Adhikarana dvAviMsho&dhyAyaH-aShTA~ggasaMgrahaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ರೋಗಭೇದೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो रोगभेदीयमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAM saptavidhatvaM teShAM pRuthagdvividhatva~jca (2) · Śloka 2
ಸಪ್ತವಿಧಾಃ ಖಲು ರೋಗಾ ಭವನ್ತಿ-ಸಹಗರ್ಭಜಾತಪೀಡಾಕಾಲ- ಪ್ರಭಾವಸ್ವಭಾವಜಾಃ| ತೇ ತು ಪೃಥಗ್ದ್ವಿವಿಧಾಃ| ತತ್ರ ಸಹಜಾಃ ಶುಕ್ರಾರ್ತವದೋಷಾನ್ವಯಾಃ| ಕುಷ್ಠಾರ್ಶೋಮೇಹಾದಯಃ| ಪಿತೃಜಾ ಮಾತೃ- ಜಾಶ್ಛ| ಗರ್ಭಜಾ ಜನನ್ಯಭಿಚಾರಾತ್ಕೋಉಬ್ಜಪಾಙ್ಗುಲ್ಯಪೈಙ್ಗಲ್ಯ- ಕಿಲಾಸಾದಯೋ&ಅಮ್ಪ್;ನ್ನರಸಜಾ ದೋಉಹೃದವಿಮಾನನಜಾಶ್ಛ| ಜಾತಜಾಃ ಸ್ವಾಪಚಾರಾತ್ಸನ್ತರ್ಪಣಜಾ ಅಪತರ್ಪಣಜಾಶ್ಛ| ಪೀಡಾಕೃತಾಃ ಕ್ಷತ- ಭಙ್ಗಪ್ರಹಾರಕ್ರೋಧಶೋಕಭಯಾದಯಃ ಶಾರೀರಾಮಾನಸಾಶ್ಛ| ಕಾಲಜಾಃ ಶೀತಾದಿಕೃತಾ ಜ್ವರಾದಯೋ ವ್ಯಾಪನ್ನಜಾ ಅಸಂರಕ್ಷಣಜಾಶ್ಛ| ಪ್ರಭಾವಜಾ ದೇವಗುರೂಲ್ಲಙ್ಘನಶಾಪಾಥರ್ವಣಾದಿಕೃತಾ ಜ್ವರಾದಯಃ ಪಿಶಾಚಾದಯಶ್ಛ| ಸ್ವಭಾವಜಾಃ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಜ್ವರಾದಯಃ ಕಾಲಜಾ ಅಕಾಲಜಾಶ್ಛ| ತತ್ರ ಕಾಲಜಾ ರಕ್ಷಣಕೃತಾಃ| ಅರಕ್ಷಣಜಾ ಅಕಾಲಜಾಃ||೨||
सप्तविधाः ख़लु रोगा भवन्ति-सहगर्भजातपीडाकाल- प्रभावस्वभावजाः| ते तु पृथग्द्विविधाः| तत्र सहजाः शुक्रार्तवदोषान्वयाः| कुष्ठार्शोमेहादयः| पितृजा मातृ- जाश्छ| गर्भजा जनन्यभिचारात्कोउब्जपाङ्गुल्यपैङ्गल्य- किलासादयो&अम्प्;न्नरसजा दोउहृदविमाननजाश्छ| जातजाः स्वापचारात्सन्तर्पणजा अपतर्पणजाश्छ| पीडाकृताः क्षत- भङ्गप्रहारक्रोधशोकभयादयः शारीरामानसाश्छ| कालजाः शीतादिकृता ज्वरादयो व्यापन्नजा असंरक्षणजाश्छ| प्रभावजा देवगुरूल्लङ्ग़नशापाथर्वणादिकृता ज्वरादयः पिशाचादयश्छ| स्वभावजाः क्षुत्पिपासाज्वरादयः कालजा अकालजाश्छ| तत्र कालजा रक्षणकृताः| अरक्षणजा अकालजाः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saptavidharogANAM punirdvividhatvam (3) · Śloka 3
ತ ಏತೇ ಸಮಾಸತಃ ಪುನಿರ್ದ್ವಿವಿಧಾ ಭವನ್ತಿ| ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಕರ್ಮಜಾಃ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಜಾಶ್ಚ| ತತ್ರ ರೋಗೋತ್ಪತ್ತಿಂ ಪ್ರತಿ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಂ ಕರ್ಮ ಯದನೇನೈವ ಶರೀರೇಣ ದೃಷ್ಟಮದೃಷ್ಟಞ್ಚೋದ್ದಿಶ್ಯಾಪ್ತೋಪದಿಷ್ಟಾನಾಂ ವಿಹಿತಾನಾಂ ಪ್ರತಿ- ಷಿದ್ಧಾನಾಮನನುಷ್ಠಾನಮನುಷ್ಠಾನಂ ವಾ| ಜನ್ಮಾನ್ತರಾತೀತೇನ ತು ಪೂರ್ವಮ್| ತತ್ತು ಪುನರ್ದೈವಾಖ್ಯಮುಕ್ತಞ್ಚ ನಿಯತಾನಿಯತಭೇದೇನ ಪ್ರಾಕ್| ತಸ್ಮಾದ್ ದೃಷ್ಟಹೇತವಃ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಕರ್ಮಜಾಃ| ವಿಪರೀತಾ ದೈವಜನ್ಮಾನಃ| ಅಲ್ಪನಿದಾನಾ ಮಹಾರುಜಾಶ್ಚೋಭಯಾತ್ಮಕಾಃ||೩||
त एते समासतः पुनिर्द्विविधा भवन्ति| प्रत्युत्पन्नकर्मजाः पूर्वकर्मजाश्च| तत्र रोगोत्पत्तिं प्रति प्रत्युत्पन्नं कर्म यदनेनैव शरीरेण दृष्टमदृष्टञ्चोद्दिश्याप्तोपदिष्टानां विहितानां प्रति- षिद्धानामननुष्ठानमनुष्ठानं वा| जन्मान्तरातीतेन तु पूर्वम्| तत्तु पुनर्दैवाख़्यमुक्तञ्च नियतानियतभेदेन प्राक्| तस्माद् दृष्टहेतवः प्रत्युत्पन्नकर्मजाः| विपरीता दैवजन्मानः| अल्पनिदाना महारुजाश्चोभयात्मकाः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra sAmAnyaM cikitsAsUtram (4) · Śloka 4
ತತ್ರ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಶೀಲನಾತ್ಪೂರ್ವೇಷಾಂ ರೋಗಾಣಾಮುಪಶಮಃ| ಸತ್ಯೇವ ವಿಪಕ್ಷಶೀಲನೇಽನಿಷ್ಟಕರ್ಮಕ್ಷಯಾದ್ದೈವಿಕಾನಾಮ್| ದೋಷ- ಕರ್ಮಕ್ಷಯಾದನ್ಯೇಷಾಮ್||೪||
तत्र यथास्वं प्रतिपक्षशीलनात्पूर्वेषां रोगाणामुपशमः| सत्येव विपक्षशीलनेऽनिष्टकर्मक्षयाद्दैविकानाम्| दोष- कर्मक्षयादन्येषाम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyamatena parakRutakarmaNo~api pratyutpannakarmatvam (5) · Śloka 5
ಅನ್ಯೇ ಪುನಃ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಂ ಕರ್ಮ ಪರಕೃತಮಪಿ ವರ್ಣಯನ್ತಿ| ತಚ್ಚ ಪರಾಭಿಸಂಸ್ಕಾರಮಾಚಕ್ಷತೇ| ಏವಞ್ಚಾಹುಃ- ಯದಿ ಸ್ವಯಂ ಕೃತಾದೇವ ಕರ್ಮಣಃ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವೃತ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ನ ದೃಷ್ಟಪುರುಷಾನ್ತರಕೃತಾತ್| ಕಿಮಿತಿ ವಿದ್ವಾನಪಿ ಪರಾಚರಿತ- ಯೋರುಪಕಾರಾಪಕಾರಯೋಃ ಸುಖದುಃಖಾನುರೋಧಾತ್ತೋಷರೋಷೌ ಪ್ರತಿ- ಕರ್ತವ್ಯಚಿತ್ತಂ ವಾ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ| ಏವಮೇತೇ ವ್ಯಾಧಯೋ ದ್ವಿವಿಧಾಃ ಸನ್ತಃ ತ್ರಿವಿಧಾ ಜಾಯನ್ತೇ||೫||
अन्ये पुनः प्रत्युत्पन्नं कर्म परकृतमपि वर्णयन्ति| तच्च पराभिसंस्कारमाचक्षते| एवञ्चाहुः- यदि स्वयं कृतादेव कर्मणः कार्यनिर्वृत्तिः स्यात्| न दृष्टपुरुषान्तरकृतात्| किमिति विद्वानपि पराचरित- योरुपकारापकारयोः सुख़दुःख़ानुरोधात्तोषरोषौ प्रति- कर्तव्यचित्तं वा प्रतिपद्यते| एवमेते व्याधयो द्विविधाः सन्तः त्रिविधा जायन्ते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhInAM doShavisheSheNa punaH saptavidhatvam (6) · Śloka 6
ತತಶ್ಚ ದೋಷವನ್ತೋ ಭೂಯಃ ಸಪ್ತವಿಧಾಃ||೬||
ततश्च दोषवन्तो भूयः सप्तविधाः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAmAyurvedopadeshAt parihArAryatvAdi (7) · Śloka 7
ಸಕಲೋಽಪಿ ಚಾಯಂ ರೋಗಸಮೂಹಃ ಪ್ರತಿಕಾರವಾನಾಯುರ್ವೇದವಿ- ಹಿತಮುಪದೇಶಮಪೇಕ್ಷತೇ| ಯಸ್ಮಾನ್ನಿಯತಹೇತುಕೋಽಪ್ಯಾಮಯಃ ಸಮ್ಯ- ಗ್ಭಿಷಗಾದೇಶಾನುಷ್ಠಾನಾದುಪಾತ್ತಾಯುಸ್ಸಂಸ್ಕಾರಾಪರಿಕ್ಷಯೇ ಜಾತೋಽಪಿ ವಾ ಸಹ್ಯವೇದನತಾಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ| ಅನುಪಕ್ರಮ್ಯಾಣಸ್ತು ಸರ್ವ ಏವ ಪ್ರಾಯಶೋ ಭಿನತ್ಯಕಾಣ್ಡೇ| ಸ್ವಯಮಪಿ ಚ ದೈವಾನ್ನಿದಾನಾಲ್ಪತಯಾ ವಾ ನಿವರ್ತಮಾನಃ ಷೋಡಶಗುಣಸಮುದಿತಕ್ರಿಯೋಪಲಮ್ಭಾದಾಶುತರ- ಮಪಿರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಸ್ಯ ಚಾಽಪಗಚ್ಛತಿ| ಅನಿಯತಫಲದಾಯಿನಿ ತ ದೈವೇ ಹಿತಾಭ್ಯಾಸರತಸ್ಯಾವಕಾಶಮೇವ ನ ಲಭತೇ ವ್ಯಾಧಿಃ| ತಸ್ಮಾನ್ನ ಕಸ್ಯಾಞ್ಚಿದವಸ್ಥಾಯಾಮಾತ್ಮವಾನ್ ಹಿತಾಹಿತಯೋಃ ತುಲ್ಯ- ದರ್ಶೀ ಸ್ಯಾತ್||೭||
सकलोऽपि चायं रोगसमूहः प्रतिकारवानायुर्वेदवि- हितमुपदेशमपेक्षते| यस्मान्नियतहेतुकोऽप्यामयः सम्य- ग्भिषगादेशानुष्ठानादुपात्तायुस्संस्कारापरिक्षये जातोऽपि वा सह्यवेदनतां प्रतिपद्यते| अनुपक्रम्याणस्तु सर्व एव प्रायशो भिनत्यकाण्डे| स्वयमपि च दैवान्निदानाल्पतया वा निवर्तमानः षोडशगुणसमुदितक्रियोपलम्भादाशुतर- मपिरिक्लिष्टस्य चाऽपगच्छति| अनियतफलदायिनि त दैवे हिताभ्यासरतस्यावकाशमेव न लभते व्याधिः| तस्मान्न कस्याञ्चिदवस्थायामात्मवान् हिताहितयोः तुल्य- दर्शी स्यात्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAM mRudvAdiBedena trividhatvam (8) · Śloka 8
ತ್ರಿವಿಧಾಶ್ಚ ಪುನರ್ವ್ಯಾಧಯೋ ಮೃದುಮಧ್ಯಾಽಧಿಮಾತ್ರಭೇದೇನ| ತತ್ರಾ- ಲ್ಪಲಕ್ಷಣಾ ಮೃದವೋ, ಮಧ್ಯಲಕ್ಷಣಾ ಮಧ್ಯಾಃ, ಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಕ್ಷಣಾ- ಸ್ತ್ವಧಿಮಾತ್ರಾಃ||೮||
त्रिविधाश्च पुनर्व्याधयो मृदुमध्याऽधिमात्रभेदेन| तत्रा- ल्पलक्षणा मृदवो, मध्यलक्षणा मध्याः, सम्पूर्णलक्षणा- स्त्वधिमात्राः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhayaH suKasAdhyAdiBedena caturvidhoktAH (9) · Śloka 1
ತೇ ಪುನಃ ಸುಖಸಾಧ್ಯಾದಿವಿಶೇಷೇಣ ಚತುರ್ವಿಧಾಃ ಪ್ರಾಗುಪದಿಷ್ಟಾಃ||೧||
ते पुनः सुख़साध्यादिविशेषेण चतुर्विधाः प्रागुपदिष्टाः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhInAM nijAgantuBedena dvaividhyam (10) · Śloka 10
ಸುಬಹುಶೋಽಪಿ ಚ ಭಿದ್ಯಮಾನಾ ವ್ಯಾಧಯೋ ನಿಜಾಗನ್ತುತಾಂ ನ ವ್ಯಭಿಚರನ್ತಿ| ತತ್ರ ನಿಜಾಸ್ತು ದೋಷೋತ್ಥಾಃ| ತೇಷು ಪೂರ್ವಂ ವಾತಾ- ದಯೋ ವೈಷಮ್ಯಮಾಪದ್ಯನ್ತೇ ತತೋ ವ್ಯಥಾಽಭಿನಿರ್ವರ್ತತೇ| ಬಾಹ್ಯಹೇತು- ಜಾಸ್ತ್ವಾಗನ್ತವಃ| ತೇಷು ಪ್ರಹಾರೇಣ ವ್ಯಥಾ ಪೂರ್ವಮುಪಜಾಯತೇ ತತೋ ದೋಷವೈಷಮ್ಯಮ್| ದೋಷವೈಷಮ್ಯೇಣೈವ ಚ ಬಹುರೂಪಾ ರುಗನುಬಧ್ಯತೇ ಪ್ರವರ್ದ್ಧತೇ ಚ| ಏವಂ ಚ ಕೃತ್ವಾ ನ ದೋಷವ್ಯತಿರೇಕೇಣ ರೋಗಾ- ನುಬನ್ಧಃ| ಕೇವಲಂ ಪೌರ್ವಾಪರ್ಯೇ ವಿಶೇಷಃ||೧೦||
सुबहुशोऽपि च भिद्यमाना व्याधयो निजागन्तुतां न व्यभिचरन्ति| तत्र निजास्तु दोषोत्थाः| तेषु पूर्वं वाता- दयो वैषम्यमापद्यन्ते ततो व्यथाऽभिनिर्वर्तते| बाह्यहेतु- जास्त्वागन्तवः| तेषु प्रहारेण व्यथा पूर्वमुपजायते ततो दोषवैषम्यम्| दोषवैषम्येणैव च बहुरूपा रुगनुबध्यते प्रवर्द्धते च| एवं च कृत्वा न दोषव्यतिरेकेण रोगा- नुबन्धः| केवलं पौर्वापर्ये विशेषः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAmekatvAsa~gKyeyatvAdi (11) · Śloka 11
ತಸ್ಮಾದೇಕಾಕಾರಾ ಏವ ರೋಗಾಃ ರುಕ್ಸಾಮಾನ್ಯಾತ್| ಅಸಙ್ಖ್ಯಭೇದಾ ವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮುತ್ಥಾನಸ್ಥಾನಸಂಸ್ಥಾನವರ್ಣನಾಮವೇದನಾಪ್ರಭವೋ- ಪಕ್ರಮವಿಶೇಷಾತ್| ತೇ ಯಥಾಸ್ಥೂಲಂ ಯಥಾಸ್ವಮೇವೋಪದೇಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ| ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಾಚ್ಚ ದೋಷಲಿಙ್ಗೈರೇವ ರೋಗಾನುಪಕ್ರಮಂ ಚ ವಿಭ- ಜೇತ್||೧೧||
तस्मादेकाकारा एव रोगाः रुक्सामान्यात्| असङ्ख़्यभेदा वा प्रत्येकं समुत्थानस्थानसंस्थानवर्णनामवेदनाप्रभवो- पक्रमविशेषात्| ते यथास्थूलं यथास्वमेवोपदेक्ष्यन्ते| असङ्ख़्येयत्वाच्च दोषलिङ्गैरेव रोगानुपक्रमं च विभ- जेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAmeva sarvarogaikakAraNatvam (12) · Śloka 12
ದೋಷಾ ಏವ ಹಿ ಸರ್ವರೋಗೈಕಕಾರಣಮ್| ಯಥೈವ ಶಕುನಿಃ ಸರ್ವತಃ ಪರಿಪತನ್ ದಿವಸಂ ಸ್ವಾಂ ಚ್ಛಾಯಾಂ ನಾಽತಿವರ್ತತೇ| ಯಥಾ ವಾ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ವಿಕಾರಜಾತಂ ವೈಶ್ವರೂಪ್ಯೇಣ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಂ ಗುಣತ್ರಯಮಚ್ಯತಿ- ರಿಚ್ಯ ನ ವರ್ತತೇ; ತಥೈವೇದಮಪಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ವಿಕಾರಜಾತಂ ದೋಷ- ತ್ರಯಮಿತಿ| ಯಥಾ ಚ ವಿದ್ಯುದ್ವರ್ಷಾದಯೋ ನಭಸಿ ಭವನ್ತಿ ನ ತ್ವವ- ಶ್ಯಂ ನಿಮಿತ್ತತಸ್ತ್ವವಶ್ಯಮಪಿ| ತರಙ್ಗಬುದ್ಬುದಾದಯಶ್ಚಾಮ್ಭಸಿ ತಥಾ ದೋಷೇಷು ರೋಗಾಃ||೧೨||
दोषा एव हि सर्वरोगैककारणम्| यथैव शकुनिः सर्वतः परिपतन् दिवसं स्वां च्छायां नाऽतिवर्तते| यथा वा कृत्स्नं विकारजातं वैश्वरूप्येण व्यवस्थितं गुणत्रयमच्यति- रिच्य न वर्तते; तथैवेदमपि कृत्स्नं विकारजातं दोष- त्रयमिति| यथा च विद्युद्वर्षादयो नभसि भवन्ति न त्वव- श्यं निमित्ततस्त्ववश्यमपि| तरङ्गबुद्बुदादयश्चाम्भसि तथा दोषेषु रोगाः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaprakopahetuH (13) · Śloka 13
ತ್ರಿವಿಧನ್ತು ನಿಮಿತ್ತಮೇಷಾಮಸಾತ್ಮ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಸಂಯೋಗಃ ಪ್ರಜ್ಞಾ- ಪರಾಧಃ ಪರಿಣಾಮಶ್ಚ| ತೇ ಪುನಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮತಿಯೋಗಾಽಯೋಗ- ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಭೇದಾತ್ತ್ರಿಧಾ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ| ತತ್ರ ಯಥಾಸ್ವಂ ಚಕ್ಷುರಾ- ದೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ರೂಪಾದಿಭಿರರ್ಥೈರತಿಸಂಸರ್ಗೋಽತಿಯೋಗಃ| ಅಲ್ಪಶೋ ನೈವ ವಾ ಸಂಸರ್ಗಸ್ತ್ವಯೋಗಃ| ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತಿದೂರಾನ್ತಿಕಸ್ಥಾತಿ ಭಾಸ್ವತ್ ಭೈರವಾಪ್ರಿಯವಿಕೃತಾದಿದಶನಮ್| ದ್ವಿಷ್ಟಾತ್ಯುಚ್ಚಪರುಷಭೀಷಣಾ- ದಿಶ್ರವಣಮ್| ಪೂತ್ಯಮೇಧ್ಯಾತಿತೀಕ್ಷ್ಣೋಗ್ರಪ್ರತಿಕೂಲಾದ್ಯಾಘ್ರಾಣಮ್| ಸ್ವಭಾವಾದಿಭಿರಾಹಾರಕಲ್ಪನಾವಿಶೇಷಾಯತನೈರಪಥ್ಯಾನಾಂ ರಸಾ- ನಾಮಭ್ಯವಹಾರಃ ತಥಾ ಸ್ನಾನಾದೀನಾಂ ಶೀತೋಷ್ಣಾದೀನಾಞ್ಚ ಸ್ಪೃ- ಶ್ಯಾನಾಮಯಥಾವದುಪಸೇವನಮಶುಚಿಭೂತಾಭಿಘಾತವಿಷವಾತಾದಿ- ಸಂಸ್ಪರ್ಶಶ್ಚ ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಃ||೧೩||
त्रिविधन्तु निमित्तमेषामसात्म्येन्द्रियार्थसंयोगः प्रज्ञा- पराधः परिणामश्च| ते पुनः प्रत्येकमतियोगाऽयोग- मिथ्यायोगभेदात्त्रिधा भिद्यन्ते| तत्र यथास्वं चक्षुरा- दीन्द्रियाणां रूपादिभिरर्थैरतिसंसर्गोऽतियोगः| अल्पशो नैव वा संसर्गस्त्वयोगः| सूक्ष्मातिदूरान्तिकस्थाति भास्वत् भैरवाप्रियविकृतादिदशनम्| द्विष्टात्युच्चपरुषभीषणा- दिश्रवणम्| पूत्यमेध्यातितीक्ष्णोग्रप्रतिकूलाद्याग़्राणम्| स्वभावादिभिराहारकल्पनाविशेषायतनैरपथ्यानां रसा- नामभ्यवहारः तथा स्नानादीनां शीतोष्णादीनाञ्च स्पृ- श्यानामयथावदुपसेवनमशुचिभूताभिग़ातविषवातादि- संस्पर्शश्च मिथ्यायोगः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana praj~jAparAdhaH (14) · Śloka 14
ಕಾಯವಾಙ್ಮನೋಭೇದೇನ ತು ತ್ರಿವಿಧಮಪ್ಯಹಿತಂ ಕರ್ಮ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧಃ| ತತ್ರ ಕಾಯಾದಿಕರ್ಮಣೋಽತಿಪ್ರವೃತ್ತಿರಯೋಗಃ| ಅಲ್ಪಶೋ ನೈವ ವಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿರಯೋಗಃ| ವೇಗೋದೀರಣಧಾರಣವಿಷಮಾಙ್ಗಚೇಷ್ಟನಸ್ಖಲನ- ಕಣ್ಡೂಯನಪ್ರಹಾರಪ್ರಾಣಾಯಾಮಾದಿ| ತಥಾ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಽರ್ಧಭುಕ್ತ- ಭಾಷಣಾದಿ| ಭಯಶೋಕೇಷ್ಯರ್ಯಾಮಾತ್ಸರ್ಯಾದಿ| ದಶವಿಧಂ ಚಾಕುಶಲಂ ಕರ್ಮ ಯಥಾಸ್ವಂ ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಃ||೧೪||
कायवाङ्मनोभेदेन तु त्रिविधमप्यहितं कर्म प्रज्ञापराधः| तत्र कायादिकर्मणोऽतिप्रवृत्तिरयोगः| अल्पशो नैव वा प्रवृत्तिरयोगः| वेगोदीरणधारणविषमाङ्गचेष्टनस्ख़लन- कण्डूयनप्रहारप्राणायामादि| तथा क्षुत्पिपासाऽर्धभुक्त- भाषणादि| भयशोकेष्यर्यामात्सर्यादि| दशविधं चाकुशलं कर्म यथास्वं मिथ्यायोगः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariNAmaH (15) · Śloka 15
ಪರಿಣಾಮಃ ಕಾಲ ಉಚ್ಯತೇ| ಸೋಽಪಿ ಶೀತೋಷ್ಣವರ್ಷಭೇ- ದಾತ್ತ್ರಿಧಾ| ತತ್ರಾತಿಮಾತ್ರಸ್ವಲಕ್ಷಣಃ ಕಾಲೋಽತಿಯೋಗಃ| ಹೀನ- ಸ್ವಲಕ್ಷಣಸ್ತ್ವಯೋಗಃ| ವಿಪರೀತೋ ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಃ| ತ ಏತೇಽ- ತಿಯೋಗಾದಯಃ ಸಾಮಾನ್ಯತೋಽನುಪಶಯಲಕ್ಷಣಾಃ| ಸರ್ವೋ ವಾ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧ ಏವಾಽಯಂ ಯದೇಷಾಮವಿವರ್ಜನಮ್||೧೫||
परिणामः काल उच्यते| सोऽपि शीतोष्णवर्षभे- दात्त्रिधा| तत्रातिमात्रस्वलक्षणः कालोऽतियोगः| हीन- स्वलक्षणस्त्वयोगः| विपरीतो मिथ्यायोगः| त एतेऽ- तियोगादयः सामान्यतोऽनुपशयलक्षणाः| सर्वो वा प्रज्ञापराध एवाऽयं यदेषामविवर्जनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arthAdInAM samyagyogena svAsthyahetutvam (16) · Śloka 3
ಅರ್ಥಕರ್ಮಕಾಲಾಃ ಪುನಃ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೇನೋಪಶಯಾತ್ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಸ್ವಾ- ಸ್ಥ್ಯಹೇತವಃ| ತತ್ರಾಪಿ ರಸವರ್ಜ್ಯಾ ವಿಷಯಾ ಯಥಾಯಥಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಬಾಧನ್ತೇಽನುಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ಚ| ಶೇಷಾ ರಸಕರ್ಮಕಾಲಾಸ್ತು ಸರ್ವಂ ದೇಹಮ್||೩||
अर्थकर्मकालाः पुनः सम्यग्योगेनोपशयात् भूयिष्ठं स्वा- स्थ्यहेतवः| तत्रापि रसवर्ज्या विषया यथायथमिन्द्रियं बाधन्तेऽनुगृह्णन्ति च| शेषा रसकर्मकालास्तु सर्वं देहम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShAM vyAdhInAM nidAnAdivisheSheByo BAvABAvavisheShatvam (17) · Śloka 17
ಅಪಿ ಚ-ಸರ್ವಭಾವಾನಾಂ ಭಾವಾಭಾವೌ ನಾನ್ತರೇಣ ಯೋಗಾ- ತಿಯೋಗಾದೀನ್ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್| ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪುನಿರ್ವಕಾರಾಣಾಂ ನಿದಾನ- ದೋಷದೂಷ್ಯಾವಿಶೇಷೇಭ್ಯೋ ಭಾವಾಭಾವವಿಶೇಷಾ ಭವನ್ತಿ| ಯದಾ ಹ್ಯೇತೇ ತ್ರಯೋ ನಿದಾನಾದಿವಿಶೇಷಾತ್ ನಾಽನ್ಯೋನ್ಯಮನುಬಧ್ನನ್ತೀ- ಷದ್ವಾನುಬಧ್ನನ್ತ್ಯಬಲಾ ವಾ ನ ತದಾಽಭಿನಿರ್ವರ್ತ್ತನ್ತೇ| ವ್ಯಾಧಯಿಶ್ಚಿ- ರಾದ್ವಾಽಭಿನಿರ್ವತ್ತನ್ತೇ ತನವೋ ವಾ ಭವನ್ತ್ಯಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಿಙ್ಗಾ ವಾ| ವಿಪರ್ಯಯೇ ತು ವಿಪರೀತಾಃ||೧೭||
अपि च-सर्वभावानां भावाभावौ नान्तरेण योगा- तियोगादीन् व्यवस्येत्| सर्वेषां पुनिर्वकाराणां निदान- दोषदूष्याविशेषेभ्यो भावाभावविशेषा भवन्ति| यदा ह्येते त्रयो निदानादिविशेषात् नाऽन्योन्यमनुबध्नन्ती- षद्वानुबध्नन्त्यबला वा न तदाऽभिनिर्वर्त्तन्ते| व्याधयिश्चि- राद्वाऽभिनिर्वत्तन्ते तनवो वा भवन्त्यसम्पूर्णलिङ्गा वा| विपर्यये तु विपरीताः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trayo rogamArgA rogAshca (18) · Śloka 18
ತ್ರಯಶ್ಚ ರೋಗಾಣಾಂ ಮಾರ್ಗಾ ಬಾಹ್ಯಮಧ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಾಃ| ತತ್ರ ಬಾಹ್ಯೋ ರಕ್ತಾದಿಧಾತವಸ್ತ್ವಕ್ ಚ ಸ ಪುನಃ ಶಾಖಾಖ್ಯಃ| ತದಾಶ್ರಯಾಃ ಗಣ್ಡಪಿಟಕಾಜ್ಯಪಚೀಚರ್ಮಕೀಲಾರ್ಬುದಾಧಿಮಾಂಸಮಶವ್ಯಙ್ಗಾದಯೋ ಬಹಿರ್ಭಾಗಾಶ್ಚ ಶೋಫಾರ್ಶೋಗುಲ್ಮವೀಸರ್ಪವಿದ್ರಧ್ಯಾದಯಃ| ಮಧ್ಯೋ ಮೂರ್ದ್ಧಹೃದಯಬಸ್ತ್ಯಾದೀನಿ ಮರ್ಮಾಣ್ಯಸ್ಥಿಸನ್ಧಯಃ| ತತ್ರೋಪನಿಬ- ದ್ಧಾಶ್ಚ ಸ್ನಾಯುಸಿರಾಕಣ್ಡರಾದಯಃ| ತದಾಶ್ರಯಾಃ ಪಕ್ಷವಧಗ್ರಹಾ- ಪತಾನಕಾರ್ದಿರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಶೂಲಗುದಭ್ರಂಶಾದಯೋ ಮುರ್ದ್ಧಾ- ದಿರೋಗಾಶ್ಚ| ಆಭ್ಯನ್ತರೋ ಮಹಾಸ್ರೋತಃ ಶರೀರಮಧ್ಯಂ ಮಹಾನಿ- ಮ್ನಮಾಮಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಯಃ ಕೋಷ್ಠೋಽನ್ತರಿತಿ ಪರ್ಯಾಯಾಃ| ತದಾ- ಶ್ರಯಾ ಜ್ವರಾತಿಸಾರಛರ್ದ್ಯಲಸಕವಿಷೂಚಿಕಾಶ್ವಾಸಕಾಸಹಿಧ್ಮಾ- ಽಽನಾಹೋದರಪ್ಲೀಹಾದಯೋಽನ್ತರ್ಭಾಗಾಶ್ಚ ವಿಸರ್ಪಶೋಫಾರ್ಶೋವಿ- ದ್ರಧಿಗುಲ್ಮಾದಯಃ||೧೮||
त्रयश्च रोगाणां मार्गा बाह्यमध्याभ्यन्तराः| तत्र बाह्यो रक्तादिधातवस्त्वक् च स पुनः शाख़ाख़्यः| तदाश्रयाः गण्डपिटकाज्यपचीचर्मकीलार्बुदाधिमांसमशव्यङ्गादयो बहिर्भागाश्च शोफार्शोगुल्मवीसर्पविद्रध्यादयः| मध्यो मूर्द्धहृदयबस्त्यादीनि मर्माण्यस्थिसन्धयः| तत्रोपनिब- द्धाश्च स्नायुसिराकण्डरादयः| तदाश्रयाः पक्षवधग्रहा- पतानकार्दिराजयक्ष्मास्थिसन्धिशूलगुदभ्रंशादयो मुर्द्धा- दिरोगाश्च| आभ्यन्तरो महास्रोतः शरीरमध्यं महानि- म्नमामपक्वाशयाश्रयः कोष्ठोऽन्तरिति पर्यायाः| तदा- श्रया ज्वरातिसारछर्द्यलसकविषूचिकाश्वासकासहिध्मा- ऽऽनाहोदरप्लीहादयोऽन्तर्भागाश्च विसर्पशोफार्शोवि- द्रधिगुल्मादयः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAmanubandhyanubandhAKyadvaividhyaM tallakShaNa~jca (19) · Śloka 19
ತೇ ಚ ರೋಗಾಃ ಸ್ವಪ್ರಧಾನಾ ಭವನ್ತ್ಯನ್ಯಪರಿವಾರಾ ವಾ ಕ್ರಮಾ- ದನುಬನ್ಧ್ಯನುಬನ್ಧಾಖ್ಯಾಃ| ತತ್ರಾಽದ್ಯಾಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರಾಃ ಸ್ಪಷ್ಟಾಕೃತಯೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸಮುತ್ಥಾನೋಪಶಯಶ್ಚ| ಇತರೇ ತು ತದ್ವಿಪರೀತಾಃ ತದ್ವಚ್ಚ ದೋಷಾ ಅಪಿ||೧೯||
ते च रोगाः स्वप्रधाना भवन्त्यन्यपरिवारा वा क्रमा- दनुबन्ध्यनुबन्धाख़्याः| तत्राऽद्याः स्वतन्त्राः स्पष्टाकृतयो यथास्वं समुत्थानोपशयश्च| इतरे तु तद्विपरीताः तद्वच्च दोषा अपि||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpopadravayoH vivaraNam (20) · Śloka 20
ತತ್ರಾನ್ಯಪರಿವಾರಾ ವ್ಯಾಧಯೋ ದ್ವಿವಿಧಾಃ| ಪುರಾಗಾಮಿನೋಽನುಗಾ- ಮಿನಿಶ್ಚ| ತೇಷ್ವಾದ್ಯಾಃ ಪೂರ್ವರೂಪಸಂಜ್ಞಾಃ| ಉಪದ್ರವಾಸ್ತಿವತರೇ| ತಾನ್ಯಥಾಯಥಮೇವ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನುಪಲಕ್ಷಯೇತ್| ಪ್ರಧಾನಪ್ರಶಮೇ ಚ ಪ್ರಶಮೋ ಭವತಿ ತೇಷಾಮ್| ಅನುಪಶಾಮ್ಯತೋ ವಾ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾನು- ಪಕ್ರಮೇತ್| ತ್ವರಿತಂ ವಾ ಬಲವನ್ತಮುಪದ್ರವಂ ಪ್ರಧಾನಾವಿರೋಧೇನ| ಸ ಹಿ ಪೀಡಾಕರತರೋ ಭವತಿ| ವ್ಯಾಧಿಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟದೇಹತ್ವಾತ್ ಪ್ರಮೇಹಪಿಟಕಾದಿವತ್||೨೦||
तत्रान्यपरिवारा व्याधयो द्विविधाः| पुरागामिनोऽनुगा- मिनिश्च| तेष्वाद्याः पूर्वरूपसंज्ञाः| उपद्रवास्तिवतरे| तान्यथायथमेव वक्ष्यमाणानुपलक्षयेत्| प्रधानप्रशमे च प्रशमो भवति तेषाम्| अनुपशाम्यतो वा पश्चात्तानु- पक्रमेत्| त्वरितं वा बलवन्तमुपद्रवं प्रधानाविरोधेन| स हि पीडाकरतरो भवति| व्याधिपरिक्लिष्टदेहत्वात् प्रमेहपिटकादिवत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ekorogo~anyasya rogasya hetutvam (21) · Śloka 21
ತಥಾಽನ್ಯಃ ಪ್ರಧಾನ ಏವ ರೋಗೋಽನ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಹೇತುಃ ಭವತಿ| ಯಥಾ ಜ್ವರೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಸ್ಯ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ವಾ ಜ್ವರಸ್ಯ| ತೌ ಶ್ವಾ- ಸಸ್ಯ| ಪ್ಲೀಹಾ ಜಠರಸ್ಯ| ತಚ್ಛ್ವಯಥೋಃ| ಅರ್ಶಾಸಿ ಗುಲ್ಮೋ- ದರಾತೀಸಾರಗ್ರಹಣೀನಾಮ್| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಃ ಕಾಸಜ್ವರಯೋಃ| ತೌ ಕ್ಷಯಸ್ಯ| ಕ್ಷಯಃ ಶೋಷಸ್ಯ||೨೧||
तथाऽन्यः प्रधान एव रोगोऽन्यस्य प्रधानस्य हेतुः भवति| यथा ज्वरो रक्तपित्तस्य रक्तपित्तं वा ज्वरस्य| तौ श्वा- सस्य| प्लीहा जठरस्य| तच्छ्वयथोः| अर्शासि गुल्मो- दरातीसारग्रहणीनाम्| प्रतिश्यायः कासज्वरयोः| तौ क्षयस्य| क्षयः शोषस्य||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaprakopahetUn samyagAgamAdiBiH parIkSheta (22) · Śloka 22
ಏಕಶ್ಚಾಽಪಚಾರೋ ನಿಮಿತ್ತಮೇಕಸ್ಯ ವ್ಯಾಧೇಃ| ಬಹೂನಾಂ ಚ ತಥಾ ಬಹವಃ| ತದ್ವದೇಕಂ ಲಿಙ್ಗಮ್| ಏವಮೇವ ಪ್ರಶಮೇಽಭ್ಯುಪಾಯಃ| ತಥಾ ಸ ಏವಾನ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಕೋಪೇ| ತಸ್ಮಾತ್ತಾನವಹಿತಃ ಸಮ್ಯ- ಗಾಗಮಾದಿಭಿಃ ಪರೀಕ್ಷೇತ||೨೨||
एकश्चाऽपचारो निमित्तमेकस्य व्याधेः| बहूनां च तथा बहवः| तद्वदेकं लिङ्गम्| एवमेव प्रशमेऽभ्युपायः| तथा स एवान्यस्य प्रकोपे| तस्मात्तानवहितः सम्य- गागमादिभिः परीक्षेत||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Agamato pratyakShAdiBirAturasya parIkShA (23) · Śloka 23
ತತ್ರಾಗಮೋ ರೋಗಮೇವಮೇವಂ ಪ್ರಕೋಪಣಮೇವಂ ಯೋನಿಮೇವಮಧಿಷ್ಠಾನ- ಮೇವಮಾತ್ಮಾನಮೇವಂ ವೇದನಮೇವಂ ರೂಪಶಬ್ದಗನ್ಧರಸಸ್ಪರ್ಶಮೇವಂ ಪೂರ್ವ- ರೂಪಮೇವಮುಪದ್ರವಮೇವಂ ವೃದ್ಧಿಸ್ಥಾನಕ್ಷಯಾನ್ವಿತಮೇವಮುದರ್ಕಮೇವಂ ನಾಮಾನಮ್| ತಸ್ಮಿನ್ನಿಯಂ ಪ್ರತೀಕಾರಸ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿರನ್ಯಥಾ ನಿವೃತ್ತಿಃ| ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಸ್ತ್ವಾಽಽತುರಸ್ಯ ಯಥಾಸ್ವಮಿನ್ದ್ರಿಯೈರ್ವರ್ಣಸಂಸ್ಥಾನಪ್ರಮಾ- ಣೋಪಚಯಛಾಯಾವಿಣ್ಮೂತ್ರಛರ್ದಿತಾಧಿಕ್ಯಮಾನ್ತ್ರಕೂಜನಮಙ್ಗುಲ್ಯಾ- ದಿಷು ಸನ್ಧಿಷು ಸ್ಫುಟನಂ ದೇಹಶಕೃದ್ ವ್ರಣಾದಿಗನ್ಧಂ ಸುಪ್ತಶೀತೋ- ಷ್ಣಸ್ತಮ್ಭನಸಂಸ್ಪನ್ದಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಖರಸ್ಪರ್ಶಞ್ಚ| ಪ್ರಕೃತಿವಿಕೃತಿ- ಯುಕ್ತಮಾಸ್ಯರಸನ್ತು ಪ್ರಶ್ನೇನ ತಥಾ ಸುಚ್ಛರ್ದನದುಚ್ಛರ್ದನತ್ವಂ ಮೃದು- ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠತಾಂ ಸ್ವಪ್ನದರ್ಶನಮಭಿಪ್ರಾಯಂ ಜನ್ಮಾಮಯಪ್ರವೃತ್ತಿನಕ್ಷತ್ರ- ದ್ವಿಷ್ಟೇಷ್ಟಸುಖದುಃಖಾನಿ ಚ| ತಥಾ ವಯಃಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇಣ ಚ| ಅನು- ಮಾನತಸ್ತು ಯೂಕಾಪಸರ್ಪಣೇನ ಶರೀರವೈರಸ್ಯಮ್| ಮಕ್ಷಿಕೋಪ- ಸರ್ಪಣೇನ ಶರೀರಮಾಧುರ್ಯಮ್| ತಥಾಽಗ್ನಿಂ ಜರಣಶಕ್ತ್ಯಾ| ಬಲಂ ವ್ಯಾಯಾಮಶಕ್ತ್ಯಾ| ಗೂಢಲಿಙ್ಗಂ ವ್ಯಾಧಿಮುಪಶಯಾಽನುಪಶ್ಯತಃ| ದೋಷಪ್ರಮಾಣಪಚಾರವಿಶೇಷೇಣಾಯುಷಃ ಕ್ಷಯಂ ರಿಷ್ಟೈಃ| ಪ್ರಕೃತಿ- ಸತ್ತ್ವಸಾರಸಾತ್ಮ್ಯಬಲಾನನುಶೀಲನೇನೇತಿ||೨೩||
तत्रागमो रोगमेवमेवं प्रकोपणमेवं योनिमेवमधिष्ठान- मेवमात्मानमेवं वेदनमेवं रूपशब्दगन्धरसस्पर्शमेवं पूर्व- रूपमेवमुपद्रवमेवं वृद्धिस्थानक्षयान्वितमेवमुदर्कमेवं नामानम्| तस्मिन्नियं प्रतीकारस्य प्रवृत्तिरन्यथा निवृत्तिः| प्रत्यक्षतस्त्वाऽऽतुरस्य यथास्वमिन्द्रियैर्वर्णसंस्थानप्रमा- णोपचयछायाविण्मूत्रछर्दिताधिक्यमान्त्रकूजनमङ्गुल्या- दिषु सन्धिषु स्फुटनं देहशकृद् व्रणादिगन्धं सुप्तशीतो- ष्णस्तम्भनसंस्पन्दश्लक्ष्णख़रस्पर्शञ्च| प्रकृतिविकृति- युक्तमास्यरसन्तु प्रश्नेन तथा सुच्छर्दनदुच्छर्दनत्वं मृदु- क्रूरकोष्ठतां स्वप्नदर्शनमभिप्रायं जन्मामयप्रवृत्तिनक्षत्र- द्विष्टेष्टसुख़दुःख़ानि च| तथा वयःप्रत्यक्षेण च| अनु- मानतस्तु यूकापसर्पणेन शरीरवैरस्यम्| मक्षिकोप- सर्पणेन शरीरमाधुर्यम्| तथाऽग्निं जरणशक्त्या| बलं व्यायामशक्त्या| गूढलिङ्गं व्याधिमुपशयाऽनुपश्यतः| दोषप्रमाणपचारविशेषेणायुषः क्षयं रिष्टैः| प्रकृति- सत्त्वसारसात्म्यबलाननुशीलनेनेति||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BiShajA AturasyAdhyayanaM j~jAnapUrvakaM kAryam (24) · Śloka 24
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಜ್ಞಾನಬುದ್ಧಿಪ್ರದೀಪೇನ ಯೋ ನಾವಿಶತಿ ಯೋಗಿವತ್| ಆತುರಸ್ಯಾಽನ್ತರಾತ್ಮಾನಂ ನ ಸ ರೋಗಾಂಶ್ಚಿಕಿತ್ಸತಿ||೨೪||
भवति चात्र- ज्ञानबुद्धिप्रदीपेन यो नाविशति योगिवत्| आतुरस्याऽन्तरात्मानं न स रोगांश्चिकित्सति||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AturasvarUpasya durvij~jeyatvam (25) · Śloka 25
ದ್ವಾವಿಮೌ ವ್ಯಾಧಿತೌ ವ್ಯಾಧಿಸ್ವರೂಪಸ್ಯಾಪ್ರಕಾಶಕೌ| ತದ್ಯಥೈಕೌ ಗುರುವ್ಯಾಧಿಃ ಸತ್ತ್ವದೇಹಬಲಾಶ್ರಯಾತ್| ಲಘುವ್ಯಾಧಿವದಾಭಾತಿ ಲಘುವ್ಯಾಧಿರತೋಽನ್ಯಥಾ| ಬಾಹ್ಯಾವಯವಮಾತ್ರೇಣ ತಯೋರ್ಮುಹ್ಯತಿ ಬಾಲಿಶಃ| ತತೋಽಲ್ಪಮಲ್ಪವೀರ್ಯಂ ವಾ ವಿಪರೀತಮತೋಽಥವಾ| ಪಥ್ಯಂ ವಿಪರ್ಯಯೇ ಯುಞ್ಜನ್ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಮುಷ್ಣಾತಿ ರೋಗಿಣಾಮ್||೨೫||
द्वाविमौ व्याधितौ व्याधिस्वरूपस्याप्रकाशकौ| तद्यथैकौ गुरुव्याधिः सत्त्वदेहबलाश्रयात्| लग़ुव्याधिवदाभाति लग़ुव्याधिरतोऽन्यथा| बाह्यावयवमात्रेण तयोर्मुह्यति बालिशः| ततोऽल्पमल्पवीर्यं वा विपरीतमतोऽथवा| पथ्यं विपर्यये युञ्जन् प्राणान् मुष्णाति रोगिणाम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BiShak tantrAnushIlanAdvyAdhestattvaj~jo Bavet (26) · Śloka 26
ಜ್ಞಾನಾಂಶೇನ ನ ಹಿ ಜ್ಞಾನಂ ಕೃತ್ಸ್ನೇ ಜ್ಞೇಯೇ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಬುಭುತ್ಸೇತ ಭಿಷಕ್ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ವಂ ತನ್ತ್ರಾನುಶೀಲನಾತ್| ಅಭಿಯುಕ್ತಸ್ತು ಸತತಂ ಸರ್ವಮಾಲೋಚ್ಯ ಸರ್ವಥಾ| ನ ಜಾತು ಸ್ಖಲತಿ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ವಿಷಮೇಽಪಿ ಕ್ರಿಯಾಪಥೇ||೨೬||
ज्ञानांशेन न हि ज्ञानं कृत्स्ने ज्ञेये प्रवर्तते| बुभुत्सेत भिषक्तस्मात्तत्वं तन्त्रानुशीलनात्| अभियुक्तस्तु सततं सर्वमालोच्य सर्वथा| न जातु स्ख़लति प्राज्ञो विषमेऽपि क्रियापथे||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantunijayoranyonyAnubandhyAnubandhakatvam (3) · Śloka 3
ಆಗನ್ತುರನ್ವೇತಿ ನಿಜಂ ವಿಕಾರಂನಿಜಸ್ತಥಾಗಽನ್ತುಮತಿಪ್ರವೃದ್ಧಃ| ತತ್ರಾನುಬನ್ಧಂ ಪ್ರಕೃತಿಞ್ಚ ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತತಃ ಕರ್ಮ ಸಮಾರಭೇತ| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ರೋಗಭೇದೀಯೋ ನಾಮ ದ್ವಾವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩||
आगन्तुरन्वेति निजं विकारंनिजस्तथागऽन्तुमतिप्रवृद्धः| तत्रानुबन्धं प्रकृतिञ्च सम्यग्ज्ञात्वा ततः कर्म समारभेत| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने रोगभेदीयो नाम द्वाविंशोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon