2. śiṣyōpanayanīyaḥ

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾಽತಃ ಶಿಷ್ಯೋಪನಯನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ತನ್ತ್ರಾರ್ಥಂ ಸರ್ವಂ ಪೂರ್ವಸ್ಮಿನ್ನಧ್ಯಾಯೇ ಸೂತ್ರಯಿತ್ವಾ ಏವಂವಿಧಃ ಶಿಷ್ಯಃ ತನ್ತ್ರಂ ಶಿಕ್ಷಯಿತವ್ಯ ಇತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ- ಅಥಾತ ಇತಿ| ಅಥೇತಿ ಸರ್ವಾಧ್ಯಾಯೇಷು ಮಙ್ಗಲಾರ್ಥಃ| ತಥಾ ಅತ ಇತ್ಯಾನನ್ತರ್ಯೇ| `ಅಧಿಕೃತ್ಯ ಕೃತೇ ಗ್ರನ್ಥ' ಇತಿ ಛಪ್ರತ್ಯಯಃ|| ೧||

Adhikarana shiShyaguNAH (2) · Śloka 2

ಗುರುಭಕ್ತೋಽಭಿಯುಕ್ತೋಽತಿಯುಕ್ತೋ ಧೀಸ್ಮೃತಿಪಾಟವೈಃ| ಋಜ್ವಾಸ್ಯನಾಸಾನಯನಸ್ತನುಸ್ನಿಗ್ಧನಖಚ್ಛವಿಃ| ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಜಿತದ್ವನ್ದ್ವೋ ಧೀರಃ ಸುಚರಿತಃ ಸ್ಥಿರಃ| ಷಣ್ಮಾಸಾನುಷಿತಃ ಶಕ್ಲೋ ಲಜ್ಜಾಶೌಚಕುಲಾನ್ವಿತಃ| ಶಿಷ್ಯೋಽಧ್ಯಾಪ್ಯೋ ಗತೋ ಯಾವದನ್ತಂ ತನ್ತ್ರಾರ್ಥಕರ್ಮಣಾಮ್||೨||

ಗುರುಭಕ್ತತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಃ ಶಿಷ್ಯೋಽಧ್ಯಾಪ್ಯಃ ಶಿಕ್ಷಯಿತವ್ಯಃ| ಆತನ್ತ್ರಾರ್ಥಕರ್ಮಣಾಮನ್ತಗಮನಾತ್| ತನ್ತ್ರಾನ್ತಃ ತನ್ತ್ರಪಾಠನಿಷ್ಪತ್ತಿಃ| ಅರ್ಥಾನ್ತಃ ತನ್ತ್ರಾವಬೋಧಃ| ಕರ್ಮಾನ್ತೋ ಜ್ಞಾತಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಯೇ ನಿಯೋಗಃ| ಗುರೋರುಪಾಧ್ಯಾಯಸ್ಯ ಭಕ್ತಃ ಸೇವಾತತ್ಪರಃ| ಅಭಿಯುಕ್ತಃ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಜ್ಞಾನೇ ಯತ್ನಪರಃ| ತಥಾ ಧೀಸ್ಮೃತಿಪಾಟವೈರತಿಯುಕ್ತಃ ಅತಿಶಯೇನ ಯುಕ್ತಃ ಧೀರ್ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಃ ಸ್ಮೃತಿಃ ಸ್ಮರಣಂ ಪಾಟವಮಿನ್ದ್ರಿಯಸೌಷ್ಠವಮ್| ಸ್ಪಷ್ಟಮುಖಃ ಸ್ಪಷ್ಟನಾಶಃ ಸ್ಪಷ್ಟನೇತ್ರಃ| ತನುನಖಃ ಸ್ನಿಗ್ಧನಖಃ| ತನುತ್ವಕ್ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಕ್| ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ನಿರ್ವ್ಯವಾಯಃ| ಜಿತದ್ವನ್ದ್ವೋ ನಿರ್ದೋಷಃ| ಧೀರೋ ವಿಗತಭೀಃ| ಸಾಧುಶೀಲಃ ಸಚ್ಚರಿತಃ| ಸ್ಥಿರಃ ಅಚಪಲಸ್ವಭಾವಃ| ಷಣ್ಮಾಸಾನುಪಾಧ್ಯಾಯನಿಕಟೇ ಉಷಿತಃ ಏತಾವತಾ ಹಿ ಸಾಧ್ವಸಾಧುಸ್ವಭಾವತಾಂ ಶಿಷ್ಯಸ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯೋಽಧಿಗಚ್ಛತಿ| ಶಕ್ಲಃ ಪ್ರಿಯಂವದಃ| ಲಜ್ಜಯಾನ್ವಿತಃ ಶೌಚೇನ ಚ ಶಾರೀರಮಾನಸಯಾ ಶುದ್ಧ್ಯಾ ಸಮನ್ವಿತಃ ಸುಕುಲೀನಃ|| ೨||

Adhikarana anadhyAyAH (3) · Śloka 3

ನಾಽಕಾಲವಿದ್ಯುತ್ಸ್ತನಿತೇ ಭೂಕಮ್ಪೇ ರಾಹುದರ್ಶನೇ| ಪಞ್ಚದಶ್ಯಾಮಚನ್ದ್ರಾಯಾಂ ಪರೋಕ್ಷೇ ವಾ ಗುರೋಃ ಪಠೇತ್||೩||

ಸ ಚ ಶಿಷ್ಯಃ ಅಕಾಲವಿದ್ಯುದಾದಿಷು ನ ಪಠೇತ್| ಅಕಾಲವಿದ್ಯುದ್ಯಾ ವರ್ಷಾಕಾಲಾದನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ದೃಷ್ಟಾ, ತದ್ವದಕಾಲಸ್ತನಿತಮ್| ಸ್ತನಿತಂ ಮೇಘಶಬ್ದಃ| ಭೂಕಮ್ಪರಾಹುದರ್ಶನೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧೇ| ಅಚನ್ದ್ರಾ ಪಞ್ಚದಶೀ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾ ಯಾ ಕುಹೂರಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಗುರಾವನವಸ್ಥಿತೇ ನ ಪಠೇತ್| ಏತಾವತಾ ಹಿ ದುಃಶಿಕ್ಷಿತೋ ಭವತಿ|| ೩||

Adhikarana adhyayanavidhiH (4) · Śloka 4

ನಾವಿಚ್ಛಿನ್ನಪದಂ ನಾತಿಮನ್ದಂ ನಾತ್ಯುಚ್ಚನೀಚಕೈಃ||೪||

ತಥಾ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನಪದಂ ನ ಪಠೇತ್ ಸಂಹಿತಯಾ ನ ಪಠೇತ್| ತಥಾ ಹಿ ವಿಸನ್ಧ್ಯಭ್ಯಾಸೋ ಭವತಿ| ಅತಿಮನ್ದಮತಿಸ್ತಬ್ಧಞ್ಚ ನ ಪಠೇತ್| ಇತಿ ಪ್ರಯತ್ನವಿಶೇಷಃ| ನಾತ್ಯುಚ್ಚೈರ್ನಾತಿನೀಚೈಶ್ಚ ಇತಿ ಸ್ವರವಿಶೇಷಃ|| ೪||

Adhikarana guruparicaryAkramaH (5) · Śloka 5

ಹೀನಾನ್ಯವೇಷ ಆಚಾರ್ಯಂ ಪರ್ಯುಪಾಸೀತ ರಾಜವತ್| ಶಯೀತ ಸುಪ್ತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನುತ್ತಿಷ್ಠೇತಾಸ್ಯ ಪೂರ್ವತಃ| ನ ಬ್ರೂಯಾತ್ಕೇವಲಂ ನಾಮ ನಾಽಸಾಧ್ವಪಿ ವಿನಾಟಯೇತ್||೫||

ಅನ್ಯಚ್ಚೇದಂ ಶಿಷ್ಯಃ ಕುರ್ಯಾತ್| ರಾಜವನ್ನೃಪವಚ್ಚಾಚಾರ್ಯಂ ಪರ್ಯುಪಾಸೀತ ಸೇವೇತ| ಕಿಮ್ಭೂತಃ? ಹೀನಾನ್ಯವೇಷಃ ಪ್ರಕರಣಾದ್ಗುರುತ ಏವ ಹೀನವೇಷಃ| ಗುರುವೇಷಾತ್ ಸ್ವಲ್ಪವೇಷಃ, ಅನ್ಯವೇಷಃ ವಿಸದೃಶವೇಷಃ| ತಥಾ ಅಸ್ಮಿನ್ ಗುರೌ ಸುಪ್ತ ಏವ ಶಯೀತ ನಾಸುಪ್ತೇ ಸ್ವಪ್ಯಾತ್| ಅಸ್ಯ ಚ ಗುರೋಃ ಪೂರ್ವತಃ ಪೂರ್ವಮುತ್ತಿಷ್ಠೇತ್ ಅಸ್ಮಿನ್ ಶಯನಾದನುತ್ಥಿತ ಏವೋತ್ತಿಷ್ಠೇತ್| ಅನ್ಯಚ್ಚ ತಸ್ಯ ಗುರೋಃ ಕೇವಲಂ ಪೂಜಾವಾಚಕೋಪಪದರಹಿತಂ ನಾಮ ನ ಕೀರ್ತಯೇನ್ನ ಕೇವಲಂ ನಾಮ ಬ್ರೂಯಾತ್| ಯಾವದಸಾಧ್ವಪಿ ನ ವಿನಾಟಯೇತ್ ಗುರುಕೃತಾಂ ದುರೀಹಾಮುಪಹಾಸಪೂರ್ವಕಂ ನಾನುಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ|| ೫||

Adhikarana BiShaglakShaNam (6) · Śloka 6

ಅಭೇದ್ಯೋಽನುದ್ಧತಃ ಸ್ತಬ್ಧಃ ಸೂನೃತಃ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ| ಬಹುಶ್ರುತಃ ಕಾಲವೇದೀ ಜ್ಞಾತಗ್ರನ್ಥೋಽರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವಿತ್| ಅನಾಥಾನ್ ರೋಗಿಣೋ ಯಶ್ಚ ಪುತ್ರವತ್ಸಮುಪಾಚರೇತ್| ಗುರುಣಾ ಸಮನುಜ್ಞಾತಃ ಸ ಭಿಷಕ್ಛಬ್ದಮಶ್ನುತೇ||೬||

ಸ ಚ ಶಿಷ್ಯಃ ಅಭೇದ್ಯತ್ವಾದಿಗುಣಯೋಗಾದ್ಭಿಷಕ್ಛಬ್ದಃ ಭಿಷಗಿತಿ ನಾಮ ಅಶ್ನುತೇ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಅಭೇದ್ಯಃ ಪರೈಃ ಪ್ರತಿವಾದಿತಧೂರ್ತ್ತಾದಿಭಿರಧೃಷ್ಯಃ| ಅನುದ್ಧತಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಸ್ತಬ್ಧಃ ಚಿರಕಾರೀ| ಸೂನೃತಃ ಸುಖೋಪಗಮನೀಯಃ| ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ಸುಮುಖಃ ಸುವೇಷಶ್ಚ| ಬಹುಶ್ರುತಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಕಾಲವೇದೀ ರೋಗಿಣೋಽನ್ಯಸ್ಯ ಚಾವಸ್ಥಾಸ್ವಭಾವವಿಶೇಷಂ ಜಾನಾತಿ| ಜ್ಞಾತಗ್ರನ್ಥಃ ಅಭ್ಯಸ್ತಶಾಸ್ತ್ರಃ| ತಥಾ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಜ್ಞಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಶ್ಚ| ಯಶ್ಚ ಶಿಷ್ಯಃ ಅನಾಥಾನ್ ಸ್ವಾಮಿಬಾನ್ಧವಾದ್ಯಭಾವಾನ್ನಿರುಪಾಯಾನ್ ವ್ಯಾಧಿತಾನ್| ಪುತ್ರಸ್ನೇಹೇನ ಪರಿಪಾಲಯೇತ್ ಗುರುಣಾ ಯೋಗ್ಯತ್ವಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಕರಣೇ ಸಮನುಜ್ಞಾತಃ| ಸ ಭಿಷಕ್ಛಬ್ದಮಶ್ನುತೇ|| ೬||

Adhikarana kevalashAstraj~jasya doShAH (7) · Śloka 7

ಯಸ್ತು ಕೇವಲಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಃ ಕರ್ಮಸ್ವಪರಿನಿಷ್ಠಿತಃ| ಸ ಮುಹ್ಯತ್ಯಾತುರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಭೀರುರಿವಾಹವಮ್||೭||

ಯಃ ಪುನಃ ಕೇವಲಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಃ ಕರ್ಮಸು ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇಷ್ವಪರಿನಿಷ್ಠಿತಃ ಅವಿಜ್ಞಾತಯಾಥಾತಥ್ಥಃ ಸ ಆತುರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮುಹ್ಯತಿ| ಯಥಾ ಭೀರುರಾಹವಂ ಸಂಗ್ರಾಮಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮುಹ್ಯತಿ| ನ ಹ್ಯಾತುರಸ್ಯ ಗ್ರನ್ಥಪದಾರ್ಥವಾಕ್ಯಾರ್ಥಾವಬೋಧಾದ್ ರೋಗೋಪಶಮಃ|| ೭||

Adhikarana shAstravidhurasya nindyatvam (8) · Śloka 8

ಯಃ ಪುನಃ ಕುರುತೇ ಕರ್ಮ ಧಾರ್ಷ್ಟ್ಯಾಚ್ಛಾಸ್ತ್ರವಿವರ್ಜಿತಃ| ಸ ಸತ್ಸು ಗರ್ಹಾಮಾಪ್ನೋತಿ ವಧಂ ಚರ್ಚ್ಛತಿ ರಾಜತಃ||೮||

ಯಃ ಪುನಃ ಭಿಷಗಾಭಾಸಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಜ್ಞಾನೇನೈವ ರಹಿತಃ ಧಾರ್ಷ್ಟ್ಯಾತ್ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಕರೋತಿ ಸ ಸತ್ಸು ಸಾಧುಷು ಮಧ್ಯೇ ಗರ್ಹಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ರಾಜತಶ್ಚ ವಧಮ್| ಯತಃ ಸ ರಾಜ್ಯಕಣ್ಟಕತ್ವಾದ್ರಾಜ್ಞಾ ವಧ್ಯಃ ಆಮ್ನಾತಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾನ್ತರೇ|| ೮||

Adhikarana BiShaktamalakShaNam (9) · Śloka 9

ಹೇತೌ ಲಿಙ್ಗೇ ಪ್ರಶಮನೇ ರೋಗಾಣಾಮಪುನರ್ಭವೇ| ಜ್ಞಾನಂ ಚತುರ್ವಿಧಂ ಯಸ್ಯ ಸ ರಾಜಾರ್ಹೋ ಭಿಷಕ್ತಮಃ||೯||

ಭಿಷಗ್ದೋಷಾನುಕ್ತ್ವಾ ಭಿಷಗ್ಗುಣಾನಾಹ-ಹೇತಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಚತುಃಪ್ರಕಾರಂ ಯಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಂ ಸ ಭಿಷಕ್ತಮೋ ರಾಜಾರ್ಹಃ| ಭಿಷಜಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಜ್ಞಾನ-ಯೋಗಾದತಿಶಯಃ| ಹೇತೌ ನಿದಾನೇ, ಲಿಙ್ಗೇ ಲಕ್ಷಣೇ| ಪ್ರಶಮನೇ ರೋಗಾಣಾಮಪುನರ್ಭವೇ ನಷ್ಟೋ ರೋಗೋ ಯಥಾ ನ ಪುನರ್ಜಾಯತ ಇತಿ ಜ್ಞಾನಚಾತುರ್ವಿಧ್ಯಮ್|| ೯||

Adhikarana bAhushrutyena praj~jAmupabRuMhayet (10) · Śloka 10

ಶಸ್ತ್ರಂ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಸಲಿಲಂ ಗುಣಾದೋಷಪ್ರವೃತ್ತಯೇ| ಪಾತ್ರಾಪೇಕ್ಷೀಣ್ಯತಃ ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ಬಾಹುಶ್ರುತ್ಯೇನ ಬೃಂಹಯೇತ್||೧೦||

ಅನ್ಯತ್ ಭಿಷಜಾ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಮ್? ಬಾಹುಶ್ರುತ್ಯೇನ ಪ್ರಭೂತಶಾಸ್ತ್ರಶ್ರವಣೇನ ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬೃಂಹಯೇತ್| ಯತೋ ದೃಷ್ಟಂ ಗುಣದೋಷಕರಣಂ ಭಾವಾಃ ಪಾತ್ರಮಪೇಕ್ಷನ್ತೇ| ತಥಾ ಚ ಶಸ್ತ್ರಂ ಶೌರ್ಯಯುಕ್ತೇ ಪಾತ್ರೇ ಸ್ಥಿತಂ ಕಾರ್ಯಕರಂ ಭವತಿ, ಭೀರೌ ಚ ದೋಷಕರಮ್| ಏವಂ ಶಾಸ್ತ್ರಸಲಿಲೇಽಪಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೀಯೇ| ಬಾಹುಶ್ರುತ್ಯೋಪಬೃಂಹಿತಪ್ರಜ್ಞೇ ಸ್ಥಿತಂ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಶೋಭನತಾಂ ಯಾತೀತ್ಯರ್ಥಃ|| ೧೦||

Adhikarana praj~jopabRuMhaNe hetuH (11) · Śloka 11

ಪ್ರದೀಪಭೂತಂ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಹಿ ದರ್ಶನಂ ವಿಪುಲಾ ಮತಿಃ| ತಾಭ್ಯಾಮ್ಭಿಷಕ್ಸುಯುಕ್ತಾಭ್ಯಾಞ್ಚಿಕಿತ್ಸನ್ನಾಪರಾಧ್ಯತಿ||೧೧||

ಕಿಮರ್ಥಂ ಪ್ರಜ್ಞಾಮುಪಬೃಂಹಯೇದಿತ್ಯತ ಆಹ-ಪ್ರದೀಪಭೂತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರದೀಪಯೋಃ ಸಾದೃಶ್ಯಮ್| ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ಮತಿರ್ದೃಷ್ಟ್ಯಾ ಸಮಾನಾ| ಯಥಾ ಪ್ರದೀಪೋಪಬೃಂಹೀತಾ ದೃಷ್ಟಿರ್ಭಾವಗ್ರಹಣೇ ಸಮರ್ಥಾ ಭವತ್ಯೇವಂ ಶಾಸ್ತ್ರೋಪಬೃಂಹಿತಾ ವಿಪುಲಾ ಮತಿಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಯೋಗ್ಯಾ| ಏವಂ ಹಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾನ್ನಾಪರಾಧವಾನ್ ಭವತಿ|| ೧೧||

Adhikarana siddhiBAgvaidyalakShaNam (12) · Śloka 12

ಆಹೂತ ಏವ ಯೋ ಯಾತಿ ಸುವೇಷಃ ಸುನಿಮಿತ್ತತಃ| ಗತ್ವಾಽತುರಾರ್ಥಾದನ್ಯತ್ರ ನ ನಿಧತ್ತೇ ಮನಃ ಕ್ವಚಿತ್| ವ್ಯಾಧೀನ್ ಪರೀಕ್ಷತೇ ಸಮ್ಯಙ್ನಿದಾನಾದಿವಿಶೇಷತಃ| ಹ್ರೇಪಣೀಯಾಂ ಚ ತದ್ವಾರ್ತ್ತಾಂ ನ ಪ್ರಕಾಶಯತೇ ಬಹಿಃ| ಸಹಸಾ ನ ಚ ತಸ್ಯಾಪಿ ಕ್ರಿಯಾಕಾಲಮಹಾಪಯನ್| ಜಾನಾತಿ ಚೋಪಚರಿತುಂ ಸ ವೈದ್ಯಃ ಸಿದ್ಧಿಮಶ್ನುತೇ||೧೨||

ಕಿಮ್ಭೂತಶ್ಚ ವೈದ್ಯಃ ಸಿದ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀತ್ಯಾಹ-ಆಹೂತ ಇತಿ| ಯ ಆಹೂತ ಏವತುರಗೃಹಂ ಯಾತಿ| ಸುವೇಷಃ ದೂತಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೋಕ್ತಕುಚೇಲಾದಿವೇಷರಹಿತಃ| ಸುನಿಮಿತ್ತತೋ ಯಾತಿ ದುರ್ನಿಮಿತ್ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನಯಾತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಗತ್ವಾ ಚಾತುರಾರ್ಥಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾಽನ್ಯತ್ರ ಮನೋ ನ ನಿಧತ್ತೇ| ಆತುರಾರ್ಥೋ ನಿದಾನಾದಿಭಿಃ ಪಂಚಭಿಃ ವಿಶೇಷೈರ್ವ್ಯಾಧಿಪರೀಕ್ಷಣಂ ತದ್ಯೋಗ್ಯಾ ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಾ| ಹ್ರೇಪಣೀಯಾಂ ಗೋಪ್ಯಾಂ ಲಜ್ಜಾವಹಾಂ ಚಾತುರವಾರ್ತಾಂ ಬಹಿರ್ಜನಸಂಸದಿ ನ ಪ್ರಕಾಶಯೇತ್| ಆತುರಸ್ಯಾಪಿ ಝಟಿತಿ ನ ಪ್ರಕಾಶಯೇತ್ ಈದೃಶೀ ತವೋಪಗತಾ ಪೀಡೇತಿ| ಏವಂ ಹ್ಯಾತುರಸ್ಯ ವ್ಯಾಧಿಸ್ವರೂಪಂ ಕಥಯತೋ ಭಿಷಜಃ ಕದಾಚಿಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಹಾನಿರ್ಭವತಿ| ಕ್ರಿಯಾಕಾಲಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಕಾಲಮತ್ಯಜನ್ನುಪಚರಿತುಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಂ ಚ ಯೋ ಜಾನಾತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾರ್ಗೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಿಕಲ್ಪಯೋಗ್ಯಾ ಬುದ್ಧಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಮ್ಭೂತೋ ವೈದ್ಯೋ ರೋಗೋಪಶಮಲಕ್ಷಣಾಂ ಸಿದ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ|

Adhikarana vaidyena varjanIyam (13) · Śloka 13

ನಾವದೀತಾಽಮಿಷಂ ಸ್ತ್ರೀಭ್ಯಸ್ತದಧ್ಯಕ್ಷೇ ಪರಾಙ್ಮುಖೇ| ತಾಭಿಶ್ಚ ರಹಸಿ ಸ್ಥಾನಂ ಪರಿಹಾಸಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್||೧೩||

ಏತತ್ ಪ್ರಸಙ್ಗೇನೈವ ವೈದ್ಯೇನೇದಮನುಷ್ಠೇಯಂ ನೇದಮನುಷ್ಠೇಯಮಿತ್ಯಾಹ-ನಾದದೀತೇತಿ| ಪರಸ್ತ್ರೀಭ್ಯ ಆಮಿಷಮರ್ಥಾದಿಕಂ ನಾಽಽದದೀತ ನ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್| `ಆಮಿಷಂ ಭೋಗ್ಯವಸ್ತುನಿ' ಇತಿ ಕೋಶಃ| ತದಧ್ಯಕ್ಷೇ ಆಮಿಷದಾತೃಯೋಷಿದ್ರಕ್ಷಾಧಿಕೃತೇ ಪರಾಙ್ಮುಖೇ ಪರೋಕ್ಷೇ ತಾಭಿಃ ಸ್ತ್ರೀಭಿಶ್ಚ ರಹಸಿ ಏಕಾನ್ತೇ ಸ್ಥಿತಿಂ ಪರಿಹಾಸಞ್ಚ ವರ್ಜಯೇತ್|| ೧೩ ||

Adhikarana acikitsyAH (14) · Śloka 14

ಆರ್ತ್ತಂ ಚ ನೃಪಸದ್ವೈದ್ಯೈರ್ದ್ವಿಷ್ಟಂ ತದ್ದ್ವೇಷಿಣಂ ದ್ವಿಷಮ್| ಚಣ್ಡಂ ಶೋಕಾತುರಂ ಭೀರುಂ ಕೃತಘ್ನಂ ವೈದ್ಯಮಾನಿನಮ್| ಹೀನೋಪಕರಣಂ ವ್ಯಗ್ರಮವಿಧೇಯಂ ಗತಾಯುಷಮ್||೧೪||

ಆರ್ತ್ತಂ ರೋಗಿಣಞ್ಚೈವಮ್ಭೂತಂ ಭಿಷಗ್ವರ್ಜಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್? ನೃಪೇಣ ರಾಜ್ಞಾ ದ್ವಿಷ್ಟಂ ಸದ್ವೈದ್ಯೈಶ್ಚ| ಅಥವಾ ನೃಪೇಣ ಸದ್ಭಿಶ್ಚ ವೈದ್ಯೈಶ್ಚ| ತದ್ದ್ವೇಷಿಣಂ ತಾನ್ ನೃಪಸದ್ವೈದ್ಯಾನ್ ಯೋ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತಮ್| ದ್ವಿಷಂ ಶತ್ರುಂ ಚ ನ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| ಚಣ್ಡಂ ದರ್ಪಿಣಮ್| ಶೋಕಾತುರಾದಯಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ| ವೈದ್ಯಮಾನಿನಂ ಅವೈದ್ಯೋಽಪಿ ಯೋ ವೈದ್ಯಮಾತ್ಮಾನಂ ಮನ್ಯತೇ ಸ್ವಮತೇನೌಷಧಂ ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಹೀನೋಪಕರಣಂ ಹೀನಚಿಕಿತ್ಸಾಙ್ಗಮ್| ವ್ಯಗ್ರಂ ಕಾರ್ಯಬಹುಲಮ್| ಅವಿಧೇಯಂ ಭಿಷಜಃ| ಗತಾಯುಷಂ ರಿಷ್ಟಜ್ಞಾನೇನ|| ೧೪||

Adhikarana varjanIyavaidyAH (15) · Śloka 15

ಜಿಜೀವಿಷುರ್ವ್ಯಾಧಿತೋಽಪಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಗುಣವರ್ಜಿತಾನ್| ಕ್ರಿಯಾವಿಕ್ರಿಯಿಣೋ ವೈದ್ಯಾನ್ ಮೃತ್ಯೋರಗ್ರೇಸರಾ ಹಿ ತೇ||೧೫||

ನ ಕೇವಲಂ ಭಿಷಗೇವಮ್ಭೂತಮಾತುರಂ ವರ್ಜಯೇತ್ ಯಾವದಾತುರೋಽಪಿ ಜೀವಿತುಮಿಚ್ಛುಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವೈದ್ಯಗುಣವರ್ಜಿತಾನ್ ವೈದ್ಯಾಂಸ್ತ್ಯಜೇತ್| ಕ್ರಿಯಾವಿಕ್ರಯಿಣಃ ಪಣ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಕಾನ್| ತೇ ಹಿ ಮೃತ್ಯೋರಗ್ರೇಸರಾಃ ಪುರಸ್ಸರಾಃ ಪುರುಷಾಃ, ಪದಾತಯಃ|| ೧೫||

Adhikarana cikitsAyAH pAdacatuShTayam (16) · Śloka 16

ಭಿಷಗ್ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯುಪಸ್ಥಾತಾ ರೋಗೀ ಪಾದಚತುಷ್ಟಯಮ್| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತಚ್ಚತುರ್ಗುಣಮ್||೧೬||

ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಃ ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್ ಇದಮುಚ್ಯತೇ-ಭಿಷಗಿತ್ಯಾದಿ| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯ ರೋಗೋಪಶಮಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ಪಾದಚತುಷ್ಟಯಮಙ್ಗಚತುಷ್ಟಯಮುಕ್ತಮ್| ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತಚ್ಚತುರ್ಗುಣಮ್| ಉಪಸ್ಥಾತಾ ಪರಿಚಾರಕಃ|| ೧೬||

Adhikarana BiShagguNAH (17) · Śloka 17

ದಕ್ಷಸ್ತೀರ್ಥಾತ್ತಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥೋ ದೃಷ್ಟಕರ್ಮಾ ಶುಚಿರ್ಭಿಷಕ್||೧೭||

ಭಿಷಕ್ ವೈದ್ಯಶ್ಚತುರ್ಗುಣಃ| ದಕ್ಷಶ್ಚತುರಃ| ತೀರ್ಥಾತ್ತಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಃ ಉಪಾಧ್ಯಾಯಾತ್ ಪ್ರಾಪ್ತಶಾಸ್ತ್ರಸ್ವರೂಪಃ| ದೃಷ್ಟಕರ್ಮಾ ಬಹುಶಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತರೋಗಃ| ಶುಚಿಃ ಶರೀರೇಣ ಮನಸಾ ವಾ|| ೧೭||

Adhikarana auShadhaguNAH (18) · Śloka 18

ಬಹುಕಲ್ಪಂ ಬಹುಗುಣಂ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಯೋಗ್ಯಮೌಷಧಮ್||೧೮||

ಔಷಧಮಪಿ ಚತುರ್ವಿಧಮ್| ಬಹುಕಲ್ಪಂ ಬಹವಃ ಕಲ್ಪಾಃ ಸ್ವರಸಕ್ವಾಥಚೂರ್ಣಾದಿಕಾಃ ಕಲ್ಪನಾ ಯಸ್ಯ ನ ತು ಲವಣವದೇಕಕಲ್ಪಮ್| ಬಹವೋ ಗುಣಾಃ ಸತ್ತ್ವಾದಯೋ ಯಸ್ಯ ತದ್ಬಹುಗುಣಮ್| ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪಾಕಸಂಸ್ಕಾರಾದಿಯುಕ್ತಮ್| ಯೋಗ್ಯಂ ರೋಗಸ್ಯ ರೋಗಿಣಶ್ಚ ದೇಶಕಾಲಾದ್ಯವಸ್ಥಾಪೇಕ್ಷಯಾ|| ೧೮||

Adhikarana paricArakaguNAH (19) · Śloka 19

ಅನುರಕ್ತಃ ಶುಚಿರ್ದಕ್ಷೋ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಪರಿಚಾರಕಃ||೧೯||

ಉಪಸ್ಥಾತಾಽಪಿ ಚತುರ್ವಿಧಃ| ಆತುರಸ್ಯಾನುರಕ್ತಃ| ಶುಚಿರ್ದಕ್ಷೌ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೌ| ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ|| ೧೯||

Adhikarana rogiguNAH (20) · Śloka 20

ಆಢ್ಯೋ ರೋಗೀ ಭಿಷಗ್ವಶ್ಯೋ ಜ್ಞಾಪಕಸ್ಸತ್ತ್ವವಾನಪಿ||೨೦||

ರೋಗ್ಯಪಿ ಚತುರ್ವಿಧಃ| ಆಢ್ಯೋ ಧನವಾನ್| ವೈದ್ಯವಶ್ಯಃ| ಜ್ಞಾಪಕಃ ವೈದ್ಯಂ ರೋಗಾಹಾರವಿಹಾರಾದೀನಾಮನ್ವಯವ್ಯತಿರೇಕಂ ಬೋಧಯಿತುಂ ಸಮರ್ಥಃ| ಸತ್ತ್ವವಾನಭೀರುಃ|| ೨೦||

Adhikarana cikitsAyAH pradhAnaM kAraNaM BiShak (21) · Śloka 21

ಯದ್ವೈದ್ಯೇ ವಿಗುಣೇ ಪಾದಾ ಗುಣವನ್ತೋಽಪ್ಯನರ್ಥಕಾಃ| ಸ ಪಾದಹೀನಾನಪ್ಯಾರ್ತ್ತಾನ್ ಗುಣವಾನ್ ಯಚ್ಚ ಯಾಪಯೇತ್| ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಸ್ತಮೇವಾತಃ ಪ್ರಧಾನಂ ಕಾರಣಂ ವಿದುಃ||೨೧||

ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಶ್ಚ ಯದ್ಯಪಿ ಕಾರಣಂ ಚತುಷ್ಟಯಮುಕ್ತಂ ತಥಾಪಿ ವೈದ್ಯ ಏವ ಪ್ರಧಾನಂ ಕಾರಣಮ್| ಕುತಃ? ಆಹ- ಯದ್ವೈದ್ಯ ಇತಿ| ಯದ್ಯಸ್ಮಾದ್ವೈದ್ಯೇ ವಿಗುಣೇ ಯಥೋಕ್ತಗುಣರಹಿತೇ, ಶೇಷಾಸ್ತ್ರಯಃ ಪಾದಾಃ ಗುಣವನ್ತೋ ಯಥೋಕ್ತಗುಣಾ ಅಪ್ಯನರ್ಥಕಾಃ| ಅಯಮಪರೋ ಹೇತುಃ- ಯಚ್ಚ ಯಸ್ಮಾತ್ ಚ ವೈದ್ಯೋ ಗುಣವಾನ್ ಪಾದಹೀನಾನಪ್ಯಾರ್ತಾನ್ ಯಾಪಯೇತ್ ಮರಣಾದ್ರಕ್ಷತಿ| ಅತೋಽಪಿ ತಮೇವ ಪ್ರಧಾನಮ್ ಕಾರಣಂ ವಿದುರ್ವಿದ್ವಾಂಸಃ||೨೧||

Adhikarana vyAdhiprakArAH (22) · Śloka 22

ಸಾಧ್ಯೋಽಸಾಧ್ಯ ಇತಿ ವ್ಯಾಧಿರ್ದ್ವಿಧಾ ತೌ ತು ಪುನಸ್ತ್ರಿಧಾ| ಸುಸಾಧ್ಯಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಶ್ಚ ವ್ಯಾಪ್ಯೋ ಯಶ್ಚಾನುಪಕ್ರಮಃ||೨೨||

ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಕೃತಾ| ಸಾ ಚ ವ್ಯಾಧೇರ್ನಾಶನಮ್| ಅತ ಉಚ್ಯತೇ, ದ್ವಿವಿಧೋ ವ್ಯಾಧಿಃ ಸಾಧ್ಯೋಽಸಾಧ್ಯಶ್ಚ| ಸಾಧ್ಯೋ ದ್ವಿವಿಧಃ ಸುಖಸಾಧ್ಯಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಶ್ಚ| ಅಸಾಧ್ಯೋಽಪಿ ದ್ವಿವಿಧಃ ಯಾಪ್ಯಃ ಅನುಪಕ್ರಮಶ್ಚೇತಿ|| ೨೨||

Adhikarana suKasAdhyavyAdhilakShaNam (23) · Śloka 23

ಸರ್ವೌಷಧಕ್ಷಮೇ ದೇಹೇ ಯೂನಃ ಪುಂಸೋ ಜಿತಾತ್ಮನಃ| ಅಮರ್ಮಗೋಽಲ್ಪಹೇತ್ವಗ್ರರೂಪರೂಪೋಽನುಪದ್ರವಃ| ಅತುಲ್ಯದೂಷ್ಯದೇಶರ್ತುಪ್ರಕೃತಿಃ ಪಾದಸ್ಮ್ಪದಿ| ಗ್ರಹೇಷ್ವನುಗುಣೇಷ್ವೇಕದೋಷಮಾರ್ಗೋ ನವಃ ಸುಖಃ| ಸುಖಸಾಧ್ಯಃ ಸುಖೋಪಾಯಃ ಕಾಲೇನಾಲ್ಪೇನ ಸಾಧ್ಯತೇ||೨೩||

ಸುಖಸಾಧ್ಯಾದಿಕಸ್ಯ ವ್ಯಾಧಿಚತುಷ್ಟಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ| ಸರ್ವೌಷಧಕ್ಷಮೇ ದೇಹೇ ಉತ್ಪನ್ನೋ ವ್ಯಾಧಿಃ ಸುಖಃ ಸುಖಸಾಧ್ಯಃ| ಯೂನಃ ತರುಣಸ್ಯ| ಪುಂಸಃ ಪುರುಷಸ್ಯ| ಜಿತಾತ್ಮನೋ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಯ ಗೇಯಶಬ್ದಾದೀನಾಮಲೋಲುಪಸ್ಯ ದೇಹ ಉತ್ಪನ್ನಃ| ಅನ್ಯಚ್ಚ ಕಿಮ್ಭೂತಃ? ಅಮರ್ಮಗಃ ಹೃತ್ ಕಣ್ಠಾದಿಪೀಡಾಕರಣೇ ಅಸಮರ್ಥಃ| ಸ್ವಲ್ಪನಿದಾನಃ ಸ್ವಲ್ಪಪೂರ್ವರೂಪಃ ಸ್ವಲ್ಪಲಕ್ಷಣಶ್ಚ ಸುಸಾಧ್ಯಃ| ತಥೋಪದ್ರವರಹಿತಃ ಉತ್ಪನ್ನೇ ವ್ಯಾಧಾವುತ್ಪನ್ನಂ ದುಃಖಾನುಬನ್ಧಿವ್ಯಾಧ್ಯನ್ತರಮುಪದ್ರವಶಬ್ದೇನೋಚ್ಯತೇ| ತಥಾ ಅತುಲ್ಯದೂಷ್ಯಃ ಯಸ್ಮಿನ್ ವ್ಯಾಧೌ ವಿಸದೃಶೇನ ದೋಷೇಣ ದೂಷಿತೋ ದೂಷ್ಯಃ| ಯಥಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಶೀತೇನ ರಕ್ತಮುಷ್ಣಂ ದೂಷಿತಮ್| ತಥಾ ಅತುಲ್ಯದೇಶೋ ವ್ಯಾಧಿಃ, ಯಥಾ ಆನೂಪದೇಶೇ ಪಿತ್ತಸಮ್ಭೂತಃ| ಅತುಲ್ಯರ್ತುರ್ಯಥಾ ಶರದಿ ಕಫೋದ್ಭವಃ| ಅತುಲ್ಯಪ್ರಕೃತಿರ್ಯಥಾ ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತೇಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಮ್ಭವಃ| ಪಾದಸಮ್ಪದ್ಯಙ್ಗಚತುಷ್ಟಯಪರಿಪೂರ್ಣತ್ವೇ ಸತಿ ವ್ಯಾಧಿಃ ಸುಖಸಾಧ್ಯಃ| ತಥಾ ಗ್ರಹೇಷು ಅನುಗುಣೇಷು ಅನುಕೂಲರಾಶಿಸ್ಥಿತೇಷು| ತಥೈಕೇನ ವಾತಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ದೋಷೇಣ ಯೋ ಜಾತಃ ತಥಾ ಏಕಮಾರ್ಗಃ ಅನ್ತರ್ಮಾರ್ಗ ಏವ ವಾ ಬಹಿರ್ಮಾರ್ಗ ಏವ ವಾ| ಏತಚ್ಚ ಪರಸ್ತಾದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ| ತಥಾ ನವಃ| ಇತಿ ಸುಖಸಾಧ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಮ್| ತಸ್ಯೈವ ಸುಖಸಾಧ್ಯಸ್ಯ ಅನ್ವರ್ಥತಾಽಪ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಸುಖಸಾಧ್ಯೋ ಯಃ ಸುಖೋಪಾಯಃ ಸ್ವಲ್ಪೋಪಾಯ ಇತ್ಯಲ್ಪೇನ ಚ ಕಾಲೇನ ಸಿದ್ಧ್ಯತಿ|| ೨೩||

Adhikarana kRucCrasAdhyalakShaNam (24) · Śloka 24

ಕೃಚ್ಛ್ರೈರುಪಾಯೈಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸ್ತು ಮಹದ್ಭಿಶ್ಚ ಚಿರೇಣ ವಾ| ಅಸಾಧ್ಯಲಿಙ್ಗಸಙ್ಕೀರ್ಣಸ್ತಥಾ ಶಸ್ತ್ರಾದಿಸಾಧನಃ||೨೪||

ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಸ್ತು ಕೃಚ್ಛ್ರೈಃ ಸುದುಷ್ಕರೈರುಪಾಯೈರ್ಮಹದ್ಭಿಃ ಪ್ರಭೂತೈಶ್ಚಿರೇಣ ಚ ಸಿದ್ಧ್ಯತಿ| ಅಸಾಧ್ಯಲಿಙ್ಗಾನಿ ಯಥಾಸ್ವಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನಿ| ತೈಃ ಸಙ್ಕೀರ್ಣೋ ಮಿಶ್ರಿತಃ| ತಥಾ ಶಸ್ತ್ರಾದಿಕಂ ಸಾಧನಮುಪಾಯೋ ಯಸ್ಯ| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನಾಗ್ನಿಕ್ಷಾರಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮಿತಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಲಕ್ಷಣಾನಿ|| ೨೪||

Adhikarana yApyavyAdhilakShaNam (25) · Śloka 25

ಶೇಷತ್ವಾದಾಯುಷಃ ಪಥ್ಯೈರ್ಯಾಪ್ಯಃ ಪ್ರಾಯೋ ವಿಪರ್ಯಯೇ| ದತ್ತ್ವಾಽಲ್ಪಂ ಸುಖಮಲ್ಪೇನ ಹೇತುನಾ ಸ ಪ್ರತನ್ಯತೇ| ಯಾತಿ ನಾಶೇಷತಾಂ ರೋಗಃ ಕರ್ಮಜೋ ನಿಯತಾಯುಷಃ| ಪ್ರಪತನ್ನಿವ ವಿಷ್ಕಮ್ಭೈರ್ಧಾರ್ಯತೇಽತ್ರಾತುರೋ ಹಿತೈಃ||೨೫||

ಯಾಪ್ಯ ಉಚ್ಯತೇ- ಶೇಷತ್ವಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ವಿಪರ್ಯಯೇ ಸಾಧ್ಯಲಕ್ಷಣವಿಪರೀತತ್ವೇ ಸತ್ಯಾಯುಷೋ ಜೀವಿತಸ್ಯ ಶೇಷತ್ವಾದಕ್ಷೀಣತ್ವಾನ್ಮಾರಯಿತುಮಸಮರ್ಥಃ| ಪಥ್ಯೈರಾಹಾರವಿಹಾರೈರ್ಯಾಪ್ಯಃ| ಸ ಚ ವ್ಯಾಧಿಃ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇನಾಲ್ಪಂ ಸುಖಂ ದತ್ತ್ವಾ ಪುನಃ ಸೋಽಲ್ಪೇನೈವ ಹೇತುನಾ ಪ್ರತನ್ಯತೇ ವಿಸ್ತೀರ್ಯತೇ| ಯತಶ್ಚ ದುಷ್ಕೃತಕರ್ಮಜೋ ರೋಗೋ ನಿಯತಾಯುಷ ಉತ್ಪನ್ನೋ ನ ಚ ನಶ್ಯತಿ ನಾಪಿ ಮಾರಯತಿ| ಅತ್ರ ಚ ಯಾಪ್ಯೇ ವ್ಯಾಧೌ ಆತುರೋ ಹಿತೈರಾಹಾರವಿಹಾರಾದಿಕೈರ್ಧಾರ್ಯತೇ, ಯಥಾ- ಪ್ರಪತನ್ ಪಿಪತಿಷುಃ ಕುಡ್ಯಾದಿರ್ವಿಷ್ಕಮ್ಭೈಃ ಸ್ತಮ್ಭೈರ್ಧಾರ್ಯತೇ| ಇತಿ ಯಾಪ್ಯಲಕ್ಷಣಾನಿ|| ೨೫||

Adhikarana asAdhyavyAdhilakShaNam (26) · Śloka 26

ಪರೋಽಸಾಧ್ಯಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯೋಽತಿವರ್ತ್ತತೇ| ತಸ್ಮಾದುಪೇಕ್ಷ್ಯ ಏವಾಸೌ ಸ್ಥಿತೋಽತ್ಯನ್ತವಿಪರ್ಯಯೇ| ಭ್ರಮಮೋಹಾರತಿಕರೋ ದೃಷ್ಟಿರಿಷ್ಟೋಽಕ್ಷನಾಶನಃ||೨೬||

ಅನುಪಕ್ರಮಣಲಕ್ಷಣಾನ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ| ಪರಶ್ಚೈಷಾಂ ಶೇಷ ಅಸಾಧ್ಯಃ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯಃ ಸನ್ ಸರ್ವಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ಚಿಕಿತ್ಸಾಃ ಅತಿವರ್ತ್ತತೇ ಕುಣ್ಠಯತಿ| ತಸ್ಮಾತ್ಸುಖಸಾಧ್ಯಲಕ್ಷಣೇಭ್ಯೋಽತ್ಯನ್ತವಿಪರೀತತ್ವೇ ಸ್ಥಿತ ಉಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಏವ| ತಥಾ ಭ್ರಮಾದಿಕರಃ ಭ್ರಮ ಇವ ಭ್ರಮಃ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಬಹುಸ್ವರೂಪಮವಸ್ಥಾನಮ್| ಮೋಹೋ ವೈ ಚೈತನ್ಯಮ್| ಅರತಿಃ ಕುತ್ರಚಿದನವಸ್ಥಿತಿಃ| ತಥಾಽಕ್ಷನಾಶನೋ ದರ್ಶನಾದೀನ್ದ್ರಿಯನಾಶನ| ಇತ್ಯನುಕ್ರಮಲಕ್ಷಣಾನಿ|

Adhikarana vyAdhIn vimRushya cikitsAmAraBeta (27) · Śloka 27

ವ್ಯಾಧೀನ್ ಪುರಾ ಪರೀಕ್ಷೈವಮಾರಭೇತ ತತಃ ಕ್ರಿಯಾಮ್| ಸ್ವಾರ್ಥವಿದ್ಯಾಯಶೋಹಾನಿಮನ್ಯಥಾ ಧ್ರುವಮಾಪ್ನುಯಾತ್||೨೭||

ಇತ್ಯೇವಮನನ್ತರೋಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ ವ್ಯಾಧೀನ್ ಪುರಾಽಽತುರಸಂಯೋಗ ಏವ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ತತಃ ಕ್ರಿಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾರಭೇತ| ಅನ್ಯಥೈತದಕುರ್ವನ್ ಧ್ರುವಮವಶ್ಯಂ ಸ್ವಾರ್ಥಾದಿಹಾನಿಮವಾಪ್ನುಯಾದಶ್ನುವೀತ|| ೨೭||

Adhikarana sAdhyasyA~apyasAdhyatAprAptiH (28) · Śloka 28

ಸಾಧ್ಯಯೋರಪಿ ಸಂಯೋಗೋ ಬಲಿನೋರ್ಯಾತ್ಯಸಾಧ್ಯತಾಮ್| ವಿದ್ಯಾದಸಾಧ್ಯಮೇವಾತಃ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯಸಮಾಗಮಮ್| ನಾಸಾಧ್ಯಸ್ಸಾಧ್ಯತಾಂ ಯಾತಿ ಸಾಧ್ಯೋ ಯಾತಿ ತ್ವಸಾಧ್ಯತಾಮ್||೨೮||

ವೇದ್ಯಸ್ಯ ಪರೀಕ್ಷಣೀಯಪ್ರಸಙ್ಗಃ ಇದಮಪ್ಯಾಹ- ಸಾಧ್ಯಯೋರಿತ್ಯಾದಿ| ಬಲಿನೋರ್ಬಲಯುಕ್ತಯೋಃ ಸಾಧ್ಯಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಯೋಃ ಸಂಯೋಗೋಽಪ್ಯಸಾಧ್ಯತಾಂ ಯಾತಿ| ಅತ ಏವ ಸಂಯೋಗಾದ್ಧೇತೋಃ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯಸಮಾಗಮಮಪ್ಯಸಾಧ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಯೋಽಸಾಧ್ಯೋ ವ್ಯಾಧಿಃ ಸ ನ ಕದಾಚಿದಪಿ ಸಾಧ್ಯತಾಮೇತಿ| ಸಾಧ್ಯಃ ಪುನರಸಾಧ್ಯತಾಮೇತಿ|| ೨೮||

Adhikarana vyAdhInAmavasthAntaragamane hetuH (29) · Śloka 29

ಪಾದಾಪಚಾರಾದ್ದೈವಾಚ್ಚ ಯಾನ್ತವಸ್ಥಾನ್ತರಂ ಗದಾಃ||೨೯||

ಕಥಮಿತ್ಯಾಹ- ಪಾದಾಪಚಾರಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಪಾದಾಪಚಾರೋ ಯಥೋಕ್ತಾನಾಮಙ್ಗಾನಾಮಪರಿಪೂರ್ಣತ್ವಮ್| ಅಥವಾ ಸರ್ವ ಏವ ವ್ಯಾಧಯಃ ಪಾದನಿರಪೇಕ್ಷಾ ಏವ ದೈವಾದ್ಧೇತೋರವಸ್ಥಾನ್ತರಂ ಸ್ವರೂಪಾದ್ವಿಲಕ್ಷಣತಾಂ ಯಾನ್ತಿ| ದೈವಮನ್ಯಜನ್ಮಕೃತಂ ಕರ್ಮ|| ೨೯||

Adhikarana vaidyavRuttam (30) · Śloka 30

ವರಮಾಶೀವಿಷವಿಷಂ ದೀಪ್ತಮಗ್ನಿಮಯೋಽಪಿ ವಾ| ಉಪಯುಞ್ಜೀತ ನ ತ್ವರ್ತ್ತಾದಾಮಿಷಂ ಕೃಪಣಾಜ್ಜನಾತ್||೩೦||

ವೈದ್ಯಸ್ಯಾನುಷ್ಠೇಯಪ್ರಸಙ್ಗ ಇದಮಪ್ಯಾಹ- ವರಮಿತ್ಯಾದಿ| ವರಮಾಶೀವಿಷಾಣಾಂ ದಂಷ್ಟ್ರಿಣಾಂ ವಿಷಮುಪಯುಕ್ತಮ್| ದೀಪ್ತೋ ವಾಽಗ್ನಿರುಪಯುಕ್ತಃ| ದೀಪ್ತಾಮಯೋಽಪಿ ವಾ ಉಪಯುಕ್ತಂ ಶರೀರೇಣ ಸಂಯೋಗಂ ನೀತಮ್| ನ ತು ಕೃಪಣಾಜ್ಜನಾದಾಮಿಷಮರ್ಥಾದಿಕಮುಪಯುಕ್ತಮ್| ಅಥವಾ ಆಶೀವಿಷಾಶ್ಚ ವರಮ್| ವಿಷಶ್ಚ ವರಮ್|| ೩೦||

Adhikarana antya (2) · Śloka 2

ವರೋ ಭೂತದಯಾ ಧರ್ಮ ಇತ್ಯಾರ್ತ್ತೇಷು ಭಿಷಗ್ವರಃ| ವರ್ತ್ತತೇ ಯಸ್ತು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಃ ಸ ಸರ್ವಮತಿವರ್ತ್ತತೇ||೩೧|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶಿಷ್ಯೋಪನಯನೀಯೋ ನಾಮ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨||

ಇತಿ ಯೋ ಭಿಷಗ್ವೈದ್ಯಃ ಭೂತದಯಾ ವರಃ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಧರ್ಮಃ ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾಽರ್ತ್ತೇಷು ರೋಗಿಷು ವರ್ತ್ತತೇ, ಸ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಃ ಅರ್ಥಸಿದ್ಧ್ಯಾ ಯುಕ್ತಃ ಸರ್ವಂ ಸದಾಚಾರಂ ಜನಮತಿವರ್ತ್ತತೇ ತೇಷಾಮುಪರಿ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ|| ೩೧|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾ-ಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨||