ಟೋ ಯೋ ರಸಃ ಸ ಏವಾಽನ್ಯತ್ರಾಽನುರಸಃ| ತಥಾ ಕಶ್ಚಿದ್ವಿಶಿಷ್ಟಸಙ್ಖ್ಯಃ ಕ್ವಚಿದಧಿಕಃ| ಕ್ವಚಿದಧಿಕತರಃ ಇತ್ಯತಸ್ತೇ ಚ ರಸಭೇದಾ ನಾನಾವಿಧಾ ನಾನಾವಿಧಾನಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ರಸಾಶ್ರಯಾಣಾಂ ಚ ಭೇಷಜಾನಾಂ ವಿಶೇಷಂ ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ಶರೀರಿಣ ಉಪಯೋಜ್ಯಾ ಇತಿ|| ೨೪|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಠಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಅಷ್ಟಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ