5. rōgānutpādanīyaḥ

Adhikarana atha rogAnutpAdanIyo nAma pa~jcamo~adhyAyaH ----------- pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோ ரோகாநுத்பாதநீயஂ நாமாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாऽஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

ஸ்வஸ்தவத்தஂ ப்ரகதம்| வேகதாரணஶீலஸ்ய ச ஸ்வாஸ்த்யாஸம்பவஃ| அதோ வேகதாரணப்ரதிஷேதேந ச ரோகாநுப்தத்திஃ| தாமதிகத்யாஹ ஆரப்யதே- அதாத் இத்யாதி|| ௧||

Adhikarana adhAryA vegAH (2) · Śloka 2

வேகாந்ந தாரயேத்வாதவிண்மூத்ரக்ஷவதட்க்ஷுதாம் நித்ராகாஸஶ்ரமஶ்சாஸஜம்பாஶ்ருச்சர்திரேதஸாம்||௨||

வேகாநாஂ ப்ராப்தாநாஂ ப்ரதிஷேதாத் ரோகோத்பத்திருச்யதே- வேகாநித்யாதி| வாதாதீநாஂ ப்ராப்த உத்ஸர்கோ ந ப்ரதிஷேத்தவ்யஃ| வாதாதிக்ரமேணைவ உத்தேஶவந்நிர்தேஶஃ|| ௨||

Adhikarana adhovAtanirodhajA vyAdhayaH tatra pratikArashca (3) · Śloka 3

அதோவாதஸ்ய ரோதேந குல்மோதாவர்தருக்க்லமாஃ| வாதமோஓத்ரஶகத்ஸங்கதஷ்ட்யக்நிவதஹத்கதாஃ| ஸ்நேஹஸ்வேதவிதிஸ்தத்ர வர்தயோ போஜநாநி ச| பாநாநி பஸ்தயஶ்சைவ ஶஸ்தஂ வாதாநுலோமநம்||௩||

ஊர்த்வாதோபேதேந த்விவிதோ வாதஃ| தத்ர மூத்ரபுரீஷஸமாநயோகக்ஷேமத்வாததோவாதஃ| ப்ரதமமுச்யதே அதோவாதஸ்ய குதவாதஸ்ய ரோதேந குல்மாத்யுத்பத்திஃ| உதாவர்த அர்ஶோநிதாநே வக்ஷ்யதே| ததா ருக் பவதி க்லமஶ்ச| புநஶ்ச வாதாதீநாமப்ரவத்திஃ| தஷ்டேரக்நேஶ்ச நாஶஃ|| ௩||

Adhikarana viDrodhajA vyAdhayaH (4) · Śloka 4

ஶகதஃ பிண்டிகோத்வேஷ்டப்ரதிஶ்யாயஶிரோருஜஃ| ஊர்த்வவாயுஃ பரீகர்தோ ஹதயஸ்யோபரோதநம்| முகேந விட்ப்ரவத்திஶ்ச பூர்வோக்தாஶ்சாமயாஃ ஸ்மதாஃ||௪||

ஶகதஃ புரீஷஸ்ய ரோதேந பிண்டிகோத்வேஷ்டாதயஃ| உத்வேஷ்டநமிவோத்வேஷ்டஃ,பிண்டிகயோருத்வேஷ்டஃ பிண்டிகோத்வேஷ்டஃ| பிண்டிகேதி ஜங்காகாண்டஸ்ய பஶ்சிமே பாகே பிண்டாகதி கடிநஂ மாஂஸம்| தத்ர உத்வேஷ்டநேநேவ ருக்பவதீத்யர்தஃ| ஸர்வே சேஹோக்தரோகா வக்ஷ்யமாணலக்ஷணாஃ| விஶா ச மார்கஸ்ய நிரோதாத்ப்ரதிஹதநிவத்தஸ்ய வாயோரூர்த்வஂ ப்ரவத்திஃ| ஜடரே ஸமந்தாத் ச்சேதமிவ பரிகர்தநம்| ஹதயஸ்ய ச பந்தஃ| பூர்வோக்தாஃ வாதரோதரோகாஶ்ச||௪||

Adhikarana mUtrarodhajavyAdhayaH (5) · Śloka 5

அங்க-பங்காஶ்மரீ-பஸ்தி-மேட்ர-வஂக்ஷண-வேதநாஃ| மூத்ரஸ்ய ரோதாத்பூர்வே ச ப்ராயோ ரோகாஸ்ததௌஷதம்||௫||

மூத்ரஸ்ய ரோதாதங்கபங்காதயஃ| பங்க இவ ஸ்போடநமிவ பங்கஃ அங்கபங்கஃ| பஸ்த்யாதீநாஂ வேதநயா ஸம்பந்தஃ| பூர்வே ச வாதஶகத்ரோதோக்தா ரோகாஶ்ச| தேஷாஂ வாதாதித்ரயரோதஜாதாநாஂ ரோகாணாஂ பலவர்த்யாதி ஸாமாந்யமௌஷதம்||௫||

Adhikarana viDrodhottharogacikitsA (6) · Śloka 6

வர்த்யப்யங்காவகாஹாஶ்ச ஸ்வேதநஂ பஸ்திகர்ம ச| அந்நஂ பாநஂ ச விட்பேதி விட்ரோதோத்தேஷு யக்ஷ்மஸு||௬||

வர்திஃ தீக்ஷ்ணத்ரவ்யகதா குதப்ரணிதேயா| அவகாஹஃ வாதஹரத்ரவ்யஸாதிதே த்ரவே த்ரோணீஸ்திதே மக்நதேஹஸ்யாவஸ்தாநம்| பஸ்திகர்ம மலப்ரவத்தயே நிரூஹயோஜநா வக்ஷ்யமாணா (ஸூ௦அ௦௨௮)|விட்ரோதோத்தேஷு விட்பேத்யந்நஂ பாநஂ விஶேஷேண||௬||

Adhikarana mUtrarodhottheShvavapIDakaghRutam (7) · Śloka 7

மூத்ரஜேஷு து பாநே ச ப்ராக்பக்தஂ ஶஸ்யதே கதம்| ஜீர்ணாந்திகஂ சோத்தமயா மாத்ரயா யோஜநாத்வயம்| அவபீடகமேதச்ச ஸஂஜ்ஞிதஂ..........................||௭||

மூத்ரரோதஜேஷு து விஶேஷேண போஜநபூர்வஂ கதபாநஂ ஜீர்ணாந்திகஂ ச கதஂ ப்ரஶஸ்யதே| ஜீர்ணாந்திகஂ யத்த்யஸ்தநேऽந்நே ஜீர்ணே யுஜ்யதே, உத்தமயா மாத்ரயா, அஹோராத்ரஜரணலக்ஷணயா இதி ப்ராக்பக்தஸ்நேஹயோஜநா ஜீர்ணாந்திகஸ்நேஹஜோஜநா ச| உபயமவபீடகமுச்யதே| தேந ப்ரதேஶேஷ்வவபீடகஶப்தேந இதஂ யோஜநாத்வயஂ விஜ்ஞேயம்||௭||

Adhikarana udgArasya rodhajavyAdhayastatra cikitsAsUtram (8) · Śloka 8

..................................தாரணாத்புநஃ| உத்காரஸ்யாருசிஃ கம்போ விபந்தோ ஹதயோரஸோஃ| ஆத்மாநகாஸஹித்மாஶ்ச ஹித்மாவத்தத்ர பேஷஜம்||௮||

புநஃ ஶப்தஃ ஸாமாந்யநிர்திஷ்டவாதப்ரகாரோக்தஶிஷ்டோத்காராக்யவாதபராமர்ஶாய| உத்காரஸ்ய புநர்தாரணாதருச்யாதயஃ| உரோ வக்ஷஃ, ஹதயஂ தஸ்யாதஸ்தயோர்விபந்தஃ அந்தஸ்தம்ப இவ| வாயுநா குபிதேந நாபேரதஃ ஸஶூலமாபூர ஆத்மாநஃ| ஏதேஷு ரோகேஷு சிகித்ஸிதஸ்தாநே வக்ஷ்யமாணா (அ௦-௬) ஹித்மாசிகித்ஸா கார்யா||௮||

Adhikarana kShutirodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (9) · Śloka 9

ஶிரோர்தீந்த்ரியதௌர்பல்யமந்யாஸ்தம்பார்திதஂ க்ஷுதேஃ| தீக்ஷ்ணதூமாஞ்ஜநாக்ராணநாமநார்கவிலோகநைஃ| ப்ரவர்தயேத்க்ஷுதிஂ ஸக்தாஂ ஸ்வேதாப்யங்கௌ ச ஶீலயேத்| யோஜ்யஂ வாதக்நமந்நஂ ச கதஂ சௌத்தரபக்திகம்||௯||

க்ஷுதேஃ க்ஷவதோ ரோதாத் ஶிரோர்த்யாதிரோகோத்பத்திஃ, இந்த்ரியாணாஂ தர்ஶநாதீநாமஶக்தத்வஂ ஸ்வவிஷயக்ரஹணே தௌர்பல்யம்| அத்ர தீக்ஷ்ணதூமாதிபிஃ ஸக்தாமப்ரவர்தமாநாஂ க்ஷுதிஂ ப்ரவர்தயேத்; தீக்ஷ்ணோ தூமோ வக்ஷ்யமாணலக்ஷணஃ (ஸூ௦அ௦-௨௫) போஜநஸ்ய பஶ்சாத்காலிகமேவ கதஂ யோஜ்யம்||௯||

Adhikarana tRuShNAnirodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (10) · Śloka 10

ஶோஷாங்கஸாத-பாதிர்ய-ஸம்மோஹ- ப்ரம-ஹத்கதாஃ| தஷ்ணாயா நிக்ரஹாத்தத்ர ஶீதஃ ஸர்வோ விதிர்ஹிதஃ||௧௦||

தஷ்ணாயா நிக்ரஹாத்ரோதாத் ஶோஷாத்யுத்பவஃ| பாதிர்யமஶ்ருதிஃ| மோஹ ஏவ ஸம்மோஹஃ| தத்ர தட்ரோதே ஸர்வோ விதிஃ ஸ்நாநாந்நபாநாதிகஃ ஶீதஃ கார்யஃ||௧௦||

Adhikarana kShunnirodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (11) · Śloka 11

அங்கபங்காருசிக்லாநிகார்ஶ்யஶூலப்ரமாஃ க்ஷுதஃ| தத்ர யோஜ்யஂ லகு ஸ்நிக்தமுஷ்ணமல்பஞ்ச போஜநம்||௧௧||

க்ஷுதோ வேகரோதாதங்காத்யுத்பத்திஃ| தத்ர ச லகு ஶால்யாதி ஸ்நிக்தமுஷ்ணமல்பஂ ச போஜநஂ விதேயம்||௧௧||

Adhikarana nidrArodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (12) · Śloka 12

நித்ராயா மோஹமூர்தாக்ஷிகௌரவாலஸ்யஜம்பிகாஃ| அங்கமர்தஶ்ச தத்ரேஷ்டஃ ஸ்வப்நஃ ஸஂவாஹநாநி ச||௧௨||

நித்ரவேகதாரணாந்மோஹஶிரோகௌரவாதயஃ| தத்ர ஸ்வப்நஃ ஸஂவாஹநாநி ச யோஜ்யாநி| ஸஂவாஹநஂ ஸ்வல்பமர்தநம்||௧௨||

Adhikarana kAsarodhajavyAdhayastatra cikitsAtideSaH (13) · Śloka 13

காஸஸ்ய ரோதாத்தத்வத்திஃ ஶ்வாஸாருசிஹதாமயாஃ| ஶோஷோ ஹித்மா ச கார்யோऽத்ர காஸஹா ஸுதராஂ விதிஃ||௧௩||

காஸஸ்ய வேகரோதாத் காஸவத்த்யாத்யுத்பத்திஃ| தத்ர காஸசிகித்ஸிதவிஹிதோ (சி௦ அ௦-௪) விதிஃ கார்யஃ||௧௩||

Adhikarana SramaSvAsarodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (14) · Śloka 14

குல்மஹத்ரோகஸம்மோஹாஃ ஶ்ரமஶ்வாஸாத்விதாரிதாத்| ஹிதஂ விஶ்ரமணஂ தத்ர வாதக்நஶ்ச க்ரியாக்ரமஃ||௧௪||

அத்வவ்யாயாமாதிஸாஹஸேந ஸத்யஃ உத்பந்நஃ ஶ்வாஸஃ ஶ்ரமஶ்வாஸஃ, தத்வேகரோதாத் குல்மாத்யுத்பத்திஃ| தத்ர விஶ்ரமணஂ வாதக்நீ ச க்ரியா ஹிதா||௧௪||

Adhikarana jRumbhArodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (15) · Śloka 15

ஜம்பயாஃ க்ஷவவத்ரோகாஃ ஸர்வஶ்சாநிலஜித்விதிஃ||௧௫||

ஜம்பாவேகரோதாத் க்ஷுதிவத்ரோகோத்பத்திஃ தத்ர வாதக்நீ ஹிதா| ஜம்பா ஸமுகவிகாஸோ காத்ரவிநாமஃ||௧௫||

Adhikarana aSrurodhajavyAdhayastatra parihAraSca (16) · Śloka 16

பீநஸாக்ஷிஶிரோஹத்ருங்மந்யாஸ்தம்பாருசிப்ரமாஃ| ஸகுல்மா பாஷ்பதஸ்தத்ர ஸ்வப்நோ மத்யஂ ப்ரியாஃ கதாஃ||௧௬||

பாஷ்பஸ்யாஶ்ருணோ வேகரோதாத்பீநஸாத்யுத்பத்திஃ| பீநஸோ நாஸாஸ்ராவஃ| அக்ஷ்யாதீநாஂ ருஜயா ஸம்பந்தஃ| தத்ர ஸ்வப்நாதிகஂ சிகித்ஸா|| ௧௬||

Adhikarana vamernigrahajavyAdhayastatra cikitsA ca (17) · Śloka 17

விஸர்பகோடகுஷ்டாக்ஷிகண்டூபாண்ட்வாமயஜ்வராஃ| ஸகாஸஶ்வாஸஹல்லாஸவ்யங்கஶ்வயதவோ வமேஃ| கண்டூஷதூமாநாஹாரஂ ரூக்ஷஂ புக்த்வா ததுத்வமஃ| வ்யாயாமஃ ஸ்ருதிரஸ்ரஸ்ய ஶஸ்தஂ சாத்ர விரேசநம்| ஸக்ஷாரலவணஂ தைலமப்யங்கார்தே ச ஶஸ்யதே||௧௭||

வமேஃ சர்திஷஃ வேகதாரணாத்விஸர்பாத்யுத்பத்திஃ| கோடஃ ஶ்யாவாநி மண்டலாநி| தத்ர கண்டூஷாதிகா சிகித்ஸா ரூக்ஷஂ சாந்நஂ புக்த்வா உத்வமேத்| ஸ்நிக்தஸ்ய கபோத்க்லேஶகரத்வாத்| ஏதாவதா ஹி ப்ராணோ வாயுஃ ஸ்வமார்கஂ கஹ்ணாதி| க்ஷாரலவணாப்யாஂ யுக்தஂ தைலமப்யங்கே ச யோஜயேத்|| ௧௭||

Adhikarana shukravegarodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (18) · Śloka 18

ஶுக்ராந்தத்ஸ்ரவணஂ குஹ்யவேதநாஶ்வயதுஜ்வராஃ| ஹத்வ்யதாமூத்ரஸங்காங்கபங்கவர்த்மாஶ்மஷண்டதாஃ| தாம்ரசூடஸுராஶாலிபஸ்த்யப்யங்காவகாஹநம்| பஸ்திஶுத்திகரைஃ ஸித்தம்பஜேத்க்ஷீரஂ ப்ரியாஃ ஸ்த்ரியஃ| தத்ர ஸேவேத ....................................||௧௮||

ஶுக்ரவேகரோதாத் ஶுக்ரஸ்ராவாத்யுத்பத்திஃ| ஷண்டதா ஸ்த்ரீகமநாஶக்ததா| தத்ர ச தாம்ரசூடாதிகா சிகித்ஸா| தாம்ரசூடஃ குக்குடஃ| பஸ்திஶுத்திகரைஃ த்ரபுஸப்ரபதிபிஃ ஸித்திஂ க்ஷீரஂ பஜேத்| ப்ரியாஶ்ச யுவதீஃ||௧௮||

Adhikarana vegarodhiShu cikitsAnarhAH (19) · Śloka 19

............................ஸர்வஂ ச வர்ஜயேத்வேகதாரிணம்| விட்வாமிநஂ பரிக்லிஷ்டஂ க்ஷீணஂ தட்ஶூலபீடிதம்||௧௯||

ந ச ஸர்வஸ்மிந் வேகரோதிநி சிகித்ஸா கார்யா|| ௧௯||

Adhikarana vegodIraNadhAraNaM sarvarogahetuH (20) · Śloka 20

ரோகாஃ ஸர்வேऽபி ஜாயந்தே வேகோதீரணதாரணைஃ||௨௦||

வேகதாரணே தோஷாநுக்த்வா உதீரணே ரோகாநாஹ - ரோகா இத்யாதி| யத்யேவஂ தாரணக்ரஹணஂ ந கர்தவ்யமுதீரணேந ஸர்வரோகோத்பத்தேஃ| உதீரணேநாபி தாரணே| நிர்திஷ்டாநாமேவ ரோகாணாமுத்பத்திஃ ப்ரஸஜ்யதே தந்நிவத்த்யர்தஂ தாரணக்ரஹணார்தம்|| ௨௦||

Adhikarana vegodIraNadhAraNajanyarogeShu cikitsAsUtram (21) · Śloka 21

நிர்திஷ்டஂ ஸாதநஂ தத்ர பூயிஷ்டஂ யே து தாந்ப்ரதி| ததஶ்சாநேகதா ப்ராயஃ பவநோ யத்ப்ரகுப்யதி| அந்நபாநௌஷதஂ தஸ்ய யுஞ்ஜீதாதோऽநுலோமநம்||௨௧||

யதி தாரணோதீரணாப்யாஂ ஸர்வே ரோகாஃ ப்ரஜாயந்தே அதோ வாதாதிரோதேந குல்மாதிவசநமநர்தகரமித்யாஹ- நிர்திஷ்டமித்யாதி| தத்ர தயோர்வேகதாரணோதீரணயோர்மத்யே வேகதாரணாச்சிரகாலபாவிநஃ ஸப்ரத்யவாயா ரோகா பவந்தி| உதீரணாந்ந ததா| தேந பூயிஷ்டஂ யே ஸம்பவந்தி தாந்ப்ரதி சிகித்ஸிதஂ நிர்திஷ்டமித்யர்தஃ| அஸ்மாத்வேகதாரணாதிதரேப்யஃ பவந ஏவ குப்யதி யத்தஸ்மாதநுலோமநமஸ்ய ஹிதம்|| ௨௧||

Adhikarana malavishodhanArthamupadeshaH (22) · Śloka 22

பாயுமேஹநமுஷ்கேஷு ஶூலஂ ஶோஷா ஹதி வ்யதா| தேஷு தேஷு விகாரேஷு யதாஸ்வஂ ச சிகித்ஸிதம்| க்ரமாதபாமபி மணௌ பங்கோऽவஶ்யஂ பவத்யதஃ| உத்திஷ்டேத யதாகாலஂ மலாநாஂ ஶோதநஂ ப்ரதி||௨௨||

ஏவஂ ஸ்வாஸ்த்யஸஂவாஹநரோகோத்பத்திரக்ஷணப்ரஸங்கேநேதமப்யுச்யதே- க்ரமாதித்யாதி| யதா நிர்மலேऽபி மணாவலிஞ்ஜரே ஸ்திதாநாஂ ஸ்வபாவநிர்மலாநாமப்யபாஂ க்ரமாத்காலபரிவாஸாத் பங்கோऽவஶ்யஂ பவதி ததா துசர்யாயா அநுஷ்டாதுரபி தேஹே தோஷஸஞ்சயஃ; அதோ ஹேதோர்யதாகாலமுக்தஶோதநகாலாநதிக்ரமேண மலாநாஂ தோஷாணாஂ ஶோதநஂ ப்ரதி ஸேவார்தமுத்திஷ்டேத சேஷ்டேத|| ௨௨||

Adhikarana upekShitairmalaiH sambhAvyAH rogAH svasthasyApi saMshodhanam (23) · Śloka 23

சயகாஷ்டாமுபாருஹ்ய குர்வதே தே ஹ்யுபேக்ஷிதாஃ| ப்ராயஶஃ ஸுசிரேணாபி பேஷஜத்வேஷிணோ கதாந்| அதிஸ்தௌல்யாக்நிஸதநமேஹகுஷ்டஹதௌஜஸஃ| ஸ்ரோதோரோதாக்ஷவிப்ரஂஶஶ்வாஸஶ்வயதுபாண்டுதாஃ| ஆமோருஸ்தம்பஜடரகச்ச்ராலஸகதண்டகாந்| தப்திப்ரமீலகாத்வஸ்யக்ரஹண்யர்ஶோபகந்தராந்| ப்லீஹாவித்ரதிவீஸர்பமதஸஂந்யாஸபீநஸாந்| ச்சர்திகண்டகமிக்ரந்திதந்த்ராதுஃஸ்வப்நதர்ஶநம்| கண்டாமயாந்மூர்தருஜஂ ப்ரணாஶஂ புத்திநித்ரயோஃ| தேஜோவர்ணபலாநாஂ ச தப்யதோ பஂஹணைரபி| உசிதைரபி சாஹாரைர்யஸ்மாதஸ்ய வஹந்தி ந| தோஷோபலிப்தவதநா ரஸஂ ரஸவஹாஃ ஸிராஃ| வமநாதீநதோ யுஞ்ஜ்யாத்ஸ்வஸ்தஸ்யைவ யதாவிதி||௨௩||

ஹி யஸ்மாத்பேஷஜஂ வமநாதி யே த்விஷந்தி ந ஸேவந்தே தேஷாஂ தோஷாஶ்ச யாவஸ்தாமுபாரூடா உபேக்ஷிதாஶ்ச ஸுசிரேணாபி ரோகாந்குர்வதே யதாஸம்பவமதி ஸ்தௌல்யாதீந்| ஹதௌஜஃ ஶப்தஃ புல்லிங்கஃ ஸந்நிபாதஜ்வரபர்யாயஃ| `ஸந்நிபாதமபிந்யாஸஂ தஂ ப்ரூயாச்ச ஹதௌஜஸம்' அக்ஷவிப்ரஂஶஃ இந்த்ரியவிநாஶஃ| அலஸகதண்டகௌ வக்ஷ்யமாணலக்ஷணௌ (ஸூ௦அ௦௧௧)| தப்திஃ அபுக்தேऽபி புக்தாபிமாநிதா| ப்ரமீலகஂ ஸ்தைமித்யம்| அம்லபித்தஸ்யாபரநாமேத்யந்யே படந்தி ; யதா- பச்யமாநஂ விதாஹ்யந்நஂ ரக்தாதீந் கோபயேத்யதா| பித்தஂ ச கோபயேதாஶு கபஸ்தாநாநிலேரிதம்||௧|| ததா பவதி ஹச்சூலமுகவைரஸ்யஸாதநம்| லவணஂ திக்தமம்லஂ ச ஸததஂ ச்சர்தயத்யபி||௨|| தாஹோऽதிநித்ரா விட்ஸங்கோ வைவர்ந்யஂ கார்ஶ்யமேவ ச | அரோசகோ ஹ்யுத்ஸுகிதா ப்ரஸேகஃ ஶ்லேஷ்மணஸ்ததா||௩|| ஸ்யுர்யத்ரைநாதி லிங்காநி நிர்திஶேத்தத்ப்ரமீலகம்| பர்யாயாதம்லபித்தஂ ச ததா பித்தவிஷூசிகா||௪|| இதி| உசிதைஃ ஸாத்ம்யைர்பஂஹணைரபி சாஹாரைஃ தப்திஂ யாதஸ்தேஜஸோ வர்ணஸ்ய பலஸ்ய ச நாஶஃ| யஸ்மாத்தோஷோபலிப்தமுகா ரஸவஹாஃ ஸிரா ரஸஂ ந வஹந்தி| ததர்தஂ வமநாதீநுபக்ரமாந் யோஜயேத் ஸ்வஸ்தஸ்யைவ| ந து ரோகவிஶேஷாந்தரத்வேந||௨௩||

Adhikarana saMSodhanasyaiva prAdhAnyam---------------saMSodhanottaracikitsAkramaH (25) · Śloka 25

தோஷாஃ கதாசித்குப்யந்தி ஜிதா லங்ஹ்கநபாசநைஃ| யே து ஸஂஶோதநைஃ ஶுத்தா ந தேஷாஂ புநருத்பவஃ||௨௪|| யதாக்ரமஂ யதாயோகமத ஊர்த்வஂ ப்ரயோஜயேத்| ரஸயநாநி ஸித்தாநி வஷ்யயோகாஂஶ்ச காலவித்||௨௫||

அந்யத் ஸுபோதம்||௨௫||

Adhikarana kShapite bRuMhaNakramaH (26) · Śloka 26

பேஷஜக்ஷபிதே பத்யமாஹாரைர்பஂஹணஂ க்ரமாத்| ஶாலிஷஷ்டிககோதூமமாஂஸக்ஷீரகதாதிபிஃ| ஹத்யதீபநபைஷஜ்யஸஂயோகாத்ருசிபக்திதைஃ| ஸாப்யங்கோத்வர்தநஸ்நாநநிரூஹஸ்நேஹபஸ்திபிஃ| ததா ஸ லபதே ஶர்ம ஸர்வபாவகபாடவம்| தீவர்ணேந்த்ரியவைமல்யஂ வஷதாஂ தைர்க்யமாயுஷஃ||௨௬||

பஹுஷோ பேஷஜப்ரயோகாத்க்ஷபிதே ஶரீரே ஆஹாரைரேவ பஂஹணஂ க்ரமாத் ஸ்வல்பஂ புஷ்டிகரஂ ஸர்வஂ பத்யம்| கிம்பூதைராஹாரைஃ? ஶால்யாதிபிர்ஹத்யேந தீபநேந சௌஷதேந ஸஂயோகாத்ருசிப்ரதைரக்நிபலப்ரதைஶ்ச| ஸர்வபாவகாநாஂ ஜாடரஸ்ய (அக்நேஃ) தாத்வக்நீநாஞ்ச படுத்வம்||௨௬||

Adhikarana Agantavo rogAH (27) · Śloka 27

யே பூதவிஷவாய்வக்நிக்ஷதபங்காதிஸம்பவாஃ| காமக்ரோதபயாத்யாஶ்ச தே ஸ்யுராகந்தவோ கதாஃ||௨௭||

நிஜரோகோத்பத்திகாரணபரிஹாரப்ரஸங்கேநாகந்தவோ ரோகாஃ தத்பரிஹாராஶ்சோச்யந்தே- யே பூதேத்யாதி| பூதாதிஸம்பவா ரோகா ராகாதயஶ்சாகந்தவோ வ்யாதயஃ| ஆகந்துத்வஂ வக்ஷ்யமாணலக்ஷணம்||௨௭||

Adhikarana nijagantuvikArANAmanutpattyai utpannAnA~jca SAntaye vidhiH (28) · Śloka 28

த்யாகஃ ப்ரஜ்ஞாபராதாநாமிந்த்ரியோபஶமஃ ஸ்மதிஃ| தேஶகாலாத்மவிஜ்ஞாநஂ ஸத்வத்தஸ்யாநுவர்தநம்| அதர்வவிஹிதா ஶாந்திஃ ப்ரதிகூலக்ரஹார்சநம்| பூதாத்யஸ்பர்ஶநோபாயோ நிர்திஷ்டஶ்ச பதக் பதக்| அநுத்பத்த்யை ஸமாஸேந விதிரேஷ ப்ரதர்ஶிதஃ| நிஜாகந்துவிகாராணாமுத்பந்நாநாஂ ச ஶாந்தயே||௨௮||

தேஷாமாகந்தூநாமநுத்பத்த்யை விதிஃ ப்ரஜ்ஞாபராதத்யாகாதிஃ| ப்ரஜ்ஞாபராதஃ திநசர்யாத்யுக்தவித்யதிக்ரமஃ| தேஶாதிவிஜ்ஞாநேந விஷயஸ்தஂ மநஃ ஸ்பஷ்டதாஂ யாதி| ஏவமபிஜநோஹம்|தத்ர சேதமுசிதமிதமநுசிதம்| ஏவமஹமர்தவாநேவமஹஂ ஶூரஃ| இதமஸ்மிந்தேஶே காலே சோசிதமிதஂ நேதி பஹுவிதஂ பரிகல்பநஂ தேஶகாலாத்மவிஜ்ஞாநம்| பூதக்ரஹாதீநாமஸ்பர்ஶநே ய உபாயோ பூதவித்யாயாஂ நிர்திஷ்டஃ| ததா ச தேஷு பூதேஷு கேசித்ஸ்பஶந்தோऽதிதிஷ்டந்தி| கேசிஜ்ஜிகக்ஷந்தே| இத்யேவமாத்யுக்தமிதி| த்விவிதோ ரோகோத்பத்த்யபாவாய உத்பந்நாநாஂ ச ரோகாணாஂ நாஶாய விதிஃ ப்ரதர்ஶிதஃ(உ௦அ௦-௭-௧௦)||௨௮||

Adhikarana doShANAM SodhanakAlaH (29) · Śloka 29

ஶீதோத்பவஂ தோஷசயஂ வஸந்தே விஶோதயந் க்ரீஷ்மஜமப்ரகாலே| கநாத்யயே வார்ஷிகமாஶு ஸம்யக் ப்ராப்நோது ரோகாநதுஜாந்ந ஜாது||௨௯||

தோஷாணாஂ ஹி ஶோதநமுக்தம், தஸ்ய து கால உச்யதே- ஶீதோத்பவமித்யாதி| இதி ஸாதாரணேஷு காலேஷு தோஷாநதிவாஹயந் துஜாந் ரோகாந்ந கதாசித்ப்ராப்நோதி| அதிஶீதாதிகாலேஷு அயோகாதிஶங்கா||௨௯||

Adhikarana jitendriyaM nAnupatanti rogAH (5) · Śloka 5

ஸ்வாஸ்த்யஸஂவர்தகஂ வத்தம் நித்யஂ ஹிதாஹாரவிஹாரஸேவீ ஸமீக்ஷ்யகாரீ விஷயேஷ்வஸக்தஃ| தாதா ஸமஃ ஸத்யபரஃ க்ஷமாவாந் ஆப்தோபஸேவீ ச பவத்யரோகஃ| அர்தேஷ்வலப்யேஷ்வகதப்ரயத்நஂ கதாதரஂ நித்யமுபாயவத்ஸு| தத்காலயுக்தஂ யதி நாஸ்தி தைவம்| காலோऽநுகூலோ விஷயா மநோஜ்ஞா தர்ம்யாஃ க்ரியாஃ கர்ம ஸுகாநுபந்தி| ஸத்த்வஂ விதேயஂ விஶதா ச புத்திஃ பவந்தி தீரஸ்ய ஸதா ஸுகாய||௩௦|| இதி வைத்யபதிஸிஹ்மகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதாவஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ரோகாநுத்பாதநீயோ நாம பஞ்சமோऽத்யாயஃ||௫||

நித்யஂ ஹிதாஹாரேத்யாதி ஸுபோதம்| ததா யஃ புருஷார்தேஷ்வலப்யேஷ்வபரிச்சிந்ந லாபேஷு வஸ்துஷ்வநாரப்தயத்நஃ உபாயவத்ஸு ஶக்யமாநேஷு கதப்ரயத்நஃ ஜிதேந்த்ரியஶ்ச தஂ ரோகா நாநுபதந்தி தத்காலயுக்தாத்விநா தைVவாத்| தைவே பூர்வகதே கர்மணி துஷ்டே தத்காலஂ பலவத்யவஶ்யமேவ ரோகோத்பத்திஃ| காலோऽநுகூலஃ ஹீநாதிமித்யாயோகவர்ஜிதஃ அர்தலாபாதிபலப்ரதஶ்ச| விஷயாஃ ஶ்ப்தாதயஃ மநோஜ்ஞாஃ ப்ரியாஃ| க்ரியாஶ்ச ப்ரதாநாஃ| கர்ம சோபயலோகஸுகாநுபந்தி| ஸத்த்வஂ மநஃ| விதேயமபரவஶம்| விஶதா நிர்மலா புத்திஃ| ஏதாநி தைர்யயுக்தஸ்ய ஸுகாய கல்பந்தே||௩௦|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே பஞ்சமோऽத்யாயஃ||௫||