5. rōgānutpādanīyaḥ

Adhikarana atha rogAnutpAdanIyo nAma pa~jcamo~adhyAyaH ----------- pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோ ரோகாநுத்பாதநீயஂ நாமாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாऽஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

Adhikarana adhAryA vegAH (2) · Śloka 2

வேகாந்ந தாரயேத்வாதவிண்மூத்ரக்ஷவதட்க்ஷுதாம் நித்ராகாஸஶ்ரமஶ்சாஸஜம்பாஶ்ருச்சர்திரேதஸாம்||௨||

Adhikarana adhovAtanirodhajA vyAdhayaH tatra pratikArashca (3) · Śloka 3

அதோவாதஸ்ய ரோதேந குல்மோதாவர்தருக்க்லமாஃ| வாதமோஓத்ரஶகத்ஸங்கதஷ்ட்யக்நிவதஹத்கதாஃ| ஸ்நேஹஸ்வேதவிதிஸ்தத்ர வர்தயோ போஜநாநி ச| பாநாநி பஸ்தயஶ்சைவ ஶஸ்தஂ வாதாநுலோமநம்||௩||

Adhikarana viDrodhajA vyAdhayaH (4) · Śloka 4

ஶகதஃ பிண்டிகோத்வேஷ்டப்ரதிஶ்யாயஶிரோருஜஃ| ஊர்த்வவாயுஃ பரீகர்தோ ஹதயஸ்யோபரோதநம்| முகேந விட்ப்ரவத்திஶ்ச பூர்வோக்தாஶ்சாமயாஃ ஸ்மதாஃ||௪||

Adhikarana mUtrarodhajavyAdhayaH (5) · Śloka 5

அங்க-பங்காஶ்மரீ-பஸ்தி-மேட்ர-வஂக்ஷண-வேதநாஃ| மூத்ரஸ்ய ரோதாத்பூர்வே ச ப்ராயோ ரோகாஸ்ததௌஷதம்||௫||

Adhikarana viDrodhottharogacikitsA (6) · Śloka 6

வர்த்யப்யங்காவகாஹாஶ்ச ஸ்வேதநஂ பஸ்திகர்ம ச| அந்நஂ பாநஂ ச விட்பேதி விட்ரோதோத்தேஷு யக்ஷ்மஸு||௬||

Adhikarana mUtrarodhottheShvavapIDakaghRutam (7) · Śloka 7

மூத்ரஜேஷு து பாநே ச ப்ராக்பக்தஂ ஶஸ்யதே கதம்| ஜீர்ணாந்திகஂ சோத்தமயா மாத்ரயா யோஜநாத்வயம்| அவபீடகமேதச்ச ஸஂஜ்ஞிதஂ..........................||௭||

Adhikarana udgArasya rodhajavyAdhayastatra cikitsAsUtram (8) · Śloka 8

..................................தாரணாத்புநஃ| உத்காரஸ்யாருசிஃ கம்போ விபந்தோ ஹதயோரஸோஃ| ஆத்மாநகாஸஹித்மாஶ்ச ஹித்மாவத்தத்ர பேஷஜம்||௮||

Adhikarana kShutirodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (9) · Śloka 9

ஶிரோர்தீந்த்ரியதௌர்பல்யமந்யாஸ்தம்பார்திதஂ க்ஷுதேஃ| தீக்ஷ்ணதூமாஞ்ஜநாக்ராணநாமநார்கவிலோகநைஃ| ப்ரவர்தயேத்க்ஷுதிஂ ஸக்தாஂ ஸ்வேதாப்யங்கௌ ச ஶீலயேத்| யோஜ்யஂ வாதக்நமந்நஂ ச கதஂ சௌத்தரபக்திகம்||௯||

Adhikarana tRuShNAnirodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (10) · Śloka 10

ஶோஷாங்கஸாத-பாதிர்ய-ஸம்மோஹ- ப்ரம-ஹத்கதாஃ| தஷ்ணாயா நிக்ரஹாத்தத்ர ஶீதஃ ஸர்வோ விதிர்ஹிதஃ||௧௦||

Adhikarana kShunnirodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (11) · Śloka 11

அங்கபங்காருசிக்லாநிகார்ஶ்யஶூலப்ரமாஃ க்ஷுதஃ| தத்ர யோஜ்யஂ லகு ஸ்நிக்தமுஷ்ணமல்பஞ்ச போஜநம்||௧௧||

Adhikarana nidrArodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (12) · Śloka 12

நித்ராயா மோஹமூர்தாக்ஷிகௌரவாலஸ்யஜம்பிகாஃ| அங்கமர்தஶ்ச தத்ரேஷ்டஃ ஸ்வப்நஃ ஸஂவாஹநாநி ச||௧௨||

Adhikarana kAsarodhajavyAdhayastatra cikitsAtideSaH (13) · Śloka 13

காஸஸ்ய ரோதாத்தத்வத்திஃ ஶ்வாஸாருசிஹதாமயாஃ| ஶோஷோ ஹித்மா ச கார்யோऽத்ர காஸஹா ஸுதராஂ விதிஃ||௧௩||

Adhikarana SramaSvAsarodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (14) · Śloka 14

குல்மஹத்ரோகஸம்மோஹாஃ ஶ்ரமஶ்வாஸாத்விதாரிதாத்| ஹிதஂ விஶ்ரமணஂ தத்ர வாதக்நஶ்ச க்ரியாக்ரமஃ||௧௪||

Adhikarana jRumbhArodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (15) · Śloka 15

ஜம்பயாஃ க்ஷவவத்ரோகாஃ ஸர்வஶ்சாநிலஜித்விதிஃ||௧௫||

Adhikarana aSrurodhajavyAdhayastatra parihAraSca (16) · Śloka 16

பீநஸாக்ஷிஶிரோஹத்ருங்மந்யாஸ்தம்பாருசிப்ரமாஃ| ஸகுல்மா பாஷ்பதஸ்தத்ர ஸ்வப்நோ மத்யஂ ப்ரியாஃ கதாஃ||௧௬||

Adhikarana vamernigrahajavyAdhayastatra cikitsA ca (17) · Śloka 17

விஸர்பகோடகுஷ்டாக்ஷிகண்டூபாண்ட்வாமயஜ்வராஃ| ஸகாஸஶ்வாஸஹல்லாஸவ்யங்கஶ்வயதவோ வமேஃ| கண்டூஷதூமாநாஹாரஂ ரூக்ஷஂ புக்த்வா ததுத்வமஃ| வ்யாயாமஃ ஸ்ருதிரஸ்ரஸ்ய ஶஸ்தஂ சாத்ர விரேசநம்| ஸக்ஷாரலவணஂ தைலமப்யங்கார்தே ச ஶஸ்யதே||௧௭||

Adhikarana shukravegarodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (18) · Śloka 18

ஶுக்ராந்தத்ஸ்ரவணஂ குஹ்யவேதநாஶ்வயதுஜ்வராஃ| ஹத்வ்யதாமூத்ரஸங்காங்கபங்கவர்த்மாஶ்மஷண்டதாஃ| தாம்ரசூடஸுராஶாலிபஸ்த்யப்யங்காவகாஹநம்| பஸ்திஶுத்திகரைஃ ஸித்தம்பஜேத்க்ஷீரஂ ப்ரியாஃ ஸ்த்ரியஃ| தத்ர ஸேவேத ....................................||௧௮||

Adhikarana vegarodhiShu cikitsAnarhAH (19) · Śloka 19

............................ஸர்வஂ ச வர்ஜயேத்வேகதாரிணம்| விட்வாமிநஂ பரிக்லிஷ்டஂ க்ஷீணஂ தட்ஶூலபீடிதம்||௧௯||

Adhikarana vegodIraNadhAraNaM sarvarogahetuH (20) · Śloka 20

ரோகாஃ ஸர்வேऽபி ஜாயந்தே வேகோதீரணதாரணைஃ||௨௦||

Adhikarana vegodIraNadhAraNajanyarogeShu cikitsAsUtram (21) · Śloka 21

நிர்திஷ்டஂ ஸாதநஂ தத்ர பூயிஷ்டஂ யே து தாந்ப்ரதி| ததஶ்சாநேகதா ப்ராயஃ பவநோ யத்ப்ரகுப்யதி| அந்நபாநௌஷதஂ தஸ்ய யுஞ்ஜீதாதோऽநுலோமநம்||௨௧||

Adhikarana malavishodhanArthamupadeshaH (22) · Śloka 22

பாயுமேஹநமுஷ்கேஷு ஶூலஂ ஶோஷா ஹதி வ்யதா| தேஷு தேஷு விகாரேஷு யதாஸ்வஂ ச சிகித்ஸிதம்| க்ரமாதபாமபி மணௌ பங்கோऽவஶ்யஂ பவத்யதஃ| உத்திஷ்டேத யதாகாலஂ மலாநாஂ ஶோதநஂ ப்ரதி||௨௨||

Adhikarana upekShitairmalaiH sambhAvyAH rogAH svasthasyApi saMshodhanam (23) · Śloka 23

சயகாஷ்டாமுபாருஹ்ய குர்வதே தே ஹ்யுபேக்ஷிதாஃ| ப்ராயஶஃ ஸுசிரேணாபி பேஷஜத்வேஷிணோ கதாந்| அதிஸ்தௌல்யாக்நிஸதநமேஹகுஷ்டஹதௌஜஸஃ| ஸ்ரோதோரோதாக்ஷவிப்ரஂஶஶ்வாஸஶ்வயதுபாண்டுதாஃ| ஆமோருஸ்தம்பஜடரகச்ச்ராலஸகதண்டகாந்| தப்திப்ரமீலகாத்வஸ்யக்ரஹண்யர்ஶோபகந்தராந்| ப்லீஹாவித்ரதிவீஸர்பமதஸஂந்யாஸபீநஸாந்| ச்சர்திகண்டகமிக்ரந்திதந்த்ராதுஃஸ்வப்நதர்ஶநம்| கண்டாமயாந்மூர்தருஜஂ ப்ரணாஶஂ புத்திநித்ரயோஃ| தேஜோவர்ணபலாநாஂ ச தப்யதோ பஂஹணைரபி| உசிதைரபி சாஹாரைர்யஸ்மாதஸ்ய வஹந்தி ந| தோஷோபலிப்தவதநா ரஸஂ ரஸவஹாஃ ஸிராஃ| வமநாதீநதோ யுஞ்ஜ்யாத்ஸ்வஸ்தஸ்யைவ யதாவிதி||௨௩||

Adhikarana saMSodhanasyaiva prAdhAnyam---------------saMSodhanottaracikitsAkramaH (25) · Śloka 25

தோஷாஃ கதாசித்குப்யந்தி ஜிதா லங்ஹ்கநபாசநைஃ| யே து ஸஂஶோதநைஃ ஶுத்தா ந தேஷாஂ புநருத்பவஃ||௨௪|| யதாக்ரமஂ யதாயோகமத ஊர்த்வஂ ப்ரயோஜயேத்| ரஸயநாநி ஸித்தாநி வஷ்யயோகாஂஶ்ச காலவித்||௨௫||

Adhikarana kShapite bRuMhaNakramaH (26) · Śloka 26

பேஷஜக்ஷபிதே பத்யமாஹாரைர்பஂஹணஂ க்ரமாத்| ஶாலிஷஷ்டிககோதூமமாஂஸக்ஷீரகதாதிபிஃ| ஹத்யதீபநபைஷஜ்யஸஂயோகாத்ருசிபக்திதைஃ| ஸாப்யங்கோத்வர்தநஸ்நாநநிரூஹஸ்நேஹபஸ்திபிஃ| ததா ஸ லபதே ஶர்ம ஸர்வபாவகபாடவம்| தீவர்ணேந்த்ரியவைமல்யஂ வஷதாஂ தைர்க்யமாயுஷஃ||௨௬||

Adhikarana Agantavo rogAH (27) · Śloka 27

யே பூதவிஷவாய்வக்நிக்ஷதபங்காதிஸம்பவாஃ| காமக்ரோதபயாத்யாஶ்ச தே ஸ்யுராகந்தவோ கதாஃ||௨௭||

Adhikarana nijagantuvikArANAmanutpattyai utpannAnA~jca SAntaye vidhiH (28) · Śloka 28

த்யாகஃ ப்ரஜ்ஞாபராதாநாமிந்த்ரியோபஶமஃ ஸ்மதிஃ| தேஶகாலாத்மவிஜ்ஞாநஂ ஸத்வத்தஸ்யாநுவர்தநம்| அதர்வவிஹிதா ஶாந்திஃ ப்ரதிகூலக்ரஹார்சநம்| பூதாத்யஸ்பர்ஶநோபாயோ நிர்திஷ்டஶ்ச பதக் பதக்| அநுத்பத்த்யை ஸமாஸேந விதிரேஷ ப்ரதர்ஶிதஃ| நிஜாகந்துவிகாராணாமுத்பந்நாநாஂ ச ஶாந்தயே||௨௮||

Adhikarana doShANAM SodhanakAlaH (29) · Śloka 29

ஶீதோத்பவஂ தோஷசயஂ வஸந்தே விஶோதயந் க்ரீஷ்மஜமப்ரகாலே| கநாத்யயே வார்ஷிகமாஶு ஸம்யக் ப்ராப்நோது ரோகாநதுஜாந்ந ஜாது||௨௯||

Adhikarana jitendriyaM nAnupatanti rogAH (5) · Śloka 5

ஸ்வாஸ்த்யஸஂவர்தகஂ வத்தம் நித்யஂ ஹிதாஹாரவிஹாரஸேவீ ஸமீக்ஷ்யகாரீ விஷயேஷ்வஸக்தஃ| தாதா ஸமஃ ஸத்யபரஃ க்ஷமாவாந் ஆப்தோபஸேவீ ச பவத்யரோகஃ| அர்தேஷ்வலப்யேஷ்வகதப்ரயத்நஂ கதாதரஂ நித்யமுபாயவத்ஸு| தத்காலயுக்தஂ யதி நாஸ்தி தைவம்| காலோऽநுகூலோ விஷயா மநோஜ்ஞா தர்ம்யாஃ க்ரியாஃ கர்ம ஸுகாநுபந்தி| ஸத்த்வஂ விதேயஂ விஶதா ச புத்திஃ பவந்தி தீரஸ்ய ஸதா ஸுகாய||௩௦|| இதி வைத்யபதிஸிஹ்மகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதாவஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ரோகாநுத்பாதநீயோ நாம பஞ்சமோऽத்யாயஃ||௫||