Adhikarana dvAviMsho&dhyAyaH-aShTA~ggasaMgrahaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ರೋಗಭೇದೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो रोगभेदीयमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ಪೂರ್ವಾಸ್ಮಿನ್ನಧ್ಯಾಯೇ ರೋಗವಿಶೇಷಾನಪೇಕ್ಷಯಾ ದೋಷಾಣಾಮೇವೋಪಕ್ರಮ ಉಕ್ತಃ | ಅಸ್ಮಿಂಸ್ತು ರೋಗಾಣಾಂ ಸ್ವರೂಪಮುಪಕ್ರಮಞ್ಚ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಧ್ಯಾಯ ಆಱ್ರಭ್ಯತೇ-ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ || ೧ ||
Adhikarana rogANAM saptavidhatvaM teShAM pRuthagdvividhatva~jca (2) · Śloka 2
ಸಪ್ತವಿಧಾಃ ಖಲು ರೋಗಾ ಭವನ್ತಿ-ಸಹಗರ್ಭಜಾತಪೀಡಾಕಾಲ- ಪ್ರಭಾವಸ್ವಭಾವಜಾಃ| ತೇ ತು ಪೃಥಗ್ದ್ವಿವಿಧಾಃ| ತತ್ರ ಸಹಜಾಃ ಶುಕ್ರಾರ್ತವದೋಷಾನ್ವಯಾಃ| ಕುಷ್ಠಾರ್ಶೋಮೇಹಾದಯಃ| ಪಿತೃಜಾ ಮಾತೃ- ಜಾಶ್ಛ| ಗರ್ಭಜಾ ಜನನ್ಯಭಿಚಾರಾತ್ಕೋಉಬ್ಜಪಾಙ್ಗುಲ್ಯಪೈಙ್ಗಲ್ಯ- ಕಿಲಾಸಾದಯೋ&ಅಮ್ಪ್;ನ್ನರಸಜಾ ದೋಉಹೃದವಿಮಾನನಜಾಶ್ಛ| ಜಾತಜಾಃ ಸ್ವಾಪಚಾರಾತ್ಸನ್ತರ್ಪಣಜಾ ಅಪತರ್ಪಣಜಾಶ್ಛ| ಪೀಡಾಕೃತಾಃ ಕ್ಷತ- ಭಙ್ಗಪ್ರಹಾರಕ್ರೋಧಶೋಕಭಯಾದಯಃ ಶಾರೀರಾಮಾನಸಾಶ್ಛ| ಕಾಲಜಾಃ ಶೀತಾದಿಕೃತಾ ಜ್ವರಾದಯೋ ವ್ಯಾಪನ್ನಜಾ ಅಸಂರಕ್ಷಣಜಾಶ್ಛ| ಪ್ರಭಾವಜಾ ದೇವಗುರೂಲ್ಲಙ್ಘನಶಾಪಾಥರ್ವಣಾದಿಕೃತಾ ಜ್ವರಾದಯಃ ಪಿಶಾಚಾದಯಶ್ಛ| ಸ್ವಭಾವಜಾಃ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಜ್ವರಾದಯಃ ಕಾಲಜಾ ಅಕಾಲಜಾಶ್ಛ| ತತ್ರ ಕಾಲಜಾ ರಕ್ಷಣಕೃತಾಃ| ಅರಕ್ಷಣಜಾ ಅಕಾಲಜಾಃ||೨||
सप्तविधाः ख़लु रोगा भवन्ति-सहगर्भजातपीडाकाल- प्रभावस्वभावजाः| ते तु पृथग्द्विविधाः| तत्र सहजाः शुक्रार्तवदोषान्वयाः| कुष्ठार्शोमेहादयः| पितृजा मातृ- जाश्छ| गर्भजा जनन्यभिचारात्कोउब्जपाङ्गुल्यपैङ्गल्य- किलासादयो&अम्प्;न्नरसजा दोउहृदविमाननजाश्छ| जातजाः स्वापचारात्सन्तर्पणजा अपतर्पणजाश्छ| पीडाकृताः क्षत- भङ्गप्रहारक्रोधशोकभयादयः शारीरामानसाश्छ| कालजाः शीतादिकृता ज्वरादयो व्यापन्नजा असंरक्षणजाश्छ| प्रभावजा देवगुरूल्लङ्ग़नशापाथर्वणादिकृता ज्वरादयः पिशाचादयश्छ| स्वभावजाः क्षुत्पिपासाज्वरादयः कालजा अकालजाश्छ| तत्र कालजा रक्षणकृताः| अरक्षणजा अकालजाः||२||
🔊 Audio coming soon
ಸಹಜತ್ವಾದಿನಾ ಭೇದೇನ ಸಪ್ತವಿಧಾ ರೋಗಾಃ | ತೇ ತು ಸಹಜಾದಯಃ | ಪೃಥಕ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ದ್ವಿವಿಧಾಃ | ಪುಂಸಾ ಸಹ ಜಾತತ್ವಾತ್ಸಹಜಾಃ | ತೇ ಹಿ ಶುಕ್ರಾರ್ತವದೋಷಾನ್ವಯಾಃ | ಶುಕ್ರಾರ್ತವದುಷ್ಟಿರನ್ವಯೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ತಥೋಕ್ತಾಃ | ಶುಕ್ರಾದುಷ್ಟಿಃ ಪಿತೃಜಾ ಆರ್ತವದುಷ್ಟಿರ್ಮಾತೃಜೇತಿ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮ್ | ತೇ ತು ಕುಷ್ಠಾದಯಃ | ರಕ್ತಪಿತ್ತಾದೀನಾಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಕಾರಿತ್ವಾತ್ ಸಹಜತ್ವಾಽಸಮ್ಭವಃ | ಗರ್ಭಜಾಃ ದ್ವಿವಿಧಾಃ | ದುಷ್ಟಾಹಾರರಸಜಾ ದೌರ್ಹೃದವಿಮಾನನಜಾಶ್ಚ | ತೇ ಹಿ ಕೌಬ್ಜ್ಯಾದಯೋ ಗರ್ಭಸ್ಥಸ್ಯ ಜನನ್ಯಾ ಮಾತುರಪಚಾರಾತ್ ಜಾಯನ್ತೇ | ದೌಹೃದಂ ಪ್ರಥಮಗರ್ಭೇ ಮಾತುರ್ನಾನಾವಿಧಹಾರೇಚ್ಛಾವಿಮಾನನಂ ತಸ್ಯಾ ನಿಷ್ಫಲತ್ವಂ ಇಷ್ಟಲಾಭ ಇತಿ ಯಾವತ್ | ಜಾತಜಾ ಯೇ ಜಾತಸ್ಯ ಸ್ವಾಪಾಚಾರಾಜ್ಜಾಯನ್ತೇ, ನ ತು ಮಾಪಿತೃದೋಷೇಣ ತೇ ಸನ್ತರ್ಪಣಾಪತರ್ಪಣಹೇತುತ್ವೇನ ದ್ವಿವಿಧಾಃ | ಪೀಡಾಕೃತಾಃ ಯೇ ದೋಷಕೋಪೇನ ವಿನಾ ಆಗನ್ತುಪೀಡಯೈವ ಜಾಯನ್ತೇ | ತೇ ಚ ದ್ವಿವಿಧಾಃ | ಕ್ಷತಾದಯಃ ಶಾರೀರಾ ಕ್ರೋಧಾದಯೋ ಮಾನಸಾಶ್ಚ | ಕಾಲಜಾ ಯೇ ಶೀತಾದಿಕಾಲತ್ರಯಹೇತುಕಾಃ | ತೇ ದ್ವಿವಿಧಾಃ | ವ್ಯಾಪನ್ನಜಾ ಅಸಂರಕ್ಷಣಜಾಶ್ಚ | ವ್ಯಾಪನ್ನಜಾ ಯೇ ಶೀತಾದಿಭಿರ್ವ್ಯಾಪನ್ನೇನ ದುಷ್ಟೇನ ಶಾಲ್ಯಾದಿನಾ ಜಾಯನ್ತೇ | ಅಸಂರಕ್ಷಣಜಾ ಯೇ ಶೀತಾದಿಭ್ಯೋಽರಕ್ಷಿತಸ್ಯ ತದುಪಘಾತಾತ್ ಜಾಯನ್ತೇ | ಪ್ರಭಾವಜಾ ಯೇ ದೇವಗುರೂಣಾಂ ಶಾಪೇನ ತದತಿಕ್ರಮಹೇತುಕೇನಾಽಥರ್ವಣಾದ್ಯಭಿಚಾರೇಣ ಜಾಯನ್ತೇ | ತೇ ದ್ವಿವಿಧಾಃ ಜ್ವರಾದಯಃ ಪಿಶಾಚಾದಯಶ್ಚ | ಆದಿಗ್ರಹಣಂ ಭೂತಗ್ರಾಮೋಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್ | ಸ್ವಭಾವಜಾ ಯೇ ಸ್ವಭವೇನೈವ ಪುರುಷಸ್ಯ ಜಾಯನ್ತೇ | ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾದಯಃ | ಜ್ವರಸ್ತು ಜನ್ಮಾನ್ತಯೋರ್ಮೋಹಮಯ ಇತಿ ವಕ್ಷ್ಯತೇ | ತೇ ತು ದ್ವಿವಿಧಾಃ | ಕಾಲಜಾ ಅಕಾಲಜಾಶ್ಚ | ಕಾಲಜಾಃ ತನ್ನಿಮಿತ್ತಾಃ | ವಿಪರೀತಾಃ ಅಕಾಲಜಾಃ |
Adhikarana saptavidharogANAM punirdvividhatvam (3) · Śloka 3
ತ ಏತೇ ಸಮಾಸತಃ ಪುನಿರ್ದ್ವಿವಿಧಾ ಭವನ್ತಿ| ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಕರ್ಮಜಾಃ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಜಾಶ್ಚ| ತತ್ರ ರೋಗೋತ್ಪತ್ತಿಂ ಪ್ರತಿ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಂ ಕರ್ಮ ಯದನೇನೈವ ಶರೀರೇಣ ದೃಷ್ಟಮದೃಷ್ಟಞ್ಚೋದ್ದಿಶ್ಯಾಪ್ತೋಪದಿಷ್ಟಾನಾಂ ವಿಹಿತಾನಾಂ ಪ್ರತಿ- ಷಿದ್ಧಾನಾಮನನುಷ್ಠಾನಮನುಷ್ಠಾನಂ ವಾ| ಜನ್ಮಾನ್ತರಾತೀತೇನ ತು ಪೂರ್ವಮ್| ತತ್ತು ಪುನರ್ದೈವಾಖ್ಯಮುಕ್ತಞ್ಚ ನಿಯತಾನಿಯತಭೇದೇನ ಪ್ರಾಕ್| ತಸ್ಮಾದ್ ದೃಷ್ಟಹೇತವಃ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಕರ್ಮಜಾಃ| ವಿಪರೀತಾ ದೈವಜನ್ಮಾನಃ| ಅಲ್ಪನಿದಾನಾ ಮಹಾರುಜಾಶ್ಚೋಭಯಾತ್ಮಕಾಃ||೩||
त एते समासतः पुनिर्द्विविधा भवन्ति| प्रत्युत्पन्नकर्मजाः पूर्वकर्मजाश्च| तत्र रोगोत्पत्तिं प्रति प्रत्युत्पन्नं कर्म यदनेनैव शरीरेण दृष्टमदृष्टञ्चोद्दिश्याप्तोपदिष्टानां विहितानां प्रति- षिद्धानामननुष्ठानमनुष्ठानं वा| जन्मान्तरातीतेन तु पूर्वम्| तत्तु पुनर्दैवाख़्यमुक्तञ्च नियतानियतभेदेन प्राक्| तस्माद् दृष्टहेतवः प्रत्युत्पन्नकर्मजाः| विपरीता दैवजन्मानः| अल्पनिदाना महारुजाश्चोभयात्मकाः||३||
🔊 Audio coming soon
ತ ಏತೇಽನನ್ತರೋಕ್ತಾ ಸರ್ವೇ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ದ್ವಿವಿಧಾಃ | ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಕರ್ಮಜಾಃ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಜಾಶ್ಚ | ತತ್ರ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ ಕರ್ಮ ಯದನೇನೈವ ರೋಗಭೋಕ್ತೃಶರೀರೇಣ ಕ್ರಿಯತೇ | ತಚ್ಚ ದೃಷ್ಟಮದೃಷ್ಟಂ ವೋಽದ್ದಿಶ್ಯ ಯದಾಽಪ್ತೇನ ಕರ್ತವ್ಯತಯೋಪದಿಷ್ಟಂ ತಸ್ಯಾಽನನುಷ್ಠಾನಂ ತತ್ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಸ್ಯಾನುಷ್ಠಾನಂ ವಾ | ಪೂರ್ವಂ ಕರ್ಮ ಯಜ್ಜನ್ಮಾನ್ತರತೀತೇನ ಶರೀರೇಣ ಕೃತಮಿಹ ಫಲದಾಯಿ | ತಚ್ಚ ಪೂರ್ವಂ ವಿರುದ್ಧಾನ್ನವಿಜ್ಞಾನೀಯೇ ದೈವಪರ್ಯಾಯೇಣ ನಿಯತಾನಿಯತದ್ವೈವಿದ್ಧ್ಯೋನೋಕ್ತಮ್ | ತಸ್ಮಾದೇವಂ ಸ್ಥಿತೇ ರೋಗಾ ಸ್ವಯಂ ದೃಷ್ಟೇನಾಽಪಥ್ಯಾಹಾರಾದಿನಾ ಹೇತುನಾ ಜಾಯನ್ತೇ | ತೇ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಕರ್ಮಜಾ ಇತಿ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ | ಏತದ್ವಿಪರೀತಾ ಯೇಷಾಂ ಹೇತುರ್ನ ದೃಷ್ಟ ಉತ್ಪಾನ್ನಶ್ಚ ತೇ ದೈವಜನ್ಮಾನೋ ಜ್ಞೇಯಾಃ | ಯೇ ತು ಸ್ವಲ್ಪೇನ ಹೇತುನಾ ನಿದಾನೇನ ಜಾತಾ ಮಹಾರುಜಶ್ಚ ತೇ ದೈವಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನೋಭಯಾತ್ಮಕಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ | ಸಮಾಸಗ್ರಹಣಾದುಭಯಾತ್ಮಕತ್ವಾಚ್ಚ ತೄತೀಯರಾಶಿರ್ನ ದೋಷಾಯ || ೩ ||
Adhikarana tatra sAmAnyaM cikitsAsUtram (4) · Śloka 4
ತತ್ರ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಶೀಲನಾತ್ಪೂರ್ವೇಷಾಂ ರೋಗಾಣಾಮುಪಶಮಃ| ಸತ್ಯೇವ ವಿಪಕ್ಷಶೀಲನೇಽನಿಷ್ಟಕರ್ಮಕ್ಷಯಾದ್ದೈವಿಕಾನಾಮ್| ದೋಷ- ಕರ್ಮಕ್ಷಯಾದನ್ಯೇಷಾಮ್||೪||
तत्र यथास्वं प्रतिपक्षशीलनात्पूर्वेषां रोगाणामुपशमः| सत्येव विपक्षशीलनेऽनिष्टकर्मक्षयाद्दैविकानाम्| दोष- कर्मक्षयादन्येषाम्||४||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಪೂರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಕರ್ಮಜಾನಾಂ ರೋಗಾಣಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಸ್ಯ ಹೇತುವ್ಯಾಧಿವಿಪರೀತಸ್ಯ ಔಷಧಾದೇಃ ಸೇವನಾತ್ ಪ್ರಶಮೋ ಭವತಿ | ದೈವಜಾನಾನ್ತು ರೋಗಾಣಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಶೀಲನೇ ಸತ್ಯಪಿ ಪೂರ್ವಕೃತಾನಿಷ್ಟಕರ್ಮಕ್ಷಯಾದುಪಶಮ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ | ಅನ್ಯೇಷಾಮುಭಯಜಾನಾಮಪಥ್ಯಹೇತುಕದೋಷಸ್ಯ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಣಶ್ಚ ಕ್ಷಯಾದುಪಶಮೋ ಭವತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ || ೪ ||
Adhikarana anyamatena parakRutakarmaNo~api pratyutpannakarmatvam (5) · Śloka 5
ಅನ್ಯೇ ಪುನಃ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಂ ಕರ್ಮ ಪರಕೃತಮಪಿ ವರ್ಣಯನ್ತಿ| ತಚ್ಚ ಪರಾಭಿಸಂಸ್ಕಾರಮಾಚಕ್ಷತೇ| ಏವಞ್ಚಾಹುಃ- ಯದಿ ಸ್ವಯಂ ಕೃತಾದೇವ ಕರ್ಮಣಃ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವೃತ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ನ ದೃಷ್ಟಪುರುಷಾನ್ತರಕೃತಾತ್| ಕಿಮಿತಿ ವಿದ್ವಾನಪಿ ಪರಾಚರಿತ- ಯೋರುಪಕಾರಾಪಕಾರಯೋಃ ಸುಖದುಃಖಾನುರೋಧಾತ್ತೋಷರೋಷೌ ಪ್ರತಿ- ಕರ್ತವ್ಯಚಿತ್ತಂ ವಾ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ| ಏವಮೇತೇ ವ್ಯಾಧಯೋ ದ್ವಿವಿಧಾಃ ಸನ್ತಃ ತ್ರಿವಿಧಾ ಜಾಯನ್ತೇ||೫||
अन्ये पुनः प्रत्युत्पन्नं कर्म परकृतमपि वर्णयन्ति| तच्च पराभिसंस्कारमाचक्षते| एवञ्चाहुः- यदि स्वयं कृतादेव कर्मणः कार्यनिर्वृत्तिः स्यात्| न दृष्टपुरुषान्तरकृतात्| किमिति विद्वानपि पराचरित- योरुपकारापकारयोः सुख़दुःख़ानुरोधात्तोषरोषौ प्रति- कर्तव्यचित्तं वा प्रतिपद्यते| एवमेते व्याधयो द्विविधाः सन्तः त्रिविधा जायन्ते||५||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಚಾರ್ಯಾಃ ಪರೇಣ ಶತ್ರುಪ್ರಭೃತಿನಾಽಪಿ ಕೃತಂ ಕರ್ಮಾಭಿಚಾರಾದಿ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಮಿತಿ ವರ್ಣಯನ್ತಿ | ತಚ್ಚ ಪರಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಪರಾಭಿಸಂಸ್ಕಾರಶಬ್ದೇನ ಪರ್ಯಾಯೇಣಾಚಕ್ಷತೇ | ಏವಞ್ಚ ತೇ ಆಚಾರ್ಯಾ ರೋಗೋತ್ಪತ್ತಿಕಾರಣತ್ವೇನ ಪರಕೃತಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಮಾಹುಃ | ಕಥಮಿತ್ಯಾಹ-ಯದಿ ಸ್ವಯಂ ಕೃತಾದೇವ ಕರ್ಮಣಃ ಫಲಾಖ್ಯಕಾರ್ಯನಿರ್ವೃತ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್ | ದೃಷ್ಟಶತ್ರ್ವಾದಿಪುರುಷಾನನ್ತರಕೃತಾನ್ನ ಸ್ಯಾತ್ | ತತಶ್ಚ ವಿದ್ವಾನ್ ಪಣ್ಡಿತೋಽಪಿ ಕಿಮಿತಿ ಪರಾಚರಿತೇ ತದುಪಕಾರೇ ಸುಖಾನುರೋಧಾತ್ತೋಷಂ ಪ್ರತಿಕರ್ತವ್ಯಚಿತ್ತಂ ವಾ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ | ತಥಾ ಕಿಮಿತಿ ಪರಾಚರಿತೇ ತದಪಕಾರೇ ದುಃಖಾನುರೋಧಾದ್ರೋಷಂ ಪ್ರತಿಕರ್ತವ್ಯಚಿತ್ತಂ ವಾ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ | ತಸ್ಮಾದನ್ಯಕೃತಾತ್ ಕರ್ಮಣಃ ಶ್ಯೇನಾದೇರನ್ಯತರಸ್ಯ ಫಲಯೋಗ ಇತ್ಯನುಮೀಯತೇ | ಏವಂ ಪರಕೃತಕರ್ಮಣೋ ವ್ಯಾಧಿಕಾರಣತ್ವಾನುಪ್ರವೇಶಾತ್ ದ್ವಿವಿಧಾಃ ಸನ್ತಃ ತ್ರಿವಿಧಾ ಜಾಯನ್ತೇ || ೫ ||
Adhikarana vyAdhInAM doShavisheSheNa punaH saptavidhatvam (6) · Śloka 6
ತತಶ್ಚ ದೋಷವನ್ತೋ ಭೂಯಃ ಸಪ್ತವಿಧಾಃ||೬||
ततश्च दोषवन्तो भूयः सप्तविधाः||६||
🔊 Audio coming soon
ತೇ ಚ ವ್ಯಾಧಯೋ ದೋಷವನ್ತಃ ಸನ್ತೋ ದೋಷಾಣಾಂ ಪೃಥಕ್ಸಂಸರ್ಗಸನ್ನಿಪಾತಭೇದೇನ ಭೂಯಃ ಸಪ್ತವಿಧಾ ಭವನ್ತಿ || ೬ ||
Adhikarana rogANAmAyurvedopadeshAt parihArAryatvAdi (7) · Śloka 7
ಸಕಲೋಽಪಿ ಚಾಯಂ ರೋಗಸಮೂಹಃ ಪ್ರತಿಕಾರವಾನಾಯುರ್ವೇದವಿ- ಹಿತಮುಪದೇಶಮಪೇಕ್ಷತೇ| ಯಸ್ಮಾನ್ನಿಯತಹೇತುಕೋಽಪ್ಯಾಮಯಃ ಸಮ್ಯ- ಗ್ಭಿಷಗಾದೇಶಾನುಷ್ಠಾನಾದುಪಾತ್ತಾಯುಸ್ಸಂಸ್ಕಾರಾಪರಿಕ್ಷಯೇ ಜಾತೋಽಪಿ ವಾ ಸಹ್ಯವೇದನತಾಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ| ಅನುಪಕ್ರಮ್ಯಾಣಸ್ತು ಸರ್ವ ಏವ ಪ್ರಾಯಶೋ ಭಿನತ್ಯಕಾಣ್ಡೇ| ಸ್ವಯಮಪಿ ಚ ದೈವಾನ್ನಿದಾನಾಲ್ಪತಯಾ ವಾ ನಿವರ್ತಮಾನಃ ಷೋಡಶಗುಣಸಮುದಿತಕ್ರಿಯೋಪಲಮ್ಭಾದಾಶುತರ- ಮಪಿರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಸ್ಯ ಚಾಽಪಗಚ್ಛತಿ| ಅನಿಯತಫಲದಾಯಿನಿ ತ ದೈವೇ ಹಿತಾಭ್ಯಾಸರತಸ್ಯಾವಕಾಶಮೇವ ನ ಲಭತೇ ವ್ಯಾಧಿಃ| ತಸ್ಮಾನ್ನ ಕಸ್ಯಾಞ್ಚಿದವಸ್ಥಾಯಾಮಾತ್ಮವಾನ್ ಹಿತಾಹಿತಯೋಃ ತುಲ್ಯ- ದರ್ಶೀ ಸ್ಯಾತ್||೭||
सकलोऽपि चायं रोगसमूहः प्रतिकारवानायुर्वेदवि- हितमुपदेशमपेक्षते| यस्मान्नियतहेतुकोऽप्यामयः सम्य- ग्भिषगादेशानुष्ठानादुपात्तायुस्संस्कारापरिक्षये जातोऽपि वा सह्यवेदनतां प्रतिपद्यते| अनुपक्रम्याणस्तु सर्व एव प्रायशो भिनत्यकाण्डे| स्वयमपि च दैवान्निदानाल्पतया वा निवर्तमानः षोडशगुणसमुदितक्रियोपलम्भादाशुतर- मपिरिक्लिष्टस्य चाऽपगच्छति| अनियतफलदायिनि त दैवे हिताभ्यासरतस्यावकाशमेव न लभते व्याधिः| तस्मान्न कस्याञ्चिदवस्थायामात्मवान् हिताहितयोः तुल्य- दर्शी स्यात्||७||
🔊 Audio coming soon
ಅಯಞ್ಚ ಸಕಲೋ ರೋಗಸಮೂಹಃ ಪ್ರತೀಕಾರವಾನ್ ಸಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಃ | ಸಾ ಚ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಆಯುರ್ವೇದೋಪದೇಶೇನ ವಿನಾ ನ ಭವತೀತಿ ರೋಗಸಮೂಹಪ್ರತಿಕಾರ ಆಯುರ್ವೇದವಿಹಿತಮುಪದೇಶಮಪೇಕ್ಷತೇ | ಕುತ ಆಹ-ಯ ಆಮಯೋ ನಿಯತೇನ ಹೇತುನಾ ಜಾಯತೇ | ಸ ತಥಾವಿಧ ಆಮಯಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಭಿಷಗಾದೇಶಾನುಷ್ಠಾನಾ-ದ್ಧೇತೋರ್ಯಥೋಪಾತ್ತಾಯುಸ್ಸಂಸ್ಕಾರಾಪರಿಕ್ಷಯೇ ಸತಿ ಹೇತುಮೇವ ನ ಲಭತೇ | ಜಾತೋಽಪಿ ವಾ ಸಹ್ಯವೇದನತಾಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ | ಅನುಪಕ್ರಮ್ಯಮಾಣಸ್ತು ಸರ್ವರೋಗ ಅಕಾಲೇ ನಾಶಯತಿ | ನನು ಚ ಕೇಚಿದ್ರೋಗಾಃ ಸ್ವಯಂ ನಿವರ್ತಮಾನಾ ದೃಷ್ಟಾಃ ತತ್ರ ಕಿಮಾಯುರ್ವೇದೋಪದೇಶೇನೇತಿ ಆಹ-ಸ್ವಯಮಪೀತ್ಯಾದಿ | ದೈವಾತ್ ಕರ್ಮ ಬಲಾತ್ ನಿದಾನಾಲ್ಪತಯಾ ವಾ ನಿವರ್ತಮಾನೋಽಪ್ಯಾಯುರ್ವೇದೋಪದಿಷ್ಟಷೋಡಶಗುಣಕ್ರಿಯೋಪಲಮ್ಭಾದಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಸ್ಯೈವಾಶುತರಮಪಗಚ್ಛತಿ ರೋಗಃ | ಯತ್ರಾಽಪ್ಯನಿಯತಫಲದಾಯಿ ದೈವಂ ತತ್ರಾಽಪ್ಯಾಯುರ್ವೇದೋಪದೇಶಾದ್ಧಿತಾಭ್ಯಾಸರತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ವ್ಯಾಧಿರವಕಾಶಮೇವ ನ ಲಭತೇ | ತಸ್ಮಾದಾತ್ಮವತಾ ನ ಕಸ್ಯಾಞ್ಚಿದವಸ್ಥಾಯಾಂ ಹಿತೇಽಹಿತೇ ಚ ಸಮದರ್ಶಿನಾ ಭವಿತವ್ಯಮ್ || ೭ ||
Adhikarana rogANAM mRudvAdiBedena trividhatvam (8) · Śloka 8
ತ್ರಿವಿಧಾಶ್ಚ ಪುನರ್ವ್ಯಾಧಯೋ ಮೃದುಮಧ್ಯಾಽಧಿಮಾತ್ರಭೇದೇನ| ತತ್ರಾ- ಲ್ಪಲಕ್ಷಣಾ ಮೃದವೋ, ಮಧ್ಯಲಕ್ಷಣಾ ಮಧ್ಯಾಃ, ಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಕ್ಷಣಾ- ಸ್ತ್ವಧಿಮಾತ್ರಾಃ||೮||
त्रिविधाश्च पुनर्व्याधयो मृदुमध्याऽधिमात्रभेदेन| तत्रा- ल्पलक्षणा मृदवो, मध्यलक्षणा मध्याः, सम्पूर्णलक्षणा- स्त्वधिमात्राः||८||
🔊 Audio coming soon
ಪುನಶ್ಚ ವ್ಯಾಧಯೋ ಮೃದ್ವಾದಿಭೇದೇನ ತ್ರಿವಿಧಾಃ | ಸುಬೋಧಮ್ || ೮ ||
Adhikarana vyAdhayaH suKasAdhyAdiBedena caturvidhoktAH (9) · Śloka 1
ತೇ ಪುನಃ ಸುಖಸಾಧ್ಯಾದಿವಿಶೇಷೇಣ ಚತುರ್ವಿಧಾಃ ಪ್ರಾಗುಪದಿಷ್ಟಾಃ||೧||
ते पुनः सुख़साध्यादिविशेषेण चतुर्विधाः प्रागुपदिष्टाः||१||
🔊 Audio coming soon
ತೇ ಚ ಪುನಃ ರೋಗಾಃ ಪ್ರಾಗ್ದ್ವಿತೀಯೇಽಧ್ಯಾಯೇ ಸುಖಸಾಧ್ಯಾದಿವಿಶೇಷೇಣ ಚತುರ್ವಿಧಾ ಉಪದಿಷ್ಟಾ ಇತಿ || ೯ ||
Adhikarana vyAdhInAM nijAgantuBedena dvaividhyam (10) · Śloka 10
ಸುಬಹುಶೋಽಪಿ ಚ ಭಿದ್ಯಮಾನಾ ವ್ಯಾಧಯೋ ನಿಜಾಗನ್ತುತಾಂ ನ ವ್ಯಭಿಚರನ್ತಿ| ತತ್ರ ನಿಜಾಸ್ತು ದೋಷೋತ್ಥಾಃ| ತೇಷು ಪೂರ್ವಂ ವಾತಾ- ದಯೋ ವೈಷಮ್ಯಮಾಪದ್ಯನ್ತೇ ತತೋ ವ್ಯಥಾಽಭಿನಿರ್ವರ್ತತೇ| ಬಾಹ್ಯಹೇತು- ಜಾಸ್ತ್ವಾಗನ್ತವಃ| ತೇಷು ಪ್ರಹಾರೇಣ ವ್ಯಥಾ ಪೂರ್ವಮುಪಜಾಯತೇ ತತೋ ದೋಷವೈಷಮ್ಯಮ್| ದೋಷವೈಷಮ್ಯೇಣೈವ ಚ ಬಹುರೂಪಾ ರುಗನುಬಧ್ಯತೇ ಪ್ರವರ್ದ್ಧತೇ ಚ| ಏವಂ ಚ ಕೃತ್ವಾ ನ ದೋಷವ್ಯತಿರೇಕೇಣ ರೋಗಾ- ನುಬನ್ಧಃ| ಕೇವಲಂ ಪೌರ್ವಾಪರ್ಯೇ ವಿಶೇಷಃ||೧೦||
सुबहुशोऽपि च भिद्यमाना व्याधयो निजागन्तुतां न व्यभिचरन्ति| तत्र निजास्तु दोषोत्थाः| तेषु पूर्वं वाता- दयो वैषम्यमापद्यन्ते ततो व्यथाऽभिनिर्वर्तते| बाह्यहेतु- जास्त्वागन्तवः| तेषु प्रहारेण व्यथा पूर्वमुपजायते ततो दोषवैषम्यम्| दोषवैषम्येणैव च बहुरूपा रुगनुबध्यते प्रवर्द्धते च| एवं च कृत्वा न दोषव्यतिरेकेण रोगा- नुबन्धः| केवलं पौर्वापर्ये विशेषः||१०||
🔊 Audio coming soon
ವ್ಯಾಧೀನಾಮನೇಕವಿಧತ್ವಮುಕ್ತ್ವಾ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮುಚ್ಯತೇ | ಅನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಬಹುಶೋ ಭಿದ್ಯಮಾನಾ ವ್ಯಾಧಯೋ ನಿಜತ್ವಮಾಗನ್ತುತ್ವಞ್ಚ ನ ವ್ಯಭಿಚರನ್ತಿ | ಕೇಚಿನ್ನಿಜಾಃ ಕೇಚಿದಾಗನ್ತವ ಇತಿ ಯಾವತ್ | ತತ್ರ ನಿಜಾ ಯೇ ವಾತಾದಿದೋಷತ್ರಯೋತ್ಥಾಃ ತೇಷುಃ ಸ್ವೈಃ ಸ್ವೈಃ ಹೇತುಭಿಃ ಪೂರ್ವಂ ವಾತಾದಯೋ ವೈಷಮ್ಯಮಾಪದ್ಯನ್ತೇ | ತೈಸ್ತೈರ್ವಾತಾದಿಭಿರ್ವ್ಯಥಾಽಭಿನಿರ್ವರ್ತತೇ | ಆಗನ್ತವೋ ಬಾಹ್ಯಹೇತುಜಾಃ | ತೇಷು ಪ್ರಹಾರೇಣ ಶಸ್ತ್ರಪ್ರಹಾರಾದಿನಾ ಹೇತುನಾ ಪೂರ್ವಂ ವ್ಯಥಾ ಜಾಯತೇ | ತತಶ್ಚ ತತ ಏವ ದೋಷವೈಷಮ್ಯಮ್ | ತೇನ ಚ ದೋಷವೈಷಮ್ಯೇಣ ಪುನರ್ಬಹುರೂಪಾ ರುಗನುಬಧ್ಯತೇ ಪ್ರವರ್ದ್ಧತೇ ಚ || ೧೦ ||
Adhikarana rogANAmekatvAsa~gKyeyatvAdi (11) · Śloka 11
ತಸ್ಮಾದೇಕಾಕಾರಾ ಏವ ರೋಗಾಃ ರುಕ್ಸಾಮಾನ್ಯಾತ್| ಅಸಙ್ಖ್ಯಭೇದಾ ವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮುತ್ಥಾನಸ್ಥಾನಸಂಸ್ಥಾನವರ್ಣನಾಮವೇದನಾಪ್ರಭವೋ- ಪಕ್ರಮವಿಶೇಷಾತ್| ತೇ ಯಥಾಸ್ಥೂಲಂ ಯಥಾಸ್ವಮೇವೋಪದೇಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ| ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಾಚ್ಚ ದೋಷಲಿಙ್ಗೈರೇವ ರೋಗಾನುಪಕ್ರಮಂ ಚ ವಿಭ- ಜೇತ್||೧೧||
तस्मादेकाकारा एव रोगाः रुक्सामान्यात्| असङ्ख़्यभेदा वा प्रत्येकं समुत्थानस्थानसंस्थानवर्णनामवेदनाप्रभवो- पक्रमविशेषात्| ते यथास्थूलं यथास्वमेवोपदेक्ष्यन्ते| असङ्ख़्येयत्वाच्च दोषलिङ्गैरेव रोगानुपक्रमं च विभ- जेत्||११||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವೇ ರೋಗಾ ರುಕ್ಸಾಮಾನ್ಯಾನುಗತತ್ವಾದೇಕಾಕಾರಾಃ | ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮುತ್ಥಾನಾದಿವಿಶೇಷವೈಚಿತ್ರ್ಯಾದಸಙ್ಖ್ಯಭೇದಾಃ | ಏಕೋಽಪಿ ಜ್ವರಾದಿಃ ಸಮುತ್ಥಾನಾದಿಭೇದವಿಶೇಷಾದನಕವಿಕಾರತಾಂ ಯಾತೀತ್ಯರ್ಥಃ | ಸಮುತ್ಥಾನಂ ನಿದಾನಂ ಸ್ಥಾನಂ ದೇಹದೇಶಃ | ಸಂಸ್ಥಾನಂ ಲಕ್ಷಣಮ್ | ವರ್ಣಂ ಪಾಣ್ಡುಪೀತಾದಿಃ | ನಾಮ ಜ್ವರಾದಿಃ | ವೇದನಾಃ ಶೂಲಾದಯಃ | ಪ್ರಭಾವೋ ವ್ಯಾಧಿಶಕ್ತಿಃ | ಉಪಕ್ರಮಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾ | ಏತಾವಾತಾ ಹಿ ಸರ್ವೇ ಜ್ವರಾಃ ಪರಸ್ಪರವ್ಯಾವೃತ್ತಾಃ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ | ಅತ ಏವ ವ್ಯಾಧೀನಾಮಸಙ್ಖ್ಯತ್ವಮ್ | ತತ್ರ ಚ ಯೇ ಸ್ಥೂಲಾ ವ್ಯಾಧಯಃ ತೇ ಯಥಾಸ್ವಮಧ್ಯಾಯೇಷು ನಿದಾನಚಿಕಿತ್ಸಿತೇಷೂಪದೇಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ | ಯೇ ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಸ್ತೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಾತ್ ಪ್ರತಿಪದಂ ವಕ್ತುಮಶಕ್ಯಾಃ | ಅತಃ ತಾನ್ ವಾತಾದಿಲಕ್ಷಣೈರೇವೇದನ್ತಯಾಽಧ್ಯವಸೇತ್ | ಜ್ಞಾತಸ್ವರೂಪಾಣಾಂ ವಾತಾದಿವಿಶೇಷೇಣೈವೋಪಕ್ರಮಞ್ಚ ವಿಭಜೇತ್ || ೧೧ ||
Adhikarana doShANAmeva sarvarogaikakAraNatvam (12) · Śloka 12
ದೋಷಾ ಏವ ಹಿ ಸರ್ವರೋಗೈಕಕಾರಣಮ್| ಯಥೈವ ಶಕುನಿಃ ಸರ್ವತಃ ಪರಿಪತನ್ ದಿವಸಂ ಸ್ವಾಂ ಚ್ಛಾಯಾಂ ನಾಽತಿವರ್ತತೇ| ಯಥಾ ವಾ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ವಿಕಾರಜಾತಂ ವೈಶ್ವರೂಪ್ಯೇಣ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಂ ಗುಣತ್ರಯಮಚ್ಯತಿ- ರಿಚ್ಯ ನ ವರ್ತತೇ; ತಥೈವೇದಮಪಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ವಿಕಾರಜಾತಂ ದೋಷ- ತ್ರಯಮಿತಿ| ಯಥಾ ಚ ವಿದ್ಯುದ್ವರ್ಷಾದಯೋ ನಭಸಿ ಭವನ್ತಿ ನ ತ್ವವ- ಶ್ಯಂ ನಿಮಿತ್ತತಸ್ತ್ವವಶ್ಯಮಪಿ| ತರಙ್ಗಬುದ್ಬುದಾದಯಶ್ಚಾಮ್ಭಸಿ ತಥಾ ದೋಷೇಷು ರೋಗಾಃ||೧೨||
दोषा एव हि सर्वरोगैककारणम्| यथैव शकुनिः सर्वतः परिपतन् दिवसं स्वां च्छायां नाऽतिवर्तते| यथा वा कृत्स्नं विकारजातं वैश्वरूप्येण व्यवस्थितं गुणत्रयमच्यति- रिच्य न वर्तते; तथैवेदमपि कृत्स्नं विकारजातं दोष- त्रयमिति| यथा च विद्युद्वर्षादयो नभसि भवन्ति न त्वव- श्यं निमित्ततस्त्ववश्यमपि| तरङ्गबुद्बुदादयश्चाम्भसि तथा दोषेषु रोगाः||१२||
🔊 Audio coming soon
ಕುತ ಏವಮ್ ಇತ್ಯಾಹ-ದೋಷಾ ಏವೇತ್ಯಾದಿ | ಸರ್ವೇಷಾಂ ರೋಗಾಣಾಂ ವಾತಾದಯ ಏವ ದೋಷಾ ಏಕಮೇವ ಕಾರಣಮ್ | ನ ಹಿ ದೋಷೇಣ ವಿನಾ ಕ್ವಚಿದಪಿ ರೋಗಾ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ | ದೃಷ್ಟಾನ್ತೋ ಯಥಾ ಶಕುನಿಃ ಸರಿದ್ವನೋದಧಿವಿಮಾನಾದಿಷು ಪತನ್ ಸರ್ವಮಪಿ ದಿವಸಂ ಪರ್ಯಟನ್ನಪಿ ವಿನಾ ಸ್ವಚ್ಛಾಯಯಾ ನ ದೃಶ್ಯತೇ | ತದ್ವದ್ದೇಶಕಾಲಭೇದೇಽಪಿ ರೋಗಾ ದೋಷೇಣ | ಯಥಾ ವೇತ್ಯಾದಿನಾ | ಸರ್ವರೋಗಾಣಾಂ ಸರ್ವದೋಷಕಾರಣತ್ವೋಕ್ತೌ ದೃಷ್ಟಾನ್ತಃ | ಯಥಾ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ನಿರವಶೇಷಂ ವೈಶ್ವರೂಪ್ಯೇಣ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಂ ಪುರುಷಾದಿ ಗುಣತ್ರಯಂ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮ ಆಖ್ಯಮಪಿ ಅತಿರಿಚ್ಯ ನ ವರ್ತತೇ | ತದ್ವದಿದಮಪಿ ಜ್ವರಾದ್ಯಾಖ್ಯಂ ವಿಕಾರಜಾತಂ ದೋಷತ್ರಯಮಪ್ಯತಿರಿಚ್ಯ ನ ವರ್ತತೇ | ನನು ಚ ದೋಷಾಃ ಶರೀರೇ ನಿತ್ಯಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾಃ ತತ್ ಕಥಂ ಕದಾಚಿದ್ರೋಗೋತ್ಪತ್ತಿರಿತ್ಯಾಹ-ಯಥಾ ಚೇತ್ಯಾದಿ | ಯಥಾ ಯದ್ಯಪಿ ವಿದ್ಯುದ್ವರ್ಷೇನ್ದ್ರಚಾಪಾದಯೋ ನಭಸಿ ಭವನ್ತಿ | ತಥಾಽಪಿ ನಾವಶ್ಯಂ ವಿನೈವ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಭವನ್ತಿ | ನಿಮಿತ್ತೇನ ತ್ವತ್ರ ಸಂಯೋಗಾದಿನಾಽವಶ್ಯಂ ಭವನ್ತಿ; ಏವಂ ತರಙ್ಗಾದಯಶ್ಚಾಮ್ಭಸಿ ತದ್ವದ್ದೋಷೇಷು ನಭಃಪ್ರಖ್ಯೇಷು ವಿದ್ಯುದಾದಿಪ್ರಖ್ಯಾ ರೋಗಾಃ ಅಸಾತ್ಮ್ಯಾದಿನಿಮಿತ್ತಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಭವನ್ತಿ | ನಾಽನಿಮಿತ್ತೇನ || ೧೨ ||
Adhikarana doShaprakopahetuH (13) · Śloka 13
ತ್ರಿವಿಧನ್ತು ನಿಮಿತ್ತಮೇಷಾಮಸಾತ್ಮ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಸಂಯೋಗಃ ಪ್ರಜ್ಞಾ- ಪರಾಧಃ ಪರಿಣಾಮಶ್ಚ| ತೇ ಪುನಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮತಿಯೋಗಾಽಯೋಗ- ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಭೇದಾತ್ತ್ರಿಧಾ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ| ತತ್ರ ಯಥಾಸ್ವಂ ಚಕ್ಷುರಾ- ದೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ರೂಪಾದಿಭಿರರ್ಥೈರತಿಸಂಸರ್ಗೋಽತಿಯೋಗಃ| ಅಲ್ಪಶೋ ನೈವ ವಾ ಸಂಸರ್ಗಸ್ತ್ವಯೋಗಃ| ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತಿದೂರಾನ್ತಿಕಸ್ಥಾತಿ ಭಾಸ್ವತ್ ಭೈರವಾಪ್ರಿಯವಿಕೃತಾದಿದಶನಮ್| ದ್ವಿಷ್ಟಾತ್ಯುಚ್ಚಪರುಷಭೀಷಣಾ- ದಿಶ್ರವಣಮ್| ಪೂತ್ಯಮೇಧ್ಯಾತಿತೀಕ್ಷ್ಣೋಗ್ರಪ್ರತಿಕೂಲಾದ್ಯಾಘ್ರಾಣಮ್| ಸ್ವಭಾವಾದಿಭಿರಾಹಾರಕಲ್ಪನಾವಿಶೇಷಾಯತನೈರಪಥ್ಯಾನಾಂ ರಸಾ- ನಾಮಭ್ಯವಹಾರಃ ತಥಾ ಸ್ನಾನಾದೀನಾಂ ಶೀತೋಷ್ಣಾದೀನಾಞ್ಚ ಸ್ಪೃ- ಶ್ಯಾನಾಮಯಥಾವದುಪಸೇವನಮಶುಚಿಭೂತಾಭಿಘಾತವಿಷವಾತಾದಿ- ಸಂಸ್ಪರ್ಶಶ್ಚ ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಃ||೧೩||
त्रिविधन्तु निमित्तमेषामसात्म्येन्द्रियार्थसंयोगः प्रज्ञा- पराधः परिणामश्च| ते पुनः प्रत्येकमतियोगाऽयोग- मिथ्यायोगभेदात्त्रिधा भिद्यन्ते| तत्र यथास्वं चक्षुरा- दीन्द्रियाणां रूपादिभिरर्थैरतिसंसर्गोऽतियोगः| अल्पशो नैव वा संसर्गस्त्वयोगः| सूक्ष्मातिदूरान्तिकस्थाति भास्वत् भैरवाप्रियविकृतादिदशनम्| द्विष्टात्युच्चपरुषभीषणा- दिश्रवणम्| पूत्यमेध्यातितीक्ष्णोग्रप्रतिकूलाद्याग़्राणम्| स्वभावादिभिराहारकल्पनाविशेषायतनैरपथ्यानां रसा- नामभ्यवहारः तथा स्नानादीनां शीतोष्णादीनाञ्च स्पृ- श्यानामयथावदुपसेवनमशुचिभूताभिग़ातविषवातादि- संस्पर्शश्च मिथ्यायोगः||१३||
🔊 Audio coming soon
ಏತದೇವಾಹ-ತ್ರಿವಿಧಮಿತ್ಯಾದಿ | ಏಷಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ನಿಮಿತ್ತಮ್ | ಕಿಮಿತ್ಯಾಹ-ಅಸಾತ್ಮ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ | ಏತಚ್ಚಾಽಸಾತ್ಮ್ಯಾದಿ ತ್ರಯಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಹೀನಾತಿಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಭೇದೇನ ತ್ರಿಧಾ ಭಿದ್ಯತೇ | ತತ್ರ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚಕ್ಷುರಾದೀನಾಂ ರೂಪಾದಯೋ ವಿಷಯಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾಃ | ಏತದೇವಾಹ-ಯಥಾಸ್ವಮಿತ್ಯಾದಿನಾ | ಚಕ್ಷುರಾದೀನಾಂ ಸ್ವೈಃ ಸ್ವೈ ರೂಪಾದಿಭಿರರ್ಥೈರತ್ಯರ್ಥೇ ಸಂಯೋಗ ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾತಿಯೋಗಃ | ಏವಂ ಸ್ವೇನ ವಿಷಯೇಣ | ಇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಯ ಸ್ವಲಪಾಸಂಯೋಗೋ ನೈವ ವಾ ಸಂಯೋಗೋಽಯೋಗಃ | ಸೂಕ್ಷ್ಮಾದಿದರ್ಶನಂ ಚಕ್ಷುಷೋ ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಃ | ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮಾಕಾರೇ | ದೂರೇ ತಿಷ್ಠತೀತಿ ದೂರಸ್ಥಮ್ | ಅನ್ತಿಕೇ ನಿಕಟೇ ತಿಷ್ಠತೀತ್ಯನ್ತಿಕಸ್ಥಮ್ | ಅತಿಭಾಸ್ವರಮತಿದೀಪ್ತಿಮತ್ | ಭೈರವಂ ಭೀಷಣಮ್ | ಆದಿಗ್ರಹಣಂ ಸರ್ವತ್ರ ಪ್ರಾಕೃತಾದ್ರೂಪಾದೇರ್ವಿಪರೀತಗ್ರಹಣಾರ್ಥಮ್ | ದ್ವಿಷ್ಟಾತ್ಯುಚ್ಚಾದಿಶಬ್ದಶ್ರವಣಂ ಶ್ರೋತ್ರಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಃ | ಭೀಷಣೋ ಭಯಾವಹಃ | ಪೂತ್ಯಾದಿಗನ್ಧಾಘ್ರಾಣಂ ಘ್ರಾಣಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಃ | ತೀಕ್ಷ್ಣಮುದ್ವೇಗಕೃತ್ | ಉಗ್ರಂ ಸ್ವರೂಪೇಣೋತ್ಕಟಮ್ | ಪ್ರತಿಕೂಲ-ಮಪ್ರಿಯಮ್ | ರಸನಾಮಿಥ್ಯಾಯೋಗೋ ಯಃ ಸ್ವಭಾವಸಂಯೋಗಭಾವನಾಭಾಜನಮಾತ್ರಾದಿಭಿರಾಹಾರಸ್ಯ ನಾನಾವಿಧಕಲ್ಪನಾವಿಶೇಷಹೇತುಭಿರಪಥ್ಯಾನಾಂ ರಸಾನಾಮಭ್ಯವಹಾರಃ | ಸ್ಪರ್ಶನಮಿಥ್ಯಾಯೋಗೋ ಯತ್ ಸ್ನಾನಾದೀನಾಂ ಸ್ಪೃಶ್ಯಾನಾಮಯಥಾವದ್ವೈಪರೀತ್ಯೇನ ಸೇವನಮಶುಚ್ಯಾದೀನಾಂ ಸ್ಪರ್ಶಶ್ಚ | ಇತೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾನಂ ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಃ || ೧೩ ||
Adhikarana praj~jAparAdhaH (14) · Śloka 14
ಕಾಯವಾಙ್ಮನೋಭೇದೇನ ತು ತ್ರಿವಿಧಮಪ್ಯಹಿತಂ ಕರ್ಮ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧಃ| ತತ್ರ ಕಾಯಾದಿಕರ್ಮಣೋಽತಿಪ್ರವೃತ್ತಿರಯೋಗಃ| ಅಲ್ಪಶೋ ನೈವ ವಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿರಯೋಗಃ| ವೇಗೋದೀರಣಧಾರಣವಿಷಮಾಙ್ಗಚೇಷ್ಟನಸ್ಖಲನ- ಕಣ್ಡೂಯನಪ್ರಹಾರಪ್ರಾಣಾಯಾಮಾದಿ| ತಥಾ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಽರ್ಧಭುಕ್ತ- ಭಾಷಣಾದಿ| ಭಯಶೋಕೇಷ್ಯರ್ಯಾಮಾತ್ಸರ್ಯಾದಿ| ದಶವಿಧಂ ಚಾಕುಶಲಂ ಕರ್ಮ ಯಥಾಸ್ವಂ ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಃ||೧೪||
कायवाङ्मनोभेदेन तु त्रिविधमप्यहितं कर्म प्रज्ञापराधः| तत्र कायादिकर्मणोऽतिप्रवृत्तिरयोगः| अल्पशो नैव वा प्रवृत्तिरयोगः| वेगोदीरणधारणविषमाङ्गचेष्टनस्ख़लन- कण्डूयनप्रहारप्राणायामादि| तथा क्षुत्पिपासाऽर्धभुक्त- भाषणादि| भयशोकेष्यर्यामात्सर्यादि| दशविधं चाकुशलं कर्म यथास्वं मिथ्यायोगः||१४||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧಃ ಕಿಮುಚ್ಯತ ಆಹ-ಕಾಯೇತ್ಯಾದಿನಾ | ಕಾಯಾದಿಭೇದೇನ ತ್ರಿವಿಧಂ ಕರ್ಮ | ತದುಭಯಲೋಕಾಹಿತಂ ಸರ್ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧಶಬ್ದೇನೋಚ್ಯತೇ | ತತ್ರ ಕಾಯವಾಙ್ಮನಸಾಂ ಸ್ವೇ ಸ್ವೇ ಧಾವನಭಾಷಣಚಿನ್ತನಾದಿಕೇ ಕರ್ಮಣ್ಯತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧಾಖ್ಯಂ ಕರ್ಮಾಽತಿಯೋಗಃ | ಏವಂ ಸ್ವಲ್ಪಂ ನೈವ ವಾ ಸಂಯೋಗೋಽಯೋಗಃ | ವೇಗೋದೀರಣಾದಿಕರ್ಮ ಯಥಾಸ್ವಂ ಕಾಯಾದಿಭೇದೇನ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧೋ ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಃ | ತತ್ರ ವೇಗೋದೀರಣಾದಿಪ್ರಾಣಾಯಾಮಾನ್ತಂ ಕ್ಷುದಾದಿಭಾಷಣಾನ್ತಂ ಭಯಾದ್ಯಕುಶಲಾನ್ತಂ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯೇನ ಕಾಯವಾಙ್ಮನಸಾಂ ಮಿತ್ಯಾಯೋಗ ಇತಿ ಯಥಾಸ್ವಶಬ್ದಾರ್ಥಃ | ಭಾಷಣಶಬ್ದಸ್ಯ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾರ್ಧಭುಕ್ತಶಬ್ದತ್ರಯೇಣ ಸಮಾಸಃ | ದಶವಿಧಂ ಹಿಂಸಾದಿಕರ್ಮ ಯಥಾಸ್ವಂ ಯಥಾತ್ಮೀಯಂ ಕಾಯಾದೀನಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಃ | ತತ್ರ ಹಿಂಸಾ ಚೌರ್ಯಗಗಮ್ಯಾಗಮನಂ ಕಾಯಿಕಮ್ | ಪೈಶೂನ್ಯಂ ಪರುಷಮಸತ್ಯಂ ಸಮ್ಭಿನ್ನಾಲಾಪಮಿತಿ ವಾಚಿಕಮ್ | ವ್ಯಾಪಾದಮಭಿಧ್ಯಾದೃಗ್ವಿಪರ್ಯಯಮಿತಿ ಮಾನಸಮ್ | ಇತಿ ಯಥಾಸ್ವಶಬ್ದಾತ್ ಪ್ರವಿಭಾಗಃ | ಹಿಂಸಾದಯಃ ಪೂರ್ವಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ || ೧೪ ||
Adhikarana pariNAmaH (15) · Śloka 15
ಪರಿಣಾಮಃ ಕಾಲ ಉಚ್ಯತೇ| ಸೋಽಪಿ ಶೀತೋಷ್ಣವರ್ಷಭೇ- ದಾತ್ತ್ರಿಧಾ| ತತ್ರಾತಿಮಾತ್ರಸ್ವಲಕ್ಷಣಃ ಕಾಲೋಽತಿಯೋಗಃ| ಹೀನ- ಸ್ವಲಕ್ಷಣಸ್ತ್ವಯೋಗಃ| ವಿಪರೀತೋ ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಃ| ತ ಏತೇಽ- ತಿಯೋಗಾದಯಃ ಸಾಮಾನ್ಯತೋಽನುಪಶಯಲಕ್ಷಣಾಃ| ಸರ್ವೋ ವಾ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧ ಏವಾಽಯಂ ಯದೇಷಾಮವಿವರ್ಜನಮ್||೧೫||
परिणामः काल उच्यते| सोऽपि शीतोष्णवर्षभे- दात्त्रिधा| तत्रातिमात्रस्वलक्षणः कालोऽतियोगः| हीन- स्वलक्षणस्त्वयोगः| विपरीतो मिथ्यायोगः| त एतेऽ- तियोगादयः सामान्यतोऽनुपशयलक्षणाः| सर्वो वा प्रज्ञापराध एवाऽयं यदेषामविवर्जनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
ಪರಿಣಾಮಃ ಕಿಮುಚ್ಯತ ಆಹ-ಪರಿಣಾಮಃ ಕಾಲ ಉಚ್ಯತೇ | ತತ್ರ ಕಾಲಃ ಶೀತಾದಿಭೇದೇನ ತ್ರಿವಿಧಃ | ತಸ್ಯ ಕಾಲಸ್ಯ ಯಥಾಸ್ವಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಗ್ರೀಷ್ಮಾದೇರೌಷ್ಣ್ಯಾದ್ಯತಿಮಾತ್ರಂ ಯದಾ ಭವತಿ ತದಾ ಕಾಲಾತಿಯೋಗಃ | ಉಷ್ಣಾದೌ ಕಾಲೇ ಹೀನೋಷ್ಣಾದಿತ್ವಂ ಹೀನಯೋಗಃ | ತಥೋಷ್ಣೇ ಕಾಲೇ ಔಷ್ಣ್ಯಸ್ಯ ಸ್ವಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ವಿಪರೀತಂ ಶೀತಂ ಯದಾ ಭವತಿ ತದಾ ಕಾಲಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಃ | ಏತೇಷಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಮತಿಯೋಗಾದೀನಾಮನುಪಶಯಃ ದೇಹಾಸುಖಕಾರಿತ್ವಂ ಲಕ್ಷಣಮ್ | ಅಥವಾ ಯದೇತತ್ ಸರ್ವೇಷಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಾತಿಯೋಗಾದೀನಾಮಪ್ಯವರ್ಜನಂ ತತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧ ಏವ ಭವತಿ || ೧೫ ||
Adhikarana arthAdInAM samyagyogena svAsthyahetutvam (16) · Śloka 3
ಅರ್ಥಕರ್ಮಕಾಲಾಃ ಪುನಃ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೇನೋಪಶಯಾತ್ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಸ್ವಾ- ಸ್ಥ್ಯಹೇತವಃ| ತತ್ರಾಪಿ ರಸವರ್ಜ್ಯಾ ವಿಷಯಾ ಯಥಾಯಥಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಬಾಧನ್ತೇಽನುಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ಚ| ಶೇಷಾ ರಸಕರ್ಮಕಾಲಾಸ್ತು ಸರ್ವಂ ದೇಹಮ್||೩||
अर्थकर्मकालाः पुनः सम्यग्योगेनोपशयात् भूयिष्ठं स्वा- स्थ्यहेतवः| तत्रापि रसवर्ज्या विषया यथायथमिन्द्रियं बाधन्तेऽनुगृह्णन्ति च| शेषा रसकर्मकालास्तु सर्वं देहम्||३||
🔊 Audio coming soon
ಅರ್ಥಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೇನ ದೇಹಸುಖಾವಹತ್ವಾತ್ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಹೇತುತ್ವಮ್ | ತತ್ರಾಽಪಿ ಮಧ್ಯೇ ಅರ್ಥಾದಿಷು ರಸವರ್ಜ್ಯಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ವಿಷಯಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸ್ವಮಿನ್ದ್ರಿಯಮೇವಾಽತಿಯೋಗಾದಿಭಿರ್ಬಾಧನ್ತೇ | ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೇನೇನ್ದ್ರಿಯಮೇವಾಽನುಗೃಹ್ಣನ್ತಿ | ಶೇಷಾ ರಸಕಾಲಕರ್ಮಾದಯ ಅತಿಯೋಗಾದಿಭಿಃ ಸರ್ವಂ ದೇಹಂ ಬಾಧನ್ತೇ | ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೇನ ಚಾಽನುಗೃಹ್ಣನ್ತಿ | ರಸಸ್ಯ ದ್ರವ್ಯಸಹಿತಸ್ಯೋಪಯೋಗಾತ್ಸರ್ವದೇಹಾನುಗ್ರಹಃ || ೧೬ ||
Adhikarana sarveShAM vyAdhInAM nidAnAdivisheSheByo BAvABAvavisheShatvam (17) · Śloka 17
ಅಪಿ ಚ-ಸರ್ವಭಾವಾನಾಂ ಭಾವಾಭಾವೌ ನಾನ್ತರೇಣ ಯೋಗಾ- ತಿಯೋಗಾದೀನ್ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್| ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪುನಿರ್ವಕಾರಾಣಾಂ ನಿದಾನ- ದೋಷದೂಷ್ಯಾವಿಶೇಷೇಭ್ಯೋ ಭಾವಾಭಾವವಿಶೇಷಾ ಭವನ್ತಿ| ಯದಾ ಹ್ಯೇತೇ ತ್ರಯೋ ನಿದಾನಾದಿವಿಶೇಷಾತ್ ನಾಽನ್ಯೋನ್ಯಮನುಬಧ್ನನ್ತೀ- ಷದ್ವಾನುಬಧ್ನನ್ತ್ಯಬಲಾ ವಾ ನ ತದಾಽಭಿನಿರ್ವರ್ತ್ತನ್ತೇ| ವ್ಯಾಧಯಿಶ್ಚಿ- ರಾದ್ವಾಽಭಿನಿರ್ವತ್ತನ್ತೇ ತನವೋ ವಾ ಭವನ್ತ್ಯಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಿಙ್ಗಾ ವಾ| ವಿಪರ್ಯಯೇ ತು ವಿಪರೀತಾಃ||೧೭||
अपि च-सर्वभावानां भावाभावौ नान्तरेण योगा- तियोगादीन् व्यवस्येत्| सर्वेषां पुनिर्वकाराणां निदान- दोषदूष्याविशेषेभ्यो भावाभावविशेषा भवन्ति| यदा ह्येते त्रयो निदानादिविशेषात् नाऽन्योन्यमनुबध्नन्ती- षद्वानुबध्नन्त्यबला वा न तदाऽभिनिर्वर्त्तन्ते| व्याधयिश्चि- राद्वाऽभिनिर्वत्तन्ते तनवो वा भवन्त्यसम्पूर्णलिङ्गा वा| विपर्यये तु विपरीताः||१७||
🔊 Audio coming soon
ಅಪಿ ಚೇತಿ ಪ್ರಾಸಙ್ಗಿಕಾರ್ಥೋಕ್ತಿಸಮುಚ್ಚಯೇ | ಸರ್ವಭಾವಾನಾಂ ಬಾಹ್ಯಾಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಾನಾಂ ಭಾವಾಭಾವೌ ನಾನ್ತರೇಣ ಯೋಗಾತಿಯೋಗಾದೀನಧ್ಯವಸ್ಯೇತ್ | ಭಾವಶ್ಚಾಽಭಾವಶ್ಚ ಭಾವಾಭಾವೌ | ಯೋಗಶ್ಚಾಽತಿಯೋಗಾದಯಶ್ಚ ಯೋಗಾತಿಯೋಗಾದಯಃ | ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಸರ್ವಭಾವಾನಾಂ ದೇಶಕಾಲಕ್ರಿಯಾದಿಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೇನ ಭಾವಃ | ತಥಾ ದೇಶಕಾಲಕ್ರಿಯಾದ್ಯತಿಯೋಗಾದಿಭಿಃ ಸರ್ವಭಾವಾನಾಮಭಾವ ಇತಿ | ಅಭಾವೋಽಸಮ್ಭವೋ ವಿನಾಶಶ್ಚ | ಏವಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇ ಸ್ಥಿತೇ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಪುನರ್ಜ್ವರಾದೀನಾಂ ಭಾವಾಭಾವವಿಶೇಷಾ ನಿದಾನಾದಿವಿಶೇಷಾತ್ ಭವನ್ತಿ | ಯದೇತ್ಯಾದಿನಾ ಏತದೇವ ವಿವೄಣೋತಿ | ಏತೇ ನಿದಾನದೋಷದೂಷ್ಯಾ ಯದಾ ಪರಸ್ಪರಮನುಬನ್ಧಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ಈಷದ್ವಾ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ | ಸ್ವಲ್ಪಬಲಾ ವಾ ಭವನ್ತಿ ನ ತದಾ ವ್ಯಾಧಯೋಽಭಿನಿರ್ವರ್ತನ್ತೇ | ಅಥವಾ ಚಿರಾನ್ನಿರ್ವರ್ತನ್ತೇ ನಿವೃತ್ತಾಶ್ಚ ತನವಃ ಸ್ತೋಕರುಜಾ ವಾ ಅಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಕ್ಷಣಾ ವಾ ಭವನ್ತಿ | ಏತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇ ವಿಪರೀತಾಸ್ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ | ಯದೈತಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ನಿದಾನಾದೀನಿ ಪರಸ್ಪರಮನುಬಧ್ನನ್ತಿ ಬಹುಲಾನಿ ವಾ ಭವನ್ತಿ ತದಾ ಹಿ ನಿರ್ವರ್ತನ್ತೇ ವ್ಯಾಧಯಃ ಆಶು ಚ ಘನಾಃ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಿಙ್ಗಾಶ್ಚ || ೧೭ ||
Adhikarana trayo rogamArgA rogAshca (18) · Śloka 18
ತ್ರಯಶ್ಚ ರೋಗಾಣಾಂ ಮಾರ್ಗಾ ಬಾಹ್ಯಮಧ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಾಃ| ತತ್ರ ಬಾಹ್ಯೋ ರಕ್ತಾದಿಧಾತವಸ್ತ್ವಕ್ ಚ ಸ ಪುನಃ ಶಾಖಾಖ್ಯಃ| ತದಾಶ್ರಯಾಃ ಗಣ್ಡಪಿಟಕಾಜ್ಯಪಚೀಚರ್ಮಕೀಲಾರ್ಬುದಾಧಿಮಾಂಸಮಶವ್ಯಙ್ಗಾದಯೋ ಬಹಿರ್ಭಾಗಾಶ್ಚ ಶೋಫಾರ್ಶೋಗುಲ್ಮವೀಸರ್ಪವಿದ್ರಧ್ಯಾದಯಃ| ಮಧ್ಯೋ ಮೂರ್ದ್ಧಹೃದಯಬಸ್ತ್ಯಾದೀನಿ ಮರ್ಮಾಣ್ಯಸ್ಥಿಸನ್ಧಯಃ| ತತ್ರೋಪನಿಬ- ದ್ಧಾಶ್ಚ ಸ್ನಾಯುಸಿರಾಕಣ್ಡರಾದಯಃ| ತದಾಶ್ರಯಾಃ ಪಕ್ಷವಧಗ್ರಹಾ- ಪತಾನಕಾರ್ದಿರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಶೂಲಗುದಭ್ರಂಶಾದಯೋ ಮುರ್ದ್ಧಾ- ದಿರೋಗಾಶ್ಚ| ಆಭ್ಯನ್ತರೋ ಮಹಾಸ್ರೋತಃ ಶರೀರಮಧ್ಯಂ ಮಹಾನಿ- ಮ್ನಮಾಮಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಯಃ ಕೋಷ್ಠೋಽನ್ತರಿತಿ ಪರ್ಯಾಯಾಃ| ತದಾ- ಶ್ರಯಾ ಜ್ವರಾತಿಸಾರಛರ್ದ್ಯಲಸಕವಿಷೂಚಿಕಾಶ್ವಾಸಕಾಸಹಿಧ್ಮಾ- ಽಽನಾಹೋದರಪ್ಲೀಹಾದಯೋಽನ್ತರ್ಭಾಗಾಶ್ಚ ವಿಸರ್ಪಶೋಫಾರ್ಶೋವಿ- ದ್ರಧಿಗುಲ್ಮಾದಯಃ||೧೮||
त्रयश्च रोगाणां मार्गा बाह्यमध्याभ्यन्तराः| तत्र बाह्यो रक्तादिधातवस्त्वक् च स पुनः शाख़ाख़्यः| तदाश्रयाः गण्डपिटकाज्यपचीचर्मकीलार्बुदाधिमांसमशव्यङ्गादयो बहिर्भागाश्च शोफार्शोगुल्मवीसर्पविद्रध्यादयः| मध्यो मूर्द्धहृदयबस्त्यादीनि मर्माण्यस्थिसन्धयः| तत्रोपनिब- द्धाश्च स्नायुसिराकण्डरादयः| तदाश्रयाः पक्षवधग्रहा- पतानकार्दिराजयक्ष्मास्थिसन्धिशूलगुदभ्रंशादयो मुर्द्धा- दिरोगाश्च| आभ्यन्तरो महास्रोतः शरीरमध्यं महानि- म्नमामपक्वाशयाश्रयः कोष्ठोऽन्तरिति पर्यायाः| तदा- श्रया ज्वरातिसारछर्द्यलसकविषूचिकाश्वासकासहिध्मा- ऽऽनाहोदरप्लीहादयोऽन्तर्भागाश्च विसर्पशोफार्शोवि- द्रधिगुल्मादयः||१८||
🔊 Audio coming soon
ಏತೇ ಚ ವ್ಯಾಧಯೋ ನ ವಿನಾಽಽಶ್ರಯವಿಶೇಷೇಣ ಭವನ್ತೀತ್ಯತ ಉಚ್ಯತೇ-ತ್ರಯ ಇತ್ಯಾದಿ | ಏಷಾಂ ರೋಗಾಣಾಂ ಬಾಹ್ಯಾದಯಃ ತ್ರಯೋ ಮಾರ್ಗಾಃ | ಚಕಾರಃ ಪ್ರಸಕ್ತಾವಕ್ತವ್ಯಸಮುಚ್ಚಯೇ | ತತ್ರ ರಕ್ತಾದಯಃ ಷಡ್ ಧಾತವಃ ತ್ವಕ್ ಚ ಬಾಹ್ಯೋ ರೋಗಮಾರ್ಗಃ | ಸ ಚ ಶಾಖಾಶಬ್ದವಾಚ್ಯಃ | ತದಾಶ್ರಯಾ ಬಾಹ್ಯಾಶ್ರಯಾ ಗಣ್ಡಾದಯಃ ತಥಾ ಯೇ ಶೋಫಾದಯಃ ಸ್ವೇಷ್ವಧ್ಯಾಯೇಷು ಬಹಿರ್ಭಾಗಾ ಉಕ್ತಾಃ ತೇಽಪಿ ಬಾಹ್ಯಾಶ್ರಯಾಃ | ಮೂರ್ದ್ಧಾದೀನಿ ಮರ್ಮಾಣ್ಯಸ್ಥಿಸನ್ಧಯೋಽಸ್ಥಿಸನ್ಧ್ಯಾಶ್ರಯಾಶ್ಚ ಸ್ನಾಯ್ವಾದಯೋ ಮಧ್ಯೋ ರೋಗಮಾರ್ಗಃ | ತದಾಶ್ರಯಾಃ ಪಕ್ಷವಧಾದಯಃ | ಆಭ್ಯನ್ತರಪರ್ಯಾಯಾ ಮಹಾಸ್ರೋತ ಆದಯಃ ಷದೇತಚ್ಚ ಪರ್ಯಾಯೈರ್ಗತಾರ್ಥಂ ತದಾಶ್ರಯಾ ಜ್ವರಾದಯಃ | ಅನ್ತರ್ಭಾಗಾಶ್ಚ ಶೋಫಾದಯಃ ತದಾಶ್ರಯಾಃ ಕೋಷ್ಠಾಶ್ರಯಾ ಇತಿ ಯಾವತ್ || ೧೮ ||
Adhikarana rogANAmanubandhyanubandhAKyadvaividhyaM tallakShaNa~jca (19) · Śloka 19
ತೇ ಚ ರೋಗಾಃ ಸ್ವಪ್ರಧಾನಾ ಭವನ್ತ್ಯನ್ಯಪರಿವಾರಾ ವಾ ಕ್ರಮಾ- ದನುಬನ್ಧ್ಯನುಬನ್ಧಾಖ್ಯಾಃ| ತತ್ರಾಽದ್ಯಾಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರಾಃ ಸ್ಪಷ್ಟಾಕೃತಯೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸಮುತ್ಥಾನೋಪಶಯಶ್ಚ| ಇತರೇ ತು ತದ್ವಿಪರೀತಾಃ ತದ್ವಚ್ಚ ದೋಷಾ ಅಪಿ||೧೯||
ते च रोगाः स्वप्रधाना भवन्त्यन्यपरिवारा वा क्रमा- दनुबन्ध्यनुबन्धाख़्याः| तत्राऽद्याः स्वतन्त्राः स्पष्टाकृतयो यथास्वं समुत्थानोपशयश्च| इतरे तु तद्विपरीताः तद्वच्च दोषा अपि||१९||
🔊 Audio coming soon
ತೇ ಚ ವ್ಯಾಧಯಃ ಕದಾಚಿತ್ ಸ್ವಪ್ರಧಾನಾ ಭವನ್ತಿ ಕದಾಚಿದನ್ಯವ್ಯಾಧಿಪರಿವಾರಾಃ | ತತ್ರ ಸ್ವಪ್ರಧಾನಸ್ಯಾಽನುಬನ್ಧೀತ್ಯಾಖ್ಯಾ | ಯೋಗ್ಯತಯಾಽನ್ಯಪರಿವಾರಸ್ಯಾಽನುಬನ್ಧ ಇತ್ಯಾಖ್ಯೇತಿ ಕ್ರಮಾರ್ಥಃ | ತತ್ರ ಯೇ ಸ್ಪಷ್ಟಲಕ್ಷಣಾ ವ್ಯಾಧಯಃ ಯಥಾಽತ್ಮೀಯನಿದಾನೋಪಶಯಾಶ್ಚಾದ್ಯಾಃ ಸ್ವಪ್ರಧಾನಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ | ಏತದ್ವಿಪರೀತಾ ಇತರೇ | ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಯೇಽನ್ಯವ್ಯಾಧಿಪಾರತನ್ತ್ರ್ಯೋತ್ಪನ್ನಾ ಅಸ್ಪಷ್ಟಲಕ್ಷಣಾಃ ಪರಾಯತ್ತನಿದಾನೋಪಶಮಾಶ್ಚಾಽನ್ಯಪರಿವಾರಾ ಇತಿ | ಏವಮನೇನೈವ ಪ್ರಕಾರೇಣ ದೋಷಾ ವಾತದಯೋಽಪಿ ಸ್ವತನ್ತ್ರಪರತನ್ತ್ರಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ || ೧೯ ||
Adhikarana pUrvarUpopadravayoH vivaraNam (20) · Śloka 20
ತತ್ರಾನ್ಯಪರಿವಾರಾ ವ್ಯಾಧಯೋ ದ್ವಿವಿಧಾಃ| ಪುರಾಗಾಮಿನೋಽನುಗಾ- ಮಿನಿಶ್ಚ| ತೇಷ್ವಾದ್ಯಾಃ ಪೂರ್ವರೂಪಸಂಜ್ಞಾಃ| ಉಪದ್ರವಾಸ್ತಿವತರೇ| ತಾನ್ಯಥಾಯಥಮೇವ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನುಪಲಕ್ಷಯೇತ್| ಪ್ರಧಾನಪ್ರಶಮೇ ಚ ಪ್ರಶಮೋ ಭವತಿ ತೇಷಾಮ್| ಅನುಪಶಾಮ್ಯತೋ ವಾ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾನು- ಪಕ್ರಮೇತ್| ತ್ವರಿತಂ ವಾ ಬಲವನ್ತಮುಪದ್ರವಂ ಪ್ರಧಾನಾವಿರೋಧೇನ| ಸ ಹಿ ಪೀಡಾಕರತರೋ ಭವತಿ| ವ್ಯಾಧಿಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟದೇಹತ್ವಾತ್ ಪ್ರಮೇಹಪಿಟಕಾದಿವತ್||೨೦||
तत्रान्यपरिवारा व्याधयो द्विविधाः| पुरागामिनोऽनुगा- मिनिश्च| तेष्वाद्याः पूर्वरूपसंज्ञाः| उपद्रवास्तिवतरे| तान्यथायथमेव वक्ष्यमाणानुपलक्षयेत्| प्रधानप्रशमे च प्रशमो भवति तेषाम्| अनुपशाम्यतो वा पश्चात्तानु- पक्रमेत्| त्वरितं वा बलवन्तमुपद्रवं प्रधानाविरोधेन| स हि पीडाकरतरो भवति| व्याधिपरिक्लिष्टदेहत्वात् प्रमेहपिटकादिवत्||२०||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಯೇಽನ್ಯಪರಿವಾರಾ ವ್ಯಾಧಯಸ್ತೇಽಪಿ ದ್ವಿವಿಧಾಃ | ಕದಾಚಿದ್ ದ್ವಿತೀಯಸ್ಯ ವ್ಯಾಧೇಃ ಪುರೋಗಾಮಿನೋ ಭವನ್ತಿ | ಕದಾಚಿದನುಗಾಮಿನಃ | ತತ್ರ ಪುರೋಗಾಮಿನಃ ಪೂರ್ವರೂಪಸಂಜ್ಞಾಃ | ಯಥಾ ಜ್ವರಸ್ಯಾಽಽಲಸ್ಯಾದಯಃ | ಇತರೇಽನುಗಾಮಿನ ಉಪದ್ರವಸಂಜ್ಞಾಃ | ಯಥಾ ತಸ್ಯೈವ ಶ್ವಾಸಾದಯಃ | ತಾಂಶ್ಚಾಽನ್ಯಪರಿವಾರಾನ್ ಯಥಾಯಥಂ ನಿದಾನಶಾರೀರಾದಿಷು ವಕ್ಷ್ಯಾಣಾನುಪಲಕ್ಷಯೇತ್ | ತೇಷಾಂ ಚಾಽನ್ಯಪರಿವಾರಾಣಾಂ ಪ್ರಧಾನಪ್ರಶಮೇ ಸತಿ ಪ್ರಶಮೋ ಭವತಿ | ಅಥವಾ ಬದ್ಧಮೂಲತ್ವಾತ್ ಪ್ರಧಾನಪ್ರಶಮೇಽಪ್ಯನುಪಶಾಮ್ಯತಃ ಪ್ರಧಾನಾದುತ್ತರಕಾಲಮುಪಕ್ರಮೇತ | ಯತಃ ಕಾಲಶೇಷೇಣ ಪ್ರಧಾನವ್ಯಾಧಿಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಶರೀರತ್ವಾತ್ ಸ ಬಲವಾನ್ ಪೀಡಾಕರತರೋ ಭವತಿ | ಯಥಾ ಪ್ರಮೇಹೇ ಶರಾವಿಕಾದ್ಯಾಃ ಪಿಟಕಾಃ || ೨೦ ||
Adhikarana ekorogo~anyasya rogasya hetutvam (21) · Śloka 21
ತಥಾಽನ್ಯಃ ಪ್ರಧಾನ ಏವ ರೋಗೋಽನ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಹೇತುಃ ಭವತಿ| ಯಥಾ ಜ್ವರೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಸ್ಯ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ವಾ ಜ್ವರಸ್ಯ| ತೌ ಶ್ವಾ- ಸಸ್ಯ| ಪ್ಲೀಹಾ ಜಠರಸ್ಯ| ತಚ್ಛ್ವಯಥೋಃ| ಅರ್ಶಾಸಿ ಗುಲ್ಮೋ- ದರಾತೀಸಾರಗ್ರಹಣೀನಾಮ್| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಃ ಕಾಸಜ್ವರಯೋಃ| ತೌ ಕ್ಷಯಸ್ಯ| ಕ್ಷಯಃ ಶೋಷಸ್ಯ||೨೧||
तथाऽन्यः प्रधान एव रोगोऽन्यस्य प्रधानस्य हेतुः भवति| यथा ज्वरो रक्तपित्तस्य रक्तपित्तं वा ज्वरस्य| तौ श्वा- सस्य| प्लीहा जठरस्य| तच्छ्वयथोः| अर्शासि गुल्मो- दरातीसारग्रहणीनाम्| प्रतिश्यायः कासज्वरयोः| तौ क्षयस्य| क्षयः शोषस्य||२१||
🔊 Audio coming soon
ತಥೋಽನ್ಯೋ ರೋಗಃ ಪ್ರಧಾನ ಏವ ಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಹೇತುರ್ಭವತಿ | ಯಥಾ ಜ್ವರೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಸ್ಯ | ತತ್ರ ಹಿ ರೋಗಸ್ವರೂಪಾದೇವ ಜ್ವರಸನ್ತಾಪಲಕ್ಷಣಾದ್ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹೇತೋರ್ದೋಷಸ್ಯ ಕೋಪಃ | ಅತ ಏವ ರೋಗೋ ರೋಗಕಾರಣಮ್ | ಶೇಷಂ ಸುಬೋಧಮ್ | ಕ್ಷಯೋ ಧಾತುಕ್ಷಯಃ | ಶೋಷೋ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ | ಏಕಾದಶ ರೋಗಸಮೂಹಃ |
Adhikarana doShaprakopahetUn samyagAgamAdiBiH parIkSheta (22) · Śloka 22
ಏಕಶ್ಚಾಽಪಚಾರೋ ನಿಮಿತ್ತಮೇಕಸ್ಯ ವ್ಯಾಧೇಃ| ಬಹೂನಾಂ ಚ ತಥಾ ಬಹವಃ| ತದ್ವದೇಕಂ ಲಿಙ್ಗಮ್| ಏವಮೇವ ಪ್ರಶಮೇಽಭ್ಯುಪಾಯಃ| ತಥಾ ಸ ಏವಾನ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಕೋಪೇ| ತಸ್ಮಾತ್ತಾನವಹಿತಃ ಸಮ್ಯ- ಗಾಗಮಾದಿಭಿಃ ಪರೀಕ್ಷೇತ||೨೨||
एकश्चाऽपचारो निमित्तमेकस्य व्याधेः| बहूनां च तथा बहवः| तद्वदेकं लिङ्गम्| एवमेव प्रशमेऽभ्युपायः| तथा स एवान्यस्य प्रकोपे| तस्मात्तानवहितः सम्य- गागमादिभिः परीक्षेत||२२||
🔊 Audio coming soon
ತಥಾ ಏಕೋ ಹ್ಯಪಚಾರ ಏಕಸ್ಯೈವ ವ್ಯಾಧೇಃ ಕಾರಣತಾಂ ಯಾತಿ | ತಥಾಽನ್ಯೋ ಬಹೂನಾಮ್ | ಬಹವಸ್ತದ್ವತ್ | ಏಕಂ ಬಹೂನಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಭವತಿ | ತಥಾ ಯ ಏವೈಕಸ್ಯ ವ್ಯಾಧೇಃ ಪ್ರಶಮೇಽಭ್ಯುಪಾಯಃ ಸ ಏವಾಽನ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಕೋಪೇ | ತಸ್ಮಾತ್ತಾನ್ ಯಥೋಕ್ತಾನ್ ಸಮ್ಯಗಿದನ್ತಯಾ ಆಗಮಾದಿಭಿಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಪರೀಕ್ಷೇತಾಽವಹಿತಃ ಸನ್ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ವಿಶೇಷಕಾಷ್ಠಾಮಧಿರೋಹೇತ್ || ೨೨ ||
Adhikarana Agamato pratyakShAdiBirAturasya parIkShA (23) · Śloka 23
ತತ್ರಾಗಮೋ ರೋಗಮೇವಮೇವಂ ಪ್ರಕೋಪಣಮೇವಂ ಯೋನಿಮೇವಮಧಿಷ್ಠಾನ- ಮೇವಮಾತ್ಮಾನಮೇವಂ ವೇದನಮೇವಂ ರೂಪಶಬ್ದಗನ್ಧರಸಸ್ಪರ್ಶಮೇವಂ ಪೂರ್ವ- ರೂಪಮೇವಮುಪದ್ರವಮೇವಂ ವೃದ್ಧಿಸ್ಥಾನಕ್ಷಯಾನ್ವಿತಮೇವಮುದರ್ಕಮೇವಂ ನಾಮಾನಮ್| ತಸ್ಮಿನ್ನಿಯಂ ಪ್ರತೀಕಾರಸ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿರನ್ಯಥಾ ನಿವೃತ್ತಿಃ| ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಸ್ತ್ವಾಽಽತುರಸ್ಯ ಯಥಾಸ್ವಮಿನ್ದ್ರಿಯೈರ್ವರ್ಣಸಂಸ್ಥಾನಪ್ರಮಾ- ಣೋಪಚಯಛಾಯಾವಿಣ್ಮೂತ್ರಛರ್ದಿತಾಧಿಕ್ಯಮಾನ್ತ್ರಕೂಜನಮಙ್ಗುಲ್ಯಾ- ದಿಷು ಸನ್ಧಿಷು ಸ್ಫುಟನಂ ದೇಹಶಕೃದ್ ವ್ರಣಾದಿಗನ್ಧಂ ಸುಪ್ತಶೀತೋ- ಷ್ಣಸ್ತಮ್ಭನಸಂಸ್ಪನ್ದಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಖರಸ್ಪರ್ಶಞ್ಚ| ಪ್ರಕೃತಿವಿಕೃತಿ- ಯುಕ್ತಮಾಸ್ಯರಸನ್ತು ಪ್ರಶ್ನೇನ ತಥಾ ಸುಚ್ಛರ್ದನದುಚ್ಛರ್ದನತ್ವಂ ಮೃದು- ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠತಾಂ ಸ್ವಪ್ನದರ್ಶನಮಭಿಪ್ರಾಯಂ ಜನ್ಮಾಮಯಪ್ರವೃತ್ತಿನಕ್ಷತ್ರ- ದ್ವಿಷ್ಟೇಷ್ಟಸುಖದುಃಖಾನಿ ಚ| ತಥಾ ವಯಃಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇಣ ಚ| ಅನು- ಮಾನತಸ್ತು ಯೂಕಾಪಸರ್ಪಣೇನ ಶರೀರವೈರಸ್ಯಮ್| ಮಕ್ಷಿಕೋಪ- ಸರ್ಪಣೇನ ಶರೀರಮಾಧುರ್ಯಮ್| ತಥಾಽಗ್ನಿಂ ಜರಣಶಕ್ತ್ಯಾ| ಬಲಂ ವ್ಯಾಯಾಮಶಕ್ತ್ಯಾ| ಗೂಢಲಿಙ್ಗಂ ವ್ಯಾಧಿಮುಪಶಯಾಽನುಪಶ್ಯತಃ| ದೋಷಪ್ರಮಾಣಪಚಾರವಿಶೇಷೇಣಾಯುಷಃ ಕ್ಷಯಂ ರಿಷ್ಟೈಃ| ಪ್ರಕೃತಿ- ಸತ್ತ್ವಸಾರಸಾತ್ಮ್ಯಬಲಾನನುಶೀಲನೇನೇತಿ||೨೩||
तत्रागमो रोगमेवमेवं प्रकोपणमेवं योनिमेवमधिष्ठान- मेवमात्मानमेवं वेदनमेवं रूपशब्दगन्धरसस्पर्शमेवं पूर्व- रूपमेवमुपद्रवमेवं वृद्धिस्थानक्षयान्वितमेवमुदर्कमेवं नामानम्| तस्मिन्नियं प्रतीकारस्य प्रवृत्तिरन्यथा निवृत्तिः| प्रत्यक्षतस्त्वाऽऽतुरस्य यथास्वमिन्द्रियैर्वर्णसंस्थानप्रमा- णोपचयछायाविण्मूत्रछर्दिताधिक्यमान्त्रकूजनमङ्गुल्या- दिषु सन्धिषु स्फुटनं देहशकृद् व्रणादिगन्धं सुप्तशीतो- ष्णस्तम्भनसंस्पन्दश्लक्ष्णख़रस्पर्शञ्च| प्रकृतिविकृति- युक्तमास्यरसन्तु प्रश्नेन तथा सुच्छर्दनदुच्छर्दनत्वं मृदु- क्रूरकोष्ठतां स्वप्नदर्शनमभिप्रायं जन्मामयप्रवृत्तिनक्षत्र- द्विष्टेष्टसुख़दुःख़ानि च| तथा वयःप्रत्यक्षेण च| अनु- मानतस्तु यूकापसर्पणेन शरीरवैरस्यम्| मक्षिकोप- सर्पणेन शरीरमाधुर्यम्| तथाऽग्निं जरणशक्त्या| बलं व्यायामशक्त्या| गूढलिङ्गं व्याधिमुपशयाऽनुपश्यतः| दोषप्रमाणपचारविशेषेणायुषः क्षयं रिष्टैः| प्रकृति- सत्त्वसारसात्म्यबलाननुशीलनेनेति||२३||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರಾಗಮ ಆಯುರ್ವೇದೋಪದೇಶಃ | ತೇನಾಗಮೇನೈಕೈಕಂ ರೋಗಮೇವಂ ಪ್ರಕೋಪಣಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪರೀಕ್ಷೇತ | ಯಥಾ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಕಸ್ಯ ರೋಗಸ್ಯ ಕಿಂ ಪ್ರಕೋಪಣಾದ್ಯುಕ್ತಮಸ್ಮಿಂಶ್ಚಾಽತುರೇ ಕಿಮಸ್ತೀತಿ | ಪ್ರಕೋಪಣಮಾಹಾರಾದಿ | ಯೋನಿಃ ಕಾರಣಂ ವಾತಾದಿ | ಆತ್ಮಾ ಸ್ವರೂಪಮಧಿಷ್ಠಾನಮಾಶ್ರಯಃ | ವೇದನಾ ರುಜಾ | ರುಪಾದಯಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ | ಉದರ್ಕೋ ವ್ಯಾಧೇಃ ಫಲಮ್ | ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಸ್ತ್ವಾತುರಸ್ಯ ಯಥಾಸ್ವಮಿನ್ದ್ರಯೈರ್ವಣಾದಿಕಂ ಪರೀಕ್ಷೇತ | ತತ್ರ ವರ್ಣಾದಿಕಂ ದರ್ಶನೇನ | ಆನ್ತ್ರಕೂಜನಾದಿಕಂ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ | ಶೀತಾದಿಕಂ ಸ್ಪರ್ಶಂ ಪ್ರಾಕೃತಂ ವೈಕೃತಞ್ಚ ಸ್ಪರ್ಶೇನ | ಆಸ್ಯರಸಂ ಸುಚ್ಛರ್ದನತ್ವಾದಿಕಞ್ಚ ಪ್ರಶ್ನೇನ | ಜನ್ಮದೇಶಕಾಲಾಹಾರಮಾತಾಪಿತ್ರಾದಿವಿಶೇಷಞ್ಚ | ವಯಃ ಪ್ರಶ್ನೇನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇಣ ಚ | ಜನ್ಮದಿವಸದರ್ಶನಾದಿ ಚ | ಅನುಮಾನಾದಿಕಮನುಶೀಲನಾನ್ತಂ ಸುಬೋಧಮ್ | ಅಪಸರ್ಪಣಮಪಹಾಯ ಗಮನಮ್ | ಉಪಸರ್ಪಣಮಭಿಮುಖಗಮನಮ್ | ಅಪಚಾರೋಽಪಥ್ಯವಿಶೇಷಃ | ತಸ್ಯಾಲ್ಪಬಹುತ್ವೇನ ದೋಷಸ್ಯಾಲ್ಪತ್ವಬಹುತ್ವಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್ | ಪ್ರಕೃತಿರ್ವಾತಾದಿಕೃತಾ | ಸತ್ತ್ವಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್ | ಸಾಮ್ಯಮುಚಿತಮ್ || ೨೩ ||
Adhikarana BiShajA AturasyAdhyayanaM j~jAnapUrvakaM kAryam (24) · Śloka 24
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಜ್ಞಾನಬುದ್ಧಿಪ್ರದೀಪೇನ ಯೋ ನಾವಿಶತಿ ಯೋಗಿವತ್| ಆತುರಸ್ಯಾಽನ್ತರಾತ್ಮಾನಂ ನ ಸ ರೋಗಾಂಶ್ಚಿಕಿತ್ಸತಿ||೨೪||
भवति चात्र- ज्ञानबुद्धिप्रदीपेन यो नाविशति योगिवत्| आतुरस्याऽन्तरात्मानं न स रोगांश्चिकित्सति||२४||
🔊 Audio coming soon
ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತಿಪದ್ಯಬನ್ಧೇ ತನ್ತ್ರರೀತಿಃ | ಜ್ಞಾನಸಹಿತಾ ಬುದ್ಧಿಃ ಜ್ಞಾನಬುದ್ಧಿಃ | ಸೈವ ಪದಾರ್ಥದರ್ಶನಹೇತುತ್ವಾತ್ ಪ್ರದೀಪಮ್ | ತೇನ ಜ್ಞಾನಬುದ್ಧಿಪ್ರದೀಪೇನಾಽಽತುರಸ್ಯ ತಮೋಗ್ರಹಭೂತಮನ್ತರಾತ್ಮಾನಂ ಯೋಗಿವದ್ಯೋ ನಾವಿಶತಿ ಸ ರೋಗಾನ್ ನ ಚಿಕಿತ್ಸತಿ | ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಂ ನ ಶಕ್ನೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ || ೨೪ ||
Adhikarana AturasvarUpasya durvij~jeyatvam (25) · Śloka 25
ದ್ವಾವಿಮೌ ವ್ಯಾಧಿತೌ ವ್ಯಾಧಿಸ್ವರೂಪಸ್ಯಾಪ್ರಕಾಶಕೌ| ತದ್ಯಥೈಕೌ ಗುರುವ್ಯಾಧಿಃ ಸತ್ತ್ವದೇಹಬಲಾಶ್ರಯಾತ್| ಲಘುವ್ಯಾಧಿವದಾಭಾತಿ ಲಘುವ್ಯಾಧಿರತೋಽನ್ಯಥಾ| ಬಾಹ್ಯಾವಯವಮಾತ್ರೇಣ ತಯೋರ್ಮುಹ್ಯತಿ ಬಾಲಿಶಃ| ತತೋಽಲ್ಪಮಲ್ಪವೀರ್ಯಂ ವಾ ವಿಪರೀತಮತೋಽಥವಾ| ಪಥ್ಯಂ ವಿಪರ್ಯಯೇ ಯುಞ್ಜನ್ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಮುಷ್ಣಾತಿ ರೋಗಿಣಾಮ್||೨೫||
द्वाविमौ व्याधितौ व्याधिस्वरूपस्याप्रकाशकौ| तद्यथैकौ गुरुव्याधिः सत्त्वदेहबलाश्रयात्| लग़ुव्याधिवदाभाति लग़ुव्याधिरतोऽन्यथा| बाह्यावयवमात्रेण तयोर्मुह्यति बालिशः| ततोऽल्पमल्पवीर्यं वा विपरीतमतोऽथवा| पथ्यं विपर्यये युञ्जन् प्राणान् मुष्णाति रोगिणाम्||२५||
🔊 Audio coming soon
ದ್ವಾವಿಮಾವಿತ್ಯಾದಿನಾ ಆತುರಸ್ವರೂಪಸ್ಯ ದುರ್ವಿಜ್ಞೇಯತ್ವಂ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ-ದ್ವಾವಿಮಾವಾತುರೌ ವ್ಯಾಧಿಸ್ವರೂಪಸ್ಯಾಪ್ರಕಾಶಕೌ | ಏತಯೋಃ ಸ್ಥಿತಸ್ಯ ವ್ಯಾಧೇಃ ಸ್ವರೂಪಂ ಜ್ಞಾತುಂ ನ ಶಕ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ | ಕೌ ತಾವಿತ್ಯಾಹ | ತದ್ಯಥಾ ಏಕೋ ವ್ಯಾಧಿತೋ ಗುರುವ್ಯಾಧಿತಃ ಸನ್ ಸತ್ತ್ವದೇಹಬಲಾಧಿಕ್ಯಾತ್ ಲಘುವ್ಯಾಧಿವದಾಭಾತಿ | ತತ್ರ್ ಹಿ ಯೋ ಬಾಲಿಶಃ ಸ್ವಲ್ಪಜ್ಞಃ ಸ ಬಾಹ್ಯಾವಯವಮಾತ್ರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ್ವರೂಪಜ್ಞಾನೇ ಮುಹ್ಯತಿ | ತತೋ ಮೂಢಃ ಸನ್ನಲ್ಪಮಾತ್ರಮಲ್ಪವೀರ್ಯಂ ವಾಪಥ್ಯಂ ವಿಪರೀತೇ ಗುರುವ್ಯಾಧೌ ಪ್ರಯುಞ್ಜಾನೋ ವೈದ್ಯೋ ರೋಗಿಣಾಂ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಮುಷ್ಣಾತಿ | ಅತೋಽಥವಾ ವಿಪರೀತಂ ಬಹುಮಾತ್ರಂ ಬಹುವೀರ್ಯಂ ವಾ ಪಥ್ಯಂ ವಿಪರ್ಯಯೇ ಲಘುವ್ಯಾಧೌ ಯುಞ್ಜಾನಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಮುಷ್ಣಾತೀತ್ಯರ್ಥಃ || ೨೫ ||
Adhikarana BiShak tantrAnushIlanAdvyAdhestattvaj~jo Bavet (26) · Śloka 26
ಜ್ಞಾನಾಂಶೇನ ನ ಹಿ ಜ್ಞಾನಂ ಕೃತ್ಸ್ನೇ ಜ್ಞೇಯೇ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಬುಭುತ್ಸೇತ ಭಿಷಕ್ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ವಂ ತನ್ತ್ರಾನುಶೀಲನಾತ್| ಅಭಿಯುಕ್ತಸ್ತು ಸತತಂ ಸರ್ವಮಾಲೋಚ್ಯ ಸರ್ವಥಾ| ನ ಜಾತು ಸ್ಖಲತಿ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ವಿಷಮೇಽಪಿ ಕ್ರಿಯಾಪಥೇ||೨೬||
ज्ञानांशेन न हि ज्ञानं कृत्स्ने ज्ञेये प्रवर्तते| बुभुत्सेत भिषक्तस्मात्तत्वं तन्त्रानुशीलनात्| अभियुक्तस्तु सततं सर्वमालोच्य सर्वथा| न जातु स्ख़लति प्राज्ञो विषमेऽपि क्रियापथे||२६||
🔊 Audio coming soon
ತಥಾ ಭಿಷಗ್ವೈದ್ಯಃ ತನ್ತ್ರಾನುಶೀಲನೇನ ವ್ಯಾಧೇಸ್ತತ್ತ್ವಂ ಬುಭತ್ಸೇತ | ಬೋದ್ಧುಮಿಚ್ಛೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ | ಯತೋ ಜ್ಞಾನಾಂಶೇನ ಸ್ವಲ್ಪೇನ ಜ್ಞಾನೇನ ಕೃತ್ಸ್ನೇ ಜ್ಞೇಯೇ ಜ್ಞಾನಂ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ ನ ಹ್ಯೇಕೇನ ಜ್ಞಾತೇನಾನ್ಯದಜ್ಞಾತಂ ಜ್ಞಾತಂ ಭವತಿ | ಯಸ್ತು ಪ್ರಾಯಃ ಕರ್ಮಣಿ ಚಾಽಭಿಯುಕ್ತಃ ಸ ವಿಷಮೇ ದುರವಗಾಹೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾರ್ಗೇ ನ ಸ್ಖಲತಿ || ೨೬ ||
Adhikarana AgantunijayoranyonyAnubandhyAnubandhakatvam (3) · Śloka 3
ಆಗನ್ತುರನ್ವೇತಿ ನಿಜಂ ವಿಕಾರಂನಿಜಸ್ತಥಾಗಽನ್ತುಮತಿಪ್ರವೃದ್ಧಃ| ತತ್ರಾನುಬನ್ಧಂ ಪ್ರಕೃತಿಞ್ಚ ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತತಃ ಕರ್ಮ ಸಮಾರಭೇತ| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ರೋಗಭೇದೀಯೋ ನಾಮ ದ್ವಾವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩||
आगन्तुरन्वेति निजं विकारंनिजस्तथागऽन्तुमतिप्रवृद्धः| तत्रानुबन्धं प्रकृतिञ्च सम्यग्ज्ञात्वा ततः कर्म समारभेत| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने रोगभेदीयो नाम द्वाविंशोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon
ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ ? ಸರ್ವಥಾ ಸರ್ವೇಣ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಸರ್ವಮಾತುರಗತಮಾಲೋಚ್ಯ | ಏವಂ ಹಿ ಯತೋ ದೃಶ್ಯತೇ | ನಿಜಂ ವಿಕಾರಮತಿಪ್ರವೃದ್ಧ ಆಗನ್ತುರನ್ವೇತಿ | ಆಗನ್ತುಮತಿಪ್ರವೃದ್ಧೋ ನಿಜಃ ಅನ್ವೇತಿ | ಸ್ವರೂಪಂ ತ್ವತ್ತವಾ ತದಾನುಗುಣ್ಯೇನ ವರ್ತತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ | ತತ್ರ ತ್ವನುಬನ್ಧಂ ಸ್ವರೂಪಞ್ಚ ವ್ಯಾಧೀನಾಮಿದನ್ತಯಾ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಪಶ್ಚಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಂ ಕರ್ಮ ಸಮಾರಭೇತ || ೨೭ || ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸZಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ದ್ವಾವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ